6} שט 8118016 ש|ס1וסטט 06הנת 1085 8161121מז פנ 1

ת00008110? 210166049 116114896

אל .1
אי יע 0 )

צ'
20
=
5
:

נזסס. 14016ס-10604100190םו
1ז0ס.1116טס-גופ100נץ//:פקןזזה

00002008 0(6049ז? 116116896 06 1 0

זסן ץ501611 סחזוחס 1066טסזט 15 01611601חז 1015
זס 010ז 60006‏ 101ס'זסחזווזסס זסי1 ץ|חס 56ט 01ח950זסק
סחוששס11סן 406 01 פו 0001006 10096ט ,ספוו זסח}ס עחם

:05 0011זס

נזסס. 16ט14ס-10604100190םו

7000021100 01016049 116111296 סח 1 0

פיט 07

אי

2;
7

שיש
5 5

142

2
2

1 א
פאאאיא אטא א

0064

אוושטיטט

ימל

אנד

אי יי אט

כוידעשזשורנא

טצרגאן פון שר+בערפארבאנד פון פססר

מ
דערשײַנט פון 1961

:

פארלאג ,סאַװעטסקי פּיסאטעל"
מאָס ק וו ע

אָקטיאבער

2םפן

777

2

2
77

//?
2

א

יו

באָריס סאנדלער. טרעפּלעך ארוף צו א נעס

(דערציילונג) קינסטלער נ. כאטשאטראן . . . . 4

וו ערגעליס. א הימן ליפּע העלער. דער
מענטש: מארק ראזומני. רומבולער וואלך;
אלעקסאנדער בעלאָוסאָװ. די לעצטע
מינוט ‏ מענדל ליפ שיץ. עס איז קעדל;
בוזי מילער. װענערע: יאָסל בוכבינ-
ד ער. אף פרעמדע ערדן? דאָרע כײַקינע.
מע קען פון דער זײַט ניט באמערקן אפילע;
כאיִם בײדער. דער מעטעאָריט: מ אַ טל
גאָלבשטיײין דער הירש . . + . . . . .

יויסעף ראבין. אניע -- אניעטשקע (דערציילונג).

קינסטלער ג. אינגער 4 + + + + + + 6 6 ,

ג רוּװומאן. דרי לעבנס; ב ר אָניע
סינעלניקאָװע. די פאָף באָ ריס מאָגיל-
נער. איך בין מעקאנע: מאקס ריאנט.
אבי מיט דיר! הירש רעלעס. בא דער
טרויעריקער װערבע: מישע מאָגילעװיטש.
איך קאָן ניט פארגעסן. אװ ראָם קאצ עו
צו די, װאָס מאכן א כורבן; מוישע פּענס.
די קינדער פון די בערג;: לעו בערינסקי
א סאָד: מישע לעמסטער. איך גלײב;
פּיניע קיריטשאנסקי. ניט גרינג און
ניט פּראָסט: מאָטל שטורמאן געלױבט
זאָל זײַן װ עלװל טשערנין די בלעטער;
יאנקעװו עלקיס. ואָלט איך זײַן א
פאלנדיקער שטערן"; װועלװל װערניק.
װען א קינד אין ויגל קװעלט: זיסי
וו יי צ מאן. דער שלײַפער . . . + . . 6 .

אלעקסאנדער ליזען. שטערן הױדען זיך

(ראָמאן) קינסטלער י. קריװאָרוטשקאָ . . . .

רעזומע (רוסיש, ענגליש) 1 * .* * * * : .* * *

פון דער הײַנטצײַטיקער סאָװועטישער ייִדישער דיכטונג,
פּיניע פּלאָטקין דער אלטער קאָמיסאר: א רן

49

55

פון דער הײַנטצײַטיקער סאָװועטישער ייַדישער דיכטונג
כאיִם גורעוװויטט ש. קיין סיביר!: מאַָ טל

הויפּטירעדאקטאַר
א. ווערגעליס
רעדקאַלעגיע:

כ. ביידען1 (שטעלפארטרעטער פון
הױיפּטירעדאקטאָר),

ש. גאַרדאָן, ט. גען,

נאָטע לוריע, ב. מאָגילנער,
ב. מילער, ב, מעלאמת,,

ה. פּאַליאנקער,

י. שוסטען (פאראנטװאָרטלעכער
סעקרעטאר), ". שרײַבמאן

א ין די לעצטעיאָרן האָט ,סאָוועטיש היימלאנד" געווידמעט
א רײ נומערן און טעמאטישע אָפּקלײַבן פארשיידענע זשאנרען
פון דער הײַנטצײַטיקער ייִדישער סאָוועטישער ליטעראטור. אכוץ
די שוין ברייט באװוּסטע זשורנאל-ביכלעך, וועלכע זײַנען געווען
ספּעציעל צונויפגעשטעלט פון דאָקומענטאלע פארצייכענונגען
און רעפּאָרטאזשן, האָבן די לייענער באקומען טעמאטישע ציקלען,
וועלכע גיבן א פאָרשטעלונג ועגן דעם צושטאנד, אפן הײַנטיקן
עטאפ, פון אזעלכע זשאנרען, װי די דערציילונג, נאַוועלע, ליטע-
ראטור-קריטיק.

אין הײַנטיקן נומער פון , סאַוועטיש היימלאנד" לייגן מיר פאַר
דער אופמערקזאמקײַט פון די לייענער נײַע גרעסערע דעציילןו-
גען פון סאָוועטישע ייִדישע פּראָזאיקער. דערבײַ איז דער אָפּקלײַב
געפאלן אף פאָרשטייער פון דרײַ שעפערישע דוירעס: פונעם על"
טערן (י. ראבין); פון דעם דאָר, וועלכער איז געקומען אין דער
ייִדישער ליטעראטור אין די ערשטע יאָרן פון דער עקזיסטענץ
פון ,סאָוועטיש היימלאנד" (א. ליזען); פון דעם ייַנגסטן, וועלכער
האָט זיך באוויזן אף די זײַטן פון אונדזער זשורנאל אין מאַמענט,
ווען ס'איז געשאפן געװאָרן די ייִדישע גרופּע אף די העכסטע לי"
טערארישע קורסן פונעם אינסטיטוט אף מ. גאָרקיס נאָמען (ב.
סאנדלער).

מיר פארעפנטלעכן אין הײַנטיקן נומער אויך אן אייגנארמי-
קע ,אנטאָלאָגיע פון איין ליד"--א מין איבערוף פון די איצט
טעטיקע אין אונדזער לאנד ייִדישע דיכטער, װי אויך אייניקע
מוסטערן פון דער פּאָעטישער שאפונג פון לייענער,

8

בצריס פאנדלצר

טרעפּלעך ארוף צו א נעס

דער לייטער שטייט שוין בא דער וואנט. די לייטער-טרעפּלעך פירן ארוף, צום בוידעם,
און איך דארף נאָר ארופקריכן, אָפּשפּארן דאָס טירל, װעט זיך עס באלד מיט א פארזשא-
ווערטן סקריפּ אופמאכן, װי איינער רעדט: ,װער ביסטו, און װאָס האָסטו דאָ פארגעסן?".

איך בין א טאטנס א קינד, געבוירן געװאָרן אין 1950, אין בעלץ, און פארגעסן האָב
איך דאָ, אפן בוידעם, מײַן קינדהײַט.

ס'איז מיר ווידעראמאָל פינף מיט א האלבן יאָר.

קימאט אונטערן דאך איז דורכגעשניטן א קליין, פירעקיק פענצטערל, דאָס איין-און-
איינציק אויג פונעם בוידעם אין דרויסן ארויס. איך שטיי אף א בענקעלע און זע פון אָט
דעם פענצטערל א גרויס שטיק הימל, און אונטערן הימל, װי אונטער א בלויער דעק, מײַן
אייגענע קוזניעטשנע-גאס.

אָט איז דער װעג: א האָרבאטער מיט גרויע, צעשאַקלטע שטיינער, װי ציין בא א זאָקן
אין מויל -- ס'איז אף דעם װעג א ראכמאָנעס צו קוקן. אָבער זומערצײַט, נאָך א גוטן רעגן,

4

ווען די גריבלעך פילן זיך אָן מיט וואסער, ווייס איך ניט, צי ס'איז ערגעץ דאַ נאָך א בע-
סער אָרט, איידער אונדזער וועג. מיט די באַרװעסע פיס שפּאצירן איבער די קאליוזשעס,
פילן װי צװישן די פינגער צעקריכט זיך די ווייכע, ווארעמע בלאָטע, איז פּאַשעט א פארגע-
ניגן! עמעס, ניט טאָמיד פארענדיקט זיך עס גוט: עס טרעפט זיך, אז מע טרעט ארוף אף
א שטיקל גלאָז צי אף א שארף שטיינדל... דעמלט דערמאָנען זיך דער מאמעס װערטער:
,כ'האָב דיר שוין, דאכט זיך, הונדערט מאָל געזאָגט: קריך ניט װוּהין מע דארף ניט!" נאָר
מיילע, װאָס טוט מען ניט, קעדיי האָבן א ביסעלע פארגעניגן.

די קוזניעטשנע-גאס און נאָך עטלעכע גאסן רופט מען ,ראיאָן ציגײַנײַא'. פארװאָס
,ציגײַנײיא און ניט אנדערש, ווייס איך ניט. אָבער דער שאָכן אונדזערער, דער אלטער
קאָליא בארביערו, דערציילט:

-- ..אמאָל, נאָך אין קייסערס צײַטן, איז אף דעם אָרט, װוּ מיר װוינען איצט, געווען
א גרויסער טאָל, און אין די ערשטע ווארעמע טעג פלעגן זיך אהער אפן גאנצן זומער צו-
נויפאָרן ציגײַנער. באטאָג האָבן זי זיך פארנומען מיט שמידערײַ, מיט הענדלערײַ און דער
רועך ווייסט מיט װאָס נאָך. און באנאכט האָבן זיך געהערט אין טאָל זייערע ווילדע לידער
און קװיטשערײַען. פרעגט ניט, ס'איז געווען פריילעך, ביפראט נאָך זייער אװעקפאָרן, ווען
עס פלעגט זיך אנטדעקן, אז בא אייניקע זאכן, וועלכע מ'האָט געהאלטן אין הויף, זײַנען
אויסגעוואקסן פיסלעך...

אלטע לײַט האָבן א וועלט מיט מײַסעס, די קינדער -- בלויז אן אָפענעם מויל, א פּאַר
נײַגעריק-היספּײַלעסדיקע אייגעלעך און א גרויסן כיישעק אויסצוהערן אלע מײַסעס פון דער
וועלט.

שטיין אפן בענקעלע און דערצו נאָך אף די שפּיץ פינגער איז מיר שװערלעך: עס
הייבן גיך אָן וי טאָן די פיס. ס'איז מיר אָבער גענוג נאָר א קוק טאָן אפן רויטן, בלעכע-
נעם דאך פונעם קלוב, וי איך פארגעס מיטאמאָל אין אלע ווייטעקן.

צוויי מאָל אין דער װאָך, דינסטיק און פרײַטיק, װײַזט מען אין קלוב קינאָ. אין די
אנדערע טעג איז ער פארמאכט אף א גרויסן שלאָס. אָט די צוויי טעג זײַנען וי צוויי גרויסע
יאָמטױװים. פון אינדערפרי אָן צעהענגט מען אף די טעלעגראף-סלופּעס, אף די פּלױטן און
אף די װוענט פון די שטיבער די אפישעס, און שוין דעם גאנצן טאָג שטייען מיר פאר די
אויגן די גרויסע, פון דער האנט אָנגעשריבענע, אויסיעס...

װײַבער גייען פונעם מארק. מע שטעלט זיך אָפּ. מע לייענט. מע ווארפט זיך דורך מיט
א װאָרט:

-- , בראָדיאגא"?.. עפּעס א מאָדנער נאָמען...

-- װאָס רעדט איר, װאָס? ס איז אן אינדייסקי פילם!..

-- אינדייסקי?.. נו איז װאָס זשע?.. די װועלט קערט זיך שוין איבער?.

-- װאָס רעדט איר, װאָס? מיר האָבן שוין מיט מײַן מאן דעם פילם געזען!

-- נו, ס'איז דאָ װאָס צו זען?..

-- פרעגט ניט!.. כ'האָב זיך שוין גוט אָנגעװיינט...

נאָך לאנג פארן אָנהײיב שטעלט דער קינאָמעכאניקער, פעטער איליושע, ארויס אין
דרויסן א גרויסן פירעקיקן קאסטן, וועלכן ער רופט , דינאמיק" און וועלכער רעװעט אף אזא
הויכן קאָל, אז מע הערט אים, דאכט זיך, אין אנדערן עק שטאָט: , בעלא, בעלא דאָנא-א-א,
דאָנא דאָראָגאיא...", און די מענטשן זאמלען זיך צונויף.

מײַן זיידע גייט קיינמאָל ניט אין קינאָ. ער זאָגט, אז מיט אָט דער-אָ ,קאטערינקץ"
פארנארט דער פעטער איליושע דעם אוילעם אין קלוב ארײַן, און דאָרטן, זאָגט דער זיידע,
פארמאָראָטשעט ער זיי דעם קאָפּ.

די באָבע איז מיטן זיידן ניט מאסקים. זי האלט, אז אין קינאַ װײַזט מען, װי מענטשן
לעבן, מע זעט א װעלט, מע פארגעסט זיך א ביסל.

אונדזער קאָמפּאניע כעוורע דארף מען ניט ספּעציִעל פארנארן אין קלוב מיט דער
,קאטערינקע", װײַל מיר דרייען זיך דאָרט ארום נאָך פון באטאָג אָן. אָבער דאָס ארומדרייען
זיך הייסט נאָך לאכלוטן ניט, אז מיר װעלן פארנעמען די בעסטע פּלעצער אין זאל. ערשטנס,
איז עס אן אַװנטיקער סעאנס; צווייטנס, איז אף דער אפישע, אונטערן קעפּל פונעם פילם,
שוין מיט קליינע אויסיעס אָנגעשריבן: קינדער ביז זעכצן יאָר -- דערלויבט זיך ניט!" און

5

2 יייקה. צוד. אָד דערװײַל שוואך, פארשטיי איך פונדעסטוועגן גוט, אז אָט די
קליינינקע אויסיעלעך, הייסן א גרויסער פארבאָט..

אין רשר קיגדהײַט פארווערט מען אונדז א סאך זאכן. מע פארװערט, עפשער, נאָך
מער, װי מע דערלויבט. אגעוו, אין יאפּאָניע דערלויבט מען די קינדער אלץ! און, ניט קוקנ-
דיק אף דעם, זײַנען די יאפּאָנער די סאמע דערצויגענע מענטשן אין דער וועלט.

און דאָך גייט קיינער ניט אװועק. מע ווארט. און קעדיי גיכער אָפּשטופּן די צײַט, נע-
מען מיר זיך צו דער ליאנגע.

,ליאנגע" -- איז אזא באזונדערע ייִנגלשע שפּיל. צוליב דעם, מע זאָל קאָנען אין איר
שפּילן, דארף מען קױידעמקאָל האָבן א ליאנגע. זי, די ליאנגע, איז ענלעך אף א ציגן בערדל,
צו וועלכן ס'איז מיט א דרעטל צוגעפעסטיקט א שטיקל בלײַ. צום באדויערן, איז אזא נוצַ-
לעכע זאך, װי א ליאנגע, אין ערגעץ ניטאָ. אפילע בא סרועלן דעם שמאטעלאָטניק אין
קעסטעלע, װוּ ס'איז, דאכט זיך, דאָ אלץ, װאָס דער נעשאָמע גלוסט זיך, האָב איך קײינמאָל
קיין ליאנגע ניט געזען. און ווען כ'האָב פונדעסטוועגן א פרעג געטאָן סרועלן, צי ער האָט
ניט קיין ליאנגע, האָט ער אף מיר א װאָרף געטאָן א שטרענגן בליק און, טשמאָקענדיק
מיט די ליפּן, ארױיסגעכריפּעט:

--- קיין באָסיאצקע שפּילעכלעך זײַנען ניטאָ בא מיר!..

-- גיין איז ניין! גיט משן זיך אן אייצע, -= זאָגט מײַן זיידע.

אף צו מאכן א ליאנגע דארף מען ניט זײַן קיין גרויסער כאָכעם. וי כ'האָב שוין גע-
זאָגט פריִער, דארף מען נאָר האָבן דרײַ זאכן: א שטיקל בלײַ, א שטיקל דרעטל און א
שטיקל פוטער. בלײַ און דראָט האָב איך טייקעף געפונען, אָבער דאָס שטיקל פוטער איז
מיר אָנגעקומען מיט גרימעניש.

נאָר גאָרניט. כ'האָב זיך געגעבן אן אײיצע!

דער זיידע האָט א גרויסן פוטערנעם פּעלץ. טראָגן טראָגט ער אים ווינציק-ווען, װײַל
לויט דעם זיידנס ווערטער, איז דער פּעלץ שווער מיט רוכעס, און סאיז בעסער, זאָגט ער,
באגיין זיך אָן אים, איידער מיט אים. האָב איך א טראכט געטאָן: פארװאָס זאָל אזא אויצער
ליגן אין קאסטן און פוילן, ווען מע קאָן פון אָט דעם גאָלדענעם פּעלץ מאכן א וועלט מיט
ליאנגעס.

יאָ. ס'האָבן זיך טאקע באקומען בא מיר אויסגעצייכנטע ליאנגעס, אָבער װאָס סאיז
פאָרגעקומען שפּעטער, נאָך דעם, װי דער באָבען האָט זיך פּלוצעם פארגלוסט דעם שלי-
מאזלדיקן פּעלץ דורכצולופטערן, װעל איך עפשער דערציילן אן אנדערס מאָל.

און דאָך האָב איך סײַװיסײַ ליב שפּילן אין ליאנגע. זען, װי זי טוט א שפּרונג אָפּ פון
דײַן פוס, מאכט אינדערלופטן א , סאלטאָ-מאָרטאלע" און קערט זיך אום צוריק, איז פּאָשעט
א פארגעניגן. און װאָס טוט מען ניט צוליב א ביסעלע פארגעניגן?!

דעם פעטער איליושעס דינאמיק זינגט שוין אויס זײַנס: מישקא, מישקא, גדיע טװאָיא
אוליבקא?.. און מיר, די כעוורע, סטארען זיך אים איבערצושרײַען: מישקא, מישקא, גדיע
טוואָיא סבערקניזשקא?..

דער פעטער איליושע שטייט בא דער טיר, האלט אין איין האנט א פּעקל בלויע בי-
לעטן, און מיט דער אנדערער קלאפּט ער זיך איבער דער לײדיקער קעשענע. עס דארף
הייסן: ,נישקאָשע, אינגיכן ועט זי זײַן פול!"

פון גאנץ ,ציגײַנײיא" קומען זיך צונויף מענטשן. װער עס טראָגט מיט זיך א בענקל,
ער מיט א טאבורעטל -- מע באװאָרנט זיך אפריער מיט פּלעצער. מע גייט. מע לױיפט.
הײַנט װעט ניט זײַן אין קלוב װוּהין א קנעפּל אראָפּצופאלן, װײַל הײַנט װײַזט מע דאָרטן אן
אינדייסקי פילם.

די בילעטן שעמערירן באם פעטער איליושען אין די הענט, זײַן קעשענע בלאָזט זיך
פּאמעלעך אָן, און מיר, די כעוורע, שטייען און קוקן ארוף, אף די גליקלעכע פּענעמער, וועל-
כע ווייסן ניט פון קיין שום פארבאָט: זיי אינטערעסירן ניט די קליינע אויסיעלעך אף דער
אפישע, זיי לייענען נאָר די גרויסע: הב ר אַ דיאגא".

אויס בילעטן. די טיר פארוקט זיך אינװייניק אף א רוקער, און דער קינאָפילם הייבט
זיך אָן.

מיר ווארטן נאָך אלץ!

פונעם זאל הערן זיר קאַלערלײ אומבאקאנטע קלאנגען:
מע זינגט..

מע רעדט..

מע לאכט...

אוי, רייצן זיי אונדז, די קישעפדיקע קלאנגען.. און פּלוצעם, דער לאנגדערווארטער
געשריי:

-- סאפּאָזשניקי-י-י-י!!!

די טיר צעפּראלט זיך אף א װײַלע, און פונעם זאל גיט א זעץ א היץ. עס באװײַזן זיך
רויטע, פארשוויצטע פּענעמער...

די לענטע האָט זיך, דאנקען גאָט, איבערגעריסן!

בעשאס דער קינאָמעכאניקער קלעפּט זי צונויף, זײַנען מיר שוין דאָרטן, אין זאל.

איך זיץ בא מײַן באָבען אף די קני און קוק באגלײַך מיט איר דעם באווסטן פילם
,בראָדיאגא". איך קוק און טראכט זיך: נו, װאָס איז אין דעם פילם אזוינס דאָ, פארװאָס מע
לאָזט אהין ניט ארײַן קיין קינדער? מע קושט זיך אפילע ניט! פארקערט, װוי נאָר עס האלט
באם קושן זיך, הייבט מען באלד אָן זינגען און טאנצן.

אײַ, זײַנען זי מאָדנע מענטשן, די דערוואקסענע!

דאָס בענקעלע גליטשט זיך ארויס פון אונטער די פיס... איך זיץ שוין אפן בוידעם.
איין מאָל בין איך אזוי געפאלן, אז כ'האָב זיך אזש געמאכט אפן שטערן א בײַל. דעמלט
האָט די באָבע מײַנע, אײַנקװעטשנדיק מיט א לעפל דעם בלויען בײַל, גענומען בא מיר
דאָס װאָרט, אז מער װעל איך אפן בוידעם ניט קריכן און באם פענצטערל ניט שטיין..

יאָ, װאָס טוט מען אָבער, ווען דער בוידעם מאכט א ייַנגעלע א ביסעלע נעענטער צום
הימל? וע קוקנדיק אין פענצטערל, װײַזט זיך אים אויס, אז ער איז גאָר ניט קיין ייַנגעלע,
נאָר א פויגל, װאָס פליט איבער דער גאָרער װעלט, און די דאָזיקע וועלט הייבט זיך ערשט
אָן אנטפּלעקן פאר אים, װײַל זי איז אין זײַנע אויגן אלט ניט מער װי פינף מיט א האלבן
יאָר.

בישכיינעס מיט אונדז װוינט קאָפּל דער פּוצער. א גאנצן טאָג זיצט ער אף זײַן בענ-
קעלע אין מארק און מיט צוויי גרויסע צעשויבערטע בערשט פּוצט עֶר שיך.

אינדערפרי, ווען קאָפּל דער פּוצער גייט אף דער ארבעט, שטיי איך בא אונדזער הויף-
טירל און קוק אף אים ארויס.

-- אָ, שאַכנדל מײַנס, -- גיט ער א זינג אויס, -- א גוטמאָרגן דירו..

דער האלדז-קנאָפּ זײַנער טוט זיך עטלעכע מאָל א װאָרף אונטער זײַן טונקל-דינער
הויט:

-- דיר איז גוט, דו האָסט צײַט, און איך דארף זיך אײַלן... סע ווארטן אף מיר די
פארשמוציקטע שטיוול און שיך...

אָבער ויאזוי קאָפּל זאָל זיך ניט אײַלן, נעמט ער ארויס פון זײַן קעשענע אן אלטע
צײַטונג, צונויפגעלייגט אין עטלעכע מאָל, רײַסט פון איר אָפּ א פירעקיק שטיקל פּאפּיר און
באהאלט זי צוריק. דערנאָך קריכט ער מיט דער האנט ארײַן אין דער אנדערער קעשענע
פון זײַנע אויסגעריבענע הויזן און נעמט זיך דאָרטן עפּעס זוכן. די פינגער נישטערן, און
די קעשענע הייבט זיך אַן ווארפן אף-און-אוף. מע קאָן מיינען, אז בא אים אין דער קעשענע
לויפט ארום א קליין מײַזעלע, װאָס לאָזט זיך ניט כאפּן פארן עקל. סאַפקאָלטאַף באװײַזט
זיך קאָפּלס קולעק. ער איז אינגאנצן ארומגעקלעפּט מיט מאכאַרקע, וועלכע קאָפּל צעשפּרײט
איבערן פאפּירל. פּאװאָלינקע פארדרייט קאָפּל זײַן מאָדנע ציגײַער. בעשאס ער טוט עס,
שלינגט עֶר די סלינע און באלעקט זיך, װי א צופרידענער קאָטער. און אט קנוילט זיך שוין
אין דער לופט א בלוי רויכל. קאָפּל גיט א פארצי און פארחוסט זיך,

-- אָך, איז זי הארב, די מאכאַרקע מײַנע, -- ברענגט קאָפּל הייזעריקלעך ארויס און
װישט אָפּ מיט דער דלאָניע די ארױסגעטראָטענע טרערן אף זײַנע אױיגן, -- אָבער אף קיין
שום פּאפּיראָסן-שמאפּיראָסן װעל איך מײַן קאָזיע נאַזשקע ניט פארבײַטן! א פּריוויטשקע
פונעם פראָנט.

און קאָפּל גייט זיך װײַטער.

פארנאכט, נאָך דער ארבעט, כאפּט קאָפּל זיך ארײַן צום פעטער גרישען אהיים. דער
פעטער גרישע האָט נאָך א צונאָמעניש ,נרוזין', װײַל אין גרוזיע װױנט זײַן אייגענער
ברודער. דעם פעטער גרישעס שטוב שטייט אקוראט אנטקעגן קלוב, און װען אין קלוב
װײַזט מען עפּעס א פילם, פארמאכט זיך ניט באם פעטער גרישען דאָס הויף-טירל. קימאט
אלע מאנצבלען ,מערקן זיך" פריִער אָפּ בא גרישע-גרוזינען, און ערשט דערנאָר גייען זײי
קוקן קינאָ. װאָס זשע הײיסט בא זיי ,זיך אָפּמערק"? דאָס הײיסט, אז בא גרישע-גרוזינען

7

קאָן מען טאָמיד געפינען א גוט גלעזל מאָלדאװישן װײַן און א געשמאק שטיקל פּאסטראמע
אף צו פארבײַסן.

אָט טאקע בא דעם גרישע-גרוזינען פארהאלט זיך יעדן פארנאכט קאָפּל דער פּוצער.
נאָך א פּאָר גלעזער װײַן צעבינדט זיך בא אים די צונג:

-- אָט בין איך, אשטייגער, א פּאָשעטער פּוצער אין מארק. מיינט איר, מיסטאמע,
אז כוץ די פארשמוציקטע שטיוול און שיך זעט קאָפּל דער פּוצער גאָרנישט ניט? אוב אזי
האָט איר א גרויסן טאָעס!..

קאָפּל שטייט אינמיטן דער גאס, שאָקלט זיך אין אלע זײַטן, און מיר, די כעוורע, רינג-
לען אים ארום און הערן זיך צו מיט א געלעכטער צו זײַנע שיקערע רייד:

-- יעדן טאָג שווינדלען דורך פאר מײַנע אויגן הונדערטער פּענעמער: מע ראשט,
מע רוישט, מע לעבט!.. דאָס איז, קינדערלעך, דאָס סאמע גלאוונע -- מענטשן זאָלן פילן,
או זײ לעבן,, לעבן.

לעבן האָט קאָפּל דער פּוצער געלעבט איינער אליין. קיין מישפּאָכע האָט ער ניט גע"
האט, און אפילע די מומע ריווקע, װאָס האָט וועגן יעדן מענטשן פון אונדזער גאס געװוסט
אזויפיל און נאָך א ביסל, האָט װעגן קאָפּלען געקאָנט דערציילן ניט מער װי אנדערע װײַ-
בער, וועלכע פלעגן זיך אויסזעצן פארנאכט אף א פּריזבע און פלעכטן א מײַסע:

-- קאָפּל דער פּוצער?.. נעבעך עלנט, וי גאָט!..

-- אויסגעשווארצט און אויסגעטריקנט!..

-- אָבער א נעשאָמע פארמאָגט ער א גאָלדענע!..

-- אלע זײַנען זיי גאָלדענע! קוקט אים בעסער אָן, שוין שיקער-לאָט!

איך קאַן ניט דערקלערן, פארװאָס איז מיר אזוי נייטיק יעדן טאָג זען קאָפּלס צע-
קנייטשט פּאָנעם, װי איך קאָן ניט דערקלערן, פארװאָס זאָל איך עס טאקע ניט זען. אזי
אָדער אנדערש, נאָר מיט קאָפּלען איז מיר גוט. אין יענער צײַט, ווען מיר פארברענגען מיט
אים איניינעם, הער איך אוף זײַן א קינד, און קאָפּל -- א דערוואקסענער.

אין איינעם אן אינדערפרי שטיי איך וי טאָמיד בא מײַן טירל און ווארט שױין אף
קאָפּלס , גוטמאָרגן". ס'איז שוין צײַט, טראכט איך, ער זאָל זיך באװײַזן מיט זײַן קעסטעלע
אפן אקסל. אָבער מע זעט אים ניט און מע הערט אים ניט! איך דריי זיך אהער, איך דריי
זיך אהין און באמערק אליין ניט, װי כ'בלײַב שטיין בא קאָפּלס טיר. אויב איך בין שוין
דאָ, קומט מיר אפן זינען, איז שוין קעדײַ ארײַנצוגײין צו אים אין שטוב. איך גיב א שטופּ
די טיר -- זי איז אָפן. גיי איך זיך װײַטער. כ'באװײַז מאכן א פּאָר שפּאן. וי פּלוצעם פאר-
מאכט זיך נאַך מיר די טיר און איך בלײַב שטיין אינמיטן דער פינצטערניש.. װאָס טוט
מען דאָ? װוּהין זיך ווארפן? כאָטש נעם און שרײַ גוואלד.

ביכלאל האָב איך זייער מוירע געפינען זיך אליין אין א פינצטערן צימער. באלד
שטעלט זיך מיר פאָר, װי פון אלע שפּארונעס הייבן אָן ארויסצוקריכן קאָלערלײ נעפעשלעך
מיט פארדרייטע עקן, מיט שארפע ציין און נעגל, וועלכע װעלן מיך אָט-אָט א כאפּ טאָן
פאר די פיס. און נאָך האָב איך זייער מוירע פאר דער , שווארצער האנט". דאָס איז א בא-
זונדערע געשיכטע, וועלכע ס'האָט מיר בעסאָד פארטרויט כאיִם דער גרויסער. באנאכט, --
זאָגט ער, -- ווען אלע מענטשן שלאָפן, יאוועט זיך א שווארצע האנט און הייבט אָן שטיקן
קליינע קינדער. נאָך דער מײַסע האָב איך עטלעכע נעכט ניט געקאַנט אנשלאָפן װערן
וי נאָר איך פלעג פארמאכן די אויגן, אזוי האָב איך טייקעף דערזען פאר זיך די שווארצע
האנט. זי איז געווען ענלעך אף א לאנגער שלאנג, נאָר אָנשטאָט א קאָפּ האָט די שלאנג
געהאט דינע פינגער מיט שארפע נעגל. מיט א געשריי פלעג איך זיך אופכאפּן, אראָפּשפּרינ-
גען פונעם בעטל און זיך א טראָג טאָן איבער דער שטוב, װוי א ווילדער צאפּ.

-- דעם קינד האָט מען געגעבן א גוט-אויג, -- האָב איך, װי פונעם שלאָף, געהערט
דער באָבעס קאָל, -- אװוראָם, מע דארף אים אָפּשפּרעכן!..

נאָר ווען ס'איז ליכטיק, האָב איך פאר קיינעם קיין מוירע ניט!

און אָט שטיי איך בא קאָפּל דעם פּוצער אין דער היים, און כ'פיל, װי די אונטערשטע
ליפּ מײַנע, הייבט אָן דריבנע אונטערציטערן. דאָס איז דער ערשטער סימען, אז אָט-אָ װעל
איך זיך צעוויינען.

און דאָ דערהער איך דאָס באקאנטע הייזעריקע קעלעכל:

-- װער איז דאָרט?..

עס עפנט זיך אוף א טיר, און אף דער שװעל וואקסט אויס קאָפּל.

-- אָ, דאָס ביסטו, שאָכנדל? װאָס זשע שטייסטו אין דער פינצטערניש, קום ארײַן!..

פארשטייט זיך, אז לאנג בעטן האָט מיך קאָפּל ניט געדארפט. װי א פארטשמעליעטער,
בין איך ארײַן צו אים אין צימער און געבליבן שטיין אין א ווינקעלע.

-- און איך ליג דאָ, -- זעצט פאָר קאָפּל, -- און טראכט: װער זאָל עס דאָרטן זײַן?

ער גייט צו צו זײַן שמאָלן, אײַזערנעם בעטל און, אזוי װי ער איז, אין די הויזן און
אינעם העמד, זעצט ער זיך אפן בעטל אועק. די פּרוזשינעס אונטער אים גיבן שווער א
קרעכץ, וי איינער רעדט: ,אוי, קוים װאָס איך לעב!"

בעשאס קאָפּל דערציילט מיר, װי נעכטן האָט ער בא גרישע-גרוזינען געכאפּט אן
איבעריק ביסל, קוק איך זיך ארום:

פון אונטערן בעטל שײַנט זיך ארויס דעם פּוצערס קעסטעלע, לעבן פענצטער שטייט
א גרויסער, לעפּישער טיש. איין פיסל? איז בא דעם טיש קירצער, און קעדיי דער טיש זאַל
זיך ניט שאָקלען, איז אונטער דעם קורצן פיסל אונטערגעלייגט א שאכטל פון שיך-קרעם.
איבער אן אָפענער פּושקע פיש-קאַנסערוון פּױזעט א שווארצע פליג מיט א רױט קעפּל,
און אָט די פליג האָט גאָרניט מוירע זיך צעשנײַדן מיטן שארפן בלעכל דעם בויך...

-- װאָס זשע שטייסטו? -- גיט זיך א כאפּ קאָפּל און שטעלט מיר אונטער א הױיכן
טאבורעט, -- איך װעל דיר זאָגן דעם עמעס, כ'האָב שוין פארגעסן, ויאזוי מע נעמט אוף
געסט...

א װײַלע דרייט זיך קאַפּל איבערן צימער, און זוכט עפּעס מיט די אױיגן.

-- יאָ, ס'איז מיר אינגאנצן ארויס פונעם קאָפּ, -- זאָגט קאָפּל, און מיט דער דלאַניע
גיט ער זיך א פּאטש איבערן שטערן, גלײַך װי ער האָט געװאָלט כאָטש עפּעס פארהאלטן
פון דעם, װאָס ס'איז בא אים ארויס פונעם קאָפּ. -- אין קאָרידאָר שטייט בא מיר א סלוי
ווארעניע...

און קאָפּל לאָזט זיך שוין לויפן אהין, װוּ איך בין נאָך ניט לאנג צוריק געשטאנען
איינער אליין און פאר מוירע זיך געקראצט די פּיאטעס.

-- דו האָסט ליב ווארעניע? -- הערט זיך פונעם קאַרידאָרל. -- אלע קינדער, ווייס
איך, האָבן ליב ווארעניע.

קאָפּל פּאָרעט זיך אין דער פינצטערניש, זוכט דעם סלוי ווארעניע, און איך באטראכט
דערװײַל װײַטער זײַן צימער. דאָס לעמפּעלע אף דער סטעליע איז ענלעך אף א פארפויל-
טער באר, װאָס װעט זיך אָט-אָט א וואלגער טאָן אף דער ערד. די װינקעלעך פון די װענט
זײַנען פארצויגן מיט שפּינוועבס. עס װוּנדערט מיך, װאָס כוץ א קליינער פאָטאַגראפיע,
וועלכע איז צוגענאָגלט איבער קאָפּלס געלעגער, זע איך מער גאָרנישט ניט אף די פּוסטע
גרויע װענט. עפשער דערפאר טאקע האָט מיך די דאָזיקע פאַטאָגראפיע אזוי פארינטע-
רעסירט...

-- נו, אָט, -- לויפט ארײַן קאָפּל, האלטנדיק אין די הענט א גלעזערנעם פארצוקערטן
סלוי, -- באלד וועלן מיר מיט דיר עסן ווארעניע.

אָבער װאָס מיר ווארעניע און װער מיר ווארעניע, איך קאַן שוין פון דער פאַטאָגרא-
פיע קיין אויג ניט אָפּרײַסן.

-- און דאָרט װער איז בא אײַך? -- פרעג איך בא קאָפּלען. -- דאָרטן, אף דער פאַ-
טאָגראפיע?

קאָפּל שטעלט אוועק דעם סלוי אפן טיש, קערעװעט אויס דעם קאָפּ צו דער פאָטאָ-
גראפיע און קוקט זיך אין איר אײַן א היפּשע װײַלע, קלוימערשט ער זעט זי אליין דאָס
ערשטע מאַל.

-- א, דאָס איז מײַנער א באקאנטער..

א סאָלדאט מיט א פּילאָטקע אפן קאָפּ, מיט שמאָלע װאַנצעלעך און מיט א פּאַר שמיים-
לענדיקע אויגן האָט געקוקט אף מיר פון אונטער זײַנע געדיכטע ברעמען.

אין שטוב איז שא-שטיל. מע הערט אפילע, װי די שווארצע פליג מיטן רויטן קעפּל
זשומעט שוין איבערן פארצוקערטן סלוי ווארעניע...

-- יאָ-יאָ, שאָכנדל, -- צעלאכט זיך קאָפּל, -- דאָס בין איך, אין פיר-און-פערציקסטן
יאָר, נאָכן האָספּיטאל...

,מילכאָמע* --

דאָס װאָרט האָט פאר אונדז, פאר די כעוורע, געהאט א באזונדערן באטײַט. עס פלעגט
זיך צעגיין אין מויל, װי א זיס צוקערקעלע...

,מילכאָמע" --

ס'איז דען געווען א בעסערע שפּיל?! װוּ א שטעקן -- שיסט ער! מע דארף נאָר אויס-
שרײַען: , טררא-טא-טא-טא!" איינער פאלט א פארווונדעטער, דער אנדערער -- א דערהארגע-
טער... ס'איז גענוג אָבער נאָר צו דערהערן דער מאמעס: ,גענוג!.. מארש אהיים!', וי צו
דער ,, מילכאָמע" נעמט באלד א סאָף. דער פארווונדעטער ווערט מיטאמאָל געזונט, און דער
דערהארגעטער -- לעבעדיק.

אָט װאָס ס'האָט פאר אונדז דעמלט געהייסן ,,מילכאָמע".

קאָפּל זיצט אפן עק בעטל, פארדרייט זײַן , קאָזיע נאָזשקע" און דערציילט שטיל, װי
פאר זיך אליין;

-- ... געלעבט האָבן מיר פאר דער מילכאָמע אין באלטע. סאיז דאָ אזא שטעטל אף
דער וועלט, באלטע. געלעבט, געארבעט, געכאַװעט קינדער. מיט מײַן זינאָטשקען האָבן
מיר געהאט קיין אײַנהאָרע, דרײַ קינדערלעך: דאָרע, מאניע און ליאָװועלע...

קאָפּל פארייכערט זײַן ציגײַער. מיט דער שפּיץ צונג שטופּט ער ארויס פונעם מויל א
ברעקל מאכאָרקע און דערמאָנט זיך װײַטער;

-- געלעבט, הייסט עס, און געפרייט זיך מיטן לעבן. און ס'איז טאקע געװען פון
װאָס זיך צו פרייען. די עלטערע טאָכטער מײַנע, דאָרעלע, האָט שוין געהאלטן באם פאר-
ענדיקן דעם אכטן קלאס, מאניעטשקע -- דעם פינפטן, און ליאָװועלע, דער מיזיניק מײַנער,
האָט שוין געדארפט גיין אין יענעם יאָר אין שקאָלע... אָבער די מילכאָמע... אוי, די וויסטע
מילכאָמע...

קאָפּל װוערט אנשוויגן. דאָס אומרויקע ביינדל אף זײַן דארן האלדז בלײַבט שטיין אינ-
מיטן גאָרגל, און עס דאכט זיך, אז באלד װעט זיך קאָפּל דערפון ווארגן. ער גיט אָבער
טיף-טיף א פארצי דעם ציגײַער, פארהוסט זיך און דאָס ביינדל הייבט בא אים ווידעראמאָל
אָן ווארפן זיך איבערן האלדז.

-- אוי, איז זי הארב, די מאכאָרקע מײַנע... א פּריויטשקע פונעם פראָנט..

מיט דער האנט צעטרײַבט קאָפּל דעם רויך, און איך זע, װי איבער זײַן פּאָנעם צע-
שײַנט זיך א ווארעמער שמייכל, פּונקט אזעלכער װי אף דער פאָטאָגראפיע.

-- דו ווייסט, -- זאָגט ער, -- איך בין דאָך געװען א ראזוועדטשיק... איינמאָל, גע-
דענקט זיך, האָבן מיר מיט די כעוורע געבראכט אין שטאב א ג;יאזיק", גענומען, הייסט עס,
אין פּלען א דײַטשישן אָפיצער. דאָס איז געווען א הויכער מאָגערער פריץ, װי איצט זע איך
אים פאר די אויגן. פון שרעק האָט מיט אים געװאָרפן און געשוידערט, און נאָר צוויי ווער-
טער האָט מען פון אים געהערט: , היטלער קאפּוט!". דאָס איז שוין געווען נאָך דער סטא-
לינגראדער ביטווע, ווען די פאשיסטן האָבן געכאפּט פון אונדז א גוטן נעריק. נו אָט, שטייט
ער, הייסט עס, אזוי און ציטערט, און מײַן קאָמאנדיר ווענדט זיך צו מיר: ,טאָװארישטש
סערזשאנט, מע זאָגט, אז ייִדיש און דײַטש זײַנען קימאט וי איין שפּראך. עפשער, -- זאָגט
ער, -- װאָלט איר דעם אָפיצער געשטעלט א פּאָר פראגעס?" אז מע דארף, ענטפער איך,
דארף מען! און אליין טראכט איך צו זיך: כװואָלט בעפיירעש מיט מער כיישעק אָט דעם
פריץ צוגעשטעלט צו דער וואנט. און פונדעסטוועגן, גיב איך אים א פרעג אף ייִדיש: ,לעבן
ווילסטו? א שווארץ יאָר אף דיר!" האווקעט ער ווידעראמאָל אויס: ,היטלער קאפּוט!" פאר-
שטייט, זאראזע. פרעג איך װײַטער: אזוי און אזוי, װער ביסטו? פונוואנען ביסטו?.. הייבט
ער אָן פּלוצעם שיטן מיט װוערטער אָן אן אופהער... ,נו, -- פרעגט שוין בא מיר דער קאָ-

מאנדיר, ווען דער פאשיסט נעמט סאָפקאָלסאָף אײַן א פּאָרציע שטומעניש, -- װאָס האָט
ער געזאָגט?" ער האָט געזאָגט, -- הייב איך זיך אָן צו קנייטשן, -- ער האָט געזאָגט, אז
היטלער איז קאפּוט! , דאָס האָב איך אָן דיר פארשטאנען! -- רופט זיך אָן מײַן קאָמאנדיר. --
װאָס האָט ער געזאָגט װײַטער?" װײַטער? -- פרעג איך איבער, -- כזאָל אזוי וויסן פון
צאָרעס, איך האָב אליין קיין װאָרט ניט פארשטאנען. די פאשיסטן האָבן די גאנצע שפּראך
אונדזערע איסקאליעטשעט!..

קאָפּל צעלאכט זיך. איך לאך איניינעם מיט אים.

-- און װײַטער װאָס איז געווען?

-- װײַטער? -- כאזערט שטיל איבער קאָפּל און װוערט מיטאמאָל ערנסטער. -- װײַ-
טער בין איך געווען קאַנטוזיעט, קימאט א יאָר צײַט געלעגן אין האָספּיטאל... מילכאָמע,
שאָכנדל, איז א געפערלעכע זאך!.. גאָט זאָל דיך אָפּהיטן פון אזא אומגליק!

דער רויך פונעם ציגײַער האָט געשװועבט איבער אונדזערע קעפּ, װי א שווערע כמא-
רע. עס האָט זיך געדאכט, אז אָט-אָט װעט אָנהייבן גיסן א רעגן, א ביטערער און א האר-
בער, װי קאָפּלס מאכאָרקע.

-- נאָכן האָספּיטאל האָט מען מיך דעמאָביליזירט. די קאַנטוזיע, װי עס האָט זיך
אויסגעלאָזט, איז געווען צו א שװערע. בין איך געפאָרן אהיים. װוּהין נאָך זאָל פאָרן א
סאַלדאט, ווען די מילכאָמע האָט זיך שוין פאר אים פארענדיקט?.. אָבער קיין היים איז
שוין בא מיר ניט געווען... אויס היים... אויס מישפּאָכע...

-- װאָס הייסט, , אויס"?

-- דאָס הייסט, שאָכנדל, אז די גאנצע מישפּאָכע מײַנע האָבן די פאשיסטן אומגע-
בראכט... דערשאָסן אין געטאָ...

פון קאָפּלס , קאָזיע נאָזשקע" איז שוין קימאט גאָרנישט ניט פארבליבן, בלויז א רויט
קײַלעכל האָט נאָך קוים געטליִעט באם סאמע מויל, געבריט זײַנע ליפּן. אָבער קאָפּל דער
פּוצער האָט, דאכט זיך, דעם ווייטעק ניט געפילט.

באנאכט האָט זיך מיר געכאָלעמט, װי קאָפּל זיצט אױבנאָן בא זײַן לעפּישן טיש און
איניינעם מיט אים זיצן זײַנע קינדער: מאניע, דאָרע און ליאָװעלע. אינמיטן טיש שטייט דער
פארצוקערטער סלוי, און די קינדער זײַנע קוויקן זיך. זייערע פּענעמלעך זײַנען שוין אינ-
גאנצן פארשמירט מיט ווארעניע, קאָפּל אָבער זידלט זיי פאר דעם ניט, פארקערט, ער איז
פון דעם אלעמען זייער צופרידן, און פון צײַט צו צײַט טוט ער שטילערהייט א זאָג: ,פאר-
שטייט זיך, אלע קינדער האָבן ליב ווארעניע!..".

פון אינדערפרי אָן ביז פארנאכט טראָגט זיך איבער דער גאס א פריילעכע קלינגעריי:
,גדזין-גדזין, גדזין-גדזין..." דאָס ארבעטן בא זיך אין קוזניע צוויי ברידער, צוויי קאָװע-
ליעס -- רוּוון און יאנקל.

וי א גרויסע, פּײַערשפּײַענדיקע בריע, שטייט אין דער קוזניע א האָרן, און לעבן אים
אין לאנגע לעדערנע פארטעכער אפן הוילן פארשוויצטן לײַב, מיט שווערע האמערס אין
די הענט פּאָרען זיך צוויי גיבוירים.

אין איינעם א טאָג שטעל איך זיך ארײַן צו די ברידער אין קוזניע. אין דער נאָז גיט
טייקעף א זעץ א שארפער רייעך, װאָס איז אָנגעזאפּט מיט אויסגעברענטע קילן אָנגע-
גליטן אײַזן און מיט מענטשלעכן שווייס. די אויגן צעלויפן זיך בא מיר אין אלע זײַטן.

-- װאָס מאכסטו, ייִנגעלע? -- פרעגט דער פעטער רוּון.

אָבער אויסצוהערן מיך האָט ער ניט קיין צײַט. מיט א לאנגער אָפּצװענגע כאפּט ער
אַז א שטיק אײַזן און שטופּט עס ארײַן אין די קוילן.

-- שפּילסט נאָך אף דײַן גארמאָשקע?.. קוק, מיר שפּילן אויך! -- און ער שרײַט שוין
צום ברודער: -- אנו, יאנקל, דזי מעי! ,א פריילעכס"! -- און דער ברודער זײַנער, יאנקל,
גיט זיך א שפּײַ אף די דלאָניעס, גייט צו צו א ברייטן רימען, וועלכער איז צוגעפעסטיקט
צום בלאָזזאק פונעם האָרן, און נעמט זיך שפּילן. מיט א פײַף צעציט זיך דער בלאָזזאק, די
קוילן כאפּן דעם אָטעם און לעבן מיטאמאָל אוף. פּײַער-רויטע צינגלעך דרייען זיך, וויקלען
זיך, פלעכטן זיך איבער און צעווארפן אין דער לופט גאנצע זשמעניעס פונקען..

-- הײַדא, הײַדא! -- שרײַט דער פעטער יאנקל אויס.

: דזי מעי (מאָלד.) -- טו א זאָג.

11

-- דזי מעי, דזי, -- האלט אים אונטער זײַן ברודער, און מיט א פלינקער באוועגונג
טוט עֶר דאָס צעגליטע שטיק אײַזן א טראָג איבער פונעם האָרן אף דער קאָוואדלע.

דער פעטער יאנקל לאָזט אָפּ דעם רימען און נעמט זיך פארן גרויסן האמער.

== דזיןינדזין. הידאיהידא.. גרויגדדין,

די קאָװעליעס קלאפּן. דאָס אײַזן קלינגט. דער האמער טאנצט.

און אָט שיפּעט שוין דאָס שטיק אײַזן אין א דייזשע וואסער. די וואסער פּינעט, קאעסט
זיך, זי װויל, דאכט זיך, דאָס שטיקל אײַזן אױסשפּײַען, אַבער עס העלפט איר גאַרניט. די
וואסער בארויקט זיך פּאמעלעך און בלויז איינציקע בלאָטערלעך דרייען זיך נאָך אפן אוי-
בערפלאך.

-- נו, װי געפעלט דיר אונדזער ,פריילעכס"? -- פרעגט בא מיר דער פעטער רוון
און ווישט אָפּ מיט דער האנט דעם שווייס פונעם פּאָנעם.

אין דער צײַט נעמט דער פעטער יאנקל ארויס פון דער דייזשע א שיינע, זילבערנע
פּאָדקאָווע און שטרעקט זי מיר אויס.

-- נא, ייִנגעלע! מענטשן זאָגן, אז א פּאַדקאָװע ברענגט מאזל! -- איך נעם בא אים
די פּאָדקאָװע און דריק זי צו צו זיך. זי איז נאָך ווארעם און שמעקט מיט גלײַקע קילן
און מיט שווייס. װײַזט אויס, אזוי שמעקט מאזל...

א באגליקטער, בין איך דעמלט ארויסגעלאָפן פון דער קוזניע. אין דרויסן איז געשטא-
נען א גאָלדענער, זומערדיקער טאָג, און ס'האָט זיך געדאכט, אז די גאנצע וועלט באַמבלט
זיך בא מיר אין בוזעם איניינעם מיטן אױסגעקאָװעטן שטיקל , מאזל"... אָבער ייִדישע מײַ-
סעס, װי ס'האָט געזאָגט שאָלעם-אלייכעם, לאָזן זיך אויס, צומיינסטן, טרויעריק.

באם פארלאָזטן ברונעם, וועלכער שטייט לעבן בארביערוס הויף, פארהאלט איך זיך
א װײַלע און כאפּ אָפּ דעם אָטעם.

די וואסער אין אָט דעם ברונעם איז שוין אינגאנצן פארשימלט, און פונעם שווארצן
לאָך ציט טאַמיד א פארפוילטע נאסקײַט. שוין ניט איין מאָל האָט מען דעם ברונעם גע-
װאָלט פארשיטן, ביפראט נאָך יענעם פאל, וען מײַן כאווער מוסיע איז אין אים שיר ניט
ארײַנגעפאלן. דעמלט בין איך אן איבערגעשראָקענער צוגעלאָפן צו זײַן מאמען, דער מומע
דװווירען, און אויסגעשאָסן:

-- איר ווייסט, אײַער מוסיע איז ארײַנגעפאלן אינעם ברונעם... שיר-שיר!..

אָבער דעם , שיר-שיר", האָט די מומע דוווירע שוין, דאכט זיך, ניט געהערט, װײַל זי
האָט געהאלטן באם כאלעשן.

און פונדעסטוועגן שטייט ער זיך, דער ברונעם, אן אָפענער, וי פריער, און אין די
ווארעמע פארנאכטן טראָגן זיך פון אים הילכיקע זשאבעס-קאָנצערטן. אָט בא דעם דאָזיקן
ברונעם פארגלוסט זיך מיר א קוק טאָן אף מײַן שיינער פּאָדקאָװע. איך בין שוין גרייט זי
ארויסצושלעפּן פונעם בוזעם, װי עמעצער גיט מיר א טאָרע באם אקסל און איך דערהער:

-- װאָס באהאלטסטו דאָרטן, װאָס?.. װײַז אהער!

איך דריי זיך אפגיך אויס און שטויס זיך אָן אין א גרויסן פּופּיק. מיט די הענט אין
די קעשענעס, מיט א צעשפּיליעטן קראָק בא די הויזן שטייט אנטקעגן מיר דער פעטער ארן,
זײַן אָפּגעבליאקעװעט העמדל איז אײַנגעטונקען אין הילצערנע סטרוזשקעס. פון א קליין
קעשענקעלע קוקט ארויס א דימענטל, און פון הינטערן רעכטן איער זעט זיך אָן א שטיקל
בלײַער. דער פעטער ארן איז א סטאָליער און א גלעזער. ווען איך זאָל אים ניט באגעגענען,
האָט ער א צעקנייטשטן פארשלאָפענעם אויסזען. עס דאכט זיך, אז אפילע גייענדיקערהייט
כאפּט ער אויך אמאָל א דרעמל. בלויז דעמלט, ווען דער פעטער ארן זעט עמעצן דורכגיין
לעבן זיך, גיט ער מיט זײַנע צעפלאָסענע, בלויע ליפּן עפּעס בייזלעך א בורטשע.

די װײַבער אף דער פּריזבע פלעגן זאָגן:

-- ארן דער גלעזער?.. אן אָפּגעלאָזטע בריע!..

-- ער איז באלײידיקט, דאכט זיך, אף דער גאנצער װעלט!.

-- מיט אלעמען איז ער ניט צופרידן!..

-- יאָ, בא אים האָט ,א גוטמאָרגן" די זעלבע װערט, װאָס , גיי אין דר'ערד ארײַן.

דעם פעטער ארנס רויטע, שלעפעריקע אייגעלעך קוקן איצט גלײַך אף מײַן בוזעם.
-- װאָס האָסטו דאָרט, װאָס?..
יאָ, טראכט איך, פון אים װעל איך זיך שוין אזוי גרינג ניט אָפּטשעפּען. מיט דער האנט

7

קריך איך ארײַן צו זיך אין דער מײַקע און שלעפּ פון דאָרטן ארויס מײַן פּאָדקאָװע. דער
פעטער ארן כאפּט זי ארויס בא מיר פון די הענט.

-- װוּ האָסטו דאָס אָפּגעװישט?

-- װאָס הייסט אָפּגעװישט"? -- פארשטיי איך אים עפּעס ניט. -- איר זעט דען
אליין ניט, אז דאָס איז א פּאָדקאָװע?.. מענטשן זאָגן, אז א פּאָדקאָװע ברענגט מאזל!

-- פּסס, װער זאָגט? -- רופט זיך אָן דער פעטער ארן, און אליין באטראכט ער פון
אלע זײַטן מײַן פּאָדקאָװוע. -- דול מיר ניט דעם קאָפּ! כ'פרעג בא דיר אף ייִדיש, װוּ האָסטו
דאָס צוגעגאנוועט? א רועך אין דײַן טאטן ארײַן!..

איך פיל, װי די אונטערשטע ליפּ מײַנע הייבט אָן דריבנע ציטערן.

-- איך האָב די פּאָדקאָװע אין ערגעץ ניט צוגעגאנוועט... די קאַװעליעס האָבן זי מיר
געשענקט...

די טרערן קײַקלען זיך מיר איבערן פּאַנעם.

-- װאָס רעוועסטו?.. מע שלאָגט דיך דען?.. און די קאָװעליעס זײַנען מיר אויך גרויסע
כאכאָמים! א סמארקאטש גיבן זיי א שטיק אײַזן אף צו שפּילן זיך!..

און דער פעטער ארן איז שוין גרייט ארײַנצושטופּן מײַן פּאָדקאָווע צו זיך אין קעשענע.

-- װאָס טוט איר?. גיט מיר אָפּ מײַן פּאָדקאָװע!.. ס'איז א מאטאַנע!..

-- װאָדען!.. מיט אָט דעם שטיקל אײַזז װעסטו נאָך עמעצן צעלעכערן דעם קאָפּן..

איך הער שוין אָבער גאָרניט. איך זע נאָר, וי די גראָבע, קורצע פינגער דעם גלעזערס
פּאָרען זיך בא זײַן קעשענע: שטופּן ארײַן מײַן פּאָדקאָװע, מײַן מאטאַנע...

-- קערט זי מיר אום... איך בין ניט קיין גאנעוו!.. איר... איר זענט אליין א גאנעוו!.

-- אך, בײַסטרוק! -- שרײַט אויס דער גלעזער און גיט א שלײַדער מײַן זילבערנע
פּאָדקאָווע אין דער שווארצער טיף פונעם ברונעם...

אזוי איז אין יענעם זומערדיקן טאָג דערטרונקען געװאָרן מײַן קורצװײַליק שטיקל
,מאזל",

בא אָסקאר אוײַלדן איז דאָ אן אױסדרוק, אז ביז פינף יאָר דערציט מען אונדז און
פון פינף יאָר הייבן מיר אָן אונדזערע דערציִערס מישפּעטן.

א פאראדאַקס, יאָל!

דאכט זיך, אז ס'איז שוין געקומען די צײַט דערציילן אויך װעגן אונדזער שטוב, װײַל
ווען עס װאָלט ניט געווען אונדזער שטוב, װאָלט איך אוואדע ניט געהאט קיין בוידעם. און
ווער װאָלט איך דעמלט געווען, אַן א בוידעם?

קימאט יעדן זומער מאכן מיר די שטוב איבער. אלץ הייבט זיך אָן פונעם װאָרט ,רע-
מאָנט".

-- רעמאָנט! די װענט שיטן זיך שוין!.. די הרובע רויכערט!.. דער דאך רינט!.. דער
פּאָל סקריפּעט!..

און דאָס דאָזיקע װאָרט ,ר ע מ אָ נט" קלינגט שוין װי ,ג װ א ל דוי"

דער הױיפּט-בוער איז בא אונדז אין דער מישפּאָכע די מאמע. דאָס הייסט נאָך ניט,
אז די מאמע בויט עפּעס אליין. ניין! זי פארקאָכט די גאנצע רעמאָנט-קאשע, און צעכליאָבען
צעכליאָבעט זי דער טאטע. נאָר װינטערצײַט רעדט זיר דער טאטע צונויף מיט די באלמע-
לאָכעס: מיט די צוויי ציגײַנערטעס, וועלכע וװעלן שמירן די װוענט, מיטן קוימענקערער, דעם
פעטער מאָטלען, און מיטן סטאַליער ,אגרעס".

אגרעס" -- איז מײַן מאמעס בען-איר. זי קען אים נאָך פון מארקולעשטס צײַטן, װוּ
זיי האָבן געלעבט נאָך פאר דער מילכאָמע. און אין מארקולעשט, זאָגט די באָבע, האָט
יעדער מענטש געהאט זײַן אייגענעם צונאַמעניש.

;אגרעס" באװײַזט נאָר איבערצוטרעטן די שװעל, װי די באָבע מיטן זיידן גיבן בא
אים באלד א פרעג:

-- דו געדענקסט נאָך, אגרעס, אונדזער שטעטעלע?..

-- גאָט איז מיט אײַך! מע קאָן עס דען פארגעסן?!

בעשאס זיי רעדן, שטיי איך אין א זײַט, הער זיך צו צו זייער שמועס און פּאװאָלינקע
הייבט זיך מיר אָן אױיסװײַזן, אז כ'האָב אויך איניינעם מיט זיי געלעבט אמאָל אינעם שטע-
טעלע מארקולעשט, אז איך קען גוט סײַ יאנקל דעם קרומען, סײַ מייער דעם רױטן, סײַ
לייקע-סאָרקע די שטינקערן. איך קען זיי אלע, כאָטש כ'בין קיינמאָל אין מארקולעשט ניט
געווען און יענע מענטשן אפילע אין די אויגן ניט געזען..

13

,בעסאראבער ייַדישע שטעטעלעך" --

וויפל מאָל אין טאָג האָט מען אײַך דערמאָנט?: מיט א שמייכעלע און מיט א זיפץ,
און בא יעדן איינעם -- א באזונדערס, דאָס בעסטע אין דער װעלט! אײַערע נעמען פלעגן
ארויספליען פונעם מויל און זיך טראָגן אין דער לופט, װי געלע, געפאלענע בלעטער אין
סאָף הארבסט.

,;בעסאראבער ייִדישע שטעטעלעך" --

איר לעבט נאָך ביז הײַנט-צו-טאָג: אין זיקאָרן, אין הארצן, אין די אייגנארטיקע ווערט-
לעך, וװויצן, געשיכטעס, מיט אייגענע כאכאָמים און אייגענע מעשוגאַיִם.-.

.. מארקולעשטער, ראשקעווער, אוריעװוער, אָטעקער, טעלענעשטער..

;אגרעס" איז געווען פון דעם סאָרט סטאָליערס, װאָס דאָס ערשטע זעגן זיי, און ערשט
דערנאָך -- מעסטן זיי. אָפּטמאָל פלעגט מען פון אים הערן:

-- סאיז קירצער? װעל איך צושטוקעווען א שטיקל!.. ס'איז לענגער -- װעל איך
אָפּשנײַדן! איך בין דאָך א סטאָליער, און ניט, כאָלילע, קיין מױעל!..

דער אנדערער באלמעלאָכע, פעטער מאָטל, איז בעפיירעש געווען א גוטער קוימענ-
קערער...

די װײַבער אף דער פּריזבע:

-- מאָטל דער קוימענקערער?.. א פּאַר גאָלדענע הענט פארמאָגט ער!..
-- איז יעדער הרובע לאָזט ער איבער זײַן שטיקל נעשאָמע!-

-- אָבער װאָס טוט מען מיטן טרינקען??-

-- יאָ. ער האָט ליב א ביסל מער ,ארײַנקוקן" אין פלעשל!..

אין יענע טעג, ווען דער פעטער מאָטל פלעגט אָפט ארײַנקוקן אין פלעשל, פלעגט
ער זיך בא אונדז ניט באװײַזן, און די האלב-געליימטע הרובע איז, נעבער, עלנט געשטאנען
און, דאכט זיך, געטראכט: , פארװאָס קומט עס מיר אזוי?" אָבער, ווען דער קוימענקערער
פלעגט שוין יאָ קומען צו דער ארבעט, איז טאקע געווען אף װאָס א קוק צו טאָן.

די ציגל האָבן אין זײַנע הענט געמאכט אזעלכע , סאלטאָ-מאָרטאליעס", וועגן וועלכע
יעדער ייִנגל מיט זײַן ליאנגע האָט נאָר געקאָנט טרוימען. דאָס העמערל זײַנס מיטן פּלא-
טשיקן נעזל, װי בא א קאטשקע, האָט מאמעש אויסגעטאנצט אף יעדן ציגל א טשעטשאָטקע.

בעשאס דער קוימענקערער ארבעט, זינגט ער זיך אונטער א פריילעך לידעלע מיט
עפּעס זייער קאַמישע װערטער: אין יאדי-דודי שירלי-מירלי יאם בים-באָם..." אף א װײַלע
רײַסט ער זײַן לידעלע איבער, גיט א האק מיטן העמערל איבערן ציגל, צעשפּאלט אים און,
באשמירנדיק אים מיט א ביסל לויזלעכער ליים, זינגט דער פעטער מאָטל װײַטער:, אין
יאדי-דודי שירלי-מירלי יאם בים-באָם...".

איינמאָל, ווען דער זיידע האָט זיך נאָר אומגעקערט פון דער שול, גייט צו אים צו
דער פעטער מאָטל און זאָגט:

-- אָט, ר' אװוראָם, איר זענט א פרומער ייָד. פארװאָס, װאָלט איך געװאָלט װיסן,
זײַנען זיי אזוי נאריש?

== װער זיי? -- פארשטייט אים עפּעס ניט דער זיידע.

-- זיי, כ'מיין די װײַבער!..

פונעם צווייטן צימער שטופּט זיך ארויס , אגרעסעס" קאָפּ. איך שטעל אויך אונטער
אן אויער.

-- אָט האָב איך, אשטייגער, הײַנטיקע נאכט געזען אזא מין כאָלעם, -- זאָגט דער
פעטער מאַטל און פארוקט א ביסל אפן קאָפּ זײַן פארקויטיקט היטל. דערנאָך גיט ער זיך
מיטן קליינעם פינגער געשמאק א קראץ און דערציילט װײַטער:

-- הייסט עס, פלי איך איבערן הימל, וי א מאלעך, און זע, װוי אף א װאָלקנדל זיצט
באם טיש אן אלטיטשקער און טרינקט קאווע. פלי איך שוין צו צו אים און גיב אים א
פרעג: ,וװוער זענט איר?" ,װאָס זשע, -- פרעגט ער מיך, -- דערקענסט מיך ניט?" איך קוק
זיך צו אים צו, טו א הייב די אקסלען, און ער, דער אלטיטשקער, נעמט און גיט א זאָג:
,אײַ, ר' מאָטל, איך בין דאָך דײַן גאָט!.." בלײַב איך שטיין, װי א גוילעם. ,עס קאָן אזוינס
ניט זײַן! -- שטאמל איך אויס, -- איר שפּילט מיט מיר א מיעסע שפּיל!" ,אוב אזוי, --
רופט ער זיך אָן, -- קום מיט מיר, װעל איך דיר עפּעס װײַזן!" און ער לאָזט זיך גיין. איך
גיי אים נאָך, װי א הונט נאך א צויג...

15 14

-- ר' מאָטל, -- רײַסט אים איבער דער זיידע און טוט א װײַז אף מיר, -- שעמט זיך!..

-- נישקאָשע, נישקאָשע, הערט בעסער װײַטער! -- זאָגט דער פעטער מאַטל. --
הייסט עס, וויפל מיר זײַנען מיט אים געגאנגען, -- ווייס איך ניט, כ'האָב אפן זייגער ניט
געקוקט, נאָר סאָפקאָלסאָף זײַנען מיר ארופגעקומען אף א גרויס פעלד. ,װאָס זשע איז
דאָס?" -- פרעג איך בא מײַן אלטיטשקן. אָט דאָס איז דאָס הייליקע אָרט, -- זאָגט עֶר, --
אהער קומען צו פליִען נעכטיקן די נעשאָמעס.." ערשט דעמלט, נאָך די דאָזיקע װוערטער
זײַנע, האָב איך באמערקט, וי דאָס פעלד איז אינגאנצן פארפלייצט מיט קעראָסין-לעמפּלעך...

-- װאָס גאָר מיט קעראָסין-לעמפּלעך? -- מישט זיך ארײַן ,אגרעס", װאָס שטייט שוין
לעבן פעטער מאַטלען.

-- אָט, טאקע די זעלבע קאשע האָב איך געפרעגט בא דעם אלטיטשקן.

-- װאָס זשע האָט ער דיר געענטפערט?

-- האָב א ביסל געדולד! װאָס טרײַבסטו מיך אונטער, גלײַך װי כ'װאָלט געווען א
פערד. נו, פרעג איך, הייסט עס, בא מײַן אלטיטשקן, װאָס זשע איז דאָס פאר א לעמפּלעך?
זאָגט ער מיר: , דאָס, זון מײַנער, זײַנען אײַערע נעשאָמעס: יעדעס לעמפּל -- א נעשאָמע פון
א מענטשן". , פארװאָס זשע, -- פרעג איך בא אים די צווייטע קאשע, -- ברענט אין איי-
ניקע לעמפּלעך דער קנויט, און אין אנדערע האָט ער זיך שוין פארלאָשן?". ,ע, טײַערינקער,--
גיט ער א צי אויס מיט א שמייכעלע, -- אין דעם איז טאקע דער סאמע איקער. יענע לעמפּ-
לעך, וועלכע ברענען נאָך, זײַנען די נעשאָמעס פון די לעבעדיקע מענטשן, און יענע לעמפּ-
לעך, װאָס האָבן זיך שוין פארלאָשן.." ערשט דאָ האָב איך פארשטאנען, מיט װעמען איך
האנדל..,

-- ר' מאָטל, -- שלאָגט אים איבער דער זיידע, -- װאָס רעדט איר אזוינס? וי קאָן
מען דען זען גאָט?.. -- און דאָס פּאַנעם װערט בא אים רויטלעך.

-- נישקאָשע, נישקאָשע, ר' אווראָם, ס'איז דאָך ניט מער וי א כאַלעם. הערט בעסער
װײַטער. דערהערנדיק אזא זאך, איז מיך, פארשטייט זיך, באפאלן א שרעק. כ'פיל, װי די
קני בא מיר הייבן אָן ציטערן, אָבער איך נעם זיך פּאװאָלינקע אין די הענט און זאָג: , גאַ-
טעניו, אויב סאיז מיר באשערט געווען זיך באגעגענען מיט דיר, טאָ זײַ זיך מאטריעך און
װײַז מיר אָן מײַן לעמפּל און דאָס לעמפּל פון מײַן װײַב'. ,אָט! -- גיט ער א טײַט מיטן
פינגער אף א העל-ברענענדיקן לאָמפּ, -- אָט איז דײַן נעשאָמע, און אָט יענץ קליינע לעמ-
פּעלע, װאָס עס שטייט לעבן דײַנע פיס, איז דײַן װײַבס נעשאָמע". איך גיב א קוק אף מײַן
מאלקעלעס נעשאָמקעלע און עס װערט מיר פינצטער אין די אויגן: אָט-אָט, זע איך, װעט
זיך דער קנויט אין איר לעמפּל פארלעשן. ,ריבוינע! -- רײַסט זיך ארויס א געשריי פון
מײַן הארצן, -- גאָטעניו, טאטעניו, איך זע, אז דאָ, אפן הימל, זײַנען די געשעפטן דײַנע
ניט בעסער, װי אף דער ערד! װי קאַנסטו דערלאָזן, אז איך, א שיקער, א פארפאלענער
מענטש, זאָל לעבן װײַטער, און א הייליקע נעשאָמע, א מוטער פון דרײַ קינדער, זאָל הײַנט-
מאָרגן שטארבן?!.

-- אײַ, ביסטו א מאָלאָדיעץ! -- גיט פּלוצעם א שרײַ אויס ,אגרעס", -- גלײַך האָסטו
געטאָן! אזוי קומט אים!..

-- אוז דאָ זע איך, -- דערציילט װײַטער דער פעטער מאָטל, -- װי גאָט קערעוועט
אויס זײַן קאָפּ אין א זײַט. מײַנע ווערטער האָבן אים, װײַזט אויס, גערירט. און אין דער
זעלבער רעגע קומט מיר א געדאנק אין קאָפּ ארײַן: מע דארף, טראכט איך, קאָלזמאן ער
זעט ניט, דערגיסן דאָס לעמפּל. און אזויווי קיין קעראָסין איז בא מיר ניט געװען, גיב איך
א צעשפּיליע די הויזן...

-- שוין! גענוג! -- שיסט אויס מײַן זיידע. -- דאָס איז שוין, ר' מאָטל, א מיִעסקײַט...
א ביזאָיען!.. -- און דער זיידע לויפט אוועק.

-- נו, אָט! -- שטייט שוין א צעמישטער דער קוימענקערער, -- ר' אװוראָם האָט זיך,
דאכט זיך, באליידיקט אף מיר... גי ווייס...
-- װאַס זשע איז דאָך געווען װײַטער? -- טאָרקעט אים אין אקסל ,אגרעס.. --
װײַטער!..

--- װײַטער, -- זעצט פאָר דער פעטער מאַטל שוין אָן כיישעק, --- װײַטער האָב איך
זיך אופגעכאפּט פון מײַן מאלקעס שרײַען: ,װאָס טוסטו, גאזלען?.. א נארישע פרוי!.. איך
בין גרייט צוליב איר אָפּנארן גאָט, פארלענגערן איר דאָס ביסל יאָרן, און זי...

,אגרעס" קאטשעט זיך פאר געלעכטער, כאפּט זיר פארן בויך, פאָכעט מיט די הענט,
גלײַך וי ער װאָלט אויך געװאָלט ארופליען אין הימל..

15

-- און מוידע... -- קרייעט ער אויס פון צײַט צו צײַט, -- מוידע-אני האָסטו כאָטש
הײַנט אינדערפרי געזאָגט?..

א דערשלאָגענער, גייט דער קוימענקערער שטילערהייט צו צו דער הרובע און נעמט
ײך צו דער ארבעט. די ארבעט אָבער קלעפּט זיך ניט בא אים, און ס'הערט זיך שוין ניט
זײַן פריילעך לידעלע..

און פארװאָס האָט זיך דער זיידע אזוי באליידיקט אפן פעטער מאָטלען? און פון װאָס
איז אזוי פריילעך געװאָרן אגרעסן"?

יאָ. אינטערעסאנטע זאכן טרעפן זיך אמאָל מיט די דערוואקסענע!

ווען עס גייט דער רעמאַנט, דערקען איך ניט אונדזער הויף. דאָ און דאָרט ליגן
בערגלעך ציגל, זאמד, קאלך, שטרוי...

אינמיטן הויף קנעט די ליים מיט באָרװעסע פיס א יונגע ציגײַנערטע. איך שטײ ניט
װײַט פון איר און קוק זיך צו איר צו. די לאנגע שנירלעך קארעלן רינגלען עטלעכע מאָל
ארום איר ברוינעם האלדז און צעפאלן זיך אף דער ברוסט. אין די אויערן באָמבלען זיך א
פּאָר אוירינגלעך, ענלעכע אף צוויי הערצעלעך. דאָס קאָלערלײ פארביקע קליידל אירס איז
איר אונטערגעקליבן פון ביידע זײַטן און פארשטעקט אין די לענדן. קוקנדיק אף דער יונגער
ציגײַנערטע, האָב איך זיך דערמאָנט אין א שרעקלעכער געשיכטע, װי ציגײַנער האָבן צו-
געגאנװעט א קליין קינד. די דאָזיקע געשיכטע האָב איך געהערט פונעם אלטן בארביערו.
מיטאמאָל שטעלט זיך מיר פאָר אזא מין בילד: באנאכט, אלע שלאָפן און פּלוצעם טוט א
סקריפּע אונדזער טיר. איך כאפּ זיך אוף פונעם שלאָף און זע, װי אין שטוב גאנװעט זיך
ארײַן אָט די יונגע ציגײַנערטע, וועלכע קנעט איצט די ליים. זי גייט שטילערהיים צו צו
מײַן בעטעלע און איך באמערק בא איר אין די הענט א גרויסע טאָרבע. איך יל א געשריי
טאָן, און קאָן אָבער ניט: מײַן מויל איז װי מיט עפּעס אַנגעשטאָפּט. דער ציגײַנערטעס אויגן
ברענען אין דער פינצטערניש, װי צוויי פּײַערלעך.. אָט-אָ ווארפט זי אף מיר ארוף די
גרויסע טאָרבע...

-- מע בעיעטע, -- דערהער איך, -- װינאָ אינקאָאטשע.: אװוּהין, אין קויש?! װאָס
פאר א קויש?" -- פארשטיי איך עס אף מײַן אויפן.

-- ...דיי אָליעקוצע דע אפּע!2 -- זאָגט זי װײַטער און, אָנװײַזנדיק מיטן פינגער אפן
עמער וואסער, כאזערט די ציגײַנערטע איבער, -- א-פּע!

א צופרידענער, װאָס ניט מיך מיינט זי, דערלאנג איך איר דעם עמער וואסער. גרינג,
מיט ביידע הענט הייבט זי דעם עמער אוף און טראָגט אים צו צום מויל. איך שטיי און קוק
וי זי טרינקט. דער עמער פארשטעלט מיר איר פּאָנעם, איך זע נאָר די סמאָלעץ-שווארצע
געקרײַזלטע האָר אירע, װאָס שטעקן ארויס פון אונטער דער רויטער פאטשיילע.

-- גוסטאָאסע אפּע: -- שטעלט זי אװעק דעם עמער אף דער ערד. װען זי ביגט
זיך אָן, באגעגענען מיר זיך מיט די אויגן. אזעלכע גרויסע שווארצע אוגן, טראכט איך,
טאקע יאָ, װי צוויי ברענענדיקע קוילעכלעך!.. און פּלוצעם גיט די ציגײַנערטע א פּליסקע
אף מיר די וואסער..

איך װער נאס פון קאָפּ ביז די פיס. איך פיל, װי עס בריִען די קאלטע טראָפּנס, רינען
מיר איבערן האלדז, איבערן לײַב... און זי, די ציגײַנערטע, קײַכט פאר געלעכטער.

-- אײַ, בעיעטע! -- הער איך נאָר דאָס איין-און-איינציקע װאָרט, -- אײַ, בעיעטע!.. --
איך שטיי א געפּלעפטער און ווייס אליין ניט: צי כ'זאָל זיך צעוויינען, צי כ'זאָל זיך צעלאכן!

די ציגײַנערטע פאריכט אין דער צײַט די רויטע פאטשיילע אפן קאָפּ און הייבט אָן
זינגען. די ליים כליופּעט שוין װוידעראמאָל אונטער אירע באָרװעסע פיס, און זי זינגט:

-- לא מינדרוצא אין גרעדינע מיא פרינס דאָרול רעדעטשינע..

או-א, או-א! דאָדע, דאָדע!..

די ציגײַנערטע זינגט אזוי הארציק, מיט אזא שטארק געפיל, אז איך היב, דאכט
זיך, אָן פארשטיין יעדעס װאָרט פון איר ליד... דאָס געזאנג שלאָגט אָבער באלד איבער א
הייזעריק קאָל:

-- מאריטשיקא!.. מאריטשיקא!..

-- אקום, מאמע!..4

1 -- היי, ייַנגעלע, קום אהער! (מאָלד.).
?-- גיב מיר א טרונק וואסער! (מאָלד.).
? געשמאקע וואסער! (מאָלד.).

+ באלד, מאמע (מאָלד.).

1---8 16

,אָ, מאמע" -- דערהער איך דאָס גוט באקאנטע װאָרט. הײסט עס, מאמע קלינגט בא
זײי, בא די ציגײַנער, פּונקט אזוי װי בא אונדז, בא ייִדן?! א װונדערלעכע זאך! מאמע איז,
אפּאָנעם, שטענדיק א מאמע! עס קאַן דען זײַן אנדערשל!

פון דעם פריערדיקן פּאכעד איז שוין קיין סימען ניט פארבליבן. באלד, דאכט זיך,
פלי איך אויך ארײַן מיט די פיס אין דער צעװוייקטער ליים און נעם זי קנעטן איניצעם מיט
דער ציגײַנערטע... אַבער די באָבע רופט מיך שוין אהיים עסן אָנבײַסן, און איך מוז גיין..

דער זיידע זיצט שוין באם טיש און קויקט זיך מיט זײַן באליבטן צימעס, עס דאכט
זיך, אז די גראַװע לאנגע באָרד זײַנע קװויקט זיך באגלײַך מיט אים. מײַן זיידן קען גאנץ
בעלץ, װײַל מײַן זיידע איז א שויכעט און א מױיעל. יעדן אינדערפרי כאפּ איך זיך אוף פון
זײַן דאוונען.

-- מוידע אני ליפאָנעכאָ כײַ װעקאיִם.. -- הערט זיך דעם זיידנס דין קעלעכל, און
אליין שטייט ער שוין אן אײַנגעהילטער אין זײַן טאלעס און קוקט ארײַן אין א גראָבן צע-
באָרשטן סייפער.

ווען מײַן זיידע דאוונט, איז ער זייער ענלעך אף א קישעפמאכער, ביפראט דעמלט,
ווען ער בלאָזט שויפער. דער זיידע שטעלט דעם שויפער צו צום רעכטן ווינקעלע פונעם
מויל, פארקלעמט אים מיט די ליפּן און גיט א בלאָז אויס: ,טא-א, טא-א, טא-טא-טא-טא! " -
פּאַשעט אזוי, אף צו פארהערן זיך!

יעדן שאבעס גייט דער זיידע אין שוֹל ארײַן. האָב איך זיך איינמאָל פארטראכט: װאָס
זשע איז עפּעס דאַרטן, אין דער שוֹל, אזוינס דאָ, װאָס דער זיידע פארגינט זיך ניט דורם-
לאָזן קיין איין שאבעס? איך װאָלט דעם ,עפּעס" אויך געװאָלט זען. דער זיידע אָבער האלט,
אז איך בין נאָך צו קליין, קעדיי גיין מיט אים אין שול. מיילע, האָב איך זיך אליין געגעבן
אן אייצע.

אין איינעם א שאבעס, װוען דער זיידע האָט זיך געלאָזט גיין אין שול, בין איך אים
נאַכגעגאנגען טריט נאַך טריט. די שוֹל געפינט זיך אף דער קעשענעװער גאס, דאָס איז
ניט װײַט פון אונדז, אָבער אין יענעם טאָג האָט מיר דער וועג אהין אויסגעוויזן פן אן עק
און אָן א סאַף. דער זיידע, פארשטייט זיך, האָט זיך ניט געײַלט. פּאװאַלינקע איז ער זיך
געגאנגען איבער אונדזער גאס, און פון צײַט צו צײַט זיך באגריסט מיט די שכיינים. און
איך האָב זיך געמוזט אויסבאהאלטן הינטער די פּלױטן און ביימער, קעדיי דער זיידע זאָל
מיך, כאָלילע, ניט דערזען. יעדעס מאָל האָט זיך מיר אויסגעוויזן, אז אַט-אָט װעט ער אויס.
דרייען דעם קאָפּ..

סאָפּקאָלסאַף האָבן מיר זיך דערנעענטערט צו דער שול. אין הויף זײַנען געשטאנען
רעדלעך מענטשן און האָבן ועגן עפּעס געטײַנעט. עס האָט זיך געדאכט, אז די אלטע לײַט
רעדן ניט נאַר מיטן מויל, נאָר אויך מיטן פּאַנעם, מיט די הענט און אפילע מיט די בערד.
אין מײַן לעבן האָב איך נאָך אזויפיל בערד ניט געזען! שווארצע, גראָװע, רױטע, לאנגע און
קורצע, געדיכטע און שיטערע -- א װעלט מיט בערד.. און אָט האָבן זיך שוין די בערד
געלאָזט גיין אין שוֹל ארײַן, און איך שמוגל זיך דורך איניינעם מיט זײ.

בין איך שוין, הייסט עס, אינװײניק. קוידעמקאַל זוך איך אָפּ מיט די אויגן דעם זיידן.
וי עס לאָזט זיך אויס, זיצט ער ערשט ניט װײַט פון מיר. אָבער מיך זעט ער ניט. ער איז
שוין אינגאנצן פארטאָן אין זײַן דאוונען. אוב אזוי, טראכט איך, קאָן איך רויַק ווארטן אף
דעם ,עפּעס". יאָ, אָבער וויאזוי װעל איך עס דערזען, ווען כ'בין פון אלע זײַטן ארומגערינגלט
מיט מענטשן? איך קאָן נאָר האנאָץ האַבן פון די קליינע געלע שטערנדלעך, וועלכע זײַנען
אױסגעמאָלט אף דער סטעליע. שטיי איך שוין אזוי און קוק ארוף. און דאָ פיל איך אף מײַן
נאקן עמעצנס בליק. איך גיב א דריי אויס דעם קאָפּ און זע פא זיך א קליין פארקנייטשט
פּענעמל (דאפקע אָן א באָרד). א פּאָר ריטלעכע, טרערנדיקע אייגעלעך קוקן גלײַך אף מיר.
עטלעכע געלע הערעלעך קרײַזלען זיך קאָמיש אף דער פליישיקער נאָז, די אייבערשטע ליפ
באהאלט זיך אזוי הינטער דער אונטערשטער, און די אונטערשטע שטעקט דעריבער אף
אזויפיל ארויס, אז מיך באהערשט אף א רעגע א מאָדנע געדאנק: װאָס קאַן מען, לעמאַשל,
טאָן מיט אזא מויל, ווען עס גיסט א רעגן?..

דאָס פּענעמל בייגט זיך אָן צו מיר, און רוימט מיר אײַן שטילערהייט:

-- װער זשע ביסטו?

גיב איך א װוּנק מיטן קאָפּ אפן זיידן.

-- הייסט עס, ביסטו דעם שויכעטס אייניקל.

און דער אלטיטשקער גיט מיר גרינג א קניפּ אין דער באק. דערנאָך קריכט ער ארײַן
צִו זיך אין קעשענע, שלעפּט פון דאָרט ארויס א קליין פלעשעלע און שיט אַפּ פון אָט דעם

17

פלעשעלע זיך אף דער דלאָניע א ביסל שווארצן פּראָשעק. אין איין אױגנבליק גיט זײַן
פליישיקע נאַז א צי ארײַן מיט א פײַף דעם דאָזיקן פּראָשעק... דאָס פארקנייטשט פּענעמל
פארקנייטשט זיך נאָך מער, די רויטלעכע אויגן װערן שוין אינגאנצן רױט, און די ליפּן
לאָזן ארויס אזא מין: ,טממע!"...

איך שטיי און נעם ניט אראָפּ פון דעם אלטיטשקן קיין אויג, און ער שיט דערװײַל
נאָכאמאָל אָפּ פון זײַן פלעשעלע א ביסל פּראָשעק און טראָגט אים אונטער שוין צו מײַן נאָז.

-- נא, פארזוך אויך די מעציע!..

איך האָב לאנג ניט געטראכט, ארײַנגעשטופּט מײַן נאָז אין דער אונטערגעשטעלטער
דלאַניע און מיט אלע קויכעס א צי געטאָן... אָבער װאָס האָב איך אזוינס אין זיך ארײַנגע-
צויגן?.. װאָס איז עס, א פּראָשעק אָדער קליינינקע שווארצע מורעשקעס, וועלכע צעלויפן
זיך אין מײַן נאָז און הייבן מיך אָן מעשונע-װוילד בײַסן?.. די אויגן האָבן זיך מיר אָנגעגאָסן
מיט טרערן, דאָס מויל האָט זיך פארקרימט און ס'איז מיך באפאלן א ניסעניש... כ'האָב שוין
פאר זיך די שײַן ניט געזען... איך האָב אָנגעהױבן זינקען אין א פינצטערניש...

אהיים בין איך שוין געגאנגען איניינעם מיטן זיידן, ער האָט מיך געהאלטן בא דער
האנט און מיר גוט ארײַנגעזאָגט:

-- אזא מין כוצפּעניק... אזא אזעסניק...

און איך ניס און ניס -- כ'קאָן זיך גאָר ניט אויסניסן.

-- וויפל מאָל דארף מען דיר זאָגן, אז די נאָז זאָלסטו ניט שטופּן װוּהין מע דארף
ניט!.. און דער אשטער ר"אָסל איז מיר אויך גוט: א קינד גיט ער שמעקן טאבעקע... סטארי
יאק מֹאלִי!..

דעם גאנצן פארנאכט האָט זיך דער זיידע געבייזערט אף מיר, און איך האָב זיך גע-
דרייט ארום אים און געשטאמלט:

-- זיידע, זײַ מיר מויכל... מער װעל איך ניט שטופּן די נאָז װוּהין מע דארף ניט!..

-- אך, אייניקל, -- האָט געזיפצט דער זיידע, -- ווען דער מענטש זאָל װויסן פריִער,
װוּהין מע דארף יאָ שטופּן די נאָז, און װוּהין מע דארף ניט... -- און דער זיידע האָט זיך
צעלאכט, -- אָבער דו ביסט מיר געווען שיין: ייִדן זיצן און דאוונען, און דער בארדאס מײַי
נער צעניסט זיך אף דער גאנצער שוֹל..

-- זיידע, און וויאזוי פארשטייסטו דאָס, װאָס דו לייענסט, -- האָב איך אים א פרעג
געטאַן, -- עפּעס זייער מאָדנע אויסיעלעך אין דײַנע ביכער. װי מיר דאכט, זײַנען די דאָזיקע
אויסיעלעך ענלעך אף פּיצינקע שווארצינקע לעמעלעך...

דער זיידע האָט מיך אוועקגעזעצט אף זײַן ביינערדיקער קני, אָנגעטאָן מיר אפן קאָפּ
מײַן װײַס קאפּעליושל און, טײַטלענדיק מיטן לאנגן דארן פינגער אין סייפער ארײַן, האָט
עֶר וי אויסגעזונגען:

-- זאָג, אייניקל, , אאאלעף"!

-- אאאלעף, -- האָב איך נאָך אים אויסגעשריגן.

-- בייס... גימל... דאאאלעד...

פונעם שרײַען בין איך אינגיכן געװאָרן הייזעריק און מיד.

-- נו, אף הײַנט, דאכט זיך, איז שוין פאר דיר גענוג, -- האָט געזאָגט דער זיידע, --
די אייגעלעך, זע איך, זײַנען שוין בא דיר שמעלער געװאָרן.

-- יאָ, זיידע, יאָ, אָבער זאָג מיר פריִער נאָך איין זאך...

-- װאָס זשע פאר א זאך זאָל איך דיר זאָגן?

-- צו װאָס האָסטו מיר פארן לערנען אָנגעטאָן דאָס קאפּעליושל אפן קאָפּ!

דער זיידע האָט ארויסגעלאָזט אין זײַן באָרד אזא מין ,כמממ" און האָט מיט א שמייכל
געזאָגט:

-- איך האָב עס געטאָן, אייניקל, צוליב דעם, אז די פּיצינקע שווארצינקע ‏ לעמע-
לעך" דײַנע זאָלן זיך א ביסל פיטערן בא דיר אין קאָפּ און ניט צעלויפן זיך טייקעף אין
אלע זײַטן..

און דער זיידע האָט זיך אָנגעבױגן צו מיר און געגעבן מיך א קוש אין שטערן. איך
האָב דערפילט אף מײַן פּאָנעם זײַן ווייכע באָרד, װאָס פארמאָגט א באזונדערן רייעך. יאָ, --
האָב איך דעמלט א טראכט געטאָן, -- און דעם ,עפּעס', צוליב וועלכן עס גייט דער זיידע
יעדן שאבעס אין שול, האָב איך טאקע ניט געזען. װײַזט אויס, דער זיידע איז גערעכט --
איך דארף פּאַשעט נאָך א ביסעלע אונטערוואקסן...

איך זיץ נאָך אלץ באם טיש און דלובע מיטן גאָפּל א שטיקל פלייש. דער זיידע האָט
שוין פונלאנג אָפּגעגעסן אוז איז זיך אוועקגעגאנגען װוּהין ער דארף.

18

-- אוי, ביסטו בא מיר אן עסער, -- בייזערט זיך אף מיר די באָבע און זעצט זיך שוין
אוועק לעבן מיר, -- מײַנע סאָנים זאָלן שוין אזוי עסן, דארער דראָנדזשיק! -- זי נעמט בא
מיר צו דעם גאָפּל און הייבט מיך אָן צו האָדעװען.

-- באָבע, -- זײַ איך קוים ארויס א װאָרט פונעם אָנגעשטאָפּטן מױל, -- דערצייל
מיר עפּעס א מײַסעלע, װעט מיר זײַן גרינגער צו קײַען.

-- ועגן װאָס זשע זאָל איך דיר דערציילן?

-- וועגן יענעם בער מיט די פינף פיס...

-- נו, גוט. הער זשע אויס: סאיז געווען אמאָל אין א וואלד א גרויסער בער, און
אָט דער בער האָט געהאט פינף פיס...

מײַן זיידע האָט ליב איבערצוכאזערן, אז די גאנצע שטוב אונדזערע האלט זיך אף מײַן
באָבעס הענט. פון אינדערפרי אָן איז די באָבע שוין אף די פיס. אָט שטעלט זי צו אן
עסיקפלייש, אָט לויפט זי אין מארק ארײַן, און אָט שטייט זי בא דער שיסל און שווענקט
עפּעס איבער... פונוואנען עס נעמען זיך צו איר אזויפיל קויכעס, ווייסט דער זיידע ניט!

יעדן פרײַטיק באקט די באָבע ברויט. דאָס טייג אָבער פארקנעט זי דאָנערשטיק. די
באָבע שטייט בא א הילצערנער מולטער, דאָס װײַסע טיכל אפן קאָפּ ציט גלאט אָפּ אירע
האָר און ס'איז פארבונדן אפן האלדז-און-נאקן. די ארבל פונעם כאלאטל זײַנען איר פאר-
קאטשעט העכער די עלנבויגן, און די אָדערדיקע הענט אירע ארבעטן פלינק און זיכער.
מיט די קליינע קולעקעס, װי מיט צוויי קלעפּערלעך, פּױקט די באַבע אין דעם טייג, פּונקט
וי אין א פּױיק.

איך דריי זיך ארום דער באָבען און דערלאנג איר, ווען זי דארף, א קווערטל וואסער,
די פּושקע זאלץ, דאָס פּעקעלע הייוון.

-- אז דאָס טייג איז נאָך לויזלעך, -- גיט א פרעג בא מיר די באָבע, -- װאָס דארף
מען טאָן?

-- ניט זשאלעווען קיין ביסל מעל! -- שיס איך אויס.

-- און ווען דאָס טייג איז צו געדיכט?

-- גיסן וואסער וויפל סוועט ארײַן!.. און הייוון! דו האָסט ניט פארגעסן, באָבע,
ארײַנצולייגן א שטיקל הייוון?..

די באָבע צעלאכט זיך.

-- איך זע, אז דו קאָנסט שוין אליין פארקנעטן טייג!

און מיר דאכט זיך, אז סאיז טאקע אזוי: אָן מיר װאָלט די באָבע ארויס מיטן באקן
כרויט קוים אף פּייסעך!..

דאָס טייג איז שוין פארקנאָטן, און די באָבע דעקט עס אײַן מיט איר װאַלענער שאל
און פון אויבן נאָך מיטן זיידנס פוטערנעם פּעלץ, גלײַך עס װאָלט געלעגן אין מולטער
א קליין קינד,

-- א ראָשטשינע איז װי א קימפּעטאָרן -- מע דארף זיך אָנעמען מיט געדולד און
ווארטן אף איר שאָ.

דעם אנדערן טאָג פון גאנץ קאיאָר אָן פּאָרעט זיך שוין די באָבע באם אױיוון. דער
אויוון פון רטע ציגל, א ברייטער און א הויכער, האָט פארשטעלט מיט זיך די {גאנצע קיך.
און אָט איבער דעם דאָזיקן אויוון האָט זיך אין א טאָג צעשפּילט צװישן דער באַבען און
דעם טאטן א גאנצע מילכאָמע,

-- װאָס איז דאָס פאר א קיך, -- האָט געטײַנעט דער טאטע, -- אז סאיז אפילע
נישטאָ װוּהין זיך א קער טאָן!

-- און װאָס איז דאָס פאר א קיך, -- האָט געענטפערט די באָבע, -- װוּ סאיז ניטאָ
קיין אויוון?!

דער טאטע איז געשטאנען אף זײַנס, און די באָבע -- אף אירס. יעדער פון זי האָט
געהאלטן, אז נאָר ער איז גערעכט, און קיינער האָט ניט געװאָלט אָפּטרעטן. סאָפקאַלסאָף
האָט די באָבע געזאָגט:

-- װעסט עס פּױעלן בא מיר נאָך מײַן טױיט!

און צום אמפּערניש האָט גענומען א סאָף. אזויארום איז דעם אויוון באשערט געווען
פארבלײַבן שטיין, און יעדן פרײַטיק באקט אין אים די באָבע געשמאקע כאלעס און בולקעס
מיט א בייגעלע פון אויבן...

דעם אױיוונס גרויס-צעעפנטער פּיסק האָט שוין, דאכט זיך, אײַנגעשלונגען א װעלט
מיט טרוקענע שײַטלעך האָלץ און דעריבער איז אים געװאָרן אזוי הייס און שװער צו
אָטעמען.

19

די באָבע נעמט דערװײַל אראָפּ פון דער מולטער דעם זיידנס פּעלץ אין איר װאָלע-
נע שאל,

-- א מין געראָטענע ראָשטשינע, -- זאָגט די באָבע, -- מאזלטאָוו, מאזלטאָװ!

בעשאס די באָבע פּאָרעט זיך מיטן טייג, זינגט זי זיך צו א פריילעך לידעלע:

קאָלזמאן דו לעבסט, זאָל זײַן געלעבט,

װײַל אײיביק לעבט דאָך קיינער ניט.

װאָס דארפסטו זיך זאָרגן, װאָס ס'וועט זײַן מאָרגן:
קאָלזמאן דו לעבסט, זאָל זײַן געלעבט!..

און איך טונק אין דער צײַט אײַן דעם פלעדערוויש אין א גלאָז מיט א צעקאלויצעט
געלעכל און באשמיר יעדע כאלע און יעדע בולקע.

און אָט פרעסט שוין דער אויוון מיט א גרויסן אפּעטיט דאָס רויע ב-ויט, װאָס די
באַבע טראָגט אים אונטער אף א לאנגער הילצערנער לאָפּעטע. אין דער מולטער אין
שוין ניט געבליבן קיין שטיקל טייג. דאנקען גאָט, פארן גאנצן אינדערפרי, יועט זיך די
באָבע איצט קאָנען א ביסעלע צוזעצן...

איבער דער שטוב טראָגט זיך א געשמאקער ברויט-רייעך. די באָבע זיצט, די הענט
צונויפגעלייגט אפן בויך, דעם קאָפּ גענייגט א ביסל אף א זײַט, זי האָט זיך פארטראכט..

איך קאָן אוואדע ניט וויסן, ויאזוי מײַן באָבע האָט אויסגעזען אין אירע יונגע יאָרן,
אָבער א פרוי, װאָס האָט אזוי שװוער אױסגעכאָװעט פיר קינדער, קאָן מען אף דער עלטער
מיט דער גאנצער רעכט אָנרופן די שענסטע און די בעסטע.

וװיאזוי די ביטערקײַט פון די אויסגעלעבטע יאָרן זאָל ניט פארפולן מיט זיך די קנייטשן
אף דער באָבעס פּאָנעם, ויָאזוי זי זאָל ניט איבערפארבן אין א גראַװקײַט אירע האָר אפן
קאָפּ, איז זי, די ביטערקײַט, ניט בעקויעך צו פארלעשן די טאָמיד לעבעדיקע, ווארעמע
שטראלן אין מײַן באָבעס אויגן.

די באָבע כאפּט זיך אוף.

-- ווייסט װאָס, ייִנגעלע, אָט װעלן מיר מיט דיר אָנבאקן א פולן זאק ברויט, און
טו-ו... זיך לאָזן אין וועג, וי ביניאָמין מיט זײַן כאווער סענדערל..

איך קוק אָן די באָבע און קאָן נאָך דערװײַל גאָרניט פארשטיין.

-- װײַ! אין שטוב טוט זיך אן איבערקערעניש: נישטאָ די באָבע מיטן אײניקל!
װי אין וואסער ארײַן. און מיר זײַנען שוין אין דער צײַט װײַט-װײַט אזש אין מאכאטש-
קאלא...

-- װאָס גאָר אין מאטשקאכאלא? -- שטעל איך זי אָפּ.

-- ניט מאטשקאכאלא, נאָר מאיכאטש-קא-לא! ס איז דאָ אזא שטאָט אין דאגעסטאן.
דאָרטן זײַנען מיר געווען אין דער עוואקואציע.

-- און אָט די שטאָט איז װײַט פון אונדז?

-- יאָ, ייִנגעלע, זייער װײַט... די מילכאָמע האָט צעװאָרפן מענטשן, װי שטיינער... --
און פּלוצעם גיט זיך די באָבע א כאפּ: -- אוי, כ'האָב זיך אזוי פארעדט מיט דיר, אז כ'האָב
אינגאנצן פארגעסן אינעם ברויט!..

די באָבע עפנט אוף דאָס טירל פונעם אויוון און מיט דער לאָפּעטע נעמט זי פון
דאָרט ארויסשארן א ברויט נאָך א ברויט.

-- גיט נאָר א קוק, -- קוועלט די באָבע, -- קיין אײַנהאָרע גאנצע אויצרעס! בא אלע
אונדזערע ליבע זאָל זײַן אזא מין ברויט!..

איך יהאלט זיך ניט אײַן און רײַס פון א בולקע אָפּ דאָס בייגעלע, נאָך וועלכן עס
שלעפּט זיך נאָך א הייסע פּארע.

-- און אין יענע וויסטע יאָרן פלעגן מענטשן אויסגיין נאָך א שטיקל ברויט..

װי געשמאק כראָמטשעט אין מויל דאָס געזאלצענע בייגעלע. דאכט זיך ,עס איז גע-
שמאקער פון לעקעך.

מיט ליבשאפט אין די אויגן גלעט די באָבע יעדע כאלע און יעדע בולקע, וי זי
װואָלט געגלעט מיך איבערן קאָפּ.

-- א באלעבאָסטע אָן אן אויוון איז דאָס זעלבע, װאָס א טעפּל אָן א פּאָקריש-
קע!.. -- די װערטער, פארשטייט זיך, זײַנען שוין אף מײַן טאטנס אדרעס.

20

עס קומט ערעוו-שאבעס. אין שטוב איז ציכטיק און היימלעך. די באָבע אין א זײַדע-
נער פאטשיילע אפן קאָפּ שטייט באם טיש און שעפּטשעט עפּעס איבער צויי אָנגעצונדע-
נע ליכט. |

װאָס זאָל עס זײַן?..

ווען די באָבע פארענדיקט און דרייט זיך צו מיר אויס מיטן פּאָנעם, גיב איך בא
איר א פרעג:

-- װאָס האָסטו איצט געטאָן, באָבע?

-- געבענטשט ליכט..

-- צו װאָס געבענטשט?

-- אזוי האָט מיך געלערנט מײַן מאמע, אָלעהאשאָלעם... װער װייסט, עפשער װעט
עס אײַך ברענגען גליק?!

-- און דו, באָבע, ביסט געווען גליקלעך?

ווידעראמאָל פארטראכט זיך די באָבע.

-- װאָס זאָל איך דיר אף דעם ענטפערן -- זאָגט זי אין א װײַלע ארום, -- כ'בין
געווען סײַ גליקלעך, סײַ אומגליקלעך... אזוי פירט זיך אין דער װועלט...

. דאָס מײַסעלע װעגן דעם בער מיט די פינף פיס פארענדיקט זיך איניינעם מיט
מײַן מיטיק,

-- דאנקען גאָט, פון הונגעריק זאט, -- זאָגט די באָבע, צונויפנעמענדיק פונעם טיש
דאָס געפעס, -- װאָס זשע דארף איך איצט פריער טאָן?..

שוין באם ארויסגיין פון שטוב, דערהער איך דער באָבעס באליבט לידעלע:

קאָלזמאן דו לעבסט, זאָל זײַן געלעבט,
װײַל אײיביק לעבט דאָך קיינער ניט...

זינט איך געדענק זיך,." --

פון װאָס פאר א צײַט הייבט זיך אָן בא אונדז דער , זינט"?

דער אמעריקאנער פּראָפעסאָר טאָמאס װערני באשטעטיקט, אז די פּערזענלעכקײַט
פונעם מענטשן פאָרמירט זיך נאָך לאנג פאר דעם, װי דער מענטש באװײַזט זיך אף דער
וועלט. דער מוטעדס געדאנקען, איבערלעבונגען, געפילן -- אלץ גיט זיך איבער דעם קינד
נאָך דעמלט, ווען עס געפינט זיך אין דער מוטערס טראכט, דאָס ערעוו געבוירענע נעמט
עס שארף אוף און פארגעדענקט עס. און אָט די אלע אײַנדרוקן, וועלכע דאָס קינד טראָגט
ארויס פונעם , לעבן פארן געבורט', באשטימען דערנאָך זײַן כאראקטער, זײַן פירונג און
זײַן פּסיכאָלאָגיע.

אין דער קינדהײַט פלעג איך אָפט זען אין כאָלעם פארשיידענע װעלטן, איבער ועל-
כע איך האָב געבלאַנדזשעט, װי א באצויבערטער וואנדערער. און אלץ איז מיר אין אָט
די וועלטן געווען באקאנט, גלײַך וי כ'בין שוין דאָרט אמאָל געווען.

װאָס איז דאָס? בלויז קינדערשע כאלוימעס אָדער עפּעס מער? עפשער פלעגט זיך
אזוי אױספּיקן, פּונקט װי א נאס הינדעלע פון אן איי, מײַן גענאָקאָד, וועלכער האָט זיך
מיר איבערגעגעבן פון די פריערדיקע, פארגאנגענע דוירעס? און עפשער בין איך שין
אמאָל געווען אף אָט דער װעלט, און בלויז יענץ װײַט שעמערירנדיק שטערנדל אפן הימל
געדענקט וװעגן דעם?

וער ווייסט, קאָן זײַן, אז פּונקט איך בין געלעגן אונטער אװראָמס כאלעף, װען ער
איז גרייט געװוען ברענגען פאר א קאָרבן זײַן אייגענעם זון, זײַן לײַב און לעבן? ניין, ניט
גאָט האָט אװראָם געװאָלט אומקערן דעם זונס געבורט, נאָר דער נאטור, מיט וועלכער
מיר צערעכענען זיך סאָפקאָלסאָף בלויז דעמלט, ווען מיר שטארבן.

דערהארגענענדיק דעם זון, װאָלט אװראָם געב"אכט פאר א קאָרבן זיך אליין, זײַן
צוקונפט און זײַן פארגאנגענהײַט. פון אוראלטע צײַטן פלעגן זיך פארקערפּערן אין א
זון אלץ אַװעס, און דעם זונס אומקום איז געוװען שרעקלעכער, איידער דער אייגענער
טויט. באם זונס אומקום צעפאלט זיך די פארבינדונג צװוישן די צײַטן. און דאָס איז א סאך
שרעקלעכער, וי דער טויט אליין, -- דאָס איז דער אומפארמײַדלעכער סאָף פון די צײַטן.
און אװראָם האָט אונטערן כאלעף אונטערגעשטעלט גופע די צײַט, קעדיי דערװערבן
אײביקייט,

מײַן עלטערן פעטער, פעטער בערלען, קען איך נאָר פון א קליינער, געלער פאָטאָ-
גראפיע:

דער באסק אפן קאָפּ, אראָפּגערוקט אין א זײַט, באהאלט איין אױער, דעריבער
שטעקט דער אנדערער ארויס קאָמיש און זעט אויס, װי א צעקאָכטער ווארעניק.
צוויי פּינטעלעך -- די שווארצאפּלען -- קוקן מיר גלײַך אין די אויגן. טאָמיד שמייכ-
לען זיי, די צוויי פּינטעלעך, זעען מיך, דאכט זיך, אף דורך און דורך. פון דעם עטװאָס
אָפענעם מויל װעט זיך אָט-אָט ארױסרײַסן: , סאליוט, פּלעמעניקל!"
דעם פעטער בערלס קאָל האָב איך קיינמאָל ניט געהערט. עפשער איז עס א שטילס,
א ווייכס, װי באם זיידן, אָדער א קלינגעוודיקס, װי בא דער באָבען... עפשער... עפשער...
און פונדעסטוועגן, ווען די מאמע נעמט ארויס פון איר אלטן שווארצן בײַטל א געל דרײַע-
קיק בריוול, װאָס שמעקט מיט נאפטאלין, צעװויקלט עס פּאװאָלינקע, עס זאָל זיך, כאָלי-
לע, ניט צעשיטן צװישן די פינגער, און הייבט אָן אין דער הויך לייענען, װײַזט זיך מיר
אויס, אז איך הער מײַן פעטער בערלס קאָל:
,טײַערע עלטערן! איך שרײַב אײַך דעם בריוו פון פּױלן. ניט לאנג צוריק
האָב איך אײַך געשיקט א פאָטאָגראפיע, װוּ איך שטיי פאָטאָגראפירט מיט
מײַן שלאכט-כאווער. פון אײַך האָב איך שוין א היפּשע צײַט גאַרנישט ניט
געהאט, און איך ווייס ניט פארװאָס! איך בעט אײַך, שרײַבט װועגן אלעמען.
טײַערע מאמע, טײַערער טאטע, שװעסטערל מײַנס און ברודער אזריִעל,
אינגיכן װעלן זיך אָנהײנן בא אונדז הייסע שלאכטן מיט די דײַטשישע
גאזלאַנים. אוב איך װעל בלײַבן לעבן, װעל איך אײַך נאָך אָנשרײַבן, און
אוב ניט, זאָלט איר וויסן, אז אײַער זון און ברודער האָט געלייגט זײַן קאָפּ
פאר אײַך און פאר אונדזער היימלאנד..."
די מאמע לייענט דעם בריוו. איר קאָל קלינגט טרויעריק, מיט א פארבאָרגענער בענ-
קעניש, מיט א װײַבערשן ציטער:
,.ליבע מאמע, איך בעט דיך, שרײַב װעגן מיר אָן מײַן װײַב סאָסעלען
און דעם ברודער מײַנעם יאָסקען. עפשער בין איך געווען פאר דיר א שלעכ-
טער זון, בעט איך איצט בא דיר מעכילע!
טײַערער טאטע, אין טשעליאבינסק בין איך געװען בא מייער װאָלציסן
און צופעליק באגעגנט בא אים שלוימע פעקעלמאנען. די עלטערן זײַנע זײַנען
געשטאָרבן, און פון דער גאנצער מישפּאָכע איז ער דער איינציקער געבליבן
לעבן. דער פעטער מוישע-לייב איז איצט אין טאשקענט. זײַן אדרעס ייס
איך ניט.
בלײַבט מיר אלע געזונט! קושט דאָס שװעסטערל מײַנס, געניען, און
דעם ברודער אזריען. גיט פון מיר איבער א הארציקן גרוס דעם פעטער
דאָדלען.
א טוט דעם פאשיזם! א טוט דעם סױנע!
בעט פאר אײַער זון!

בערל קאָטיק,
מארט, 71945,

יאָ, דער געלער דרײַעק פונעם פראָנט, דער לעצטער גרוס פון מײַן אומגעקומענעם
פעטער שמעקט איצט מיט נאפטאלין, פּונקט װי אנדערע כפייצים פון דער שאפע. אָבער
ויָאזוי, װאָלט איך געװאָלט װיסן, האָט געשמעקט אין יענעם װײַטן פרילינג 1945 די
רויע, פרעמדע ערד, אף וועלכער סאיז געפאלן און געבליבן ליגן מײַן פעטער בערל?
דער ניטדערשלאָפענער קאיאָר באם טײַך אָדער? די דערשאָסענע שטילקײַט נאָך דער
אטאקע?..

א זק אָר ע:

מײַן אײיביק יונגער פעטער בערל! איך בין שוין איצט עלטער פון דיר.. אָבער דער
באסק דײַנער איז, װי פריִער, אראָפּגערוקט אין א זײַט און באהאלט איין אויער.. צוויי
פּינטעלעך -- דײַנע שווארצאפּלען -- קוקן מיר גלײַך אין די אױגן. זיי װעלו אײביק
שמייכלען, און דײַן עטװאָס אָפן מויל װעט טאָמיד זאָגן: , סאליוט, פּלעמעניק!"

סאכאקלעיױ

פאר די לעצטע פינף טױזנט יאָר האָט די מענטשהײַט געלעבט אין שאָלעם בלױז
2 יאָר. די איבעריקע צײַט איז אוועקגעגאנגען אף 14513 מילכאָמעס: גרויסע און

22

קליינע. די אלע מילכאָמעס האָבן אװעקגעטראָגן פון דער װעלט 3 מיליארד 640 מיליאַנען
מענטשלעכע לעבנס...
איצט לעבט אף אונדזער פּלאנעטע אריבער 4 מיליארד מענטשן.

דאָ, אפן בוידעם, האָב איך אזא מין װוינקעלע, וועגן וועלכן קיינער ווייסט ניט. דאָרט,
אין יענעם ווינקעלע, האלט איך אלע מײַנע אויצרעס: א ליאנגע, א ראָגאטקע, א שטיקל
= א פײַפעלע פון ליים, א יאם-מושל און אויך א צעריסענע נאָטן-פּאפּקע. װען איך
קוק אף דער פּאפּקע, זע איך טייקעף פאר זיך ליאָווען..

ליאָװע?.. יאָ, איך האָב זיך דערמאָנט: א הױיכער, דארער באָכער מיט א בלאס,
ביינערדיק פּאָנעם און מיט א פּאָר גרויסע, דורכזיכטיקע אויגן, אין וועלכע עס האָט טאָמיד
געצאפּלט שרעק. אלע כעוורע פון אונדזער גאס און איך, פארשטייט זיך, באגלײַך מיט
זי פלעגן אים רייצן , ליאָװע דער מעשוגענער". ער איז געװוען א סאך עלטער פון אונדז.
אין שוֹל אָבער האָט ער זיך ניט געלערנט, בליז זיך ארומגעדרייט גאנצע טעג איבער
די גאסן, מורמלענדיק עפּעס אונטער דער נאָז.

אין יענעם ווינטער האָט מען מיך אָנגעהױיבן לערנען שפּילן אף אן אקאַרדעאַן
פארװאָס אף אן אקאַרדעאָן? קימאט אלע מײַנע כאוויירים שפּילן אף אקאָרדעאָנען, און מיט
װאָס בין איך ערגער פון זיי?! דעם פּעטשאטעק האָט געמאכט אף אונדזער גאס יאשע,
דעם פעטער מוישעס זן.

די בסורע האָט געבראכט (אף מײַן קאָפּ) צו אונדז אין שטוב די מומע ריווקע.

די װײַבער אף דער פּריזבע:

-- ריווקע?.. מיט איר דארף מען קיין ראדיאָ ניט האָבן..

--- װוּ, װאָס פאר א נײַס, ווייסט זי די ערשטע!..

-- קיין כסימע קאָן זי אפילע ניט שטעלן...

-- יאָ, אָבער גיט איר ציילן געלט -- װי דער בעסטער בוכהאלטער!..

שוין פון דער שװעל אָן האָט די מומע ריווקע אָנגעהויבן רעדן:

-- הערט נאָר א מײַסע!.

װוען די מומע ריווקע רעדט, פאָכעט זי אזוי מיט די הענט, אז בעסער לעבן איר
ניט שטיין.

-- איך קער זיך אום אנומלטן פונעם מארק און, דורכגייענדיק פארבײַ מוישע דעם
באלעגאָלעס שטוב, הער איך, װי עמעצער שפּילט בא אים אף א הארמאַשקע...

די מומע ריווקע גיט מיט צוויי פינגער א פיר איבערן מויל, כאפּט אָפּ דעם אָטעם און
שיט װײַטער:

-- װער זשע, טראכט איך, קאָן בא מוישע דעם באלעגאָלע שפּילן אף א הארמאָש-
קע? מוישע אליין אָדער די באלעגאָלעכע זײַנע?.. איר קענט מיך גוט, מאדאם געניע,
איך האָב ניט קיין טעווע שטופּן די נאָז װוּהין מע דארף ניט, אָבער דאָ.. דאָ האָב איך
פּאַשעט ניט אויסגעהאלטן..

די מומע ריווקע גיט פּלוצעם א פּליעסקע מיט די הענט און פארײַסט די אױגן צו
דער סטעליע.

-- מאמע מײַנע, ליבע. -- שרײַט זי אויס, -- איך גיב א קוק אין פענצטער און זע,
וי יאנקעלע, מוישעס מיזיניק, זיצט אף א בענקל, האלט בא זיך אף די קני א גרויסע
הארמאָשקע, און פון הינטן איז ער, נעבעך, צו דער הארמאַשקע צוגעבונדן מיט א פאטשיי-
לע. װי געפעלט עס אײַך?.. מ'האָט אים אײַנגעשפּאנט, וי א פערדל!

די מומע ריווקע שטייט א געפּלעפטע מיט די הענט אין דער לופטן, גלײַך װי די
בסורע, וועלכע זי האָט ערשט-אָ צוגעטראָגן דער מאמען האָט זי אליין דאָס ערשטע
מאָל דערהערט.

-- איר פארשטייט, מאדאם געניע, -- קומט זי צוביסלעך צו-זיך, -- אין די פריער-
דיקע +צײַטן בא די רומענער, װאָלט א פּאַשעטער באלעגאַלע געקאַנט זיך דערלויבן אזא
ראָסקאָש, וי לערנען דעם זון מוזיק?.. מוישע, זאָג איך אײַך, באװאָרנט זײַן יאנקעלען מיט
א גאָלדן שטיקל ברויט!..

23

און די מומע ריווקע װערט נעלעם. אין שטוב בלײַבן נאָך אָבער קלינגען א היפשע
צײַט אירע װוערטער. און די מאמע מײַנע שטייט פארטראכטערהייט און הערט זיך, דאכט
זיך, צו יענע ווערטער צו.

אין א װאָך ארום האָט זיך בא אונדז אין דער היים באוויזן אן אלטיטשקער. ער איז
געווען אזוי לאנג און דאר, אז װען ער האָט זיך אוועקגעזעצט אפן בענקל, האָט זיך מיר
אויסגעוויזן, אז דער אלטיטשקער האָט זיך צונויפגעלייגט אינדרײַען. ער האָט אויסגע-
שטרעקט צו מיר זײַן האנט און שטילערהייט געזאָגט:

-- מניעם-מניעם... מײַן נאָמען איז פיאָדאָר סטעפּאנאָװיטש... מניעם-מניעם...

יעדעס װאָרט, װאָס עֶר האָט ארויסגעבראכט, האָט ער פריער װי באטאפּט מיט זײַנע
דינע, שמאָלע ליפּעלעך:

-- ...מניעם-מניעם... דײַן מאמע האָט מיר געזאָגט... מניעם-מניעם, אז דו װוילסט
שפּילן אף אן אקאָרדעאָן... מניעם-מניעם... דאָס איז זייער גוט... מניעם!..

כ'האָב מיט כידעש א קוק געטאָן אף דער מאמען. זי האָט צו מיר א שמייכל געטאָן.
דאָס האָט געדארפט הײייסן: ,צי דען האָסטו עס פארגעסן?.. יאָ, טאקע ניט אומזיסט זאָגט
די באָבע, אז די מאמע מײַנע איז פול מיט פאנטאזיעס.

-- אוב אזוי, -- מניעמנעט װײַטער דער אלטיטשקער, -- װעל איך זײַן דײַן לערער.

און פיאָדאָר סטעפּאנאָװיטש האָט אָנגעהויבן ארײַנצוגײן צו אונדז אין שטוב צויי
מאָל אין דער װאָך און לערנען מיך שפּילן אף אן אקאָרדעאָן. פּונקט װי יאשע, דעם פעטער
מיישעס זון, פלעג איך שוין אויך זיצן אן אײַנגעשפּאנטער אין די צוויי רימענדלעך פונעם
אקאַרדעאַן און... טראכטן: ,סטײַטש, פארװאָס דארף איך זיצן איצט אײַנגעגראָבן מיט
די אויגן אין העפטל נאָטן און פון צײַט צו צײַט הערן: ,,מניעם-מניעם, װאָס שפּילסטו? מע
דארף דאָ שפּילן ,רע דיִעז", און ניט ,רע בעקאר"... מניעם-מניעם... ,, אין דרויסן איז אזא
שיינער װינטערדיקער אינדערפרי. די כאוויירים מײַנע גליטשן זיך שוין, מיסטאמע, אף די
שליטלעך אָדער מאכן פון שניי א באבע... קיין בעסערע זאך האָט די מאמע ניט געקאָנט
צוטראכטן?!" אייניקע מאָל פלעג איך זיך פאָרשטעלן, װי איך ליג אין מײַן בעטעלע א
קראנקער, אן אומבאהאָלפענער... כ'קרעכץ, כ'זיפץ, איך האלט שוין באם שטארבן. דער
זיידע, די באָבע, די מאמע און דער טאטע, -- אלע פיר שטייען ארום מיר מיט טרויעריקע
פּענעמער.

-- עפשער האָט מען דעם קינד געגעבן א גוט-אויג? -- זאָגט די באָבע און רײַבט
מיטן פארטעך די אויגן...

-- װאָס פאר א גוט-איג? -- זאָגט דער זיידע. -- איר האָט אים מיט אָט דער
הארמאַשקע פארמוטשעט!

דער טאטע שװײַגט. בלויז ווען-ניט-ווען ווארפט ער אף דער מאמען קאלטע בליקן.

-- יאָ, דאָס בין איך אין אלץ שולדיק, -- צעויינט זיך די מאמע, -- איך האָב
אים אויך געװאָלט באװאָרענען מיט א גאָלדן שטיקל ברויט... אָבער װער האָט געקאַנט
וויסן, ווער?..

-- װאָס זשע טוט מען איצט? -- רופט זיך נאָכאמאָל אָן די באָבע. -- דאָס קינד
גייט אויס, װי א ליכט.

-- מע דארף בעטן גאָט!.. -- גיט א זיפץ דער זיידע, און מיט די פינגער נעמט ער
זיך קעמען די באָרד...

-- איך ווייס, װאָס מע דארף טאָן! -- ברענגט ארויס דער טאטע, און ער גײט
צו צום אקאָרדעאָן. -- מע דארף פּאָטער װוערן פון אָט דער זאך!

-- יאָ, יאָ, -- האלט אונטער דער זיידע, -- אויס הארמאַשקע!

-- לאָז ער בעסער ארומלויפן גאנצע טעג אין דרויסן..

-- זיך וואלגערן אין שניי... קריכן אפן בוידעם.. שפּילן זיך זומער אין ליאנגע.

-- אויס הארמאָשקע!!! -- שרײַען שוין אלע איניינעם.

איך װער מיטאמאָל געזונט. איך שפּרינג אראָפּ פונעם בעטעלע און בין שוין גרייט
צו שרײַען: /,הורא-א-א-א!...

-- מניעם-מניעם... -- פלעג איך אָבער דערהערן, -- װאָס שפּילסטו?.. מע דארף
דאָ שפּילן ,רע דיִעז', און ניט ,רע בעקאר". -- און אלע מײַנע גוטע טרוימען, פלעגן
מיטאמאָל פארשווונדן װערן. עס פלעגט פון זי נאָר בלײַבן א נודנער ,מניעם-מניעם"..

פיאָדאָר סטעפּאנאַװיטש איגנאטענקאָ -- טאקע אזוי האָט מען אים גערופן, מײַן ערשטן
מוזיק-לערער. שפּעטער האָב איך געהאט א סאך אנדערע לערער פון מויק: דאַצענטן,

24

פּראַפעסאָרן... אָבער פיאָדאָר סטעפּאנאָװיטש איגנאטענקאָ, דער געװעזענער מוזיקאנט פון
א מיליטערישן בלאָז-אָרקעסטער, איז געווען דער ערשטער מענטש, וועלכער האָט אנטדעקט
פאר מיר א נײַע, װונדערלעכע וועלט.

װאָס פלעגט אים, א קראנקן, מידן מענטשן צווינגען יעדן טאָג ארומטאַפּקען איבער
די פארבלאָטיקטע בעלצער גאסן און ליקלעך, באזוכן איין שטוב נאָך אן אנדערער, און
ערשט פארנאכט זיך אומקערן אהיים?.. עפשער די נויט? עפשער דאָס ניט װעלן אָנקומען
צו די אייגענע קינדער?.. איצט פארשטיי איך, אז ניט בלױז דאָס. צװװיי געפילן האָבן
זיך אין אים געשלאָגן: זײַן איבערגעגעבנקײַט דער מוזיק -- איר זיס-פּײַנלעכער געפאנ-
גענשאפט -- פון איין זײַט, און פון דער אנדערער -- דער ביטערער געדאנק, אז דאָס
לעבן איז שוין דורכגעפלויגן, אז זײַנס האָט ער שוין ,אָפּנעשפּילט".

א גרויסע ליבע איז אָבער אײיביק.

און די אייביקע ליבע צו דער מוזיק האָט געטריבן פיאָדאָר סטעפּאנאָװיטשן פון שטוב
צו שטוב, װוּ ער פלעגט זי צעטיילן צװישן אונדז, זײַנע שילער. פארשטייט זיך, ניט אלע
זײַנע שילער זײַנען געװאָרן שפּעטער מוזיקאנטן, נאָר די זוימען פון פיאָדאָר סטעפּאנאַ-
וויטשעס ליבע זײַנען אין יעדן פון אונדז אופגעגאנגען.

אינגיכן אָבער האָב איך כוץ די גאמעס און עטיודן אָנגעהױבן שפּילן שיינע לידעלעך.
דאָס איז מיר גראָד געפעלן געװאָרן. מ'האָט מיך שוין ניט געדארפט אונטערטרײַבן, װי
פּריער, זעצן זיך שפּילן אפן אקאַרדעאָן. סהאָט מיך צו אים אליין געצויגן. מיט אומגעדולד
פלעג איך שוין ארויסקוקן אף פיאָדאָר סטעפּאנאָװויטשן, באגעגענען אים בא אונדזער טירל,

צו מײַן געבוירנטאָג האָט מיר דער טאטע געשענקט א גרויסע, קארטאַנענע פּאפּקע,
קעדיי איך זאָל האלטן אין איר נײַע נאָטן. אף איין זײַט פון אָט דער פּאפּקע איז געווען
אָנגעמאָלט טשײַקאָווסקיס פּאָרטרעט, אף דער אנדערער -- א שיינע לירע. צוויי זײַדענע
איבערגעפלאָכטענע שנירעלעך, וועלכע זײַנען געווען צוגעפעסטיקט צו ביידע זײַטן, האָבן
געדינט פאר הענטעלעך, און דעריבער האָב איך געקאָנט זיך ארומטראָגן מיט דער פּאפּקע
װוּהין עס האָט זיך מיר געגלוסט. מיט איין װאָרט -- א פּאפּקע אן אױיצער. מײַן פעטע-
אזריעל האָט אפילע געזאָגט, אז ווען ער װאָלט געהאט אזא פּאפּקע, װאָלט ער שוין כאסע-
נע געהאט!

מיט אזא מאטאָנע איז ניט קיין בושע זיך צו בארימען, און איך בין טייקעף ארויס-
געלאָפן מיט מײַן פּאפּקע אין דרויסן. װי אפצולאָכעס האָב איך קיינעם פון מײַנע כאיויירים
ניט באגעגנט. זי זײַנען װי פארשווונדן געװאָרן, בלויז ליאָװוע דער מעשוגענער האָט זיך
ארומגעדרייט איבער דער גאס און זיך געמורמלט עפּעס אונטער דער נאָז.

-- ליאָװע! -- גיב איך אים א רוף. -- קום אהער, װעל איך דיר עפּעס װײַזן!

ער איז געבליבן שטיין, אָבער צוגיין צו מיר האָט ליאָװע, װײַזט אויס, מוירע געהאט.
בין איך שוין אליין צו אים צוגעגאנגען.

-- קוק, װאָס דער טאטע האָט מיר געשענקט!

ליאָװע האָט זיך פּלוצעם געגעבן א װאָרף אין א זײַט און מיט די ביינערדיקע, לאנגע
הענט זײַנע פארשטעלט זיך דאָס פּאַנעם.

-- נו, װאָס ציטערסטו אזוי? איך װעל דיר גאָרנישט ניט טאָן!

פּאואָלינקע, נאָך אלץ ניט גלייבנדיק מיר, האָט ליאָװוע צערוקט א ביסל די הענט,
אין װי דורך א שפּארונע אין פּלױט, געקוקט אף מיר מיט א פּאַר קײַלעכדיקע, איבער-
געשראָקענע אויגן.

-- עך, ליאָװע, ליאָוע, גאַרנישט פארשטייסטו ניט!.

איך בין שוין גרייט געווען אומקערן זיך אהיים, װי פּלוצעם דערהער איך מוישעס
קעלעכל. מױישע-װאָראָנע איז מײַן בעסטער כאווער. ,װאָראַנע" -- איז זײַן צונאָמעניש.
אזוי רופט מען אים דערפאר, װײַל דער קלאנג ,ר-ר-ר" באקומט זיך בא אים, פּונקט װי
בא א װאָראָנע ,קאר-ר-ר-ר". װען עס קומט אים אויס זאָגן ,ר-ר-ר", קאָן מען מיינען
אז מוישע שווענקט זיך דעם גאָרגל.

-- איך זע, -- גיט מוישע א זאָג, -- דו כאווערסט זיך שוין מיט ליאָװוע דעם מע-
שוגענעם?.. א גוטן כאווער האָסטו זיך געפונען!

מוישע האָט זיך צעלאכט, און איך פיל, װי די אויערן הייבן בא מיר אָן ברענען.

-- איך... און ליאַװע? -- איך האָב געפּרוּווט זיך פארענטפערן. -- ער איז צו מיר
אליין גאָר און פּלוצעם צוגעגאנגען, -- און איך גיב א געשריי צו ליאַװען: --- אנו, פארנעם
זיך פונדאנען, מעשוגענער!..

29

ליאָװוע האָט א ציטער געטאָן, א טרייסל געטאָן מיטן קאָפּ און איז אנטלאָפן.

-- און װאָס האלטסטו עפּעס אזוינס אין דער האנט? -- האָט מיך מוישע געפרעגט
וי נאָר ליאָווע איז נעלעם געװאָרן.

-- דאָס איז מײַן טאטנס א מאטאָנע!

-- ניט קיין שלעכט פּאפּקעלע, -- האָט ער א זאָג געטאָן מיט א פּאָנעם פון א גרויסן
מייוון, -- אָבער ווייסטו װאָס, די פּאצאנען פון דער שכיינעסדיקער גאס האָבן געמאכט בא
זיך א גוואלדיקן גליטש.

און מוישע האָט באוויזן זײַן גרויסן פינגער פונעם קולעק: ,װאָ!.

-- הײַדא מיט מיר! -- האָט ער פארענדיקט זײַן נײַס.

לאנג אײַנרעדן מיך האָט מוישע-װאָראָנע ניט געדארפט. אין א װײַלע ארום האָבן
מיר זיך שוין ביידע געטראָגן איבער דער שכיינעסדיקער גאס צום אײַזדבארג. די פּאפּקע
מײַנע האָט זיך מיר געפּלאָנטערט צװישן די פיס, געשטערט מיר לויפן, אָבער נאָר פונעם
געדאנק, אז אינגיכן װעל איך זיך גליטשן בארג-אראָפּ, איז מיר שוין געװען גרינגער.
און אָט שטייען מיר שוין העט אויבן. מוישע איז געווען גערעכט: טאקע א װונדערלעכער
בארג! כעוורע, װער אף שליטעלעך, װער אף גליטשערס, װער פּאָשעט אף די אײגענע
פיס און אף דעם אייגענעם געזעסל גליטשן זיך, שרײַען, גוואלדעווען...

-- נו, -- זאָגט צו מיר מוישע, -- גיב אהער דײַן פּאפּקעלע! באלד װעלן מיר זען,
וויפל זי איז ווערט.

איך שטיי און קוק אים אָן. צי דען, טראכט איך, האָט מיר דער טאטע געקויפט די
פּאפּקע, איך זאָל אף איר זיך גליטשן פונעם בארג?!

-- כא-כא, -- צעלאכט זיך מוישע, -- דאָס פּיצעלע קינד האָט זיך איבערגעשראָקן
פאר זײַן געצאצקעט פּאפּקעלע!.. עס װעט איר גאָרניט שאטן!.. זאָג בעסער, אז דו האָסט
פּאָשעט מוירע אראָפּצוגליטשן זיך פונעם בארג. ביסט א פּאכדן!..

--- ווער איז א פּאכדן?,. איך בין א פּאכדן?!

אין איין אויגנבליק בין איך שוין געזעסן אף מײַן פּאפּקע רײַטנדיק.

-- אנו, -- גיב איך מוישען א קאָמאנדע, -- גיי אוועק אין א זײַט! -- און איך שטויס
זיך מיט די פיס אָפּ פונעם בארג...

איך פלי... די אויגן האלט איך פארמאכט... דער װוינט שמײַסט איבערן פּאָנעם, צופּט
מיר די באקן, די אויערן, דעם שטערן...

-- הורא-א-א-א! -- שרײַ איך אפן גאנצן גאָרגל, -- הורא-א-א-א!..

מיטאמאָל שטעלט זיך מיר פאָר, וי איך בין א בודיאָנאָװעץ -- איך טראָג זיך אף
א װײַסן פערד, פאָכע מיט דער שאשקע אין דער לופטן...

-- הורא-א-א-א!..

און פּלוצעם אינמיטן װעג גליטשט זיך די פּאפּקע ארויס אונטער מיר, איך קער זיך
איבער אף א זײַט און בלײַב ליגן. איך ליג און מיט דער האנט האלט איך זיך אָן אין
א שטיין (טאקע אין דעם זעלבן שטיין, איבער װעלכן איך האָב זיך איבערגעקערט).
כ'האָב מוירע זיך א ריר טאָן פונעם אָרט. און פונדעסטוועגן דריי איך פּאװאָלינקע אויס דעם
קאָפּ און הייב אָן זוכן מיט די אויגן מײַן פּאפּקע. און װאָס זשע זע איך? אונטן ווארפן
זיך די כעוורע איבער מיט מײַן פּאפּקע, װי מיט עפּעס א מיאטשיקל. ,פאס, פאס!" --
טראָגט זיך פון דאָרטן, און די פּאפּקע מײַנע פליט פון איין פוס צו אן אנדערן..

-- הערט אוף!.. גענוג! -- הייב איך אָן שרײַען.

אָבער װער הערט מיך און װער פאָלגט מיך! איך בין שוין גרייט זיך צעװיינען..
אין דאָ זע איך, וי אף מײַן פּאפּקע גיט זיך א װאָרף ליאָװע, װי אן עכטער ווראטאר.
פונוואנען האָט ער זיך דאָ גענומען? װי פונעם הימל אראָפּ! איך זע, ליאָװע האלט שוין
מײַן פּאפּקע אין די הענט און איז שוין גרייט מיט איר צו מאכן פּלײטע. אָבער עמעצער
פון די כעוורע שטעלט אים אונטער א פיסל, ליאָװע צעלייגט זיך אפן שניי, און די ייִנגלער
הייבן אים אָן שלאָגן.

-- ליאָװע דער מעשוגענער! -- שיסט אויס א געשרי. -- גאנעוו!.. דערלאנג אים!..
גיב אים, ער זאָל געדענקען!..

פונוואנען נעמט זיך צו קינדער אזויפיל אכזאָריעס?!..

בעשאס כהאָב געפּױזעט אפן בויך פונעם בארג, זײַנען קימאט אלע כעוורע אװעק-
געלאָפן נאָך ליאָװוען, וועלכער האָט זיך סאָפקאָלסאָף ארויסגעריסן פין זיי און איז אנטלאָפן.

26

מוישע-װאַראָנע האָט זיך אויך ערגעץ אהינגעטאָן, און מיר איז געבליבן נאָר נעמען די
פיס אין די הענט און זיך גיין אהין, פונוואנען איך בין געקומען.

אינדערהיים האָב איך, פארשטייט זיך, װעגן מײַן פארפאלענער פּאפּקע קיין װאָרט
ניט געזאָגט. אף װאָס האָב איך געהאָפט, ווייס איך ניט. עפשער אף א נעס? עס טרעפן
זיר פאַרט אמאָל ניסים! אָט, לעמאָשל, אונדזער קאָטער. אין איינעם א טאָג איז ער פאר-
שװוונדן געװאָרן און א גאנצע װאָך האָט מען אים ניט געזען און ניט געהערט. און פּלוצעם
באװײַזט ער זיך אין שטוב, גלײַך װי גאָרנישט איז ניט געשען. די באָבע האָט דעמלט
טאקע געזאָגט: אָ, א נעס איז געשען! דער קאָטער האָט זיך, דאנקען גאָט, געפונעןו"
אָבער איין זאך איז א קאָטער, און אן אנדער זאך -- א פּאפּקע. א קאָטער האָט פיס,
אין מײַן פּאפּקע װאָס האָט? א פּאָר זײַדענע הענטלעך?!

און דאָך איז אין יענעם פארנאכט געשען א נעס!..

איך האָב זיך שוין געגרייט צו לייגן שלאָפן, װי כ'הער פונעם צווייטן צימער עפּעס
א פרעמד קאָל;

-- אנטשולדיקט מיר, סאיז שוין אזוי שפּעט! אָבער מײַן ליאָװועלע.. מײַן בידנע
ליאָוועלע...

איך האָב טייקעף פארשטאנען, אז דאָס איז ליאָװעס מוטער, די מומע ריזל. זי איז,
װײַזט אויס, געקומען קלאָגן זיך אף מיר.

-- די כעוורע האָבן אים הײַנט געהארגעט, געשלאָגן... קיין לעבעדיק אָרט איז אף
אים ניט פארבליבן...

ניט איך האָב אים געשלאָגן, טראכט איך צו זיך װײַטער.

-- פארװאָס קומט עס אים?.. ער איז, נעבעך, אזוי אויך א דערשלאָגענער..

-- װאָס זשע בין איך אין דעם שולדיק?..

-- ליאָװעלע האָט מיר געזאָגט, אז דאָס איז אײַער זונס פּאפּקע...

איך גלייב ניט מײַנע אייגענע אױערן: דאָס פּאפקעלע מײַנס האָט זיך געפונען!.
וי עס לאָזט זיך אויס, איז ער, ליאָװע, דאפקע ניט אזא מעשוגענער!..

יאָ, ליאָװע, דער אומגליקלעכער באָכער מיט די פּאָר דורכזיכטיקע, װי בא א קינד,
אויגן, אין וועלכע עס פלעגט טאָמיד צאפּלען שרעק. אין עטלעכע יאָר ארום נאָך יענעם
פאל מיט מײַן , שלימאזלדיקער" פּאפּקע איז ער אין א פראָסטיקן פארנאכט פארגאנגען
ערגעץ װײַט אין טאָל, װײַזט אויס, זיך פארבלאָנדזשעט, ארויס פון די קיכעס און
איז אנשלאָפן געװאָרן. אפן אנדערן טאָג האָט מען אים געפונען א פארפרוירענעם.

אף מײַן פּאפּקע איז איצט א ראכמאָנעס צו קוקן: צעפליקט און צעריסן, נאָר א סימען
איז פון איר פארבליבן. און פונדעסטוועגן װעל איך זי סײַװיסײַ ניט ארויסווארפן -- זאָל
זי דאָ, אפן בוידעם, ליגן -- פאָרט א מאטאַנע!

פון מײַנע אויצרעס האָב איך באזונדער ליב דעם יאם-מושל. סאיז מיר נאָר גענוג
צולייגן אים צום אויער, װי איך הער באלד דעם רויש פונעם יאם. און צום שווארצן יאם
בין איך אין דעם זומער געפאָרן מיט מײַן פעטער אזריעלן.

מײַן פעטער אזריַעל איז א פאָטאָגראף. עפשער דערפאר איז די גאנצע שטוב פאר-
פלייצט מיט זײַנע פאָטאָגראפיעס. קימאט אף יעדער פאָטאָגראפיע איז מײַן פעטער פאַטאָ-
גראפירט מיט אן אנדער פרוי. ווען מײַן זיידע שטויסט זיך אף זיי צופעליק אָן, װערט ער
מיטאמאָל רוט און ברענגט ארויס איין װאָרט: , שיקסעס!".

און פארװאָס זײַנען זיי, די פאָטאָגראפיעס, מײַן זיידן אזוי ניט געפעלן?

וועגן דעם, אז דער פעטער אזריִעל קלײַבט זיך זומער פאָוֹן צום יאם, האָב איך פון
אים געהערט נאָך ווינטער. אָבער ער האָט געקאַנט דעמלט װיסן, אז איך װעל פאָון
איניינעם מיט אים? און אָט, ניט לאנג צוריק, גייט צו מיר צו מײַן פעטער און זאָגט:

-- נו,, פּלעמעניקל, דײַן מאמע האָט מיר דאָך אײַנגערעדט, מאָרגן װעלן מיר מיט
דיר פאָרן צום שווארצן יאם, קיין קאראָלינא-בוגאז.

אויסהערנדיק די גליקלעכע בסורע, האָב איך דערפילט, װי אינװײיניק אין מיר הייבט
אלץ אָן טאנצן און שפּרינגען. אף אן אָרט איז מיר שוין שװוער געווען זיך אײַנהאלט:
איך מוז באלד, אין אָט דער. סעקונדע, ארויסלויפן אין דרויסן און איבער דער גאנצער גאס
צעפּױקן און צעקלינגען: ,הורא! איך פאָר צום יאם!"

27

אין יענער נאכט פארן פאָרן בין איך שוין, פארשטייט זיך, ניט געשלאָפן. פּאַשעט
געלעגן אפן קישן מיט די אָפענע אויגן, געקוקט דורכן פענצטער אף דער בלייכער, קײַלעכ-
דיקער לעװאָנע, וועלכע װעט, דאכט זיך, אָט-אָט ארײַנקײַקלען זיך צו מיר אין צימער,
און כ'האָב צו איר שטילערהייט גערדעדט:

--- דו װייסט, לעװאָנעלע, מאָרגן פאָר איך צום שווארצן יאם, קיין קאראָלינא-בוגאז.

דאָס איז זייער װײַט, זאָגט די מאמע, מע דארף אהינצו פאָרן מיטן צוג. און איז
א צוג בין איך נאָך קיינמאָל ניט געפאָרן!.. דו האָסט כאָטש מיט איין אויג געזען דעם
שווארצן יאם?.. איך האָב אים אויך ניט געזען. און פארװאָס רופט ער זיך ‏ שווארצער"
יאם? צי איז ער טאקע אי שוארץ?. און וי שיין קלינגען די װערטער / קאראָלינא-
בוגאז", דאכט זיך, נאָר אין די מײַסעלעך קאָן מען אזעלכע װערטער הערן.. דו האָב אף
מיר ניט קיין פאריבל, לעװאָנעלע, איך װאָלט דיר אויך מיט זיך מיטגענומען, אָבער דאָס
איז אומעגלעך: דער פעטער אזריִעל װעט עס ניט דערלאָזן. ער האָט שוין הײַנט דער
מאמען געזאָגט: ,װאָס גיסטו אים מיט (הייסט עס מיר) אזויפיל שמאטעס? ער פאָרט דאָך
אף דאָרעם, און ניט אף צאָפן!" אזויארום, לעװאָנעלע, װעסטו מוזן א ביסעלע צווארטן,
ביזוואנען איך װעל זיך אומקערן... װאָס זאָגסטו? א, דו װילסט זיך מיט מיר געזעגענע..
בייג אָן דײַן קאָפּ, װעל איך דיר געבן א קוש אין שטערן, װי דער זיידע קושט מיך אמאָל...
װאָס קיצלסטו זיך אזוי?..

און איך כאפּ זיך אוף. אין פענצטער איז קיין לעװאָנע נישטאָ, די זון קיצלט מיך גאָר
אין דער נאָז, אז איך גיב אזש א ניס.

-- זײַ געזונט, אייניקל! -- דערהער איך דעם זיידנס קאָל, -- שטיי אוף, סאיז שוין
טאָג אין דרויסן.

הײַנט דארף מען מיך לאנג ניט בעטן. איך שפּרינג אפגיך ארויס פונעם געלעגער.

-- און דער פעטער אזריִעל איז ניט אװעקגעפאָרן צום יאם אָן מיר?

-- וי קאָן ער דען אװעקפאָרן אָן דיר? נאָך בילעטן איז ער אוועק...

-- נאָך בילעטן? און מיר װעט ער אויך נעמען א בילעט?

-- פארשטייט זיך! -- זאָגט דער זיידע און גיט מיר א קוש אין שטערן. דעם זיידנס
באָרד האָט עפּעס א באזונדערן היימישן רייעך. זי שמעקט מיט אונדזער שטוב, און עפשער
פארקערט: אונדזער שטוב שמעקט מיטן זיידנס באָרד.

איך לויף ארײַן אין קיך. די באָבע פּאָרעט זיך באם פּרימוס, זי גרייט אונדז, װײַזט
אויס, עסנווארג אין װעג. די מאמע איז פארנומען מיטן טשעמאָדאן. נאָכאמאָל און ווידער-
אמאָל לייגט זי איבער מײַנע שמאטעס. זי האָט נאָר מוירע, אז עפּעס װעט זי פונדעסטוועגן
פארגעסן מיר מיטצוגעבן. איך דריי זיך ארום דער באָבען, ארום דער מאמען, װי א גאנ-
צער , פּאָרעץ" (אזוי האָט מיך אָנגערופן דער זיידע).

די צײַט האָט זיך געצויגן פאר מיר אין יענעם טאָג, װי א גומע אף מײַן ראָגאטקע.
איך האָב שוין מיט אומגעדולד געווארט אף דער שאָ, װען מיר װעלן דארפן גיין צו דער
סטאנציע. אין אָט איז די שאָ סאָפקאָלסאָף געקומען.

באגלייטן מיך מיטן פעטער איז געגאנגען די גאנצע מישפּאַכע. און פון דער היים
אָן ביז דער סטאנציע האָב איך נאָר געהערט:

-- קוק, זאָלסט אין וואסער אליין ניט קריכן!..

-- זאָלסט אף דער זון לאנג ניט ליגן!..

-- זאָלסט גוט עסן און צוריק קומען א פּאָפּראװעטער!

-- זאָלסט פאָלגן!

-- זאָלסט!.. זאָלסט!.. זאָלסט!..

דאנקען גאָט, מיר פאָרן שוין!..

דו געדענקסט, פעטער אזריִעל, יענע נעסיע קיין קאראָלינא-בוגאז? איך װאָלט געװאָלט
גלייבן, אז יאָ, װײַל קיין שום צעשיידונג און קיין שום מעלוכע-גרענעצן זײַנען ניט בע-
קויעך צעשפּאלטן, צערײַסן און צעטיילן די יאָרן, װאָס מיר האָבן מיט דיר איבערגעלעבט
איניינעם, אף , דײַנס" און אף , מײַנס".

דאכט זיך, װאָס איז אזוינס פאָרגעקומען?

מיר לעבן מיט דיר אין איין װועלט, אונטער איין הימל, און די זעלבע שטערן קוקן
אראָפּ אף דיר און אף מיר -- מע קאַן דען דאָס אלץ צעטיילן? און דאַך איז בא אונדז
נאָך אנומלטן געווען איין באזונדער שטיקל װעלט -- א װוינקעלע אונטערן הימל, װוּ עס
האָבן בלויז פאר דיר און פאר מיר געשמייכלט די שטערן. צי דען האָט זיך עס געקאָנט

28

אין איינעם א טאָג צעשיטן, װי יענער זאמד-שלאָס, װועלכן ס'האָט געמאכט יענץ פינפ-
יאָריק ייִנגעלע באם סאמע ברעג פונעם שווארצן יאם?

אין צוג, לאָזט זיך אויס, קאָן מען פאָרנדיקערהייט זייער שיין סײַ עסן, סײַ שלאָפן,
ניט ערגער, וי אינדערהיים. יענער דיקער מאנצבל, װאָס פאָרט מיט אונדז אין איין קופע,
באװײַזט נאָר אָפּצועסן, װי ער צעלייגט זיך באלד אף זײַן פּאָליצע און גיט אף א פּאַר שאָ
א כראָפּע אוועק. דערנאָך כאפּט ער זיך אוף, קוקט זיך ארום, װי איינער רעדט: ,וו בין
איך?" און זעצט זיך ווידעראמאָל עסן.

אינטערעסאנט, װאָס װעט דער דיקער מאנצבל טאָן, װען סװועט זיך אים ענדיקן
דאָס עסנווארג?

דער פעטער אזריעל בלעטערט עפּעס א זשורנאל, און איך זיץ נאָך אלץ באם פענצ-
טער און עס דאכט זיך מיר, אז איך קוק קינאָ -- יעדעס מאָל זע איך פאר זיך אן אנדער
בילד. די רעדער קלאפּן; ,טעגעדין-דין... טעגעדין-דין..." און איך הוידע זיך צוביסלעך הין
און הער, וי אין א וויגעלע.

מײַן באָבע האָט לִיב צו דערציילן, אז ווען איך בין געווען א קליין-קליין קינד, האָט
נאָר זי געדארפט מיך אײַנװיגן. אויב עמעצער אן אנדערער, אפילע די מאמע, פלעגט
איבערכאפּן מיט דער האנט דאָס ויגעלע בעשאסן הידען זיך, פלעג איך עס טייקעף
דערפילן און אָנהײיבן שרײַען: ,באָבע, וויג דו!."

אין קופּע איז שא-שטיל, דער שלאָפנדיקער מאנצבל האָט אפילע אופגעהערט כראָ-
פּען, עס הערט זיך בלױיז, וי דאָס לעפעלע ציטערט דריבנע אין דער לײידיקער גלאָז,
װאָס שטייט אפן טישל, און עס דאכט זיך, אז עס קלינגען הונדערטער גלעקעלעך. די
קלינגערײַ צעגיסט זיך אין מיר, פילט מיך אינגאנצן אָן. עס קלינגט מיר שוין אין די
אויערן, אין קאָפּ... די שיינע בילדער, װאָס שווינדלען דורך אין פענצטער, צעשווימען זיך,
צערינען זיך, און איך זע שוין פאר מײַנע אויגן אונדזער הויף, די שטוב, װוּ עס זײַנען
פארבליבן מײַנע עלטערן, די באָבע מיטן זיידן, איך פיל אפילע דעם רייעך פון מײַן זיידנס
באָרד... עס װערט מיר אזוי אומעטיק און עלנט, און עס פאלט אף מיר אָן אזא בענקעניש
אז איך הייב אָן צן ויינען:

-י כװי? ניט צום יאם... איך װיל ניט קיין קאראָלינא-בוגאז... איך יל אהיים!.

. און פונדעסטוועגן איז געשען יענער טאָג פון דײַן אװעקפאָרן.

מיר זײַנען געשטאנען מיט דיר אף דער פּלאטפאָרמע פונעם קעשענעװוער װאַקואל
איינער אנטקעגן אנדערן, פּאָנעם-על-פּאַנעם. דו האָסט ארײַנגעקוקט אין מײַנע אױגן,
און איך -- אין דײַנע, איך װײיס ניט, װאָס דו האָסט געזוכט און געפונען אין מײַן בליק.
אין דײַנע אפּלען האָב איך אָבער דערזען א פארגליווערטע אָפּשפּיגלונג פון יענעם הויף,
פון יענער שטוב, װוּ עס זײַנען פארבליבן די נאָענטע און טײַערע פאר דיר נעשאָמעס.
דו האָסט נאָר געזאָגט: ,אזוי איז, װײַזט אויס, באשערט!"..

אינדערפרי האָב איך נאָר באוויזן אופמאכן די אויגן, װי כ'בין טייקעף צוגעפאלן
מיטן פּאַנעם צום וואגאָן-פענצטער. א רעגע האָב איך א טראכט געטאָן, אז באנאכט, בע-
שאס איך בין געשלאָפן, האָט זיך איבערגעקערט דער הימל, און מיר פאָרן איצט מיטן
קאָפּ אראָפּ און מיט די פיס ארוף. א געפּלעפטער, גיב איך א קוק אף מײַן פעטער, װאָס
שטייט שוין אויך באם פענצטער.

-- נו, אָט, -- זאָגט ער, -- זעסטו פאר זיך דעם שווארצן יאם!

װעגן דעם, אז נאָך נעכטן פארנאכט האָב איך גערעװעט, װי א קליין קינד: , איך
וויל אהיים!', האָב איך, פארשטייט זיך, פארגעסן. די וואסער, די זאמד, די זון האָבן מיך
גערייצט איצט און גערופן צו זיך...

...,אזוי איז, װײַזט אויס, באשערט!' -- האָסטו שטיל געזאָגט און א שפּאן געטאָן
צו דײַן צוג ,קעשענעוו -- טשאָפּ",

די באן האָט זיך מיט א קלאפּערײַ גערירט פונעם אָרט. דײַן בלאס פּאָנעם האָט
זיך באוויזן אין פענצטער פון דעם ואגאָן. דו ביסט נאָך געווען אזוי נאָענט פון מיר
און שוין אזוי װײַט פון דעם אלעמען, װאָס האָט אונדז פריִער פארבונדן... טעגעדין-דין,
טעגעדין-דין... האָבן אלץ שטילער און שטילער געקלאפּט די אײַזערנע רעדער, װי א
פארשפּעטיקטער װידערקאָל פון יענער נעסיִע צום שווארצן יאם.

פץ

איך בין נאָך לאנג געשטאנען אפן פּעראָן און אן אײַנגעשפּארטער געדאנק האָט
מיר ניט געגעבן קיין דו:

;דו בניססם פיה צפֿעס גצבליבן סשולדיק. פעטער"

אָבער װאָס?

װי עס האָט זיך אױסגעלאַזט, האָבן מיר מיטן פעטער אזריִעלן געדארפט זיך בא-
װאָרענען מיט א װוינונג. און ויאזוי איז מיר פריער ניט געקומען אין קאָפּ, אז ערגעץ
דארפן מיר דאָך װוינען?

און אָט גייען מיר ארום פון שטוב צו שטוב און זוכן א צימער. און דאָס, װי כ'האָב
פארשטאנען, איז ניט קיין גרינגע זאך. אומעטום, בא װועמען דער פעטער מײַנער זאָל ניט
פרעגן, הערן מיר בלויז איין װאָרט: ,סעזאָן!" כאָטש נעם און פאָר צוריק אהיים.

דאָס אָרט מיט אזא קלינגענדיקן נאָמען קאראַלינא-בוגאז איז, נאָך אלעמען, א קליין
דערפל. לענגויס א לאנגן אספאלטירטן וועג, איבער װועלכן עס פאָרן אָן אופהער אהין און
אהער אװטאָמאָבילן, שטייען קליינע שטיבלעך, וועלכע מע רופט דאָ ,דאטשעס". און אָט
אין די-אָ דאטשעס, ענלעכע אף אונדזער שטאל, װוּ מיר האלטן די ציג אונדזערע נאָנע,
װױנען ,דאטשניקעס". דעם פעטער אזריעלן זײַנען די שטיבלעך דאפקע יאָ געפעלן ער
זאָגט, אז דאָ באם יאם איז ניט אזוי װיכטיק, װוּ מע װוינט, אבי עס זאָל זײַן װוּהין דעם
קאָפּ אוועקצולייגן. מענטשן, זאָגט װײַטער דער פעטער, פאָרן אהער, קעדיי כאפּן א פריש
ביסל לופט, װײַל אזא לופט, וי דאָ, איז אין ערגעץ ניטאָ.

און װּאָס האָט ער, מײַן פעטער, געפונען אזוינס אין אָט דער לופט? א לופט װי
א לופט-- ניט בעסער איידער אף אונדזער גאס. עמעס, דאָ, אין קאראָלינא-בוגאז, פילט
זיך ניט יענער הארב-ביטערער רייעך, וועלכן עס לאָזט אמאָל ארויס די בעלצער פוטער-
פאבריק.

סאָפקאָלסאָף האָט אונדז אָפּגעגליקט, און בא איינער א באלעבאָסטע האָבן מיר זיך
אָפּגעשטעלט. מיר מיטן פעטער זײַנען שוין אויך געװאָרן עכטע דאטשניקעס.

יעדן אינדערפרי נאָכן פרישטיק גייען מיר אפן פּליאזש.

מענטשן -- קליינע און גרויסע, דיקע און דארע. מע ליגט אפן בויך, אף דער פּלייצע,
אין פארשיידענע פּאָזעס, אלע קימאט נאקעטע, קיין שפּילקע איז ניטאָ װוּהין צו ווארפן.
יעדער! כאפּט אָפּ זײַן כיילעק פרישע לופט. ארום און ארום שטייט א ראש, א זשום,
א קװיטשערײַ, אז מע קאָן פארהלושעט וערן. אָט דאָס הייסט ,א פּליאזש".

איך האָב געמאכט אן אנטדעקונג: די יאם-וואסער איז געפערלעך געזאלצן. איצט
פארשטיי איך שוין, פארװאָס דער הערינג, וועלכן די באָבע קויפט אין קלייט, איז אויך
א געזאלצענער. שווימען, זאָגט מײַן פעטער, שווים איך, װי א האק, כא-כא! װוּ האָט ער
געזען, אז א האק זאָל שווימען? גיב איך זיך מיטן קאָפּ א טונק אײַן אין וואסער און
נעם פאָכען מיט די הענט, װי אן עמעסער שווימער.

-- גענוג! -- הערט זיך אָבער מײַן פעטערס קאָל. -- גענוג זיך פּליוסקען, קריך
ארויס! דו ציטערסט שוין, װי א בעבריקל...

דעם עמעס געזאָגט, בין איך טאקע א ביסל פארפרוירן געװאָרן, נאָר באָדן װאָלט
איך זיך געבאָדן פון אינדערפרי ביז פארנאכט. אָבער מיטן פעטער אזריעלן איז גלײַבער
זיך ניט צו כאָכמענען. די אלע זאכן, װעלכע מ'האָט מיר אָנגעזאָגט פארן אװעקפאָרן
אהער, האָט דער פעטער פארגעדענקט בעסער פון מיר.

איך ליג אף דער הייסער זאמד און קוק זיך ארום.

א מאָדנע זאך: דאָ אפן פּליאזש פארגעסן, דאכט זיך, אף א צײַט די דערוואקסענע,
אז זיי זײַנען שוין ניט קיין קינדער. מע שפּילט זיך אין זאמד, מע מאכט פארשיידענע
שלעסער, טורעמס, קאָלערלײ פיגורן, מע קלײַבט צונויף מושלען, מע לויפט איינער נאָכן
אנדערן, מע גיסט זיך אָפּ מיט וואסער אָדער מע גראָבט אויס א טיפע גרוב, און דערנאָך
פארשיט מען זיך מיטן זאמד אזוי, אז נאָר דער קאָפּ שטעקט קאָמיש ארויס, װי א הייפטל
קרויט. איך מיין, אז עס קומט אזוי פאָר דערפאר, װײַל די דערוואקסענע גייען אפן פּליאזש
ארום נאקעט און באָרװעס, באגלײַך מיט אונדז, מיט די קינדער!

יענעם דיקן מאנצבל, וועלכער איז געפאָרן מיט אונדז אין איין קופּע, קאָן מען אויך
דאָ באגעגענען. װען דער פעטער אזריעל האָט אים דאָס ערשטע מאָל געזען ארײנ-
גיין אין וואסער, האָט ער מיט א שמייכעלע געזאָגט:

-- יאָ, אין טערקײַ װעט, מיסטאמע, באלד זײַן א מאבל!

2* 30

לעבן אונדז, אין א װײַסער פאטשיילע אפן קאָפּ, אײַנגעהילט אין א לײַלעך, זיצט
אן אלטיטשקע. אף דער נאָז איז איר אָנגעקלעפּט א שטיקל פּאפּיר און נאָר דער סאמע
שפּיץ שטעקט פון אונטערן פּאפּירל קאָמיש ארויס. זי זיצט און מיט דער רעכטער האנט
פארשטעלט זי די אויגן און דעם שטערן פון דער שײַן.

-- איר ווייסט, -- גיט זי א זאָג צום פעטער, -- אפן פּליאזש איז עפּעס אן אָסאָבע-
נע זון. איך בין נעכטן אהער געקומען צו פאָרן, און הײַנט בין איך שוין אינגאנצן אָפּגץ-
סמאליעט...

און גלײַך װי אומיסטן, קעדיי מיר זאָלן זיך אין דעם איבערצײַגן. האָט זיך דאָס פּא-
פּירל אף איר נאָז אָפּגעקלעפּט און אראָפּגעפאלן. דאָס, װאָס עס רופט זיך ,א נאָז", איז
בא דער אלטיטשקער געווען מער ענלעך אף א מער, וועלכן מ'האָט ניט באוויזן אָפּצושײלן
ביזן סאָף.

-- נו אָט, -- פארלירט זי זיך, -- זעט איר שוין אליין! -- און מיט דער דלאַניע
פארשטעלט זי די נאָז אירע. -- ווען מײַנער, זאָל זיך מיִען, װאָלט געקאַנט איצט אופשטיין
פונעם קייווער און כאָטש מיט איין אויג א קוק טאָן אף מיר, װאָלט ער, דאכט זיך, פון
שרעק צוריק געשטאָרבן.

די אלטיטשקע גיט שווער א זיפץ און דערציילט װײַטער:

-- כוועל אײַך זאָגן דעם עמעס, איך דארף דעם יאם אף קאפּאָרעס, נאָר די קינדער
מײַנע, ס'זאָל מיר זײַן פאר זיי, האָבן זיך צוגעטשעפּעט צו מיר:

-- ,פאָר, מאמע, צום יאם! ווארעם זיך אויס א ביסל דײַנע אלטע ביינער. דאָס גאנ-
צע לעבן האָסטו געװוּסט נאָר פון האָרעװען -- גענוג! רו זיך שוין א ביסל אָפּ אויך".
איצט זעט איר שוין אליין, ויאזוי כ'האָב זיך די ביינער מײַנע אויסגעווארעמט.. סאיז
פֿאָשעט א בושע פאר מענטשן....

דערנאָך האָט די אלטיטשקע געפרעגט, װוּ מיר האָבן זיך מיטן פעטער אָפּגעשטעלט,
און פונוואנען מיר זײַנען געקומען צו פאָרן? דערוויסנדיק זיך, אז מיר זײַנען געקומען
פון בעלץ, האָט זי זיך זייער דערפרייט, װײַל אין בעלץ האָט זי קרויווים, וועלכע װוינען
לעבן אלטן מארק. װײַטער האָט זי געזאָגט, אז אליין שטאמט זי פון טעלענעשט, אָבער
נאָר דער מילכאָמע לעבט זי מיט דער טאָכטער אין אוריִעװו. די טאָכטעה איז בא איר
א פּעדיָאטער און ניט קיין פּאָשעטער פּעדיָאטער, נאָר דער בעסטער פּעדיאטער אין שטאָט.
און באָטש סאיז, זאָגט זי, דאָ א װערטל װעגן די אוריעווער מעשוגאַיִם, איז עס ניט
אינגאנצן אזוי,, װײַל אין אוריִעוו זײַנען פאראן קלוגע מענטשן אויך. ווען די אלטיטשקע
האָט זיך דערװוסט, אז מײַן פעטער איז ניט קיין כאסענע געהאטער, האָט זי פּלוצעם
א געשריי געטאָן:

-- אוי, גאָט אליין האָט אײַך צוגעשיקט, כ'האָב פאר אײַך א מיידל -- אזוינס װי
אזעלכס! א יונגס, א שיינס און שטיל איז זי, װי א טויב, און א בעריע, און מיט אָבראזאָ-
וואניע -- מיט איין װאָרט -- בא אלע אונדזערע ליבע פּרײַנט זאָלן זײַן אזעלכע קינדער..
זי װעט אײַך געפעלן װערן!..

און דאָ פיל איך, װי אין די אויערן חייבט בא מיר עפּעס אָן קלינגען.. אפן לײַב
טרעט ארויס א קאלטער שווייס... עס װערט מיר מיטאמאָל פינצטער אין די אויגן.. און
די אלטיטשקע איניינעם מיטן פעטער און מיטן גאנצן פּליאזש דרייען זיך, װי אף א קא-
רוסעל... איך באװײַז נאָר דערהערן: ,..כ'האָב אײַך געזאָגט, אז דאָ איז אן אָסאָבענע
זך."

..דו ביסט מיר, פעטער, עפּעס געבליבן שולדיק, נאָר װאָס?..

א פּאָר טעג בין איך געזעסן אין שטוב. דער פעטער אזריִעל האָט מיר אפילע פאר-
באָטן די נאָז ארױיסװײַזן אף דער זון.

דער באלעבאָס אונדזערער, איוואן קירילאָװיטש, איז אן אײַזנבאנער אף דער היגער
סטאנציע. קימאט יעדן טאָג נאָך דער ארבעט נעמט ער זײַנע װענטקעס און גייט כאפּן
פיש. צוריק קערט איוואן קירילאָװיטש זיך אום שוין פארנאכט און ניט מיט קיין ליידיקע
הענט. אף א לאנג שנירל זײַנען פון אויבן ביז אראָפּ אָנגעסיליעט שווארצע פישלעך מיט
גרויסע, קײַלעכדיקע קעפּלעך, וועלכע איוואן קירילאָװיטש רופט , ביטשקי". נאָך פונדער-
װײַטנס הערט זיך זײַן באסאָװוע שטים: ,כאָזײַקא, פּרימײַ אולאָו!' און פון דער שטוב
לויפט ארויס א צופרידענע אונדזער באלעבאָסטע ליודמילא פּאװלאָוונא.

1

אינגיכן שטייט שוין די וועטשערע אפן טיש, און דער באלעבאָס פארבעט אונדז מיטן
פעטער זעצן זיך עסן. די געפּרעגלטע פישלעך שמעקן אזוי געשמאק און כ-אָמטשען אזוי
הילכיק אונטער די ציין, אז כװאָלט זיי, דאכט זיך, געקאָנט עסן און עסן -- גיב נאָר.
און ליודמילא פּאװלאָוונא טראָגט יעדעס מאָל צו צום טיש א נײַע פּאָרציע פישלעך.

איוואן קירילאָװיטש עסט די געפּרעגלטע פישלעך מיט א באזונדערן געפיל. מיט
איין ריר טיילט ער אָפּ פון די פישלעך די קעפּלעך און לייגט זיי צונויף אין א בערגל
בא זיך אפן טעלער. דערנאָך, אָנהײבנדיק פונעם עק, נעמט ער קײַען פּאמעלעך יעדעס
פישל מיט די ביינדלעך איניינעם. מע הערט נאָר: כראָמזש, כראָמזש.. און װוען מיט די
פישלעך וערט שוין פארענדיקט, קומט אויך די צײַט פארן בערגל קעפּלעך. קיין ביינדעלע
לאָזט איוואן קירילאָװיטש ניט דורך -- זויגט עס אויס פון אלע זײַטן, אונטערטשמאָקענדיק
מיט די ליפּן, און שוין דאָס צעקײַטע און דאָס אויסגעזויגטע שפּײַט ער אויס אף דער
אונטערגעשטעלטער דלאָניע.

אָבער איין זאך איז עסן געפּרעגלטע פישלעך, און אן אנדער זאך -- כאפּן לעבעדי-
קע. אך, װאָלט געווען גוט, ווען איוואן קירילאָויטש װאָלט מיך כאָטש איין מאָל מיטגענו-
מען מיט זיך כאפּן פיש. איך שטעל זיך שוין פאָר, וויפל פיש װאָלטן מיר געבראכט אהיים.
ליודמילא פּאװלאָװונא װאָלט זיי, מיסטאמע, געפּרעגלט פון פארנאכט ביז אינדערפרי.

זינט מיר זײַנען אהער געקומען, האָט מײַן פעטער זיך געמאכט א טעווע נאָכן מיטיק
צולייגן זיך אף א פּאָר שאָ. דער יאם, זאָגט ער, נעמט בא אים אװעק אלע קױכעס.
און פון װאָס, װאָלט איך געװאָלט װיסז, װערט ער, מײַן פעטער, אזוי מיד? עפשער פו-
געם באָדן זיך צי פונעם ליגן אפן זאמד? אָבער דאָס, װי סװואָלט געזאָגט דער זיידע, איז
ניט מײַן אייסעק! ער ויל זיך אָפּרוען -- געזונטערהייט, אבי טשעפּע מיך ניט! װוּ זשע
קאָן אזוינס זײַן? איך מוז אויך באגלײַך מיטן פעטער ליגן אין מײַן בעטל און קוקן אף
דער סטעליע. יאָ, זײַן א קינד איז טאקע זייער שװער! דאָס טאָר מען ניט, יענץ דארף
מען ניט. סאיז דען א לעבן?! א גאנצע מוטשענינע! אן אנדער זאך -- א דערוואקסענער
מענטש: װאָס ער וויל, דאָס טוט ער! און קיינער װעט אים קיין װאָרט ניט זאָגן. אָט,
לעמאָשל, טאקע מײַן פעטער אזריעל. וויפל מאָל האָט אים שוין דער זיידע געזאָגט,
אז אף די ,טאנצולקעס" זאָל ער אופהערן צו לויפן און זיך ניט אומקערן אחיים אזוי
שפּעט באנאכט. אייסעך -- עס העלפט אים, זאָגט דער זיידע, װי א טויטן באנקעס! אף
אלץ האָט מײַן פעטער איין ענטפער: , איך בין שוין ניט קיין פּיצעלע קינד!" און ווען
איך װאָלט זיך דערלויבט אזוינס? אָדער רייכערן, קימאט אלע מאנצבלען רייכערן! אָבער,
ווען דעם פעטערס כאווער האָט מיך אויסגעלערנט לאָזן פון א ציגײַער קליינע, בלוילעכע
רעדעלעך, האָט זיך אין שטוב בא אונדז געטאָן כוישעך.

אָט פריִער, דערציילט דער אלטער בארביערו, אין זײַנע צײַטן, האָט מען זיך מיט
די קינדער ניט געװאָזגעט אזוי. מע פלעגט, זאָגט ער, כאפּן אינדערפרי א שטיק מאמאלי-
גע, אויב ס'איז, פארשטייט זיך, געווען, און ביז פארנאכט האָט מען דיך שוין אינדער-
היים ניט געזען. און איצט, זאָגט בארביערו, טראָגט מען זיך מיט זיי ארום, װי מיט א
ציילעמל אפן האלדז,

ניין זײַן אין הײַנטיקע צײַטן א קינד איז זייער שווער.

אין איינעם א באטאָג ליג איך אזוי און הער זיך צו, װי מײַן פעטער אָטעמט. מיט
א דינינקן פײַף ציט ער אין זיך ארײַן די לופט (די בארימטע קאראָלינא-בוגאזער לופט),
פארהאלט אף א װײַלע דעם אָטעם און שוין גיך, דורך די נאָזלעכער לאָזט ער פון זיך
די לופט ארויס. איך פּרוּוו אים נאָכמאכן, עס באקומט זיך אָבער ניט בא מיר גאַרנישט.
ס'הייסט, דער פּײַף באקומט זיך גראָד יאָ, נאָר פארהאלטן דעם אָטעם אזויפיל, וי מײַן
פעטער פארהאלט אים, קאָן איך בעשום-אויפן ניט! און פּלוצעם הערט זיך פון דרויסן,
וי איוואן קירילאָװיטש זאָגט זײַן װײַב, אז ער גייט כאפּן פיש. ס'האָט מיך װי מיט א נאָדל
א שטאָך געטאָן. אין איין רעגע בין איך געווען אין דרויסן,

איוואן קירילאַװיטש מיט זײַנע װענטקעס איז שוין גרייט געווען זיך לאָזן אין װועג
ארײַן. דערזעענדיק אָבער, װי כ'בין ארויסגעלאָפן פון דער שטוב, האָט ער א קוק געטאַן
אף מיר און בלויז מיטן קאָפּ צוגערופן מיך צו זיך.

== גאן דערזשי! -- זאָגט ער מיט זײַן באס, און שטרעקט מיר אויס איינע פון זײַנע
ווענטקעס...

הורא, איך גיי כאפּן פיש! די ווענטקע, װאָס איוואן קירילאָויטש האָט מיר געגעבן,
האלט איך אפן אקסל, װי אן עמעסער פישעף. א שאָד פּאָשעט, װאָס קיינער פין מײַנע
כאוויירים זעט מיך ניט איצט. אינטערעסאנט, װאָס װאָלטן זי אף דעם אלעמען געזאָגט?

2--8 32

מוישע-װאָראָנע װאָלט, מיסטאמע, א שנאָרכע געטאַן מיט דער נאָז און ארויסגעפאַנפעט:
,נישקאָשע, ניט קיין שלעכט ווענטקעלע, אָבער װאָס װעסטו אף דעם כאפּן?" מוסיע װאָלט,
פארשטייט זיך, געזאָגט, אז זײַן טאטע װעט אים קויפן א בעסערע װענטקע. סיאַמקע-
שפּײַ װאָלט פריִער הילכיק א שפּײַ געטאָן צװוישן די ציין, און ערשט דערנאָך באטראכט
די ווענטקע פון אלע זײַטן.

וויפל מיר זײַנען מיט איוואן קירילאָװיטשן געגאנגען, ווייס איך ניט. ניט אומזיסט
טײַנעט דער זיידע, אז מיט א גרינג הארץ איז גרינג צו גיין. זאָגן דעם עמעס, איז מיר
אפן הארצן געווען א ביסעלע קאלעמוטנע, װײַל דעם פעטער אזריִעלן האָב איר װעגן
מײַן אוועקגיין אפילע קיין װאָרט ניט געזאָגט, נאָר פון דער אנדערער זײַט, װיאזוי האָב
איך אים געקאַנט עפּעס יאַ זאָגן, אז וען מיר זײַנען אוועקגעגאנגען, איז ער נאַך גע-
שלאָפן?

דאָס אָרט, װוּהין איוואן קירילאָװיטש האָט מיך געבראכט צו פירן, געפינט זיך פּונקט
אונטער א גרויסער בריק. דאָ, זאָגט איוואן קירילאָװיטש, איז אקוראט דאָס אָרט, װוּ דער
לימאן גיסט זיך צונויף מיטן יאם, און די בעסטע , ביטשקי" האלטן זיך נאָר דאַ, אונטער
דער בריק.

וי נאָר מיר זײַנען געקומען אף אָט דעם אָרט, האָב איך אפגיך פאנאנדערגעוויקלט
מײַן ווענטקע און ארײַנגעװאָרפן דאָס האטשיקל אין וואסער ארײַן.

-- פּאָגאָדי! -- האָט א געשריי געטאָן איוואן קירילאָװיטש. -- א נאזשייוקו-טאַ,
זאביל?!

איך האָב דערפילט, וי די באקן הייבן בא מיר אָן פלאמען, פּונקט וי נאָך א גוטער
פּאַרציע קניפּן. איך שלעפּ שוין ארויס דאָס האטשיקל און גיב די ווענטקע איבער איוואן
קירילאָװויטשן.

כאפּן פיש, װי עס לאָזט זיך אויס, דארף מען ערשט קענען!

א רויט לאנג ווערעמל שלענגלט זיך, רינגלט זיך, פּרוּװוט זיך ארויסגליטשן פון איוואן
קירילאָװויטשעס פינגער, מיט איין ריר גיט ער עס אָבער א סיליע אָן אפן האטשיקל. דער-
נאָך נעמט איוואן קירילאָוויטש אָן אן עק פון דער ווענטקע און טוט די ווענטקע א װאָרף
אף צוריק און פאָרויס. אין דער לופט גיט עפּעס א סווישטשע און די ווענטקע טוט א פּליוך
אין וואסער ארײַן... איך זע, װי דאָס שווים-העלצל שטעקט שוין אפן אויבערפלאך, הוידעט
זיך גרינג אף די כוואליעס...

איוואן קירילאָװויטש באװײַזט נאָר ארײַנווארפן די האטשיקלעך פון זײַנע צװיי
ווענטקעס, װי די שווים-העלצלעך הייבן באלד אָן טאנצן. ער שלעפּט ארויס איין פישל
נאָכן אנדערן, און איך האָב נאָך גאַרנישט ניט געכאפּט. עפשער, טראכט איך, זײַנען
בא אים עפּעס פארקישעפטע װערעמלעך? און פּלוצעם א קלינגערײַ, א קלאפּערײַ --
אף דער בריק באװײַזט זיך א צוג. פון שרעק גיב איך א שלעפּ צו זיך די װענטקע און
פארמאך די אויגן. עס דאכט זיך, אז די בריק װעט באלד אײַנפאלן איניינעם מיטן צוג,
און פון מיר װעט אפילע קיין סימען ניט בלײַבן.. טעגעדין-דין... טעגעדין-דין... אינגיכן
אָבער װערט שטילער. איך עפן פּאמעלעך אוף די אויגן: די ווענטקע האלט איך אין די
הענט, אָבער װוּ איז מײַן שווים-העלצל? אין וואסער זע איך עס ניט!.. איך גיב א קוק
אין א זײַט -- א שווארץ, לעבעדיק פישל טעלעבענדעט זיך אפן שנירל פון מײַן װענטקע!
צי דען האָב איך עס אליין געכאפּט?

א װײַלע שטיי איך, װי א פּריטשמעליעטער און קאָן פונעם געכאפּטן פישל קיין אויג
ניט אוועקנעמען. עס הייבט זיך מיר אפילע אָן אױיסװײַזן, אז דער ,, ביטשאָק" איז ניט קיין
,ביטשאָק, נאָר א גאנצער ,ביק". איוואן קירילאָװיטש גייט צו מיר צו, גיט מיר א שויבער
דעם קאָפּ און זאָגט:

-- מאָלאָדיעץ! װאָט עטאָ ריבאק!

איך שטיי שוין װײַטער מיט מײַן וענטקע אין די הענט און ווארט -- איך ווארט אף
אן אנדער צוג, קעדיי כאפּן נאָך איין פישל...

אהיים האָבן מיר זיך אומגעקערט, וען אין דרויסן איז שוין געװוען פינצטער. דאָס
שנירל מיט די געכאפּטע פישלעך האָט איוואן קירילאָויטש פארטרויט מיר צו טראָגו.
און כאָטש טראָגן עס איז מיר געווען ניט גרינג, האָב איך דאָס שנירל סײַװיסײַ פון די
הענט ניט ארױיסגעלאָזט. אָט, מוישעלע, האָב איך געטראכט, טאקע א שאָד, װאָס דו זעסט
מיך ניט מיט אָט די-אָ פישלעך, דו װאָלסט שוין דעמלט גאָרנישט ניט געקאָנט זאָגן!

03

ס'איז מיר געווען פריילעך און גוט! איך האָב געקוקט אפן הימל, װי די שטערנדלעך
האָבן זיך געפּאָרקעט, װי געלע פּיצינקע הינדעלעך. א פריש, פײַכט ווינטל האָט וען-ניט-
ווען מיר געלעקט דאָס פּאָנעם, פּונקט וי מײַן הינטל פּופיק מיט זײַן ראָזעװע צינגל.

װאָס נעענטער מיר זײַנען צוגעקומען צו אונדזער שטוב, אלץ מער האָב איך גע-
פילט, װי די פרייד מײַנע גייט ביסלעכװײַז אויס. איך האָב זיך שוין קלאָר פאָרגעשטעלט,
װאָס פאר א באגעגעניש שטייט מיר פאָר, און כ'האָב שווער געזיפצט.

-- אָבאָידיאָטסיא, מאליי, אָבאָידיאָטסיא!..

-- יאָ, ס'איז גרינג צו זאָגן , אָבאָידיאָטסיא....

די צײַט, װאָס מיר האָבן מיט מײַן פעטער אזריִעלן פארבראכט באם יאם, איז דורכ-
געפלויגן, װי איין טאָג. דאכט זיך, ערשט נעכטן זײַנען מיר אהער געקומען צו פאָרן,
און אָט הײַנט פארנאכט פאָרן מיר שוין צוריק אהיים. ביזן אָפּפאָר, זאָגט מײַן פעטער,
איז נאָך געבליבן א ביסל צײַט, און מיר גייען זיך געזעגענען מיטן שווארצן יאם. איצט
פארשטיי איך שוין, פארװאָס מע רופט אים ‏ שווארצער" -- אלע מענטשן, וועלכע קומען
אהער זיך אָפּרוען, פאָרן פונדאנען אוועק שווארצע, װי די נעגערס.

שוין שטייענדיק באם וואסער, נעמט דער פעטער אזריִעל ארויס פון דער קעשענע
א קאָפּעקע, לייגט זי מיר ארײַן אין דער האנט און זאָנט:

-- נא דיר, פּלעמעניקל, א מאטבייע און ווארף זי ארײַן אין יאם!

= ליב װאָט?

-- אזוי דארף מען, קעדיי ווען-ניט-איז זיך נאָכאמאָל אומקערן אין די ערטער!..

..איך האָב זיך דערמאָנט, פעטער אזריעל -- דאָס ייִנגעלע האָט עס מיך ניט געלאָזט
פארגעסן: דו ביסט מיר געבליבן אייביק שולדיק דאָס אומקערן זיך צום שווארצן יאם,
צום ווינקעלע אונטערן הימל, װוּ עס האָבן צו דיר און צו מיר געשמייכלט איין און די
זעלבע שטערן...

דאָס טירל גיט א סקריפּ און אפן בוידעם יאװעט זיך ארײַן אונדזער קאץ. זי איז,
װײַזט אויס, געקומען כאפּן מײַז, און גראָד די טעווע איחע איז מיר ניט צום הארצן, װײַל
אויב די קאץ װעט אויסכאפּן פונעם בוידעם אלע מײַז, קאָן איך, כאָלילע, בלײַבן אָן ציין.
װי קומען מײַנע ציין צו די מײַז? זייער פּאָשעט: ניט לאנג צוריק זײַנען בא מיר ארויס-
געפאלן מיטאמאָל צוויי אונטערשטע ציין. און װוען איך בין מיט אָט די ארויסגעפאלענע
ציין צוגעגאנגען צו דער באָבען און א פרעג געטאָן בא איר, װאָס זשע זאָל איך איצט
מיט זיי טאָן, האָט מיר די באָבע געגעבן אן אייצע: נעם, האָט זי געזאָגט, אָט די צויי
ציינדעלעך, ווארף זיי ארוף אפן בוידעם און זאָג: , מײַזעלעך, מײַזעלעך, האָט אײַך מילכי-
קע ציינדעלעך, און איר גיט מיר אײַזערנע!" האָב איך געפאָלגט דער באָבען און געטאָן
פּונקט אזוי, װי זי האָט מיר געייצעט. טאקע דערפאר איז מיר אזוי ניט געפעלן דער קאצס
ארופיאווען זיך אפן בוידעם.

אן אנדער זאך, ווען אונדזער קאץ נעמט זיך וואשן. דעמלט בין איך זי גרייט קושן,
װײַל ווען א קאץ וואשט זיך, איז עס דער ערשטער סימען, אז אינגיכן װעלן צו אונדז
קומען געסט. און גראָד געסט האָב איך זייער ליב. ערשטנס, פאלן מיר פון זיי ארײַן
קאָלערלײ מאטאָנעס. צווייטנס, זײַנען מײַנע עלטערן פארנומען דעמלט מיט די געסט און
פארגעסן אף א צײַט אין מיר -- מע לאָזט מיך א ביסל צו רז.

באזונדערס האָב איך ליב, װען צו אונדז צוגאסט קומט צו פאָרן פון אָרסק מײַן
פעטער יאָסע. קיין אָרסק, זאָגט די באָבע, האָט אים פארװאָרפן די מילכאָמע. די אייגענע
מײַנע רופן אים ,יאָסע זשוק". פארװאָס ,זשוק"? פון דער גאנצער מישפּאַכע טײילט זיך
מײַן פעטער אויס מיט זײַן טונקל פּאָנעם און מיט זײַן טונקל שווארצער טשופּרינע.

ארבעטן ארבעט דער פעטער יאָסע אין א זאװאָד. און זײַן זאװאָד, זאָגט עֶר, איז אזוי
די גרייס, װי האלב בעלץ. דאָ, מיין איך, בייגט דער פעטער יאָסע א ביסל איבער דעם
שטעקן: א זאװאָד איז דאָך ניט מער, װי א זאװאָד, און פארגלײַכן אים מיט אונדזער שטאָט
איז פּאָשעט א געלעכטער.

בעשאס דער פעטער יאָסע געפינט זיך בא אונדז, סטארעט ער זיך צו רעדן נאָר אף
ייִדיש. מע דארף אָבער זײַן פון שטאָל און פון אײַזן, קעדיי אים אויסצוהערן ביזן סאַת
און ניט צעזעצט ווערן פאר געלעכטער.

-- װאָס האַסטו זיר שוין אזוי צעגעצגעט? -- בייזערט זיך אף מיר דער זיידע, ווען

4

איך האלט ניט אויס און הייב אָן לאכן, -- א מענטש האָט פארגעסן זײַן מאמעלאָשן!.
מע דארף דאָ וויינען, און ניט לאכן!..

אינטערעסאנט, ויאזוי קאָן מען פארגעסן אן אייגענעם לאָשן?

ווען דער פעטער יאָסע זאָל צו אונדז ניט קומען, קומט ער אָדער אליין, אָדער איניי-
נעם מיט מײַן שוועסטערל בליומען. זײַן װײַב, מײַן מומע, הייסט עס, האָב איך נאָך קיינמאָל
פאר די אויגן ניט געזען. איך ווייס נאָר, אז רופן רופט מען זי אירע.

אין איינעם א פארנאכט זיצט די גאנצע מישפּאַכע מײַנע און עסט װעטשערע. עס
הערט זיך, װי די לעפל קלאפּן אין די טעלער, װי יעדער זופּט מיט האנאָע די יויך, און
מיר, װי אפצולאָכעס, פּונקט אין דער צײַט, װען מע דארף קוקן אין טעלער ארײַן און
שטילערהייט עסן, גלוסט זיך רעדן. און אז מע רעדט, קאָן מען שוין ניט, פארשטייט זיך,
זופּן. פארװאָס עס קומט מיט מיר פאָר אזוי, ווייס איך ניט, אָבער דער טאטע זאָגט, אז ווען
מע גיט מיר ניט א פּאָר טעג קיין פּיצל ברויט, װאַלט איך גיך פארגעסן אין אלע ריידע-
נישן, כ'װאָלט נאָר געשריגן: ,גוואלד, איך וויל עסןו"

און אָט זיץ איך אויך באם טיש און ווארג זיך מיטן ביסל יויך. איך פיל, אז כמוז
עפּעס זאָגן, איך קאָן זיך שוין מער ניט אײַנהאלטן. און איך שיס אויס:

-- פעטער יאָסע, און די מומע אירע איז א גוטע?

דער פעטער מײַנער בלײַבט פּלוצעם זיצן מיט אן אָפּענעם מויל,

-- פארשטייט זיך, -- ברענגט ער אין א װײַלע ארום ארויס, -- אוואדע, א גוטע..

-- פארװאָס זשע, אויב אזוי, קומט זי ניט צו אונדז צוגאסט?..

אלע באם טיש הערן מיטאמאָל אוף צו קלאפּן מיט די לעפל און צו זופּן די יויך,
עס װערט שא-שטיל.

דער פעטער יאָסע לייגט אוועק אין א זײַט זײַן לעפל, הייבט זיך פּאװאָלינקע אוף פו-
נעם טיש און גייט ארויס פון דער קיך. איך גיב א קוק אפן זיידן. ער זיצט ניט טױט,
ניט לעבעדיק. די קנייטשן אף זײַן שטערן זײַנען, דאכט זיך, געװאָרן נאָך טיפער, איידער
מיט א רעגע צוריק, און אונטער די אויגן זײַנע האָבן זיך באוויזן צוויי בלויע קישעלעך...

-- אנו, גי אף א מינוטקעלע ארויס פונדאנען, -- גיט צו מיר שטרענג א זאָג דער
טאטע.

נו אָט, אזוי איז טאָמיד, װי נאָר עס קומט צו עפּעס אן אינטערעסאנטער זאך, װער
איך אן איבעריקער.

דעם פעטער יאָסען האָב איך אין צימער, װוּהין איך בין ארײַנגעגאנגען פון דער קיך,
שוין ניט געטראָפן, און אזויווי די טיר איז געבליבן נאָך מיר א ביסל אָפן, האָב איך
געקאָנט הערן אלץ, וועגן װאָס די גרויסע האָבן אין קיך געטײַנעט.

-- ..כעלעמער! -- הערט זיך דעם טאטנס קאָל. -- איין װאָרט, כעלעמער!. װאָס
האָט איר צו איר?.. זי האָט אײַך מיט עפּעס באליידיקט? צי עפשער בארעדט אײַך?..

-- איך בעט דיך, סאשע, -- שׂלאָגט אים איבער די מאמע, -- אף א האלבן טאָז
נידעריקער -- דער קאָטן קאָן דערהערן...

,קאָטן" -- מיינט מען מיך. ווען די עלטערן מײַנע װילן עפּעס צװישן זיך זאָגן, אז איך
זאָל זיי ניט פארשטיין, רופן זי מיך ,קאָטן".

-- א מענטש לעבט שוין מיט זײַן װײַב אריבער צען יאָר, -- הערט זיך װײַטער דעם
טאטנס קאָל, -- האָט מיט איר א קינד און קאָן זי ניט ברענגען באקאנען זיך מיט זײַנע
עלטערן... סטײַטש, פארװאָס?

-- און װאָס װעלן אף דעם מענטשן זאָגן? -- שרײַט שוין דער זיידע. --- װאָס פאר
א פּאָנעם װעל איך פאר זיי האָבן? איך, א שויכעט... א מױיעל...

-- שעמט זיך! -- זאָגט דער טאטע שטילערהייט. -- אין װאָס פאר א צײַט לעבט
איר?..

אוי, בעסאראבער שטעטעלע! די שלימאזלדיקע יערושע דײַנע, דײַן קליינשטעטלדי-
קײַט ליגט נאָך ביז הײַנט טיף אין די זײַטן. װי יענץ הענדעלע, גיט עס װעך-ניט-איז
א שפּרונג ארוף אפן פּלויטל און, ניט קוקנדיק אף דער אָבראזאָוואניע" און אף דער
פּאָלאָזשעניע", קרייעט עס אויס: ,ראבויסײַ, איך בין נאָך דאָ!"

װאָס איז פאָרגעקומען אין קיך װײַטער, ווייס איך ניט, װײַל די טיר האָט זיך פּלוצעם
געגעבן א פארמאך.
אפן אנדערן טאָג זײַנען מיר מיט מײַנע פעטערס געגאנגען אף דער פּאָטשט שיקן

39

קיין אָרסק א טעלעגראמע, אוז אין א װאָך ארום איז צו אונדז געקומען צוגאסט מײַן מומע
אירע.

באגעגענען די מומע אירען איז געגאנגען צום װאָקזאל די גאנצע מישפּאַכע. דער
זיידע איז אָבער געבליבן אינדערהיים. באם אוועקגיין האָט אים די באָבע געזאָגט:

-- איך מיין, אװראָם, אז װען דו גייסט אויך, װאָלט פון דיר גאָרנישט ניט אראָפּ-
געפאלן!

אף װאָס דער זיידע האָט איר קורץ געענטפערט:

-- מיך, עלע, איז שוין שפּעט איבערצומאכן!

מיט א שיפּערײַ און פירקערײַ האָט זיך פונדערװײַטנס געיאװעט דער צוג. מע װאָלט
געקאָנט מיינען, אז ער איז מיט עפּעס ניט צופרידן. דורכפאָרנדיק פארבײַ אונדז, האָט
דער לאָקאָמאָטיוו ארויסגעלאָזט א הילכיקן פײַף און מיט א קלינגערײַ זיך פּאמעלעך אָפּגע-
שטעלט. און דאָ האָבן זיך פּלוצעם אלע מענטשן, וועלכע זײַנען ביז איצט געשטאנען אפן
פּעראָן, געגעבן א װאָרף צו די וואגאָנען און ס'האָט זיך אָנגעהויבן א לויפעניש, א שטופּע-
ניש, אזא טומל, אז מ'האָט געקאַנט טויב װערץ.

דער טאטע גיט מיך א הייב אונטער, און אין איין רעגע זיץ איך שוין אף זײַנע
אקסלען.

-- אנו, גיב א קוק! -- שרײַט ער צו מיר אויס. -- דו זעסט ניט דעם פעטער
יאָסען?

א שיינע מײַסע, טראכט איך, מײַן פעטער האָט זיך שוין פארלוירן! ויאזוי זשע װעלן
מיר אָן אים דערקענען די מומע אירע?

איך זיץ אפן טאטן רײַטנדיק און זוך מיט די אויגן מײַן פארלאָרענעם פעטער. איך
זע פאָר זיך דעם גאנצן פּעראָן -- עס װײַזט זיך מיר אפילע אויס, אז איך בין איצט ניט
מער און ניט װײיניקער, װי דיאדיא סטיאָפּא מיליציאָנער. פון די פארשיידנפארביקע פא-
טשיילעס, וועלכע יאָגן הין און הער, שווינדלט מיר אין די אויגן... װוּהין זשע האָט ער
דאָך אהינגעטאָן מײַן פעטער יאָסעס שווארצע טשופּרינע?.. און דאָ גיב איך א קוק און זע,
װי בא א ואגאָן שטייט מײַן פארפאלענער פעטער און קושט זיך מיט א בלאַנדער פרוי.
טאקע יאָ א שיינע זאך: בא מיר קריכן מאמעש ארויס די אויגן פונעם זוכן, און ער, מײַן
פעטער, קושט זיך שוין גאָר מיט דער פרוי!

-- פעטער יאָסע, פעטער יאָסע! -- הייב איך אָן צו שרײַען אף א קאָל. -- גענוג
זיך שוין קושן...

דער טאטע שיסט אויס א געלעכטער, און איך פיל, װי אָט-אָט װעט עֶר מיך פאר-
חירה

-- הײַדא, כאַכעם, קריך אראָפּ, -- רופט זיך אָן די מאמע, -- האָסט שוין אָפּגעטאָן
דײַן שטיקל ארבעט...

און איך וער אויס ,דיאדיא סטיאָפּא."

פארשטייט זיך, אז די בלאָנדע פרוי, מיט וועלכער מײַן פעטער האָט זיך געקושט,
איז טאקע מײַן אייגענע מומע אירע. װען זי האָט מיך דערזען, האָט זי מיך א כאפּ געטאָן
אף די הענט, צוגעדריקט צו זיך און א טשמאָקע גאָטאָן מיר אין א באק.

וי כ'האָב געווארט, איז מיר פון מײַן מומע אירען ארײַנגעפאלן א שיינע מאטאָנע --
א פּאָר לאנגע ליזשעס מיט פאריסענע נעז ארוף. ליזשעס זײַנען ניט קיין גליטשערס, דאָס
דארף מען פארשטיין. גליטשערס האָבן קימאט אלע מײַנע כאויירים, אָבער ליזשעס --
נאָר איך. ליזשעס איז א גרויס כאריפעסל!

יאָ. טאקע ניט אומזיסט האָב איך אזוי ארויסגעקוקט אף מײַן מומע אירען.

אומקערנדיק זיך פונעם װאָקזאל אהיים, האָב איך באלד געכאפּט די ליזשעס און
בין ארויס מיט זיי אין דרויסן ארויס. איך באװײַז נאָר צושפּיליען צו א פוס א ליזשע,
װי כ'הער;

-- װאָס איז דאָס בא דיר פאר א שטעקנס?

די מומע ריווקע האלט די האנט אף אונדזער טירל און איז שוין גרייט עס אופמאכן.

-- שטעקנס? -- כאפּט מיך אָן א פארדראָס. -- דאָס זײַנען ליזשעס, ניט קײן
שטעקנס!

-- ליזשעס, אינמיטן זומער? -- זאָגט די מומע ריווקע און גיט א שטופּ דאָס
טירל. -- ער קויפט איצט ליזשעס!..

-- מיר האָבן זי ניט געקויפט... דאָס איז דער מומע אירעס מאטאָנע...

30

-- מומע אירעס? -- פרעגט זי איבער. -- און װער איז זי, די מומע אירע?

-- װאָס הייסט װער? די מומע אירע איז מײַן פעטער יאָסעס װײַב, הייסט עס, מײַן
אייגענע מומע. זי איז הײַנט געקומען צו אונדז פון אָרסק,

די מומע ריווקע, זע איך, בלײַבט שטיין א צעמישטע. מיט דער האנט האלט זי זיך
נאָךר אלץ פארן טירל, אָבער איצט איז מיר שוין שווער צו פארשטיין: צי יל זי טאקע
יאָ ארײַנגײן, צי זי האָט שוין איבערגעטראכט. סאָפקאָלסאָף זאָגט זי: ,אזו גאָר!" און פאר-
מאכט דאָס טירל פון יענער זײַט.

אפן אנדערן טאָג כאפּ איך זיך אוף גאנצפרי. פונעם צווייטן צימער טראָגט זיך שוין
דעם זיידנס דינינקער, ציטערדיקער , מוידע-אני"... אין א װוינקל, מיט פארמאכטע אױיגן,
זיצט די מומע אירע. זי רירט זיך ניט פונעם אָרט. מיסטאמע, טראכט איך, האָט דער
זיידע מיט זײַן דאוונען אײַנגעוויגט די מומע אירע, און זי כאפּט איצט א דרעמל. קריך
איך פּאװאַלינקע אראַפּ פונעם בעטעלע און אף די ;שפּיץ פינגער, כ'זאָל די מומע, כאָלילע,
ניט אופוועקן, לאַז איך זיך גיין צו דער קיך. און פּלוצעם הער איך:

...זזזזםהגזא ,01088 1108 --

גי איך שוין צן איר צו. די מומע אירע נעמט מיך ארום, הייבט מיר אָן גלעטן
איבערן קאָפּ... צעוויינט זיך.

-- דו ווייסט, -- זאָגט זי צו מיר אף רוסיש, -- דײַן זיידע זינגט אזוי שיין און
הארציק, און איך, נארעלע, האָב פאר אים מוירע...

א שיינע זאך, טראכט איך, װאָס דארף זי מוירע האָבן פאר מײַן זיידן? אײַ, װאָס
דער זיידע האָט זי נעכטן אזוי קאלט באגעגנט אינדערהיים, בלויז דערלאנגט איר די האנט
אין שוין אָפּגעזעסן באם טיש שװײַגנדיק דעם גאנצן פארנאכט, הייסט נאָך ניט, אז מע
דארף פאר אים מוירע האָבן. ער איז ביכלאל בא אונדז ניט פון די גרויסע רעדנער. טאקע

יט אָט די װוערטער האָב איך עס דער מומע אירען דערקלערט שטילערהייט, און כ'בין
ארויס אין דרויסן זיך שפּילן ביז די באָבע װעט מיך רופן עסן.

מײַן הינטל פּופיק האָט שוין, װײַזט אויס, געווארט אף מיר: װי נאָר עס האָט מיך
דערזען, האָט זיך עס טייקעף א װאָרף געטאָן צו מיר מיט א פריילעכער בילערײַ. פּופיק
איז זייער א קלוג הינטל. פארשטיין פארשטייט עס אלצדינג, נאָר רעדן רעדט עס נישט.
איינמאָל באנאכט האָט פּופיק אפילע געכאפּט א גאנעוו, וועלכער האָט געװאָלט ארויס-
טראָגן פין אונדזער הויף א דריקל, פּופיק האָט דעמלט אופגעהויבן אזא מין גוואלד,
אז די גאנצע גאס האָט זיך אופגעכאפּט -- מ'האָט ניט געקאָנט פארשטיין, װאָס איז אזוינס
נעלשען.

סאיז נאָר א שאָד, װאָס מײַן פּופיק איז צו א קליין הינטל. ווען עס װאָלט געווען
אן אָווטשארקע, װאָלטן אלע שפּיאַנען געציטערט! פאר מיר אָבער איז פּופיק אזוי אויך
גאָלד מיט זילבער.

= קעשט -- אָנ איך פּופיקז, -- װעלן מיר א קוק טאָן, װאָס נאַנע טוט.

און מיר גייען צו נאָנען אין שטאל ארײַן. ,נאַנע" -- הייסט אונדזער ציג. א ציג װי
אנדערע ציגן: מיט א בערדל און מיט א פּאָר שפּיציקע הערנער אפן קאָפּ. א גאנצן טאָג
װאָלט זי נאָר געקײַט. שוין שטייענדיק בא דער שטאל, הער איך װי עס גיט א קלאפ
דאָס טירל, און אין הויף יאװעט זיך ארײַן די מומע ריווקע. פּופיק טוט זיך א װאָרף
צו איר,

-- װאָס האווקעסטו אזוי, נאריש הינטל? -- האָט די מומע ריווקע טײַנעס צו פּופיקן.

װאָס זשע דען װאָלט זי געװאָלט, אז פּופיק זאָל איר זאָגן ,א גוטמאָרגן, טײַערינקע"?

-- נו, װאָס טוט עפּעס דײַן מומע? -- פרעגט די מומע ריווקע.

-- זי הערט וי דער זיידע דאוונט.

-- יאָ. טאקע זייער שיין פון איר זײַט... און דײַנע פעטערס זײַנען אינדערהיים?

-- ניין! מײַנע פעטערס זײַנען אין מארק, די באָבע האָט זיי געשיקט עפּעס אײַן-
קויפן.

איך שטיי, רעד מיט דער מומע ריווקען, און אליין טראכט איך צו זיך: אלץ דארף
זי װיסן! װאָס און װוּ און וען... ניט אומזיסט האָט זי פּופיק אזוי ניט לִיב!.. אָט גייט זי
שוין גלײַך אין שטוב ארײַן. אינטערעסאנט, װאָס פאר א נײַסל האָט זי הײַנט געבראכט
מיט זיך?

== 3 אײַך אײַער גאסט! -- שרײַט זי הויך אויס, און די קליינע שמאָלע אייגעלעךר
צעלויפן זיך איר אין אלע ווינקעלער פון דער קיך. זי זײַנען שוין גרייט ארײַנצוקריכן

37

אין טעפּל ארײַן. -- הא, א מין געשמאק ראָסעלע קאָכט איר הײַנט... מיסטאמע, פון אן
אינדיק? און דאָס העלדזל מיט װאָס האָט איר אָנגעפילט?..

די מומע ריווקע רעדט גיך, זי אײַלט זיך, גלײַך װי זי עסט הייסע קארטאָפליעס
און האָט זיך מוירע אָפּצובריִען דאָס מויל. די באָבע קאָן, נעבעך, קיין װאָרט ניט ארײַנ-
שטעלן.

-- ..אָבער װאָס האָב איך אײַך געװאָלט זאָגן?.. אינגאנצן ארויס פונעם קאָפּ.. יאָ,
װוּ זשע איז אײַער טײַערע שנור?.. זי איז, מיסטאמע, דאָרטן, אין ספּאלניע?..

איך באװײַז ניט א פּינטל טאָן מיט די אויגן, װי די מומע ריווקע איז שוין ארײַן אין
דער , ספּאלניע".

-- א גוטמאָרגן, ר'אװוראָם, -- הערט זיך איר קעלעכל, -- כזע, איר האלט באם
דאוונען... נישקאָשע, כ'װעל אײַך ניט שטערן, איך בין צו אײַך ארײַן אף א מינוט, נאַר בא-
קאנען זיך מיט אײַער גאָלדענער שנור... אָבער כ'זע זי עפּעס ניט...

אלצדינג, װאָס מע דארף ניט, זעט זי יאקאָס יאָ, און מײַן מומע אירע קאָן זי ניט
דערזען. איך רוק זיך שוין אויך ארײַן שטילערהייט אין צימער.

דער זיידע, זע איך, שטייט אן אײַנגעװיקלטער אין זײַן טאלעס, די יארמלקע איז
אים אראָפּגעפאָרן א ביסעלע אף א זײַט, און אפן פּאָנעם איז דער זיידע װײַס, װי שניי.

-- װאָס איז מיט דיר, אװראָם? -- שרעקט זיך איבער די באָבע, -- און װוּ איז
אירע?..

דער זיידע קומט צוביסלעך צו-זיך. אף די באקן זײַנען אים ארױיסגעטראָטן רויטע
פלעקן, דורך די גראָבע גלעזלעך פון די ברילן זעען זײַנע אויגן אויס װי געשװאָלן און
עס דאכט זיך, אז אָט-אָט װעלן זיי פון די ברילן ארויסקריכן.

-- װאָס פאר א אירע? -- הייבט ער אָן שטאמלען. -- װוער איז די אירע?.. כווייס
ניט פון קיין שום אירען!..

די מומע ריווקע קיקט אים אָן מיט א שמייכעלע.

-- יאָ, -- טוט זי א מאך, -- פארדרייט בעסער אײַער קאָפּ, װעט איר מיינען ס איז
מײַנער!.

די קינדהײַט האָט איר אייגענעם קאלענדאר: דאָס יאָר טילט זיך, װי געװיינלער,
ניט אף פיר צײַטן, נאָר אף צװויי -- אף װוינטער און אף זומער. די ערשטע פרילינג-
טעג פלעגן זיך נאָר/ אופכאפּן, נאָר א קיצל טאָן די ערד מיט זייערע נאָר שטעכיקע,
לעבלעכע שטראלעכלעך, איז פאר אונדז, פאר די קינדער, שוין גענוג געווען אפילע דער
דאָזיקער לײַכטער , קיצל". װי די פייגעלעך קערן זיך אום מיט א פריילעכער צװיטשערײַ
און פּישטשערײַ פון דאָרעם צוריק אהיים, אזוי פלעגן מיר זיך אומקערן צו אונדזערע
זומערדיקע שפּילן. א קאָן נאָך א קאָן איז פונעם פוס אונטערגעשפּרונגען די ליאנגע, נאַך
א הילכיקן אויסגעשריי , שטאנדר!" איז אומגעפלויגן דער באָל, ,זשמורקי', ,,בלעכלער",
,קנעפּלעך"... מע קאָן זי דען איבערעכענען יענע ראשיקע קינדערשע שפּילן, וועלכע פלעגן
זיך אָפּטמאָל פארענדיקן מיט קולעקעס און מיט טרערן. און אין װאָס פאר א װוערטערבוך
קאָן מען געפינען די קלינגעוודיקע ווערטעלעך, װי ,װאָבראזשוליא", , פּאצאן", , יאבעדא",
אָז וועלכע עס באגייט זיר ניט קיין איין ייִנגל?

..אָ, סאיז מיר ווידעראמאָל פינף מיט א האלבן יאָר...

גלײַך הינטער דער פוטער-פאבריק, צעשפּרײט זיך, װי א וייכער, גרינער טעפּיך,
דער טאָל. און איבערן טאָל שלענגלט זיך א שמאָל, גרוי טײַכל, װאָס װערט פארן זומער
קימאט אינגאנצן פארוואקסן מיט אָטשערעט. װוּ הייבט זיך דאָס טײַכל אָן און װוּ פארענ-
דיקט זיך עס -- ווייס איך ניט. דער אלטער בארביערו זאָגט אָבער, אז דער רעיט (אזי
רופט ער דאָס טײַכל) איז אמאָל געווען א טיפער און א ברייטער טײַך, מ'האָט אפילע
געקאָנט אין אים, זאָגט ער, דערטרונקען װוערן.

דאָס, װאָס סאיז געװען אמאָל, איז שוין נישטאָ! איצט באָדן זיך אין רעוט נאָר
גרויסע, טונקל-גרינע זשאכעס. דאָס בעסטע איז בא די זשאבעס ארויסקריכן פון דער
קאלעמוטנער וואסער, אויסזעצן זיך לענגויס דעם בלאָטיקן ברעג און זיך נעמען קנאקן,
וי מיליאסן גראגערס. בעשאס די זשאבעס קנאקן, צעבלאָזן זיך בא זיי פון ביידע זײַטן,
עטװאָס נידעריקער פונעם פּיסק, צוויי גרויסע בלאָטערס. אָט-אָט, דאכט זיך, װעלן די
דאָזיקע בלאָטערס איניינעם מיט די זשאבעס צעזעצט װערן. סאיז גענוג אָבער, עמעצער

8

זאֵל זיך לעבן זיי באװײַזן, אָדער א װאָרף טאָן א שטיינדל אין וואסער, װי די זשאבעס
גיבן א שפּרונג אונטער -- פּליוך... פּליוך... -- צוריק אין טײַך ארײַן. די כעוורע זאָגן,
אז אויב מע נעמט א זשאבע אין די הענט, יאווען זיך דערנאָר אף די פינגער בראַדעווקעס.
אגעוו, בא אונדזער שכיינע, בא דער מומע ברײַנען, האָב איך טאקע געזען אפן שטערן
צװויי גרויסע, רויטע בראָדעװוקעס. איצט ווייס איך שוין, פונוואנען זיי האָבן זיך בא איר
גענומען.

אהער, צום רעוט, קומען זיך אמאָל צונויף אלטע ייִַדן און, שטייענדיק באם וואסער,
הייבן זיי אָן איבערדרייען זייערע קעשענעס, אױיסטרייסלען, אױסרײניקן און שטאמלען
דערבײַ עפּעס אונטער דער נאָז. איז צוליב אויסטרייסלען זיך די קעשענעס דארף מען
שפּאנען ספּעציִעל צום טײַך? טאקע יאָ -- סטארי, יאק מאלי!

אינעם הויכן, גרינעם אָטשערעט קאָן מען זען א סאך פיגל -- קוליקן. זיי באלע-
באטעווען דאָרט דעם גאנצן זומער. אף אן אָרט קאָנען די קוליקן ניט אײַנשטײן: מע שור-
שעט צװישן די דינינקע ריטלעך און שמאָלע בלעטלעך, עס הערט זיך נאָר: , שורך-
שורך", זיי פּאָרקען זיך מיט זייערע שפּיציקע נעז אין דער בלאָטע, פארײַסנדיק לעכערלעך
ארוף די גרויע עקן. עס קומט סאָף זומער. אין טאָל באװײַזן זיך מאנצבלען אין שווארצע,
הויכע, העכער די קני גומענע שטיול, מיט ביקסן אין די הענט.. באך.. באך... טראָגט
זיך פון אלע זײַטן א שיסערײַ. די שטילקײַט צערײַסט זיך אף שטיקלעך, און די איבער-
געשראָקענע קוליקן פליִען מיט א געשריי ארויס פונעם אָטשערעט, צעשיטן זיך איבערן
טאָל... און א סאך פון יענע רירעוודיקע, גרויע פייגל, וועלכע האָבן נאָך ניט לאנג צוריק
אזוי שיין זיך קאָלופּעט אין דער בלאָטע, געזוכט א ווערעמל צו פארבײַסן, באװײַזן אפילע
ניט קיין פּיפּס ארויסצולאָזן, װי זיי ליגן שוין פארבלוטיקטע אף דער ערד, בלויז איינציקע
פעדערלעך כאפּט אונטער דער וינט און טראָגט זיי מיט זיך אוועק..

..װי גוט װאָלט געווען, ווען די לײַכטע, פארלוירענע פעדערלעך פון די דערשאָסענע
קוליקן װאָלטן מיט דער צײַט זיך פארוואנדלט אין לעבעדיקע שיינע פייגל...

אז מע קוקט זיך גוט צו, קאָן מען באמערקן צװישן גראָז קליינינקע לעכעלעך, װי
עמעצער װאָלט זיי ספּעציִעל אויסגעבויערט אין דער ערד. אין אָט די לעכעלעך האלטן
זיך אוף שווארצע, מיט װײַסע פּינטעלעך, שפּינען. קעדיי ארויסנארן פון איר נאָרקע א
שפּין, קאטשען מיר אויס פון א שטיקל סמאָלע א דינעם פאָדעם און שטופּן אים פּאװאָ-
לינקע ארײַן אין דער שפּינס נאָרקע. נאָך דעם, וי איין עק פונעם סמאַלענעם פאָדעם איז
שוין ארײַן טיף אין לעכל, דארף מען זיצן, האלטן אין דער האנט דעם אנדערן עק, אוז ניט
רירן זיך פונעם אָרט. אָבער װי קאָן מען זיצן רײַק, ווען איינער גיט דיר א שטורך:
;שלעפּ!', דער צווייטער -- א שטופּ: , פאָלג בעסער מיך און ווארט נאָך צו א ביסל!.
סאָפקאָלסאָף האלטסטו ניט אויס און שלעפּסט דעם פאָדעם ארויס פון דער נאָרקע. אייסעך,
א נעכטיקער טאָג! דעמלט זאָגט דער ערשטער: ,כהאָב דיר דען פריִער ניט געזאָגט,
שלעפּ"! רופט זיך אָן דער צווייטער: ,ווען דו פאָלגסט מיך און אײַלסט זיך ניט, װאָלט
די שפּין שוין געווען דײַנע!" נאָר אלעמען זײַנען זיי ערשט ביידע גערעכט.

זומערצײַט ליגן מיר איבער אין טאָל גאנצע טעג, די מאמע זאָגט, אז איבערן טאָל
פארשפּאָר איך צו עסן און, ווען זי װאָלט מיך ניט גערופן אהיים, װאָלט איך דאָרט, מיסטא-
מע, געשלאָפן און גענעכטיקט. און ס'איז טאקע בעפיירעש אזוי, איבערהויפּט נאָך דעם,
וי בא כאיִם דעם גרויסן האָט זיך באוויזן אן עמעסער פוטבאָל-מיאטש מיט דרײַ פּאסן.

כאיִם דער גרויסער איז אין אונדזער קאָמפּאניע דער עלטסטער. ער האָט שױין גע-
דארפט זײַן אין פערטן קלאס, אָבער כאיִם זאָגט אליין, אז ער אײַלט זיך ניט, אז סאיז
אים גוט אין צווייטן אויך. װוען ס'װאָלט אָבער געווען אזא מין שול, װוּ מע לערנט שפּילן
אין ליאנגע, װאָלט כאיִם, מיין איך, שוין געדארפט זײַן אין צענטן קלאס. יאָ, אין ליאנגע
איז כאיִם אף אונדזער גאס דער בעסטער שפּילעך -- א גאנצער טשעמפּיאַן.

דעם פוטבאָל-מיאטש האָט כאיִם געקראָגן ניט אזוי גרינג, מע קאָן אפילע זאָגן,
אז ער איז אים אָנגעקומען מיט גרויסע צאָרעס. און אָנגעהויבן האָט זיך די געשיכטע מיטן
מיאטש פון דרײַ געוויינלעכע װערטער: ,טריאפּקי, קאָסטי, זשעלעזאָ!"

קימאט יעדע װאָך קומט אף אונדזער גאס צו פאָרן סרועל דער שמאטעלאַטניק.
איבערן שטיינערנעם װעג שלעפּט זיך זײַן קויטיק-געל פערדל, אײַנגעשפּאנט אין א לאנג
פארשמוציקט פורל. דאָס פערדל פאָרשקעט און שאָקלט מיטן קאָפּ אף ,יאָ', װי עס װאָלט
געזאָגט: , שאָלעם-אלייכעם אײַך, מענטשן!" דער שמאטעלאָטניק אליין זיצט אױבנאָן אף
א בערגל שמאטעס, װי א גאנצער גענעראל. אפן קאָפּ טראָגט ער אן אָפּגעבליאקעװעט,

39

צעקנייטשט ארמיייש היטל מיט א צעשפּאָלטענעם דאשעק פונפאָרנט. אפן לײַב -- א פאר-
שמאָלצעװעטע קופײַקע, וועלכע דארף שוין, דאכט זיך, פונלאנג ליגן צװישן די שמאטעס,
װאָס וואלגערן זיך בא אים אין פורל. פון צײַט צו צײַט שרײַט סרועל אויס:

-- טריא-א-פּקי, קאָ-אָ-אָסטי, זשעלעזאָ!..

די װײַבער אף דער פּריזבע:

-- סרועל דער שמאטעלאָטניק?.. קוקט אים אָן, איז ער שטענדיק אָפּגעריסן און
אָפּגעשליסן...

-- יאָ, אָבער שלאָפן שלאָפט ער אף געלט!.

-- א שאכרײ, א קארגע נעשאָמע!.

-- װיאזוי קאָן מען לעבן מיט אזא מענטשעלע?..

אונטערן שמאטעלאָטניקס פיס טרעסעט זיך איניינעם מיטן פורל א הילצערן קעסטע-
לע, װאָס זעט פון דרויסן אויס ניט שענער פון די אנדערע זאכן אין פורל. סאיז אָבער
גענוג, אז סרועל זאָל דאָס קעסטעלע אופמאכן, װי די אויגן אײַערע הייבן זיך אַן צעלויפן
אין אלע זײַטן: ס'איז שוין ניט קיין קעסטעלע, נאָר א גאנצער אויצער. װאָס איר ווילט
איז אין אָט דעם קעסטעלע דאָ: קליינע ליימענע הענדעלעך און קעלבעלעך (אז מע גיט
אין זיי א בלאָז, הערט זיך א פײַף), שאכטלעך מיט קאַלערלײי האטשיקלעך אף צו כאפּן
פיש, פארשײידנקאָליריקע סטענגעס, שפּילקעלעך און גלעזערנע קארעלן, וועלכע שעמערירן
אף דער זון אזוי, אז זיי נעמען מאמעש ארויס די איגן. אָבער איידער דו זעסט עפּעס
פון די כאריפעסלעך בא זיך אין קעשענע, קאָנסטו אויסגיין אפן אָרט. מע דארף צו זי
האָבן א װעלט מיט שמאטעס, אָנגעשלאָגענע טעפּלעך, איבערגעברענטע פּרעסלעך..

דאָס פורל שלעפּט זיך, סרועל שרײַט זיך זײַנס, און מיר צעלויפן זיך יעדער צו זיך
אהיים, און נעמען נישטערן איבער דער גאנצער שטוב.

-- באָבע, די שמאטע דארפסטו נאָך האָבן?

-- גאָט איז מיט דיר!.. סאיז דאָך מײַן װאָלן קליידל...

-- און דאָס טעפּל?..

-- אנו, שטעל עס אוועק אהין, װוּ ס'איז געשטאנען!

װאָס איך זאָל ניט כאפּן, הער איך נאָר: , דאָס טשעפּע ניט, און יענץ ריר ניט!.
צו גרינג איז עס דיר אָנגעקומען!.."

סאָפּקאָלסאָף גיט זיך מיר אײַן אױסצושנאָרען בא דער באָבען א פּאַר אלטע שמאטעס,
װאָס צעשיטן זיך שוין אין די הענט, און איך לאָז זיך לויפן צו סרועלן.

-- אף דיר זיך פארלאָזן, -- הער איך, שוין זײַענדיק בא דער שװעל, -- װעסטו די
גאנצע שטוב ארױסטראָגן!..

לעבן סרועלס פורל שטייט שוין א גאנצע כאָפּטע כעוורע. יעדער -- מיט זײַן בינטל
שמאטעס. מע שטופּט זיך, מע אמפּערט זיך, װער ס איז דער ערשטער. דער שמאטעלאָטניק,
איידער ער ווארפט ארײַן אין פורל די געבראכטע זאכן, באטאפּט עֶר זיי, באשמעקט זיי --
נאָר װאָס ער פארזוכט זיי ניט... דערבײַ לאָזט סרועל ניט ארויס פונעם מויל דאָס שטיקל
ציגײַער, װאָס רויכערט און טשאדעט, און עסט אים אויס די אויגן. ער קנייטשט זיך, קרימט
די ליפּן און, טשמאָקענדיק דאָס ציגײַערל, קוועטשט ער פון זיך ארויס:

-- ע, ס'איז דען סכוירע?.. טינויפעס, ניט קיין סכוירע! -- און ער שלעפּט ארויס פון
זײַן גאָלדן קעסטעלע א קליין-קליין האטשיקל. -- נא, און זאָג ספּאסיבאַָ!

די קופּע שמאטעס צעוואקסט זיך פּאװאָלינקע אין פורל. די כעוורע פּײַפן מיט זייערע
ליימענע פײַפעלעך. מע בארימט זיך איינער פארן אנדערן, און יענע, וועלכע האלטן, אז
דער שמאטעלאָטניק האָט זיי אָפּגענארט, אז פאר זייער בינטל שמאטעס קומט זי מער,
הייבן אָן אף א קאָל צו שרײַען:

-- סרול-קאפּול, מוישע-קאפּיטאן, גיב א בלאָז אין הינטן ארײַן!..

דער שמאטעלאָטניק אָבער מאכט זיך ניט פון דעם קיין גרויסן צימעס. זײַן זאך האָט
ער שוין אָפּגעטאָן, און ער פאָרט זיך װײַטער.

-- טריא-אפּ-קי... זשעלעזאָ... -- הערט זיך אלץ שטילער אין שטילער..

אין איינעם א טאָג, ווען סרועל איז געשטאנען לעבן פורל און געטאָן זײַן געוויינלעכע
ארבעט, האָבן מיר פּלוצעם באמערקט אין זײַן קעסטעלע א נײַעם פוטבאָל-מיאטש. ער האָט,
דאכט זיך, אליין זיך געבעטן, מע זאָל אים באלד אָנבלאָזן און שפּילן מיט אים אין פוטבאָל.

40

-- וויפל דארף מען האָבן שמאטעס, קעדיי באקומען אָט דעם מיאטש? -- האָט א
פרעג געטאָן כאים דער גרויסער.

-- ...בא דײַן מאמען װעט ניט סטײַען קיין קליידער!..

-- און פאר א פלעשל בראנפן... װאָלט איר מיר אוועקגעגעבן?

דער שמאטעלאָטניק האָט ארויסגעשלעפּט פין זײַן קופײַקע א צעקנייטשט קויטיק טיבל,
אויסגעטרייסלט עס און מיט א פײַף זיך אָנגעהױיבן אױסשנײַצן די נאָז,

-- פאר א פלעשל בראנפן... װאָלט איך נאָך עפשער א טראכט געטאַן..

כאיִם איז מיטאמאָל נעלעם געװאָרן, אָבער אינגיכן איז ער שוין ווידעראמאָל געשטא-
נען באם פורל.

-- נאט! -- האָט כאיִם קורץ געזאָגט און האָט ארױיסגעשלעפּט פונעם בוזעם א פאר-
פּראָפּקעװעט פלעשל בראנפן.

סרועל איז געװאָרן א ביסל צעמישט. ער האָט זיך ארומגעקוקט און מיט ציטערנדיקע
הענט גענומען בא כאימען דאָס פלעשל. דערנאָך האָט ער עס באשמעקט, באטאפּט, פּונקט
װי פריער די שמאטעס און, ארײַנשטופּנדיק דאָס פלעשל צו זיך אין קעשענע, געזאָגט:

-- פארשטייט זיך, ס'איז סײַװיסײַ צו ביליק, נאָר מיילע, גערעדט איז ניט געבע-
בעט! -- און ער האָט דערלאנגט כאימען דעם מיאטש.

אף דעם האָט זיך אָבער די געשיכטע מיטן מיאטש ניט פארענדיקט. וי ס'האָט זיך
ארויסגעוויזן, איז דאָס פלעשל בראנפן געווען צוגעגרייט צו כאיִמס געבורטסטאָג, און ווען
די פארבעטענע געסט זײַנען זיך צונויפגעקומען און ס'איז געקומען די צײַט שטעלן דאָס
פלעשל אפן טיש, האָט זיך כאימס מאמע א כאפּ געטאָן -- אויס בראנפן! דער אימעניניק
האָט שוין, פארשטייט זיך, ארײַנגעכאפּט וויפל ס'איז אין אים ארײַן. ער האָט אזוי גערעװעט,
אז ס'האָט זיך, דאכט זיך, געהערט אף דער צווייטער גאס. נאָר װאָס יאָ, דעם מיאטש האָט
מען בא כאימען ניט צוגענומען -- מ'האָט אים דעם מיאטש שוין פארעכנט װי א מאטאָנע...

פארן אָנהײבן שפּילן אין פוטבאָל, קלײַבן מיר אויס צוויי , מאטקעס" -- צוויי קאפּיטא-
נען פון יעדער קומענדיקער קאָמאנדע. דערנאָך צעטיילן מיר זיך אף פּאַרלעך, גייען אוועק
אין א זײַט און שושקען זיך א ביסל איבער צװישן זיך. אינגיכן קערט זיך אום יעדעס פּאַרל
צו די , מאטקעס" און לייגט זיי פאָר;

-- װאָס געפעלט אײַך בעסער, א ,קאטיושע" צי א , ביקס"?

-- א ,קאטיושע"! -- זאָגט איינער פון די ,מאטקעס", און , קאטיושע" שטעלט זיך
אוועק לעבן אים.

דאָס צווייטע פּאָרל פרעגט:

-- אוזן דיר װאָס געפעלט אן אָדלע"" צי א , פאלק"?

-- אן ,אָדלער"! -- שרײַט אויס דער אנדערער ,מאטקע", און דער ,אָדלער" שטעלט
זיך שוין אוועק לעבן זײַן , מאטקע".

און אזוי גייט צו א פּאָרל;

-- א , קאָרטיק" צי א , שטיקל"?..

-- א ,טאנק" צי אן , אעראָפּלאן"?

= א קייל" צי א גראנאטע"?;

ווען אלע שפּילער צעטיילן זיך אף צוויי קאָמאנדעס, גיט כאיִם מיט די הענט א פּרוּוו,
צי דער מיאטש איז גענוג אָנגעבלאָזן, און װי א גרויסער מייוון אף אזעלכע זאכן, זאָגט
ער ארויס זײַן מיינונג:

-- רויכלעך... װער װעט הײַנט בלאָזן?

-- גיב מיר, -- שרײַ איך אויס און כאפּ באלד דעם מיאטש,

-- כאפּ ניט! דו דארפסט נאָך עסן קאשע!.. מױישע-װאָראַנע װעט הײַנט בלאָזן, --
און כאיִם גיט איבער מוישען דעם מיאטש.

א גליקלעכער האלט מוישע-װאָראָנע אין מויל דאָס גומענע טרײַבל, װאָס עס שטעקט
ארויס פונעם מיאטש, און כאיִם פארקוועטשט אים מיט די הענט די אויערן, באפעלט:

-- בלאָז, מוישע, בלאָז מיט אלע קויכעס!

צו װאָס דארף מען פארקוועטשן די אויערן, װוּנדערט מיך, עפשער צוליב דעם, אז די
לופט זאָל פונעם קאָפּ ניט ארויס?

מוישע הייבט אָן בלאָזן. ער ווערט מיטאמאָל רויט-רויט, די אויגן גיסן זיך אים אָן מיט
בלוט און אפן האלדז שװעלן אוף אָדערלער. ס'איז א ראכמאָנעס איצט אף מוישען צו קוקן,
און פונדעסטוועגן בין איך אים זייער מעקאנע.

41

-- גענוג! -- שטעלט אים אַפּ כאיִם. -- גיב אהער, װעל איך דאָס טרײַבל פארבינדן
און פארשנורעווען דעם מיאטש.

און אָט פליט שוין דער מיאטש איבערן טאָל, מיר יאָגן נאָר אים, מיר פאלן, הייבן זיך
אוף, לויפן װײַטער, שרײַען:

-= פּאס!,. גיב מיר א פֿאס!.

-- האלט מיך ניט פאר די טרוסיקעס!.

-- מאזילא! װוּהין קלאפּסטו?..

-- אוץ?. מײַן פוס!,.

-- גאָדאָדאָל!

איך בין שוין אינגאנצן פיטש-נאס. דער שווייס רינט מיר איבערן פּאָנעם, איבערן
לײַב... און אין מויל איז טרוקן -- כ'קאָן אפילע קיין שפּײַ ניט טאָן.

-- פּאצאני! -- הערט זיך כאיִמס קאָל. -- קאָנעץ! דער ערשטער טײַם האָט זיך
פארענדיקט...

איך פאל אנידער אפן זעלבן אָרט, װוּ איך שטיי. דאָס גראָז איז קיל-מעכײַע! איך רײַס
אָפּ א גרעזעלע און הייב עס אָן מיט די ציין בײַסן. אין מויל פילט זיך א זויערלעכע פּײַכט-
קײַט און עס גלוסט זיך שוין ניט אזוי טרינקען. איך ליג אף דער פּלײצע, מיט די הענט
אונטערן קאָפּ און קוק ארוף אף די פּוכקע, װאָלענע װאָלקנדלעך. אָט יענץ װאָלקנדל איז
א ביסעלע ענלעך אף א װײַס פערדל. װי גוט װאָלט געווען אוועקזעצן זיך אף אזא װאָלקנ-
דיק פערדל און זיך יאָגן רײַטנדיק איבערן בלויען הימל. פון אזא הױיכקײַט קאַן מען, מיס-
טאמע, זען ניט נאָר אונדזער גאס, נאָר די גאנצע שטאָט, און עפשער אפילע אויך די גאנצע
וועלט! איך קוק... קוק אפן הימל און דערפיל פּלוצעם, װי איך הייב פּאמעלעך אָן אופהייבן
זיך אינדערלופטן... איך בין גרינג, װי א פעדער... איך פלי. איך שוועב. איך בין שוין אליין
א װאָלקנדל... און סאיז מיר אזוי גוט און לײַכט... און פּלוצעם הייב איך אָן האסטיק פאלן,
די ערד ציט מיך צו זיך, װי א מאגנעט א שטיק אײַזן... נאָך א רעגע, און פון מיר װעט קיין
סימען ניט בלײַבן,,

-- היי!.. שטיי אוף, געפונען אן אָרט װוּ צו שלאָפן!..

איך מאך אוף די אויגן. מוסיע שטייט איבער מיר און שרײַט:

-- קום! מױישע-װאָראָנע דערציילט עפּעס א נײַע געשיכטע, און דו האָסט זיך צֵע-
כראָפּעט...

באם סאמע ברעג פונעם טײַכל האָבן זיך אויסגעזעצט מיט די פיס אין וואסער אלע
מײַנע כאוויירים. ,באך-באך... טר-ר-רר-רא-טא-טא-טא!" טראָגט זיך איבערן טאָל. מוישע-
װאָראָנע צעגייט זיך צוביסלעך:

-- די טאנקען מיט װײַסע ציילעמס אף די זײַטן זײַנען געקראָכן צו די אָקאָפּעס, װי
שווארצע טאראקאנעס...

מוישע דערציילט, ער אײַלט זיך ניט, ער קוקט יעדן פון אונדז ארײַן אין די אױגן,
און יעדער פון אונדז קוקט מוישען ארײַן אין מויל. מ'האָט מוירע, כאַלילע, דורכצולאָזן א
װאָרט.

-- נאָך א רעגע -- און די טאנקען װעלן זײַן לעבן די מאטראָסן... זעענדיק אזא זאך,
האָט זיך דער קאָמאנדיר אופגעהויבן און געגעבן א שרײַ אויס: ,זא מנאָי, רעביאטא!.."

און פּלוצעם גיט זיך מוישע-װאָראָנע א װאָרף און מיט א געשריי ,הור-ר-ר-רא!" לאָזט
ער זיך לויפן... אלע זיצן, װי פארגליווערט. מיר קוקן אף מוישקען און קאָנען נאָך דערװײַל
גאָרנישט ניט פארשטיין.

-- ...זא מנאָי, -- הערט זיך ווידעראמאָל, -- זא ראָדינו-ו-ן!..

-- הורא-א-א! -- רײַסט זיך בא מיר ארויס, -- באך... באך! טר-ר-רא-טא-טא-טא...

איך לויף. איך שרײַ. איין טאנק פלאקערט שוין. דער צווייטער קערעװעט אויס צוריק,

= ..באך,.. באך!,. טרא-א-טא,

-- אוי, מאמע! -- גיב איך פּלוצעם א שרײַ אויס, כאפּ זיך אָן באם הארץ און בלײַב
ליגן אפן גראַז מיט פארמאכטע אויגן.

עס װוערט מיטאמאָל פינצטער און שטיל...

-- װאָס איז מיט אים?..

-- עפשער ווייסטו?..

-- ער האָט, מיסטאמע, געכאלעשט..

איך עפן פּאװאָלינקע אוף איין אויג. מוישע-װאָראָנע, כאיִם דער גרויסער, מוסיע, סיאָמ-
קע-שפּײַ -- אלע שטייען ארום מיר מיט איבערגעשראָקענע פּענעמער.

42

-- װאָס איז געשען מיט דיר? -- פרעגט שטילערהייט כאיִם. -- ס'איז דיר שלעכט?

-- יאָ, -- זאָג איך, שטיקנדיק זיך מיט טרערן, -- מ'האָט מיך געהארגעט, וי מײַן
פעטער בערלען...

אלע שיסן אויס א געלעכטער..

עצי קאַן גאָך אמאַל זכַָן א װעצלטמילכאַמל?.

די זון האָט זיך שוין קימאט באהאלטן הינטער די שטיבער. זי האָט, װײַזט אויס, אויך
ליב זיך שפּילן אין ,זשמורקי", פּונקט װי די קינדער. אָבער געפינען זי איז אומעגלעך --
מע דארף נאָר ווארטן, ווארטן ביז מאָרגן אינדערפרי, ווען זי װעט זיך װוידעראמאָל ארויס-
דראפּען אפן הימל.

מיר גייען אהיים. איך פיל אף מײַן פּלײצע מוישעס האנט, און אליין האלט איך די
האנט אף זײַנע אקסלען. מיר גייען און זינגען א ליד. און כ'מיין, אז ס'איז ניט אזא גרויסער
פעלער, װאָס די ליד קלינגט בא אונדז ניט אזוי גוט, װי אף דער ראדיאָ. דערפאר אָבער
קאָן יעדער באזונדער הערן זײַן אייגענעם קאָל;

.2000 צנהסם? 46063 ,א861920 ,עזסת זפן..
41 86014404 1121 8608 063קסט

שוין ניט װײַט פון אונדזער גאס, האָבן מיר דערהערט די גוט באקאנטע טײַערע קוילעס
פון אונדזערע מאמעס:

-- מוישע!

== כאים!

-- וואלעריק!

== לייוער!

== טסיען

== באריע!

ביז מאָרגן, גרינער טאָל, ביז מאָרגן!

,... איך װעל פּרוּװון דערציילן וועגן אים, קעדיי איך זאָל אים ניט פארגעסן. סאיז
זייער טרויעריק, ווען מע פארגעסט פרײַנט. ניט יעדער איינער פארמאָגט אן עמעסן פרײַנט..."

סאיז מיר גענוג בלויז איבערצולייענען אָט די ווערטער פון אנטואן דע סענט-עקזיו-
פּעריס מײַסעלע , דער קליינער פּרינץ", װוּ װײַטער שוין, ביזן סאמע סאָף פון דעם ביכל,
קלינגט אין מיר איר קאָל.

איך פארמאך די אויגן -- איך װויל אופשטעלן אין זיקאָרן איר פּאַנעם, אָבער די די-
נינקע ליניעס פון איר סילועט פארהאלטן זיך ניט מער װי אף א רעגע און צעשווימען זיך,
גלײַך װי מע װאָלט איר סילועט אויסגעמאַלט אפן זאמד באם יאם, און אן אומדערווארטע
כוואליע װאָלט אים פּלוצעם פארדעקט און אָפּגעשװענקט.

די צײַט איז א שלעכטער רעסטאוװוראטאָר.

נאָר איר קאָל, איר אייגנארטיקע מאניר צעציען די װערטער, גלײַך װי זי עבט פון
זײ עפּעס אויס, איז דער יאם פון די אװעקגייענדיקע יאָרן ניט בעקויעך אָפּצושװענקען.

דאָס װאָס מע פארהיט אין הארצן, קאָן מען שוין קיינמאָל ניט פארגעסן...

,.אָט האָט איר א באװײַז, אז דער קליינער פּרינץ האָט טאקע עקזיסטירט: ער איז
געווען זייער און זייער א װוילער, ליב געהאט צו לאכן, און ס'האָט זיך אים זייער געגלוסט
צו האָבן א לעמעלע. און וועמען עס גלוסט זיך צו האָבן א לעמעלע, דער, אָן צווייפל, עק-
זפטירם.,"

דרײַ אלטע אקאציעס וואקסן אנטקעגן בארביערוס שטוב. אין אָנהײב זומער, ווען זי
הייבן נאָר אָן בליִען, טראָגט זיך אין דער לופט אזא רייעך, װי אין א פּאריקמאכערײַ, עס
דאכט זיך, אז די גאנצע גאס אונדזערע האָט מען באגאָסן מיט אָדעקאַלאָן, נאָר דער צוויט
פון די אקאציעס האָט נאָך א מײַלע: מע קאָן אים עסן.

מיט די כעוורע דראפּען מיר זיך ארוף אף די ביימער, שטופּן אָן פולע בוזעמס מיט
צוויט און דעם גאנצן טאָג קוויקן מיר זיך. מע דארף ניט קיין קאָנפעקטן -- דער צוויט אליין
איז זיס-האָניק. אין א טאָג זיץ איך אזוי אף א צװײַג פון דער אקאציע און טו מײַן געוויין-
לעכע ארבעט. זיצן אפן בוים איז ניט ערגער װי שטיין באם בוידעם-פענצטערל. אלץ איז --

43

װי אף דער דלאָניע. און פון אונטן, פון דער ערד, װאָס װאָלט איך געזען? -- גאָרניט מיט
נישט!

אָט, לעמאָשל, בארביערוס הויף. וועדליק איך ווייס, פארמאָגט דער אלטער בארביערו
שטיבער: אין איין שטוב, װאָס גייט מיט די פענצטער ארויס אף דער גאס, װוינט ער איניי-
געם מיט זײַן מישפּאָכע, און די צווייטע שטוב, װאָס שטייט אין הויף, -- פארדינגט ער..

די װײַבער אף דער פּריזבע:

-- דער אלטער בארביערו?.. ער דארף שוין זײַן אָנגעשטאָפּט מיט יאָרן!.

-- מע זאָגט, אז ער איז אמאָל געװוען א פארשיקטער...

-- מע זאָגט!.. װאָס ווייסט מען?.. מענטשן האָבן ליב צו פּלאפּלען מיט דער צונג!.

דאפקע א מאָלדאוואן, נאָר ייִדיש קען ער -- געזונט אן אײַזן!.

ניט לאנג צוריק, האָבן זיך אין אָט דער צווייטער שטוב ארײַנגעצוגן נײַע ,קווארטי-
ראנטן', יענץ אומבאקאנט מיידעלע מיטן לאנגן צאָפּ פונהינטן, װאָס זיצט קימאט א גאנצן
טאָג אף א קליין בענקעלע, איז, װײַזט אויס, אויך פון די נײַע קווארטיראנטן.

-- היי! -- גיב איך צו איר א געשריי. --- וי הייסטו?

דאָס מיידעלע דרייט אויס דעם קאָפּ אין מײַן זײַט, אָבער זען זעט זי מיך ניט, װײַל
איך בין גוט באהאלטן צווישן די געדיכטע בלעטער.

-- כא-כא! דו װועסט זיך קײינמאָל אין לעבן ניט אָנשטױסן, װוּ איך בין!..

איך שפּרינג אראָפּ פונעם בוים און מיטן אקסל גיב איך א שטופּ דאָס הויף-טירל,

-- נו, ויאזוי זשע רופט מען דיך? -- פרעג איך ווידעראמאָל, שטייענדיק שוין לעבן
איר, און אליין טראכט איך: אָט אזא צאָפּ, װאָס זי האָט, איז זייער גוט א שלעפּ צו טאָן.

-- זאָיקע הייס איך...

-- זאָיקע, -- פרעג איך איבער, און שיס אויס מיט איין אַטעם, -- זאָיקע- שמאָיקע-
טאראפּאָיקע!..

,... אזוי האָבן מיר זיך באקאנט מיטן קליינעם פּרינץ,."

זאָיקע נעמט אָן מיט דער האנט איר לאנגן צאָפּ און הייבט אים גיך אָן צעפלעכטן.
די פינגער אירע טוען עס אזוי פלינק, אז אין איין אױיגנבליק צעשיטן זיך אירע האָר איבערן
אקסל.

-- און װוּ האָסטו ביז אהער געװווינט? -- פרעג איך זי.

א װײַלע שװײַגט זי, װײַזט אויס, בארויגעז אף מיר געװאָרן. אלע מיידלעך, טאָמער
עפּעס ניט אזוי, הייבן זיי זיך באלד אָן בלאָזן.

-- װײַט. -- ענטפערט זי שטילערהייט. -- און סײַװיסײַ... ניין... דו װעסט עס ניט
פארשטיין...

-- װאָס װעל איך ניט פארשטיין? -- פארדריסט מיך שוין. -- מיינסט, מיסטאמע, אז
איך בין א פּיצעלע קינד... זעסט דען ניט, אז ס'איז מיר שוין קימאט זעקס אאָר... און דו,
דו ביסט פּאָשעט א װאָבראזשוליא!

איך בין שוין גרייט געווען א שלעפּ טאָן זי באם צאָפּ און אנטלויפן, נאָר פּלוצעם טוט
מיך די זאָיקע-שמאָיקע-טאראפּאַיקע א פרעג:

-- װאָס זשע האָסטו געטאַן אפן בוים?

-- װאָס הייסט, װאָס איך האָב געטאַן?.. געריסן צוויט! -- און איך גיב זיך א גלעט
איבערן אָנגעשװאָלענעם בוזעם. -- זעסט דען אליין ניט?.. כ'האָב זיך שוין באװאָרנט אפן
גאנצן טאָג!

זאָיקע ווערט מיטאמאָל רויט. צוויי דינינקע אָדערלעך באװײַזן זיך בא איר אפן שטערן
צװישן די ברעמען:

== גי -- זאָגט זי שטיל, -- איך זע ניט... איך בין א בלינדע...

,.. דערקענען זאכן קאָן מען נאָר דעמלט, ווען מע פארכאווערט זיך מיט זיי, -- האָט
געזאָגט פוקס, -- בא מענטשן איז שוין ניטאָ קיין צײַט צו דערוויסן זיך װעגן עפּעס. זי
קויפן שוין אין די קלייטן פארטיקע זאכן. ס'איז דאָך אַבער ניטאָ אזא קלייט, װוּ מע װאָלט
געקאָנט קויפן פרײַנט -- האָבן טאקע דערפאר די מענטשן קיין פרײַנט ניט. אויב דו ווילסט,
אז בא דיר זאָל זײַן אן עמעסער פרײַנט, פארכאווער זיך מיט מיר!,"

אפן אנדערן טאָג דריי איך זיך שוין ווידעראמאָל בא בארביערוס טירל. עס גלוסט
זיך מיר א שטופּ טאַן מיטן אקסל און ארײַנלױיפן אין הויף. איך שטיי אָבער, גלײַך װי עמע
צער האלט מיך פאר דער האנט און שעפּטשעט מיר אין אױיער: ,נו, װאָס האָסטו דאָרט
פארלוירן? עס פּאסט דען א ייִנגעלע צו שפּילן זיך מיט א מיידעלע?.. װאָס װעלן אף דעם
דײַנע כאוויירים זאָגן?" אין דער זעלבער צײַט טראכט איך: פארװאָס זאָל איך זיך טאקע
מיט זאָיקען ניט שפּילן?.. ,ויאזי זשע װעסטו זיך מיט איר שפּיל, -- שעפּטשעט מיר
אין אוער דער ,עמעצער", -- אז זי, דײַן זאיקע, איז א בלינדע, און שפּרינגען שפרינגט
זי ניט, לויפן לויפט זי אויך ניט -- זי זיצט נאָר דעם גאנצן טאָג אף איר בענקעלע און
רירט זיך ניט פונעם אָרט?."

פונדעסטוועגן גיב איך א שטופּ מיטן אקסל דאָס טירל. פונעם קלאפּ גיט זיך זאָיקע
א װאָרף.

-- האָב ניט קיין מוירע... דאָס בין איך!

-- כ'האָב דיך דערקענט..

-- ויאזוי האָסטו מיך דערקענט?

זאָיקע נעמט אין דער האנט דעם צאָפּ און הייבט אים פּאװאָלינקע אָן פלעכטן.

-- איך האָב פארגעדענקט דײַן קאַל... דו האָסט געלייענט דאָס ביכל ,דער קליינער
פּרינץ"?

-- ניין, איך לייען נאָך זייער שוואך... עפּעס א גוט ביכל?

-- זײער א גוטס, -- װוערט זאָיקע לעבעדיקער, -- אַנגעשריבן האָט עס א באװוסטער
שרײַבער א פּילאָט...

-- מיסטאמע, -- שלאָג איך איבער זאַיקען, -- איז דאָס ביכ? וועגן דער מילכאָמע,
יאָ?

ו

49

-- די ייִנגלעך האָבן אין זינען נאָר מילכאָמע און שפּיאָנען, גלײַך סזײַנען ניטאָ קיין
בעסערע זאכן אף דער ועלט!.

עך, טראכט איך צו זיך, װאָס פארשטייט איר, מיידלעך, אין אזעלכע זאכן װי מילכאָמע
און שפּיאַנען? איר ווייסט נאָר פון ליאלקעס און פון שפּרינגען איבער א שטריקל...

-- ..., דער קליינער פּרינץ" -- דאָס איז גאָר א באזונדער ביכל! איך קען עס פונעם
ערשטן ביזן לעצטן װאָרט אף אוױיסװײניק.

זאָיקע גיט זיך א רוק אף איר בענקעלע א ביסעלע אין א זײַט און זאָגט:

-- זעץ זיך לעבן מיר אװועק, װעל איך עס דיר דערציילן.

און זי הייבט אָן שטילערהייט: ,אף א װײַטער פּלאנעטע האָט געלעבט א קלינער
פּרינץ. ער האָט פארמאָגט בלויע-בלויע אויגן און א קאָפּ גאָלדענע האָר. געלעבט האָט ער
אף זײַן פּלאנעטע איינער אליין, און ווען עס פלעגט אים וװערן זייער אומעטיק, האָט ער
ליב געהאט זיך אוועקזעצן אף א בענקעלע און קוקן װי עס פארגייט די זון. און קוקנדיק
אפן זון-פארגאנג, האָט דער קליינער פּרינץ געטראכט: ,וי גוט װאָלט געוען, וען איך
האָב אן עמעסן פרײַנט..".

זאָיקע דערציילט און מיט די פינגער קלײַבט זי איבער אירע האָר אפן קאָפּ, פאר-
פלעכט זיי ווידעראמאָל אין א צאָפּ. איך קוק אף אירע פינגער, זיי זײַנען לאנגע, דינע און
אזעלכע ביגעוודיקע -- אָט-אָט, דאכט זיך, װעט זאָיקע אײַנפלעכטן אירע אייגענע פינגער
אין צאָפּ, װי א סטענגע.

-- ...דו ווייסט, -- שטעלט זיך זאָיקע אָפּ, -- איך בין געװאָרן א ביסל מיד. אויב דו
ווילסט, קום צו מיר מאָרגן...

און איך האָב אַָנגעהױיבן יעדן טאָג ארײַנצוגײן צו זאָיקען. װי עס האָט זיך ארויסגע-
וויזן, קאָן מען זיך אויך גוט שפּילן מיט א מיידעלע און דערצו נאָך באגיין זיך אָן שפּרינגען
און אָן לויפן. זאָיקע איז עלטער פון מיר אף דרײַ יאָר. דאָס מײַסעלע װעגן דעם קליינעם
פּרינץ, װאָס זאָיקע האָט מיר דערציילט, איז מיר בעפיירעש זייער געפעלן געװאָרן, כאָטש
ס'איז ניט וועגן מילכאָמע. און ביכלאל האָט זאָיקע ליב צו דערציילן קאָלערלײ מײַסעלעך,
וועלכע זי טראכט אליין צו. מוישע-װאָראָנעס געשיכטעס זײַנען קעגן אירע מײַסעלעך, וי
נאכט קעגן טאָג. בא אים, בא מוישקען, איז איין געשיכטע ענלעך צו דער אנדערער -- עס
הייבט זיך ניט אָן און עס לאָזט זיך ניט אויס.

איינמאָל נאָך דעם, װי כ'האָב דערציילט זאָיקען װעגן דעם גרינעם טאָל, װוּהין מיר
לויפן יעדן טאָג שפּילן אין פוטבאָל, האָט זי בא מיר א פרעג געטאָן

-- און כאלוימעס כאָלעמען זיך דיר?

-- כא-כא, א מאָדנע פראגע... אויך מיר א גר'יסע מעציע! ס'איז מיר גענוג אנידער-
צולייגן דעם קאָפּ אפן קישן, װי עס הייבן מיר זיך באלד אָן כאָלעמען קאָלערלײ כאלוימעס...

-- און װאָס זשע כאָלעמט זיך דיר?..

-- ט'וועל איך גיין געדענקען!.. װי נאָר איך כאפּ זיך אוף אינדערפרי פונעם שלאָף,
פארגעס איך מיטאמאָל אלע כאלוימעס...

-- עס קאָן דען אזוי זײַן, אז מע זאָל עפּעס זען און טייקעף װעגן דעם פארגעסן?..

,איך װאָלט פונדעסטוועגן געװאָלט װויסן, צו װאָס שײַנען די שטערן? מיסטאמע צוליב
דעם, אז יעדער זאָל קאַנען, פריִער אָדער שפּעטער, אָפּזוכן אפן הימל זײַן שטערנדל".

דער צוויט פון די אקאציעס איז שוין פון לאנג אראָפּ, און אָנשטאָט אים האָבן זיך
צװישן די בלעטעלעך געיאװועט לאנגע, געקרײַזלטע סטרוטשקעס. אויב מע זאָל די סטרוטש-
קעס צעדרויבלען אף דער דלאָניע, פאלן פון זיי ארויס קליינינקע, געלע פאסאָלקעלעך,
וועלכע האָבן שוין ניט, צום באדויערן, קיין שום טאם.

א זשמעניע מיט אָט די פאסאָלקעלעך האָב איך געבראכט צו טראָגן זאָיקען. זי האָט
זי באטאפּט מיט די פינגער און געזאָגט, אז זי װעט זיך מאכן פון זיי א שנירל קארעלן.
אזא געדאנק, מיין איך, קאָן קומען אין קאָפּ ארײַן נאָר א מיידעלע.

-- דו װייסט, -- זאָגט מיר זאָיקע װײַטער, -- איך דערקען שוין דײַנע טריט... -- און
לייגט אליין פאָר, --- לאָמיר הײַנט מיט דיר גיין אין גרינעם טאָל... דו האָסט װעגן אים אזוי
שיין דערציילט...

-- און די מאמע דײַנע װעט דיר לאָזן גיין מיט מיר?

== אואדעו,. מים. זיר -- יא

= 40

,אף דער פּלאנעטע, װוּ עס האָט געלעבט דער קליינער פּרינץ, זײַנען שטענדיק גע-
וואקסן פּאַשעטע, באשיידענע בלומען... און יענע ריז איז פּלוצעם אופגעוואקסן פון א
קערנדל, װאָס ס'האָט צופעליק געבראכט אף דער פּלאנעטע דער װינט. און דער קליינער
פּרינץ האָט שוין ניט געקאָנט אָפּרײַסן קיין אויג פון אָט דעם פּיצינקעלע פלאנצעלע, װאָס
איז געווען אזוי ניט ענלעך אף די איבעריקע בלומען..."

אין טאַל האָט זיך דאָס גראָז פארן זומער ווילד צעוואקסן.

ניט װײַט פון דעם אָרט, װוּ מיר זײַנען געשטאנען מיט זאָיקען, האָט זיך געפּאשעט
א װײַס פערדל. די הינטערשטע פיס זײַנען בא דעם פערדל געװען געפּענטעט, און קעדיי
איבערצוגיין פון איין אָרט אף אן אנדערן, האָט דאָס בידנע פערדל געמוזט אונטערשפּרי-
גען אף אלע פיר פיס, און דאָס האָט בא מיר ארויסגערופן א געלעכטער.

-- און פון װאָס איז דיר אזוי פריילעך? -- האָט זאָיקע געזאָגט נאָך דעם, װי איך
האָב איר ועגן פערדל דערציילט. -- אף דײַן אָרט װאָלט איך ניט געלאכט!.. כװאָלט דאָס
פערדל פּאַשעט באפרײַט!..

יאָ, סאיז גרינג צו זאָגן ,באפרײַט", און טאָמער װעט מיר דאָס פערדל א שמײַט טאָן
מיטן עק אין פּאָנעם?.. צי א בריקע טאָן מיט די פיס?.. זאָיקע אָבער וויל פון גאָרנישט ניט
הערן: א פערד, זאָגט זי, דארף זײַן פרײַ, וי א ווינט!

-- דו ביסט דאָך א ייִנגעלע! און א ייִנגעלע דארף זײַן א דרייסטער... דער קליינער
פּרינץ װאָלט אָן אן איבעריק װאָרט עס געטאָן!

נאָך די ווערטער האָט מיך שוין אָנגעכאפּט א פארדראָס. הייסט עס ער, דער קליינער
פּרינץ, װאָלט ניט מוירע געהאט פארן פערדל, און איך...

-- שטיי דאָ! -- רוף איך זיך בייזלעך אָן צו זאָיקען. -- באלד װעל איך זיך אומקערן!

פּאוואָלינקע, פונהינטן, גאנווע איך זיך צו צום פערדל... איך זע איצט פאר זיך נאָר
א לאנגן, פארקויטיקטן עק, וועלכער האלט אין איין פאָכען הין און הער... אָט-אָט, טראכט
איך, װעט מיר דער עק פארטשעפּען און איך װעל אוועקפליען, װי א פעדער... און עפשער,
טוט א בליץ א געדאנקעלע, עפשער װאָלט געווען בעסער זיך פּאַשעט אומקערן און זאָגן
זאָיקען, אז כ'האָב שוין דאָס שטיקל ארבעט אָפּגעטאָן און דאָס פערדל איז שוין פרײַ, װי
דער װוינט?.. סײַװיסײַ װעט זאָיקע ניט זען צי כ'האָב עס יאָ געטאָן, צי ניט געטאָז!..

און איך גיב א קוק אף צוריק. זאָיקע שטייט אף דעם זעלבן אָרט, װוּ כ'האָב זי אי-
בערגעלאָזט -- איינע אליין אינמיטן גרינעם טאָל. דאָס הויכע גראָז פארשטעלט אירע פיס
און אף א רעגע האָט זיך מיר אויסגעוויזן, אז זי, זאָיקע, איז איצט ענלעך אף יענער רויטער
רויז, וועלכע וואקסט אפן קליינעם פּרינצס פּלאנעטע... זי ווארט אף מיר!.. אין די אויערן
מײַנע קלינגען נאָך אירע װערטער: ,א ייִנגעלע דארף זײַן א דרייסטער!.. א דרייסטער!"...

און גלײַך װי עמעצער האָט מיך א שטויס געטאָן און א שטופּ געטאָן צום פערדל, האָב
איך זיך געגעבן א װאָרף צו די פּענטעס און זיי אָנגעהױבן אופבינדן. נאָר דער קנופ איז
געווען אזוי שטארק פארצויגן, אז כ'האָב אים בעשום-אויפן ניט געקאַנט צעבינדן. כ'האָב
זיך שוין צעריטשעט אלע פינגער, צעריסן זיך די נעגל... ניין! ס'איז ניט אין מײַנע קויכעס
צעבינדן אָט דעם אײַזערנעם קנופּ.. אפילע ער, טאקע דער קליינער פּרינץ, װאָלט דאָ אויך
גאָרנישט ניט אופגעטאָן... כ'בין אָפּגעגאָסן געװאָרן מיט שווייס. שווערע טראָפּנס האָבן
געפּױזעט איבערן פּאָנעם, ארײַנגעקראָכן אין דער נאָז, געביסן, געקיצלט, געגעסן די
אויגן... און עפשער איז עס גאָר ניט קיין שווייס, נאָר טרערן; איך װער, דאכט זיך, באלד
צעשפּרונגען פון קאס. איך ווייס שוין אליין ניט, װאָס איך טו... מיט די ציין פאל איך צו
צו די פּענטעס און הייב זיי אָן הריזען... הריזען...

וויאזוי כ'בין ארויסגעקראָכן פון אונטערן פערדל, און ווען איך בין צוגעגאנגען צו
זאָיקען -- געדענק איך ניט! איך בין געקומען צו-זיך פון זאָיקעס ווערטער:

-- איך ווייס... ס'איז דיר געווען שווער... איך האָב עס געפילט... געפילט.

זאָיקע איז געשטאנען אנטקעגן מיר, אין די הענט האָט זי געהאלטן די איבערגעהרי-
זעטע פּענטעס און פון אירע ברייט-צעעפנטע אומבאוועגלעכע אויגן האָבן גערונען צוויי
שמאַלינקע ריטשקעלעך טרערן..

איך לייען נאָך אלץ דאָס ביכל , דער קליינער פּרינץ". איך לייען און הער זיך צו צו
איר לעבעדיק, קינדערש קאָל, װאָס הערט ניט אוף צו קלינגען אין מיר: ,... באנאכט װעסטו
א קוק טאָן אפן הימל, דאָרטן װעט זײַן דאָס שטערנדל, װוּ איך לעב און װוּ איך לאך --
דו װעסט דערהערן, װי אלע שטערנדלעך לאכן. דײַנע שטערן װעלן קאָנען לאכןו".

47

..און אַט זיץ איך דאָ אפן בוידעם און טראכט: פונוואנען זשע האָב איך זיך פונדעסט-
וועגן גענומען אף דער װעלט? די מאמע זאָגט, אז זי מיטן טאטן האָבן מיך געקויפט אין
קלייט. כאיִם דער גרויסער זאָגט אָבער, אז דאָס אלץ איז ,באבסקע מײַסעס". קינדער, זאָגט
כאיִם װערן געבוירן פון דער מאמעס בויך. אוב שוֹין גלייבן אים, װאָס זשע קער זיך אַן
אהער מײַן טאטע? עפּעס בינדט זיך ניט איינס מיטן צװייטן! נאָר מיילע -- װי עס זאָל ניט
זײַן, איז שוין גוט, װאָס איך בין דאָ. ס'איז פּאָשעט א שאָד, װאָס מײַנע עלטערן האָבן זיך
אזוי שפּעט דערמאָנט אין מיר, אנדערש װאָלט איך באוויזן צו זײַן אף זייער כאסענע. די
באָבע זאָגט, אז ס'איז געווען זייער א פריילעכע כאסענע. איך שטעל זיך שוין פאָר, װי זי
האָט דעמלט אויסגעטאנצט איר באליבטן ,קאזאטשאָק"! װאָס איז אָבער דאָ איצט צו רעדן --
ס'איז שוין א פארפאלענע זאך. און סײַװיסײַ האָב איך זייער ליב צו קוקן אף דעם פּאַרטרעט,
װוּ מײַנע עלטערן זײַנען פאָטאָגראפירט, װי א כאָסן און א קאלע. די קעפּ זייערע גענייגט
א ביסל אף א זײַט, איינער צום אנדערן, גלײַך װי זיי װאָלטן איינער דעם אנדערן געזוכט
מיט די אויגן און זיך צופעליק באגעגנט.

מײַן טאטע איז אן אינזשעניער, און די מאמע מײַנע ארבעט אף דער פוטער-פאבריק.
די געשיכטע, ויָאזוי מײַנע עלטערן האָבן זיך באגעגנט, האָב איך שוין געהערט, דאכט זיך,
טויזנט מאָל, און דאָך קאָן איך זי הערן און הערן:

,אין איינעם א טאָג איז מײַן טאטע געקומען צו פאָרן פון ריבניצע קיין בעלץ צו זײַן
פעטער. אָבער װוּ עס װוינט זײַן פעטער האָט מײַן טאטע ניט געװוּסט. און ס'האָט זיך גע-
דארפט אזוי טרעפן, אז פּונקט אין דער זעלבער צײַט, ווען מײַן טאטע האָט געזוכט זײַן
פעטערס שטוב, זאָל זיך פון דער ארבעט אומקערן מײַן מאמע, און ער, מײַן טאטע, זאָל
פּונקט בא איר א פרעג טאָן: ,אנטשולדיקט מיך, ביטע, איך בין ניט קיין היגער און כ'קאַן
ניט געפינען די גאס..." -- און מײַן טאטע האָט אָנגערופן זײַן פעטערס גאס... ,יאַ, איך גי
פּונקט אין יענער גאס, -- האָט אים געזאָגט די מאמע, -- קומט מיט מיר, װעל איך אײַך
װײַזן..." און זיי האָבן זיך געלאָזט גיין..

די באָבע זאָגט, אז ס'איז א באשערטע זאך. עפשער איז זי גערעכט. איך האלט אָבער,
אז ס'איז פּאַשעט גוט, װאָס בא מײַן טאטן איז פאראן אין בעלץ אן אייגענער פעטער, וועל-
כער װוינט אף יענער גאס, װוּהין מײַן מאמע איז אין יענעם טאָג געגאנגען נאָך דער אר-
בעט, און װאַס פּונקט בא איר האָט דער טאטע מײַנער געפרעגט, ויאזוי צו געפינען די
גאס, אנדערש... אנדערש, מיין איך, װאָלטן מײַנע עלטערן זיך ניט באגעגנט, און איך װאָלט
אוואדע ניט געווען זייער זון. נאָר אזוינס קאָן איך זיך אפילע ניט פאָרשטעלן, װײַל אזוינס
קאָן גאָר ניט זײַן!

דער זיידע זאָגט, אז אלץ אין דער װעלט דארף זיך טרעפן צו דער צײַט. װײַזט אויס,
דער טאטע מיט דער מאמען האָבן זיך אויך באגעגנט צו דער צײַט, און צו דער צײַט בין
איך געבוירן געװאָרן, װײַל אף מיר, ווייס איך, האָט געווארט דער נאָמען, וועלכן ס'האָט
אמאָל געטראָגן מײַן פעטער, װאָס איז אומגעקומען אף דער מילכאָמע.

טאקע דערפאר רופט מען מיך אזוי: בערל, באָריס, באָרעלע.

דאָס פינפיאָריק ייִנגעלע איז פּלוצעם נעלעם געװאָרן.

עפשער האָט אים די באָבע גערופן עסן? אָדער די מאמע -- שפּילן א ביסל אפן
אקאָרדעאָן? און עפשער איז ער מיט די כאוויירים זײַנע אוועק שפּילן זיך אין גרינעם טאָל?..

עס קאָן גאָר זײַן, אז איך בין אים פּאָשעט נימעס געװאָרן מיט מײַנע ,קלוגע דיבו-
רים"... זײַנע געדיכטע, לײַכטע האָר האָבן זיך בלויז אף א רעגע א קרײַזל געטאָן אין רוים
און פארשוװונדן געװאָרן אין דער צוקונפט...

ס'איז שוין שפּעט באנאכט, איך זיץ אָבער אלץ באם שרײַבטיש איבער א קלאָר װײַס
זײַטל פּאפּיר. איך ווארט, איך הער זיך צו צו דער שטילקײַט. װער ווייסט, עפשער װעט זיך
דאָס ייִנגעלע פונדעסטוועגן אומקערן... קינדער האָבן ליב א ביסל מער צו פאנטאזירן, און
מיר, די דערוואקסענע, -- צו פארשװײיַגן!..

יאָ, דער לייטער פונעם לעבן פירט מיך ארוף. און װאָס שמעלער עס װערן די טרעפּ-
לעך זײַנע, אלץ מער און מער דערנעענטער איך זיך צו מײַן פארגאנגענהײַט. און אין יענער
רעגע, ווען אין אומסאָף-רוים װעט זיך מײַן צוקונפט איבערקרייצן מיט מײַן פארגאנגענהײַט,
װעט געשען א נעס -- עפּעס װעט זיך פארײיביקן.

אָקטיאבער -- דעקאבער 1982

3---8

פּיניע פּלאַטקין

פון דער הײַנעצײטטעיקער

סאָוועטישער י:דישער דיכטונג

דער אלטער קאָמיסאר

טוט נאָר א קוק אף זײַנע שטארקע הענט!
ער איז, ניט נאָך די יאָרן זײַנע, מונטער.
איך האָב דעם אלטן קאָמיסאר געקענט
נאָר דעמלט, ווען ער איז געווען א יונגער.

אין בירגערקריג זײַן יוגנט הייבט זיך אָן
און ציט זיך, קאָן מען זאָגן, ביז אצינדער.
ער איז געווען א מיטגליד פון רעװוקאָם,

דערנאָכדעם א קאָלװירט אין דאָרף געגרינדעט.

אויך דאָרט איז אויסגעקומען אים ניט גרינג --
טעג ניט דערעסן, נעכט ניט דערשלאָפן.

ארן װוערגעליס

אֹ

איך טראָג ארום דעם הימן
מיט ביידע מײַנע הענט.
די ליבע -- ביזן הימל,
דער הימל -- אַן אן ענד.

אין יענער צײַט א באלעגוף אין אים
פון אן אָברעז אנומלט האָט געשאָסן.

די נאָט, װוּ ס'האָט די קויל געפּאקט, צעגיט,
קימאט שוין אָפּגעריסן איז דער ארבל.

ער איז געשטאנען אפן ראנד פון טויט,

נאָר ניט געטראכט אפילע װועגן שטארבן.

אזא איז ער געווען און איז פאראן,

אזוי אין לעבן גיין איז אים געלונגען,
איך האָב געקענט דעם אלטן קאָמיסאר
נאָך דעמלט, ווען ער איז געווען א יונגער.

ה י מן

אין דעם נעשאָמע-גאָרטן

איין אויבסט אף יעדער בייט:
פארפלאנצטע ליבע דאָרטן,
װוּ ס'איז דער באָדן גרייט.

19

כ'פארשטיי אין הימל-זאכן ס'איז אלעף, בייס און גימל

און פריי זיך מיט דער ערד, און ביזן טאָף געווענדט.
און װאָס איך זאָל ניט מאכן, די ליבע -- ביזן הימל,
איז עס מיר אלץ נאָך שלעכט. דער הימל -- אָן אן ענד.
:
ליפע הצלער
דער מענטש
א טײַך האָט צוויי ברעגן, באוווסט איז עס יעדן,
א מענטש -- נאַר איין ברעג. דאָס יעדערער ווייסט:
פון טויזנט וועגן עס לעבט זיך אין לעבן
ער קלײַבט אויס איין וועג. מיט מי און מיט שווייס.
ער וויל זיך ניט ווארפן א טײַך האָט צוויי ברעגן,
אהין און אהער, א מענטש -- נאָר איין ברעג.
א מענטש האָט איין האפן, פון טויזנט ועגן
איין אייגענע ערד. ער קלײַבט אויס איין וועג.
5

מארק ראזומגי

0

רומבולער וואלד

אין הארבסט 1941 האָבן די פאשיסטן אין דער צײַטװײַליק
פארכאפּטער ריגע אומגעבראכט דרײַסיק טויזנט ייִדן. דער שוידער-
לעכער מאָרד איז דורכגעפירט געװאָרן אין וואלד פון רומבולא.

שטערט ניט די הײיליקע שטילקײַט פון רומבולער וואלד!
דאָ רוישן די ביימער שוין מער ניט זינט יאָרן,

זי שטייען פארשטיינערט אין צאר און אין צאָרן,

אין זייערע קרוינען פארשטיקטער געוויין זיך באהאלט.

זי שטייען, די רומבולער ביימער, אין פּײַנען פארהילטע,
פארקלעמטע פון דעם, װאָס זיי האָבן געזען און געהערט.

עס ווילט זיך זיי שרײַען, צעריִען די בלוטיקע ערד, --
נאָר ס'האָט זיי דער גוירל פארמישפּעט צו לײַדן אין שטילקײַט.

עס הויערט אף רומבולער ביימער דער טרויער פון הארבסטיקײַט טריבער,
זי שטייען פארשטײַפטע, מיט צװײַגן, װי פויסטן אין צאָרן געבאלט,

וי פויסטן, װאָס מאָנען און מאָנען באצאָלונג פאר גריבער...

ס'איז הײליק און שטיל, נאָר די שטילקײַט -- זי ברויזט און זי שאלט

מיט טויזנטער עכאָס פון דונער אין הארץ און געמיט, און דעריבער --
שטערט ניט די הייליקע שטילקײַט פון רומבולער וואלד!

אלעקסאנדער בעלאָוסאַװ

די לעצטע מינוט

,אז איר װעט איצט א דריק טאָן דאָס קנעפּל, װעט דאָס לאנד
באלד אָפּגעראטעװעט וערן פון דער ערך".

הערסט, איידער דו גייסט צו צום קנעפּל
אף אָפּצוגעבן דעם באפעל,

פארהאלט זיך אפן לעצטן טרעפּל

און שטיי א װײַלע אף דער שוועל.

די פייגל רירן זיך אין נעסטן
און וואכן אוף צו א געזאנג,
מיט װוּקס און רײַפקײַט זיך פארמעסטן
אין סאָד א פרוכט, אין פעלד א זאנג.

די פּאָרלעך אײַנגעמאטערט ליגן
און פילן ניט, װאָס סווארט אף זיי,
די קינדער שלאָפן אין די וויגן,
ניט װויסנדיק פון טויט און וויי,

פון א קינדס א בריון
צום פרעזידענט רייגאן

סע רוישן וועלדער, טײַכן רינען,
ס'איז פריש די רױטקײַט פון קאיאָר;
די יונגע ערד איז גרייט אונדז דינען
נאָך בא א פּאַר מיליארדן יאָר.

מאך אוף דײַן אויג, מאך אוף דײַן אויער,
פארנעם די גאנצע גרויסע וועלט:

זי איז נאָך דאָ, דאָס לעבן דויערט,

די צײַט איז נאָך ניט אָפּגעשטעלט.

די מענטשן, כײַעס, ביימער, גראָזן --
אלץ לעבט און אָטעמט אייביק-הייס...
נו, אָנגעקוקט זיך? זיך אנטשלאָסן?
איצט גיי און טו, װי דו פארשטייסט.

81

מצנדל ליפשיץ

עס איז קעדײַ

ניט אומזיסט האָסט געווארט, ס'האָט פריידיק די ועלט,

ניט אומזיסט האָסט געגרייט זיך, אָנגעהױבן צו ראשן.

ס'האָט דער ליכטיקער מארט

אין פעלדער צעשפּרײט זיך, יאָ, עס איז דאָך קעדײַ
דײַן ווארטן, זיך גרייטן,

דערנאָך האָט אפּרעל, ס'קומט אָן דער מײַ

דורכגעשפּאנט אלע גאסן, מיט בלומען און קווייטן,

0
בוזי מילער

ווענערע
דרײַ פּאראשוטן, פון שטויב און גליענדיקן זאמד...
גרעסער איינער פונעם אנדערן, דען ניט אזא --
זיר עפענען פאנאנדער, און אין אָוואר װײַטן טו א בליק --
אף דער פּלאנעט, אף איר צעגליטן באָדן, געוען איז אונדזער ערד
מיט אלעם נייטיקן באלאָדן, מיט מיליאָנען יאָר צוריק?
שטײַגט ווייך אראָפּ איין אפּאראט, דען ניט אין דעם
א צווייטער, און -- דער אָוואר װײַטער אויך
באגרײַפן שווער דערפון די װערט -- פון גאָרער זון-סיסטעם?
ס'נעמט אוף די ערד נאָר אויב אזוי, װענערעס גלוט
איעדן מינדסטן פּראט נערט אונדזער מוט.
פון װײַטן רוים. װאָס מער דער נעכטן קלאָר אונדז ווערט,
זי שטיינער -- ברוין, אלץ קלאָרער -- װאָס צום הײַנט געהערט,
אָראנזש -- דער הימל. אלץ זיכערער מיר קאָנען זאָרגן
און א געווימל פאר אייניקלעך אין װײַטן מאָרגן..

0

92

יול ברכבינדצה

אף פרעמדע ערדן

אף פרעמדע ערדן װעט מײַן גלויבן זיך ניט נערן,

אין פרעמדע הימלען זעען טונקעלער אויס די שטערן,

פייגל, ווייס איך, װאָס געכאַװעט האָסט צום פליען,

האָבן זיך פארבלאָנדזשעט אין דער בויטעניש פון ספערן.

און עס דוכט מיר, אז זיי ליגן, פּונקט וי פונקען, װאָס צעטליען
לעבן שײַטערס שוין פארלאָזטע, װאָס קענען ליכטיקער ניט װערן.
טראָג איך איצט פאר אלעמען אן אויסגעבלויטן הימל

מיט ליכטיקײַט, געלאָדענער פון זומערדיקע שטערן,

אז ניט פארטשעפּען זאָל זיך קיינער אין דער בויטעניש פון ספערן.

6

דאַרע כײַקינע

מע קאָן פון דער זײַט ניט באמערקן אפילע

מע קאָן פון דער זײַט ניט באמערקן אפילע,
אז גליקלעך איך בין, װי א גליקלעכע קאלע.
און טאקע: א ייִדענע גייט זיך א שטילע,
אפילע קיין לאך געבן גאָר ניט קיין באלן.

און ס'מאכט זיך פארקערט: כ'טו פארלוירן א שמייכל,
ווען זיך אומגעריכט מיטאמאָל איך באדויער.
כ'פארשטיי, ס'קאָן ניט לייגן זיך גלאט אפן סייכל,

אז שמייכלענדיק, כטײַנע זיך אויס מיטן טרויער.

כ'פארשטעל זיך ניט, כוויל קיין טעאטער ניט שפּילן,
ס'איז פרעמד מיר די ווילדע נעטיִע -- זיך מאכן,
מיט האָניק באשמיר איך ניט ביטערע פּילן.

פּראָסט --- װילט זיך מיר וויינען,

כ'הייב אָן פון זיך לאכן.

4
03

כאים בײרער

דער מעטעאָריט

א שטיינערנער מעטעאָריט ... געווען א שײנקײַט איז ארום,

איז אין א וואלד אראָפּגעפאלן... גערוישט עס האָט א ברויזיק לעבן,

פונוואנען, ווען -- מע ווייסט עס ניט, און פעלדזן זײַנען שטאָלץ און שטום

נאָר ס'האָט די וועלט גענומען שאלן. געשטאנען וינקלדיק דערנעבן.

מ'האָט עקספּעדיציעס צעשיקט, און קיינער האָט בא העלער שײַן

צעשטעלט פּראָזשעקטאָרס און געצעלטן זי ניט באמערקט אין סאמע מיטן;

-- ער איז צו אונדז -- אזא מין גליק -- -- אָט, זעט איר, ווען זיי װאָלטן זײַן

פון אנדערע געקומען װעלטן! ניט פעלדזן, נאָר מעטעאָריטן..

מ'האָט אים געצערטלט און געגלעט, דער מענטש האָט גליק און פּײַן פארזוכט,

מ'האָט אים געמאָסטן און געווויגן: נאָר ס'רופן אלץ אים װײַטע הײיכן:

-- אזא אנטיק, וי עֶר, איר זעט, ער פליט, ער שוועבט, ער אײַלט, ער זוכט --

איז קיינמאָל נאָך צו אונדז דערפלויגן. ער דארף, ער מוז נאָך נײַס דערגרייכן!
ש

מאָטל גאָלבשטיײַן

דער הירש
(סאָנעט)

אָ, אומרויקער הירש מיט הערנער שיינע,

װאָס איז געקומען פונעם נאכט-באהויכטן וואלד,

דעם הייסן דאָרשט צו שטילן אינעם קוואל --

איז שנייָק װאַלקנדל, װאָס קנוילט פון אונטער שטיינער! --

אף דײַנע צװײַגן-הערנער, וי אף הארפעס ויינען --
דער פרילינג-ווינט, דער פײַכטער רויש פון וואסערפאל,
װאָס מישט זיך מיטן קלאנג פון שיינעם נאכטיגאל,

און שיר-האשירים קלינגט אף אלע ביימער.

ס'איז עמעס: אף די הערנער דײַנע דינע,

געהאלטן אָנגעצויגן האָסט דעם ועג,

ווען דײַנע קאָפּיטעס אף שמאָלן שטעג

געשאָטן האָבן דרויב. און אָט באם קוואל באגינען
דו שטייסט און טרינקסט, און אומרויק דו האָרכסט,
וי ס'בליצן אוף צעשטויבטע פלאמען אפן גראָז...

ר א יש

יריסעף ראבון

אניע--אניעטשקע

כֵ

די ןיי

צע יי

/ א ש?/ף 3
א א זי
אבב 41 * 0

=

יא

4

װער קאָן באשײידן

קאפיטל איינס צי יאָרן זײַנען פארשיידן?

ערגעץ בא א װײַטן שאָכן האָט פארטאָג הילכיק זיך צעקרייט א האָן. ראָזע האָט
געעפנט די אויגן, עטלעכע מינוט געלעגן אָן באוועגונג און דערנאָך זיך פארװונדערט:
ביז איצט האָט זי קיינמאָל ניט געהערט, אז דעם שאָכנס האָן זאָל קרייען. אײַנשלאָפן
האָט זי מער שוין ניט געקענט. און ווידער איז צו איר געקומען דער געדאנק וועגן עזרען,
ער האָט זיך אומגעקערט אהיים, און זי האָט אים אפילע נאָך ניט געזען.

די לעצטע צײַט איז ראָזע מיד און אומצופרידן. זי װוייסט, אייגנטלעך, ניט, צי האָט
זי עפּעס דערגרייכט אין איר לעבן. נאָך מער: זי ווייסט ניט אפילע, צי האָט זי געשטרעבט

פערטער טייל פונעם ראָמאן ,אין פארשיידענע יאָרן".
פפ

צו עפּעס דערגרייכן. די יאָרן זײַנען געגאנגען, די טעג האָבן זיך געשאָטן, װי מעל דורך
א זיפּ, ביז זי האָט זיך געכאפּט, אז אלץ קימאט איז שוין באלד אױיסגעזיפּט. און איצט
איז איר סײַװי אלציינס. ניט זי קען כאפּן צוריק, ניט זי יל כאפּן צוריק.

מיט אוויגדערן איז דאפקע פארקערט. ער איז איינער פון די בעסטע דאַקטױירים
אין דער שטאָט, איינער פון די אַנגעזעענסטע געזעלשאפטלעכע טוער, צו װעמן מע
האָט צוטרוי און דערכערעץ. ער איז צופרידן פון זיך, פון זײַן מישפּאָכע, פון זײַנע בא-
קאנטע. אים װוּנדערט נאָר אף ראָזען, ער פארשטייט ניט װאָס מיט איר קומט פאָר.
פארװאָס מאכט זי אלץ אװועק מיט דער האנט, װי זי װאָלט פארלאָרן דעם כיישעק צום
לעבן. און װאָס אים װונדערט נאָך: ראָזץ איז אפילע געװאָרן גלײַכגילטיק צו זייער
מיזיניק, צו בענציענקען.

אין די שטאָטישע סעדער און גערטנער איז דער הארבסט אָנגעקומען מיט ברענענ-
דיקע רויט-געלע קליאַן-בלעטער, וועלכע פאלן ביסלעכװײַז אף דער טרוקענער ערד. דער
גרעסטער טייל ביימער שטייען שוין מיט הילע צװײַגן און וארעמען זיך אונטער
דער שטילער אָפּגעקילטער זון. אין איינעם אזא שטילן שפּעט-הארבסטיקן טאָג אין דעם
יאָר 1894 איז אַנגעקומען א יעדיע, װאָס האָט אין דער שטאָט ארויסגערופן אומרו:
נאָך דרײַצן יאָר רעגירן איז דער רוסישער קייסער אלעקסאנדער דער דריטער געשטאָרבן,
און אפן טראָן איז ארוף זײַן זון ניקאָלײַ דער צווייטער. אין גראָדנע ווייסט מען שוין גיט,
אז א נײַער קייסער באטײַט נײַע צאָרעס, נײַע גזיירעס.

-- א נײַער בעזעם קערט גוט.

-- בעסער, װי דער אלטער האָט געקערט, קען שוין גאָרניט זײַן. דערמאָנט זיך
כאָטש... גיירעש מאָסקװע, אוקאז פון דריטן מײַ, פּאַגראָמען אין דאָרעם-רוסלאנד.

-- אוי, מענטש איינער, צו שלעכטס איז דאַך קיין סאָף ניטאָ.

אָבער אָן טרייסט, אַן האָפענונג איז אויך אומעגלעך א טאָג איבערצולעבן. און
מענטשן דערמאַנען זיך, אז אָן זײַן ליבן און הײליקן נאָמען װוערט אף דער ערד גאָרנישט
ניט געטאַן, ער ווייסט, וי צו פירן זײַן וועלט.

שאבעס האָט מען אין דער גרויסער שוֹל און אין אלע באָטעמעדראָשים געזאָגט
,האנויסן טשוא" דעם נײַעם קייסער ניקאָלײַ האשייני, און ביסלעכװײַז האָט מען זיך גע-
נומען בארויַקן: גאָט איז א פאָטער.

אין דעם זעלבן הארבסט מיט די זעלבע רויט-געלע בלעטער איז אָנגעקומען נאָך
א יעדיִע, װאָס האָט אויך ארויסגערופן אומרו: אין פּאריזש האָט זיך אָנגעהױבן דער פּראָ
צעס איבערן אַפיצער פון פראנצויזישן גענעראל-שטאב קאפּיטאן דרייפוס, וועלכער װערט
באשולדיקט אין פאראט.

אויב די יעדיִע וועגן דעם קייסער ניקאָלײַ דעם צווייטן האָט מען אופגענומען, קאָן
מען זאָגן, װי אן אלגעמיינע צאָרע, האָט מען דעם פּראָצעס איבער דרייפוסן אופגענומען
וי אן אייגענע, א ייִדישע צאָרע. ,איך ווייס ניט, אויב די מײַסע פון דרייפוסן האָט נאָך
ערגעץ אָנגעמאכט אזא ראש, װי אין קאסרילעווקע. אין פּאריזש, זאָגט מען, האָט דאָס
אויך געקאַכט, װי אין א קעסל, גאזעטן האָבן געשריבן, גענעראלן האָבן זיך געשאָסן, און
װײַסעכעװרעניקעס זײַנען ארומגעלאַפן איבער די גאסן, װי מעשוגאָיִם, געװאָרפן די היטלען
און געארבעט מײַסים. דער האָט געשריען: ,װיוו דרייפוס!" און דער האָט געשריען
איוו עסטערהאזי!" און ייִדן האָט מען דערװײַל געשמירט, געמאכט מיט בלאָטע, וי גע-
וויינלעך... נאָר אזויפיל אגמעסנעפעש מיט אזויפיל יעסורים און ביזיוינעס, װי קאסרילעוו-
קע האָט דערפון געהאט, -- דאָס װעט פּאריז נישט האָבן ביז מאָשיִעך װעט קומען" (שאָ-
לעם-אלייכעם).

אין גראָדנע איז געווען דאָס זעלבע. גראָדנע איז קאסרילעווקע אין דעם מאסשטאב
פון א גובערניע-שטאָט. און סאיז גאָרניט צו באװוּנדערן, װאָס ראָזע קאדיש האָט זיך
אופגעכאפּט פון איר אלציינס-שטימונג, זיך אַנגעכאפּט אָן דרייפוסן און אויך דערמאָנט
זיך אָן איר בענציענקען. א קייסער איז פאר ראָזען קיין נײַס ניט. איינער שטארבט,
דער צווייטער קומט. זי האָט עס שוין געזען. אָבער פון דרייפוסן האָט דאָס הארץ בא איר

6

א ציטער געטאָן און אין האלדז האָט אָנגערירט א טרער. א בילבל! א בילבל אף איינעם,
און לײַדן װעט א גאנץ פאָלק. זי װויל זיך אויך קלאָר מאכן, פארװאָס און מיט װאָס דריי-
פוס דערמאָנט אָן איר מיזיניק. דער ענטפער קומט ניט גלײַך, נאָר ער קומט: דרייפוס איז
איצט א העלד, און זי האָט דאָך געװאָלט, אז איר קינד זאָל זײַן א העלד בא יִדן
װי א מאמע דערפילט זי מיטן הארצן, אז בענציען קאָן איצט ניט בלײַבן גלײַכגילטיק,
עס מוז אים אָנרירן, אָנכאפּן באם הארצן. דרייפוס איז אן אָפיצער, א קאפּיטאן, און ער
אליין, בענציען, כאָלעמט דאָך אויך צו װערן אן אָפיצער. די מאמע האָט קיין טאָעס ניט.
זי פארשטייט זיך אף איר זון, ער איז, קיין אײַנהאָרע ניט, שוין אלט צװועלף יאָר. עס האָט
געקענט געמאָלט זײַן, אז באשולדיקן אין פאראט זאָל מען א פּאַשעטן מענטשן, בענציע-
נען װאָלט עס עפשער װינציק אָנגערירט. אָבער דרייפוס... אן אָפיצער פון פראנצויזישן
גענעראל-שטאב... דאָס האָט אים דאפקע שטארק אָנגערירט. נאָך מער: עס לאָזט זיך
אויס, אז איין און דער זעלבער צופאל ברענגט צו עטלעכע אויספירן. און איינער פון
זײ: אין פראנקרײַך זײַנען פאראן ייִדן-אָפיצערן. און נאָך װעלכע! פון גענעראל-שטאב!
דורך דעם אָפיצער דרייפוס וואקסט אויס דער ייד אין בענציענס אויגן. ער האָט זיך ניט
מיט װאָס צו שעמען.

טעג גייען, װאָכן גייען, בענציען דערקענט זיך אליין ניט. עֶר נעמט גלייבן, אז פרייךד
און לייך פון א פאָלק גייט טאקע איבער פון דאָר צו דאָר. און סאיז שוין גאָרניט אזוי
ווילד, װאָס ייִדן פארקלאפּן האָמאַנס נאָמען. װאָס דען? שװײַגן! מיט װעמען רעדט מען
וועגן דעם, בא ועמען פרעגן? מיט דער מאמען, נין. מיטן טאטן, מיטן טאטן -- יאַ.
אים זײַנען מער צום הארצן דעם טאטנס געדאנקען, װי דער מאמעס געפילן. ער קאַן
שוין פארישטיין זײַן אייגענע מאמע.

אוויגדער באנעמט, װאָס זײַן מיזיניק לעבט איבער. אין דער גימנאזיע קוקט מען אף
אים קרום, דער בוכשטאב , זש" לאָזט זיך פילן בא די שילער צװישן די ציין, מע טיילט
אים אויס, בענציענען, ער זאָל זײַן אליין, אָן כאוויירים. און דעם נאָמען דרייפוס כאזערט
מען איבער צענדליקער מאָל. שוין געווען א פאל, װען צו אים האָט מען זיך געווענדט:

-- גאָספּאָדין דרייפוס...

און אוויגדער שטעלט זיך גוט פאָר, װי שווער זײַן ייִנגל לעבט עס איבער. דעם טאטן
דערציילט ער.

בא די עלטערע קינדער איז אלץ געגאנגען גלאט. געוואקסן, געלערנט, קיין באזונ-
דערקײַטן האָבן זיי ניט ארויסגעוויזן. זי איז אלץ געװען פארשטענדלעך, און זיי אליין
זײַנען געווען פארשטענדלעך פאר אנדערע. און אויב עס פלעגן אופקומען סוידעס, איבער-
לעבונגען, פארלאנגען, זײַנען זי געגאנגען צו דער מאמען, זי זאָל זאָגן און באשיידן.
בענציַען קומט צום טאטן. די מאמע איז טאקע א גוטע, נאָר וויל אלץ פארגלעטן, אויס-
לייגן צום בעסערן. דער טאטע װיל די אויגן ניט פארמאכן, ער זעט דעם עמעס און זאָגט
דעם עמעס. די מאמע זעט נאָר די צאָרע, דער טאטע זעט אויך די סיבע. אָט טאקע דער-
פאר קומט בענציען אויסהערן דעם טאטן.

-- פארשטייסט, מײַן זון, איך װויל דיך ניט בארויקן, געבן זיסע פּיליולן. מיר לעבן
אין א שווערער צײַט. דארפסט פארגעדענקען, מײַן קינד, אז װאָס שווערער די צײַט איז,
אלץ מער קויכעס דארף מען האָבן אף דורכצולעבן זי. אין גימנאזיע קוקט מען אף דיר
שלעכט...

-- פאַטער, אָבער איך קוק ניט אף זיי, איך קוק איצט נאָר אף זיך אליין,

-- דאָס איז גוט. מע דארף קאָנען אויסהאלטן. -- און דערבײַ טראכט דער פאַ-
טער: ,גוט" צי ניט גוט"? גוט איז, װאָס ער קען בלײַבן אליין און זיך האלטן
ניט גוט איז, װאָס א קינד דארף עס איבערלעבן, איבערטראָגן, זײַן איינער צװישן א
סאך.

בענציען לעבט טאקע שווער איבער די אוולע, װאָס מע באגייט מיט אים. נאָך מער
וי זײַן טאטן, פארטרויט ער עס זײַן כאווער באָריס: פארװאָס באטראכט מען אים פאר
א פרעמדן? פארװאָס דארף ער טראָגן די שולד פאר דרייפוסן? פון זיך אליין און מיט

97

דער הילף פון זײַן כאווער קומט אָן דער ענטפער: ער לײַדט איצט דערפאר, װײַל זײ
ביידע, ער און דרייפוס, זײַנען ייִדן. און ער נעמט אפילע איצט פארשטין, אז פריִער
האָט ער זיך ‏ אויסגעקויפט" מיט דעם, װאָס ער האָט אָפּגעלאכט פון ייִדן. דערפאר איז
עֶר געווען אן אויסנאם. איצט איז ער שוין א ייִד, וי אלע. אָבער װי קומט צו אים פּאריזש?

דער טאטע וויל אים פארלײַכטערן, זאָגט ער:

-- קינד מײַנס, צײַטן בײַטן זיך. דאָס אלץ װעט דורכגיין שוין אליין צוליב דעם,
װאָס איין צאָרע שטופּט ארויס די צוייטע. היט דײַנע קיכעס, שאנעװע די נערװף
א שווערע צײַט..

דער כאווער, װאָס ווייסט אלץ פון זײַן זיידן, דערציילט אים:

-- ווייסט, װאָס מײַן זיידע זאָגט: ייִדן זאָלן ניט האָבן קיין צאָרעס, װאָלטן זיי קיין
פאָלק ניט געווען.

און ס'איז גאנץ פארשטענדלעך, אז בענציען זאָל װעלן װויסן, װער איז זײַן כאווערס
זיידע, װאָס ווייסט אלץ. װוער איז ער?

דעם כאווערס זיידע, יעכעזקל גאָטהעלף, איז א בוכהאלטער אין א מיל. זײַן בוכהאל-
טעריע פירט ער אין העברעיש און ייָדישׁ. האכנאָסע, הױצאָע. אזויפיל זעק קעמאך,
אזויפיל קאָרן, אזויפיל כיטים.

דער זיידע איז א מענטש א גוטמוטיקער, פאר אים איז אלציינס א מיסנאגיד צִי
א כאָסיד. אים אינטערעסירן וועלטלעכע פראגן, און באזונדערס, כאָכמאס-האטעווע. קיין
איבעריק פרומער איז ער ניט, אָבער װאָס צו גאָט -- איז צו גאָט. קיין באלכויוו וויל ער
אים ניט בלײַבן, ער האָט ליב דעם אויסערלעכן ריטואל פון ייִדישע יאָמטיװים. ער האָט
ניט אזוי ליב דעם יאָמטעו, װי די יאָמטעװדיקײַט. פּייסעך, לעמאָשל, איז ער פארנומען
מיטן צוגרייטן און אויסשטעלן דעם טיש צום סיידער מיט אלע פּינקטלעכקײַטן. אף א
טעלער דארפן ליגן דרײַ מאצעס איבערגעדעקט מיט א טישטעכל. פון רעכטס די זרויע,
פון לינקס די בייצע, מאָרער -- אינמיטן. פון רעכטס כארויסעס, פון לינקס קארפּאס.
עס טרעפט, אז א שאָכן קומט ארײַן פרעגן, װי מע שטעלט אויס דעם טיש, איז יעכעזקל
אפן זיבעטן הימל.

יעכעזקל גאָטהעלף איז באהאוונט אין דער ייִדישער געשיכטע, געלייענט גרעצן אין
העברעיִש און רוסיש. אים איז ניט פרעמד דער טאלמוד, ווייסט א סאך ייִדישע מײַסעס.
ניין, קיין פרומער איז ער ניט. װי שוין געזאָגט, איז ער ניט קיין כאָסיד און ניט קין
מיסנאגיד, נאָר טראָגט טיף אין הארצן דעם אומרו פארן ייִַדישן גוירל. בענציענען איז
יעכעזקל געפעלן געװאָרן. דעם כאווערס זיידע רעדט ניט שלעכט רוסיש, איז אָנגעטאָן
הײַנטמאָדיש, טראָגט ניט קיין גרויסע אונטערגעשאָרענע באָרד. אים איז געפעלן, װאָס
דער זיידע איז רויק, רעדט געלאסן, ווייסט, װאָס ער רעדט.

-- קינדער, פון װאָס באשטייט א מיל? פון װאָס? -- און ער ענטפערט אליין. --
פון מעל און פון מײַז. װער פאר וװועמען האָט אָבער מוירע -- דער מילנער פאר די מײַז,
צי די מײַז פארן מילנער?

ייק,-די, מץ!

-- ניין, דער מילנער.

-- און אונדז האָט געדאכט..

-- אויסערלעך, פון אויבנוף דאכט זיך טאקע... פאראן, קינדער, אפילע אזא װערטל:
,שטענדיק דאכט זיך, אז בא יענעם לאכט זיך, עפנט די טיר -- פּונקט װי בא מיר".

-- אינטערעסאנט, -- האָט זיך אָפּגערופן בענציען. אים געפעלט איצט אלץ, װאָס
קאָן ארויסרופן סימפּאטיע צו ייִדן. -- פארװאָס דער מילנער?

-- עסן ווילן דאָך אלע. און באזונדערס -- מײַז. גיט מען זיי ניט מיט גוטן, נעמען
זיי מיט בייזן. זי באפאלן די זעק מיט מעל, בײַסן, רײַסן, גראבלען, שעדיקן, טוען אָן
א גרויסן שאָדן. האָט דער מילנער פאר זיי מוירע, שיט ער זיי אויס אפן דיל מעל, זײ /
זאָלן עסן און זאט זײַן. איז די מויז זאט -- װוערט איר דאָס מעל ביטער, און גייט צו"יק
אין איר רו ארײַן.

98

דער זיידע פארענדיקט:
= ניט אלץן װאָס פון אויבן, דארף מען גלויבן.
און בענציען זאָגט אים גלײַך נאָך: דעם בילבל אף דרייפוסן.

:

אין שטוב בא זײַן כאווערס זיידע האָט בענציִען דערפילט די זעלבע הײימישקײַט, װאָס
דערמאָנט אים אָן דער הײימישקײַט בא דער מומע מאשע, װען דער פעטער עזרע איז
נאָך געװוען אינדערהיים און ווען ער האָט זיך געכאװערט מיט סימכען. די לעצטע צײַט
האָט זיך אין בענציענס באנעמען עפּעס געענדערט. ער גלייבט איצט דער מאמען, אז
סימכעס טאטע איז ניט שולדיק, אומזיסט געליטן. סאיז דאָס זעלבע, װי מיט דרייפוסן --
א יבילבל. פאר אים איז איצט אנדערש קלאָר געװאַר'ן דער מאמעס רייד ועגן דעם,
אז די מומע מאשע האָרעװעט פון אינדערפרי ביז באנאכט -- מאכט פּאפּיראָסן, -- קעדיי
פארדינען ברויט פאר די קינדער. ס'איז, עמעס, דער זעלבער טאבעק און די זעלבע הילזן,
װאָס פריִער, די זעלבע הענט, נאָר הײַנט זעט עס אלץ אויס אנדערש -- הענט פון א
מאמען, װאָס זאָרגט פאר אירע קינדער. פון סימכען שמעקט מיט טאבעק, װײַל ער העלפט
דער מאמען. דערצו טראכט ער: און װוען ער אליין איז אף סימכעס אָרט, װאָלט ער דען
ניט געהאָלפן?

סאיז צום אָרט דאָ צו זאָגן װעגן בענציענען מיט די װערטער פון דעם דיכטער
לייזער װאָלף: ער איז נאָך א קינד, א קינד מיט עלטערע געדאנקען. די צײַט איז אזא,
זי מאכט קינדער עלטער. און אויך דערפאר קומט ער צום טאטן דערציילן און פרעגן.
אָבער ווען ער דערמאָנט זיך װעגן מאשען און סימכען, װעגן דעם פעטער עזרע, ציט אים
מער צו דער מאמען. ער ויל זי פרעגן, װאָס זיי מאכן, נאָר פרעגט ניט, ער שעמט זיך.
זי וועגן אים דערמאָנען זיך דאָך ניט.

ער האָט א טאָעס.

סימכע און בענציען האָבן איינער פון דעם אנדערן ניט געװאָלט וויסן, אָבער געװוסט.
עס גייט בא זיי צוזאמען: דאָס ניט װעלן וויסן מיטן וועלן וויסן.

אין שטוב בא סימכען, באם גרויסן טיש, װאָס שטייט אינמיטן צימער, װוּ עזרע פלעגט
פּייסעך פרעגן די פיר קאשעס באם זיידן, זיצן איצט מאשע מיט עזרען און מאכן פּאפי-
ראָסן. עס שמעקט מיט טאבעק איבער דער גאנצער דירע. מאן און װײַב האָבן אף זֵייער
לעבן זיך אזויפיל ניט אָנגערעדט, װי באם טיש מיט טאבעק, און ניט ארויסגעוויזן אזויפיל
ליבשאפט איינער צום אנדערן, װי באם מאכן פּאפּיראָסן. אין דער גאנצער ועלט זײַנען
איצט פאראן נאָר זיי ביידע און זייערע קינדער. מער דארפן זי איצט גאָרניט, מער ווילן
זי איצט גאָרניט.

נאָכן אומקערן זיך פון סיביר, האָט קיינער ניט געװאָלט נעמען עזרען אף ארבעט.
מאכט ער צוזאמען מיט מאשען פּאפּיראָסן. סימכע איז פון דער דאָזיקער ארבעט באפרײַט,
ער לערנט אין דער ייִדישער קאזיאַנער שול. ער לערנט זיך גוט, ער װיל פארשאפן דעם
טאטן מיט דער מאמען פארגעניגן. ער איז אויסגעהונגערט נאָר א פריילעכער מאמען און א גוטן
טאטן. אויך אף סימכען האָט די מײַסע מיט דרייפוסן געמאכט א גרויסן רוישעם, אויך ער האָט
איבערגעלעבט, אָבער אנדערש... צאָרעס און בילבולים זײַנען פאר אים קיין נײַס ניט.
ער איז נאָך פריער עלטער געװאָרן פון זײַנע יאָרן. ער ווייסט דען ניט, אז סאיז שלעכט.
אָבער, ריבוינעשעלוילעם, ווען איז גוט געװען? אין שול איז אים לײַכטער, קיינער קוקט
אף אים ניט קרום, קיינער דערמאָנט ניט דעם נאָמען דרייפוס. סײַ די לערער און סײַ די
שילער פילן גוט אף זיך די לאסט פון שװײַגן, װאָס איז מער פון ריידן און שווערער פון
ריידן, און דעמלט קומט אוף בא סימכען די פראגע: און בא בענציענען אין גימנאזיע?
שווער, געוויס שווער.

זי װין ניט וויסן איינער פון צװוייטן, נאָר זיי ציט איינער צום אנדערן. קאָן זײַן,
אז דאָס שטאמט פון פארדראָס, אפילע פון פײַנטשאפט, אָבער דער פארדראָס און די
פײַנשאפט פארייניקט זיי, בינדט זיי צונויף.

סימכען איז לײַכטער מיט דעם, װאָס ער קאַן פארגרינגערן זײַן געמיט מיט פאנטא-
זירן, מיט אריבערטראָגן די װירקלעכקײַט אין געדאכטעניש, אויסטראכטעניש, אין בילדער,
וועלכע ער כאָלעמט אויס. ער אנטלויפט פון א צאָרע, װוען ער וויל בא איר ניט בלײַבן.

99

אף זײַן געלעגער, {פארן שלאָף, מאָלט ער אויס בילדער און געשעענישן לויט זײַן פאר-
לאנג. אָט דעמלט זעט סימכע אויך בענציענען. ער באטראכט אים פון דער זײַט, בענציען
זאָל אים ניט באמערקן. ער שעמט זיך.

זינט עזרע איז געקומען צוריק אהיים, איז נאָך ראָזע טאקע קיין איין מאָל ניט
געווען בא די מאזאָװוערס. פריִער װאָלט זי זיך אזוינס ניט געקענט פאָרשטעלן, די ערשטע
װאָלט זי געקומען צו לויפן באגריסן עזרען און קושן מאשען. איר איז איצט ביכלאל
געװאָרן שװוער אויסצופילן אירע פארלאנגען, וועלכע קומען לאנגזאם און גייען גיך אװועק,
עס בלײַבט גאַרניט איבער. די גאנצע צײַט אָבער שטייט איר עזרע פאר די אױגן. עמעס,
ער ענדערט זיך אָפט, אלע מאָל אנדערש. זי זעט א יונגן און פעסטן, װי אין זייער ערשטער
באגעגעניש, אָט קומט ער אוף, װי אף דער זעונג אין טורמע, א פארוואקסענער, מיט
אומעטיק-טרויעריקע אויגן, און אָט גאָר... האלטן זיי זיך פאר די הענט און גײען אין
טיפן שניי. װי זעט ער איצט אויס? זי קאָן זיך עס ניט פאַרשטעלן. איינס װײיסט ראָזע:
צוזאמען מיט מאשען זיצט עזרע באם טיש און מאכט פּאפּיראָסן. איר פארדריסט עס.
סאיז איר מאמעש ניט גוט. זי מוז עס זען מיט די אייגענע אויגן.

עזרעס קומען צוריק אהיים האָט מען אין א סאך הײַזער פון דער שטאָט אופגענומען

מיט מיטגעפיל. אפילע די, װאָס האָבן אים פריַער געזידלט, זאָגן איצט: א מענטש האָט
געליטן, ניט אלע װאָלטן עס געקענט אויסהאלטן. און פאראן אויך אזוינע, װאָס פרייען
זיך מיט עזרעס אומקערן זיך אהיים צו װײַב און קינדער. אייניקע קומען אפילע מיט
מאטאָנעס.

עזרע מיט מאשען ווארטן אף ראָזען. סימכע ווארט אויך, צי דען װעט די מומע ראָזע
ניט קומען? ראָזע קומט ניט.

6

ניט פּערעץ מיט פּערעלען, ניט טעווקע מיט אניעטשקען זײַנען געווען פון די ערשטע
געסט בא די מאזאַָווערס. זיי ווילן קיין כשאד ניט ארויסרופן, מעגלעך, מע גיט אכטונג
אף עזרעס שטוב. דער ערשטער איז געקומען אוורעמעלע, ער רופט בא קיינעם קיין כשאד
ניט ארויס. עזרע און מאשע זײַנען געווען צופרידן. ער איז בא די מאזאָװערס געזעסן ניט
לאנג, נאָר דערבײַ פארדינט א מיצוע, געמאכט די בראָכע ,מאטיר אסורים'. ער האָט
שוין אויך געמוזט איין װאָרט כאָטש זאָגן װעגן קוסיִעל ציפּער. אוורעמעלע, װאָס באמיט
זיך זײַן צו אלעמען גוט און יוישערדיק, מײַדט איצט אויס איין מענטשן -- קוסיִעלן.

-- מיטאמאָל האָט ער אָפּגענארט דרײַען. דרײַען, איר פארשטייט... זיך אליין, מיך
און דעריקער אָפּגענארט גאָט, דעם אלמעכטיקן. אױסגעשפּילט האָט איין מענטש -- ציפּ-
קע, זי דארף א מאן. אָבער קוסיִעל?

אין קוסיעלן האָט ער געגלייבט. קוסיעל איז געװען אויך זײַן, אוורעמעלעס, פאָר-
שטייער פאר גאָט. זײַן האָפענונג און גלויבן איז געגאנגען צום הימל דורך קוסיִעלס
געבעט. א שטאָט האָט זיך אף אים פארלאָזט. און װאָס האָט זיך אױסגעלאָזט? אנטלאָפן
פון גאָט, מיִעס אנטלאָפן. אָפּגענארט א גאנצע קעהילע. אוורעמעלע איז שטארק אומצו-
פרידן.

קוסיעל פארשטייט עס. ער מעג זאָגן, אז ער איז שוין געװען בא גאָט אין הימל,
און איצט האָט ער פארלאָרן סײַ די-װעלט, סײַ יענע-װעלט. ער איז דען אליין מיט זײַן
גוטן ווילן פון גאָט אװעק? און ביז איצט קומט פאָר אין אים דער שטרײַט צװישן גאָטס
פּאַרעש און ציפּעס מאן. ער קען זיך אָבער מיט גאָרניט העלפן. דער מאן איז שטארקער
פון דעם פּאָרעש, ציפּע איז שטארקער פון גאָט. און ער װענדעט זיך צום אייבערשטן
וי צו אן אלטן באקאנטן:

-- פאָטער אין הימל, דו ווייסט דאָך, אז א גוטנפרײַנט באקומט מען אומזיסט, א
סוינע דארף מען זיך קויפן, איך האָב דען זיך געװאָלט אײַנקויפן אוורעמעלען פאר א סוינע?
פארגיב, איך בין זינדיק.

אין אלע הײַזער דערמאַנט מען דרייפוסן, אלע בעטן פאר אים, דער אייבערשטער
זאָל אופדעקן דעם עמעס און אים באפרײַען. אין א פראָסטיקן פרײַטיק אינאָװנט נאָך
דער וועטשערע האָט אין ווארעמען גרויסן בעסמעדרעש דער מאגיד געזאָגט א דראַשעו

00

אז דער אלמעכטיקער שטראָפט, װײַל ייִדן זינדיקן. און כאָטש דער מאגיד האָט קוסיעלס
נאָמען ניט דערמאָנט, האָבן מענטשן פארשטאנען, אז אויך צוליב קוסיעלן שטראָפט גאָט.

אנדערש באנעמט מען קוסיַעלס לאגע בא יעכעזקל גאָטהעלף אין שטוב. באזונדערס
פארשטייען אנדערש די באציונג צװישן ציפּען און קוסיעלן יעכעזקלס בידע יַנגערע
טעכטער.

ניט נאָר די מענטשן אליין, נאָר אויך די דירע בא יעכעזקלען איז אנדערש, װי בא
די שכיינים. קיין רײַכקײַט איז אין שטוב ניט פאראן, מע לעבט באשיידן, יעכעזקל און
די טעכטער טוען אלץ, אז די שטוב זאָל האָבן א פריילעכן אויסזען. דאָס אלטע מעבל
ווערט אזוי פארפּוצט, אז די אלטקײַט זעט זיך ניט אָן. אין גרויסן צימער זײַנען די ווענט
און דער סופיט בלענדיק װײַס. די לאנגע גארדינען אף די פענצטער זײַנען פארשײידנקאַ-
ליריק. די װענט װוערן באפּוצט מיט בילדער, װאָס די טעכטער אליין מאָלן. דעריקער מאָלן
זי בלומען און פארשיידענע פאנטאזיעס. מאָלן מענטשן גיט זיך זיי ניט אײַן. מענטשן
,בײַסן" זיך. זיי האָבן געפּרוווט אויסמאָלן זייער שטוביקע קאץ, א געלע מיט װײַסע לאפּ-
קעס, האָט זיך באקומען גאָרניט ענלעך אף זייער קיס-קיס, נאָר ביכלאל א קאץ.

ביידע מיידלעך שטייען אין שידוכים. אינגיכן קענען זיי וערן קאלעס.

יעכעזקלס װײַב סימע די שיינע (געווען אמאָל א שײנהײַט) האָט אין אלץ איר אייגע-
נע מיינונג. איר שארפער מויעך ברענגט ארויס א געדאנק מאטעמאטיש-פּינקטלעך. זי איז
שטענדיק פּראקטיש, זאכלעך, זי ווייסט גוט, װאָס זי װיל. וען זי איז געװען א ינג
מיידל האָט מען זיך געװונדערט, װי בא איר גייט געפּאָרט שײנקײַט און אויסגערעכנטע
טרוקנקײַט, אָן א פּיצעלע ראָמאנטיק, אָן שטיפערישער פארשײַטקײַט. נאָך דעמלט האָט מען
געזאָגט: א ראָװו קאָן זי זײַן, א רעבעצן -- ניין. יעכעזקל נעמט אמאָל אָן אירע א ניכטערע
אייצע. די מיידלעך -- קיינמאָל ניט. זיי קענען ניט אופנעמען א הוילן געדאנק, װאָס האָט
ניט קיין הארץ.

-- מאמע, דו ביסט ניט גערעכט, װײַל דו ביסט צופיל גערעכט. דו באשולדיקסט אין
אלץ קוסיעלן...

-- ציפּע איז גערעכט!

-- דו שנײַדסט אָפּ מיט א מעסער ,ציפּע איז גערעכט". און קוסיַעל איז קיין מענטש
ניט? דער עמעסער ראכמאָנעס איז אף אים. אזויפיל געליטן..

-- ראכמאָנעס איז קיין מאָטיוו ניט.

און די מיידלעך ענטפערן דער מאמען, אז איר עמעס איז ערגער פון א ליגן. אן עמעס,
װאָס לעבט ניט, װאָס האָט קיין געפיל ניט, װאָס פּענטעט הענט און פיס. די מיידלעך
זײַנען יונגע און האָבן ליב א שיין װאָרט.

יעכעזקל מישט זיך ניט. הײַנט איז שאבעס. ער איז אָנגעטאָן אין א שלאָפראָק, איבער-
געבונדן מיט א שנור און צװיי קוטאסן. אין די אמפּערײַען צװישן דער מאמען מיט די
טעכטער זוכט ער שטענדיק אויס דעם גאָלדענעם מיטן. און סײַ די פרוי, סײַ די טעכטער
זײַנען פון דעם אומצופרידן.

די שטוב בא יעכעזקלען איז א ייִדישע, װײַל דאָרט ווינען ייִַדן. די מוטער און
די טעכטער זײַנען קאלט צום ייִדישן לעבן און ייִדישע פראגן. די מוטער זעט אין דעם
ניט קיין פּראקטישע נױטװענדיקײַט. די טעכטער ווילן ניט פארבלײַבן אין די ענגע ייִדישע
דאלעדאמעס. זיי האָבן ליב פּושקינען און גאָגאָלן, לייענען טאָלסטאָיען און דאָסטאַיעװ-
סקען, זיי פילן זיך אין דער ברייטער װעלט, דורך זייערע פענצטער קאָן מען זען די
ייִדישע גאס, און זיי ווילן זײַן און זען פּעטערבורג און מאָסקװע.

יעכעזקל גאָטהעלף, װאָס איז קנאפּ רעליגיַעז און ניט נאָענט מיט גאָט, איז אָבער
ייִדיש-נאציאָנאל. אים רירן אָן פארשיידענע זײַטן פון ייִדישן לעבן. פאר לײַטן איז ער
א מענטש, וװועמען מע אכט און מע גלייבט, באקאנטע קומען צו אים פרעגן אן איצע,
פארטײַטשן א פּאָסעק אָדער קלאָר מאכן א דאטע אין דער ייִדישער געשיכטע. בא זיך
אָבער אין שטוב איז יעכעזקל װינציקער אװטאָריטעט. די טעכטער האלטן אים פאר צופיל
ייָד. זיי לאכן אפילע:

-- פאָטער, װוּ נאָר א גרויסער מענטש מאכסטו אים פאר א ייִדן..

אָבער עס מאכט זיך, אז גאנץ ערנסטע מענטשן, שכיינים אָדער באקאנטע, קומען
צום טאטן אין געסט. די מאמע שטעלט דעם סאמאָוואר, ארום טיש איז געמיטלעך און
פריילעך. אין אזוינע שאָען איז יעכעזקל דער אװטאָריטעט בא זײַנע אייגענע. מענטשן
הערן זיך אײַן צו זײַנע רייד, דאנקען אים. אף מאָרגן פארגעסן עס די טעכטער, אף מאָרגן
זײַנען זיי אומצופרידן: ניט געװען אין די נעכטיקע געשפּרעכן קיין פארנעם, מע רעדט

1

אלץ וועגן זאכן היימישע, פארשטענדלעכע, באװווסטע. און די טעכטער וילט זיך הערן
אזוינס, װאָס זיי האָבן געהערט פון דעם מאָסקװער סטודענט, וועלכער איז געקומען אף
זימער אהיים צו די עלטערן -- געדאנקען מיט א ברייטן פארנעם, מיט זאָרג פאר דער
וועלט, מיט אומרו פאר דער מענטשהײַט. די מיידלעך מאָלן דעמלט בילדער מיט פאנטא-
זיעס. זיי לייגן ארײַן מי, פארבן, געדאנקען. זיי אליין זעען און פארשטייען די בילדער,
א מענטש פון דער זײַט באנעמט ניט און פארשטייט ניט.

די מאמע רופט אַן די בילדער -- מיידלשע געדאנקען ערעוו דער כאסענע.

-- דעם דאָקטערס גימנאזיסט איז געקומען. -- אזוי גיט איינע פון די טעכטער צו
וויסן דעם טאטן,

דאָקטער... גימנאזיסט... דער קויעך פון אזוינע וװוערטער איז אין דער שטאָט זייער
גרויס. ביפראט, אז אין דעם פאל קומען זיך צונויף ביידע גרויסן. דער טאטע איז דער
באװוּסטער דאָקטער אוויגדער קאדיש, דער זון איז זײַן געליבטער מיזיניק, דער גימנא-
זיסט בענציען. און כאָטש בענציען איז דאָך נאָך א ייִנגל, נעמט מען אים אוף מיט קאַװעד.
די מיידלעך, װאָס זײַנען עלטער פון אים און קאָנען טאקע אינגיכן ווערן קאלעס, שמועסן
מיט אים, וי מיט א גלײַכן,

ס'איז נאָך אלץ דער זעלבער פראָסטיקער ווינטער. דער צווייטער האלבער טאָג פון
שאבעס, וװוען בענציִען איז שוין פרײַ פון לערנען, מאָרגן איז זונטיק -- לערנט מען ביכלאל
ניט. אין א פרײַער שאָ איז ער געקומען צו יעכעזקל גאָטהעלף הערן טשיקאווע מײַסעס,
געשעענישן פון דער ייִדישער געשיכטע. בענציִען פילט, אז ער דארף פארפעסטיקן, פאר-
שטארקן אין זיך זײַן אָנגעהעריקײַט צו ייִדן, ער זאָל ניט דארפן צוייפלען. ער זוכט
שײנקײַט, העלדישקײַט... און ער איז צופרידן, מאמעש גליקלעך, װען אים גיט זיך אײַן
אליין זיך צו דערװײַזן, אז ייִדן זײַנען א פאָלק, װי אלע פעלקער, און ער האָט זיך ניט
מיט װאָס צו שעמען. נאָך דעם, װי יעכעזקל פארענדיקט דערציילן, טרעטן ארויס די מיידלעך,
זיי האָבן אן אנדער מיינונג.

-- לעגענדעס, שיינע מײַסעס.. װער איז דערבײַ געװוען? און ווען איז עס געװען?
זאָגט נאָר, בענציִען, אײַך אינטערעסירן נאָר ייִדן? מער קיין מענטשן זײַנען אף דער װעלט
ניט פאראן? מיר טיילן זיך אליין אויס, מיר שאפן זיך אליין א ,טשערטא אָסעדלאָסטי,
און די מענטשהײַט? און די וװועלט? מע לאכט דאָך פון אונדז.

בענציִען װוייסט ניט װאָס צו ענטפערן. עס דערמאָנט אים זײַנע אייגענע פאראיאָרי-
קע געדאנקען. צי זײַנען די מיידלעך אומגערעכט? צי איז דער טאטע זיערער גערעכט?
ער האָט װעגן װאָס צו טראכטן.

-- און דרייפוס? -- זאָגן װוידער די מיידלעך. -- וויפל בילבולים מאכט מען אף
אנדערע?

דאָ דערפילט בענציען, אז די מיידלעך זײַנען ניט גערעכט. ער ווייסט שוין, אז דאָס
איז א בילבל אף איינעם, און לײַדן װעט א גאנץ פאָלק.

ווען צו די מיידלעך קומען זייערע כאװוערטעס, די שװעסטער לאפּשין, דעמלט זײַנען
זיי אלע פרײַ אויסצודריקן זייער אומצופרידנקײַט מיט זייערע עלטערן, װעלכע טראכטן
גאָרניט װעגן דער מענטשהײַט און װועגן דער װעלט. דער באלעבאָס פון דעם װײַן-געשעפט
לאפּשין האָט געבילדעטע טעכטער, װער עס האָט געלערנט אין גימנאזיע, װער אין פּראַ-
גימנאזיע. זײַנען זי אומצופרידן מיטן איצטיקן לעבן אף דער װעלט, באזונדערס איז אומ-
צופרידן די שווארצע און שטאלטנע ביילע.

7

בענציִען װיל ,, פארפעסטיקן, פארשטארקן..." סימכע דארף עס ניט. ער איז אזא, װי
ער איז, װי ער וויל, װי ער דארף. ער האָט זיך ניט גענייטיקט אין קיינע באװײַזן, אז
דרייפוס איז ניט שולדיק, אז דאָ שטעקט א בילבל. צו אים איז עס געקומען פון זיך אליין,
פון דער טיפעניש, װאָס גייט פון דוירעס. פון טאטע-מאמע האָט ער געהערט, אז ראַזע קאדיש
קלײַבט זיך צו זיי אין געסט. ווילט זיך אים װיסן: צי װעט מיט דער מאמען אויך קומען
בענציִען? דעם עמעס זאָגן, װיל ער אים זען. פארשטייט זיך, אז נאָר פונדערװײַטן, ניט ריידן,
ניט פרעגן, אפילע זיך ניט אָנקוקן. עס ווילט זיך פּאַשעט וויסן: ער איז נאָך בא זיך אזוי
גרויס, פאריסן, קוקט ניט אף קיין מענטשן?

5 62

ראָזע קלײַבט זיך טאקע צו די מאזאָווערס. זי צווייפלט שטארק, צי בענציִען װעט
אויך װעלן מיטגיין. און בענציען פארשטייט ניט, פארװאָס רופט אים ניט די מאמע צו דער
מומע מאשע. ער וויל זען דעם פעטער עזרע, ער װעט שין אויך זען סימכען. פארשטייט
זיך, אז נאָר פונדערװײַטן, ניט ריידן, ניט פרעגן... ער װויל נאָר וויסן, צי איז נאָך סימכע
אף אים אזוי אָנגעשטױסן, װי א סוינע, קוקט ניט אין זײַן זײַט,

אינדערעמעסן, כאָטש ביידע זײַנען עלטער פון זייערע יאָרן, זײַנען זיי דאָך סאָפקאָל-
סאָף נאָך קינדער, ייִנגלעך. זיי זײַנען גאָרניט אזוי שטארק פארהארטעוועט אין שלעכטע
געפילן, בײיזקײַט, נעקאָמע. מע זאָל זיי אונטערווארעמען מיט א גוט װאָרט, מיט א שמייכל,
צעגייט זייער פארדראָס. זיי װעלן אליין נעמען שמייכלען, פארגעסן, פונוואנען שטאמט
זייער בארויגעז.

-- מאמע, דו קלײַבסט זיך צו די מאזאָוװוערס?

-- יאָ, מײַן קינד. צום פעטער עזרע.

-- מאמע, -- האָט בענציען געזאָגט מיט א טײַנע, -- פארװאָס רופסטו מיך ניט?
איך יל אים זען. געקומען פונװײַטן, געליטן צוליב א בילבל,

ראָזע איז צופרידן.

-- אוואדע, אוואדע... קום, מײַן קינד, קום.

בא די מאזאָווערס אין שטוב שײַנט ארײַן די ווינטערדיקע שטײַפע זון און באלײַכט
דעם טיש, װאָס איז פול מיט געלן טאבעק און װײַסע הילזן. אויך די גלעזערנע טירלעך
פון דער שאפע זײַנען באלויכטן און עס זעען זיך ארויס די שפּיצן פון דעם גלאנציקן
פּאפּיר אף די פּאָליצעס. נעכטן, שאבעס, האָבן עזרע מיט מאשען געווארט אף ראָזען.
דער טיש איז געווען א שאבעסדיקער, מיט א ראָזיװײַסן סערוועט. ראָזע איז ניט געקומען.
הײַנט זיצן ביידע באם װאָכעדיקן טיש און מאכן פּאפּיראָסן. זי ווארטן אף קיינעם ניט.
און ס'איז זיי בעסער און רויִקער, ווען זיי זײַנען אליין,

-- דו װעסט זען, עזרע, זי װעט קומען הײַנט.. -- מאשע האָט ניט באוויזן ענדיקן
די פראזע, זײַנען אָנגעקומען ראָזע מיט בענציענען. -- מע זאָל דערמאָנען מאַשיִעכן.

די באגעגעניש איז געװען א שטילע און א לאנגזאמע. פריַער האָט מען זיך גוט
אָנגעקוקט, דערנאָך האָט זיך ראָזע געקושט מיט מאשען און האָט אויך עזרען א קוש געטאָן
אין באק. דעמלט האָט מען זיך אויסגעזעצט ארום טיש. דעם טאבעק און די הילזן האָט
מען אראָפּגענומען, געלייגט דעם שאבעסדיקן סערװועט און ביסלעכװײַז האָט זיך אָנגע-
הויבן דער געשפּרעך צװישן זיך, ראָזע -- א פולע, א ברייטע, א שווערע, מאשע -- נאָך
אלץ א שטאלטנע, מיט א מיד-בלאסן פּאָנעם, אָבער װוידער מיט פריילעכע אויגן. ווינצי-
קער! פאוי אלעמען האָט זיך געענדערט עזרע. די האָר נאָר זײַנען געװאָרן א ביסל
שיטערער.

די ערשטע רעגע באם ארײַנקומען אין שטוב האָט ראָזע טייקעף דערזען, װי עזרע
זיצט באם טיש אין אן אלט העמדל, אין היימישע אָפּגעטראָגענע מעשטעס און שטופּט
מיט א שטעקעלע טאבעק אין א הילזע. סאיז איר פון דעם מאמעש קאלט געװאָרן.
(זי איז דאָך בעקיוון געקומען זונטיק, װײַל שאבעס ארבעטן זיי ניט), איר איז שװוער צו
באנעמען: עזרע, װאָס קאָן ריזיקירן און איז ניט ענלעך אף אנדערע, עזרע, װאָס איז
געקומען פון סיביר, טוט א װײַבערשע ארבעט -- מאכט פּאפּיראָסן. עמעס, ער האָט קיין
בריירע ניט. אָבער איר איז אזוינס שטארק ניט צום הארצן,

באם טיש זיצט אויך בענציִען, ער הערט און שװײַגט. ער ווארט, אז אָט-אָט װעט
זיך סימכע באװײַזן. פרעגן װעט ער גאָרניט, זאָל גאָט אויסהיטן. און סימכע, װאָס ויל
אויך גאָרניט פרעגן, קוקט ארויס פון א זײַטיקער טיר צום טיש, ער זעט בענציִענען. פאר
אים איז עס גענוג. עמעס, װוען עמעצער פון די היימישע זאָל א רוף טאָן: ,סימכע, בענציען
איז געקומען!", װאָלט ער ארויס צום טיש. קיינער רופט ניט.

אין פראָסטיקן אָװנט מיט פארשנייטע גאסן און פארקילטע פענצטער גייט די מאמע
מיט איר זון צוריק אהיים, ביידע שװײַגן. בענצייען פארשטייט ניט, פארװאָס האָט זיך
סימכע ניט באוויזן, ניט ארויס צום טיש, ער איז נאָך אלץ בארויגעז, אלץ א סױינע?
און ראָזע פארשטייט ניט, פארװאָס נעמט זי זיך אזוי צום הארצן ועגן עזרען. אלץ, װאָס
צוישן זי איז אמאָל געווען, איז שוין פארוואקסן און פארגעסן.

בענציען איז גיך אײַנגעשלאָפן, די מאמע אָבער ניט. שװוער צו זאָגן, צי שטאמט
עס פון ראָזעס גוטסקײַט אָדער פון דערמאָנען פארגאנגענע יאָרן, צי גאָר עפשער פון
דעם, װאָס צוליב דרייפוסן האָט זיך ראָזע אופגעװװועקט פון איר דרעמל-צושטאנד, זיך
דערמאָנט אָן איר מיזיניק, און בענציִען פירט שוין גלײַך צו עזרען. װי דאָס זאָל ניט

03

זײַן -- איז איר צוגעקומען א זאָרג: עזרע מאכט פּאפּיראָסן! אזוי טאָר עס ניט פארבלײַבן.
װאָס קאָן זי אָבער טאָן, מיט װאָס קאָן זי העלפן? בעטן דעם עלטערן ברודער, ער זאָל
עזרען װוידער נעמען אף דער אלטער שטעלע, פּאסט איר ניט. װאָס פאר א שײַכעס האָט
זי צו עזרען. און צי װעט עס העלפן? איצט פעלט איר די מומע לייע. אך, די מומע לייץ!
זי שלאָפט ניט אײַן, ביז עס קומט אָן דער געדאנק: איר מאן, דאָקטער קאדיש, זאָל ריידן
מיטן ברודער. אוויגדערן װעט דער ברודער ניט קענען אָפּזאָגן. זי שלאָפט אײַן.

8

באם לעבן האָט די מומע לייע (אָדער די מאמע לייע) זיך באװאָרנט מיט אלע נייטי-
קע פּאפּירן װעגן דעם, אז דער ירעש פון איר און איר מאנס פארמעגן איז טעוויע קו-
שניר. און ביז טעוויע ועט זיך אומקערן אהיים, איז די באלעבאַסטע אניעטשקע. און
אניעטשקע, האָט זיך אױסגעלאָזט, האָט גוטע הענט: װאָס זי נעמט ארײַן -- לאָזט זי ניט
ארויס. זי איז א בעריע, א פלינקע, א געניטע.

טעוויע קערט זיך אום אהיים, ער איז ניט אינגאנצן זיכער מיט זיך, מיד אין אומרויִק.
ער קערט זיך אום אין א שטוב, װוּ די מומע לייע איז שוין ניטאָ, איר מאן איז ניטאָ,
ער פאָרט גאָר אהיים צו אניעטשקען, זי איז זײַן קאלע. אים איז עס שער זיך פאַרצו-
שטעלן. מע קאָן אָבער זאָגן, אז אים האָט אפילע אָפּגעגליקט. ער דארף איצט א מענטשן,
װאָס זאָל אים העלפן, טרייסטן און אים פירן. און אניעטשקע פארמאָגט די שטארקע האנט,
א האנט פון ליבע און פון כעזשבן. דערצו איז זי באהאוונט אין לייעס אלע געשעפטן.
טעוויע קען אפילע די געשעפטן ניט באנעמען, װאָס פאר א סויכער איז עֶר? זי פירט,
און ער לאָזט זיך פירן. סאיז פאָרגעקומען א שטילע כאסענע. אניעטשקע איז די גליק-
לעכסטע אף דער וועלט. זי איז דאָך גאָרניט געװוען זיכער, אז טעוויע װעט װערן איר מאן.
איצט זײַנען אלע אירע פארלאנגען מעקויעם געװאָרן. זי האָט אים ליב, און ער נעמט
זי אויך ליב באקומען, א װײַב. זיי זײַנען אָבער אינגאנצן פארשיידענע. זי פארשטייט עס
ניט. ער פארשטייט עס גוט. זי איז געבוירן אף מיסכער און בעריעשקײַט. װאָס װײַטער
ווערט זי אלץ מער זיכער אין זיך, באלעבאטעוועט, קען זיך אוועקשטעלן, װי א גווירנטע,
װאָס האָט רעכט צו זאָגן דייעס. טעוויע פילט איר זאָרג װעגן אים, נאָר פילט ניט דעם
מענטש ארום זיך. זי איז זײַן װײַב. אין איר יעדן ווענד און קער זעט ער איר געטרײַשאפט,
געטרײַשאפט פון לײַב, אָבער ניט פון געדאנק. זי װעט אף אים ניט לאָזן קיין שטויבעלע
פאלן, זי װעט אים אויך ניט לאָזן אָן איר וויסן א טראָט מאכן.

ער האָט זיך א ביסל בארויקט, גענומען זיך בעסער פילן האָט אים אניעטשקע
דערציילט, װאָס ער פארמאָגט און איבער װאָס ער איז באלעבאָס. אויך האָט זי צוגעגעבן
וועגן דעם, אז לייעס מאן איז געוען א שוטעף אין א מיל (די זעלבע מיל, װו יעכעוזקל
גאָטהעלף איז בוכהאלטער) און אז די שוטפעס איז אריבער צו אים, צו טעװויע קושניר.

יאָ, טעווקע האָט זיך בארויקט. װי פריער איז ער צײַטנװײַז א שװײַגער, אָבער שוין
ניט קיין לאכער, װי פריִער. געבליבן איז דער דינער שמייכל, װאָס זאָגט ניט אלעמאָל
אויס, װעגן װאָס עס שמייכלט זיך. די קליינע שווארצע באָכערישע װאַנצעלעך זײַנען
געװאָרן מענעריש-געדיכט. און ער אליין, טעוויע -- א מאנצבל און א מאן. פון טאָג
צו טאָג פילט ער זיך בעסער, זיכערער, ער נעמט זיר ארומקוקן, װוּ האלט ער אין דער
וועלט, און אים קומט אויס װוּנדערלעך און וילד, װאָס ער איז א באלעבאָס, א גויר.
אניעטשקע פרייט זיך, איז גליקלעך, און אים איז עס שווער. ער זאָגט עס ניט, אניעטשקע
װעט עס סײַװי ניט פארשטיין. צו אים קערן זיך אום די יאָרן פון פאר סיביר. ער ויל
זען עזרען, פּערעצן, פּערעלען... ער בענקט. ער ויל ניט זײַן קיין אנדערער, װי ער איז
פריַער געװוען. אניעטשקען קומט אפילע אפן געדאנק ניט, אז טעוויע קען אזוי טראכטן.
אָבער ער טראכט.

אין איינעם א מיטן װאָך האַט טעוויע גענומען אניעטשקען אונטער דער האנט און
איז מיט איר אװועק צו די מאזאָװוערס. געװוען איז שוין נאָך האלבן טאָג, ווען זי זײַנען
ארײַן אין צימער, װוּ עזרע מיט מאשען מאכן פּאפּיראָסן. ס'איז נאָך ליכטיק, אָבער הינטער
דער ליכטיקײַט שטייט שוין, װי א שוימער, די אָנקומענדיקע טונקלקײַט, װאָס לאָזט זיך
פון מינוט צו מינוט אלץ מער פילן. דער פראָסט פאלט נעענטער צו די שויבן. די ארײַן-
געקומענע געסט זײַנען אומדערווארטע. אין א רעגע ארום קושן זיך די מאנצבלען. די

4--8 644

פרויען קוקן זיך אַן, באטראכטן איינע די אנדערע. מאשע -- א בלאסע, מיט מידקײַט
אין די גלידער. אניעטשקע -- א פולינקע, מיט א גליקלעך פּאַנעם. זייער פארשיידענע.

פאר טעוויען און אניעטשקען איז געװוען אומגעריכט צו זען בא עזרען א טיש מיט
טאבעק און פּאפּיראָסן. ס'איז געװאָרן טונקעלער, און מאשע האָט אָנגעצונדן אן אכטער
לעמפּל. אף די ווענט האָבן זיך אויסגעלייגט שאָטנס, אלע שװײַגן.

-- געסט טײַערע, װאָס שטייט איר? זעצט זיך, -- האָט געבעטן מאשע.

אינדערעמעסן זײַנען איצט די געסט געװען איבעריקע, עזרע און מאשע פּאטערן
אומזיסט ארבעטס-שאָען, די פארדינסטן זײַנען אזוי אויך ניט קיין גרויסע. געסט אָבער
זײַנען געסט. נאָר די געסט אליין האָבן עס פארשטאנען און זיך לאנג ניט פארזאמט.
טעוויע איז פון דאָרט ארויס אין א שווערער שטימונג. ער האָט גאָרניט געװוּסט, אז עזרען
וויל מען אף קיין ארבעט ניט נעמען, אז ער לעבט פון מאכן פּאפּיראָסן. פאר אים איז
עזרע אן עלטערער כאווער, זייער פרײַנטשאפט איז פארבונדן מיט זייער ארעסט און פיר
יאָר סיביר. מיט װאָס העלפט מען אים? און אין װעג נאָך, גײענדיק אהיים, שפּרינגט
אונטער א געדאנק: ער, טעװיע, איז א שוטעף אין א מיל, ער האָט מעגלעכקײַטן.
א שטעלע.

אניעטשקע פארגעסט, װוּ זי האלט אין דער וועלט און פרעגט טעוויען:

-- פארװאָס זײַנען זי אזוי אָרעם?

-- פארװאָס?

-- און װאָס עפּעס פּאפּיראָסן מאכן? װאָס גיט עס?

-- אוואדע גיט עס װינציק. איך טראכט טאקע, מיט װאָס העלפט מען אים?

-- װאָס עפּעס פּלוצלינג... העלפן?

-- אוואדע! העלפן א כאווער.

אניעטשקע ענטפערט ניט.

-- װי מיינסטו? -- פרעגט ער.

אניעטשקע שװײַגט.

-- איך טראכט, עפשער א שטעלע אין מיל.

-- פארװאָס נאָר א שטעלע, גיב אים אָפּ די גאנצע מיל! -- רופט זי אויס בארויגעז.

טעוויע האָט אף איר ניט פרײַנטלעך א קוק געטאָן און געזאָגט:

-- אניע, ווילסט זיך מיט מיר קריגן? מע דארף ניט. איך וייס, װאָס איך ריד.

,אניע" און ניט ,אניעטשקע", דאָס האָט זי טייקעף דערפילט.

-- טײַערער, איך וויל זיך ניט קריגן,

,זי װעט אירס דערגרייכן מיט גוטן', -- טראכט זי. אניע קאַן ניט באנעמען, װאָס הייסט
דײַנס אָפּגעבן יענעם. װי קאַן מען עס? און טעווקע, לאָזט זיך אויס, קאַן עס יאָ. אָט ביז
ניט לאנג האָט זי גאָרניט פארמאָגט, איצט איז זי, קיין אײַנהאָרע, א באלעבאָסטע. זיך
אליין פארגינט זי ניט צו באנוצן שיינע צירונג, טראָגן טײַערע קליידער, אָנטאָן א נײַע
הוט, זי ציטערט איבער א נאָדל-פאָדעם. פאר טעוויען זשאלעװועט זי גאָרניט, אָבער פאר
אנדערע, פאר פרעמדע און אפילע פאר אייגענע (פאר איר טאטע-מאמע) א פּרוטע ניט.

אינגיכן האָט טעוויע גענומען דערפילן, אז ער איז בא זײַן װײַב אין געפענקעניש,
זי פירט די געשעפטן, בא איר איז דאָס געלט. זי האָט די דייע. נאָר פון זײַנס אָפּטרעטן
װיל ער ניט. אניעטשקע שטויסט זיך אַן װעגן װאָס עס טראכט טעוויע. זי מוז אים פאר-
לויפן דעם וועג. זי קומט ארײַן אין מיל און זאָגט: װאָס א מענטשן קאָן גאר אײַנפאלן..
עמעס, מע קען אים מויכל זײַן, פיר יאָר געווען װײַט פון אונדז. און דער עזרע איז אויך
פיר יאָר ניט געווען צװישן מענטשן. זי מיינט גאַרניט אזויפיל, וויפל מע קען טײַטשן און
אױסטײַטשן וועגן די , פיר יאָר".

אין איינעם א טאָג, װוען דער װינטער נעמט שוין װערן װייכער און נאָכגיביקער, איז
טעוויע געקומען צום בוכהאלטער פון דער מיל, צו יעכעזקל גאַטהעלף אהיים. טעוויע איז
א שוטעף, מעג ער וויסן און פרעגן, װאָס ער װיל פרעגן און וויסן. אין דער דאָזיקער
שטוב, װוּ מענטשן האָבן גרעסערע האסאָגעס פון זייערע מעגלעכקײַטן, נעמט מען גערן
אוף מענטשן, װאָס טיילן זיך מיט עפּעס אויס פון די ארומיקע. יעכעזקלס ביידע טעכטער
האָבן טעויען באגעגנט מיט גרויס צופרידנקײַט, אפילע מיט אנציקונג. פאר זיי איז עס
געווען א גרויסע מאטאָנע. ביז איצט האָבן זיי אזוינעם ניט געהערט און ניט געזען --
פארשיקט קיין סיביר, גאנצע פיר יאָר אָפּגעליטן. ביידע מיידלעך האָבן זיך טייקעף אין
אים פארליבט. זײַן יעדעס װאָרט האָבן זיי אופגענומען, װי אזוינס, װאָס קומט פון יאָרן
לײַדן און האָט דעריבער א באזונדערס טיפן מיין. יעכעזקלס פרוי, װאָס נעמט אלץ אוף

09

מיט טרוקענעם סייכל, האָט מיט איר שארפן מויעך געמאכט א כעזשבן: טעוויע האָט ניט
נאָר פארלאָרן פיר יאָר אין סיביר, נאָר אויך פארלאָרן די פיר יאָר צום שטודירן אף דאָק-
טער. זי האָט פאר אים דערעכערעץ, זי האָט אפילע אָנגעטאָן די שאבעסדיקע קליידער. און
סײַ די מאמע, סײַ די טעכטער זײַנען אף זײַן זײַט, ער װויל העלפן א כאווער.

סימע און אירע טעכטער זײַנען פרײַע מענטשן און מעגן האָבן מיינונגען, וועלכע
זי ווילן. יעכעזקל אָבער ארבעט בא א באלעבאָס, ער איז א בוכהאלטער ניט בא זיך,
נאָר בא יענעם. טעוויע איז, עמעס, א שוטעף, נאָר באלעבאָס איז אן אנדערער. אויך בא
יעכעזקלען איז טעוויע אן אָנגעלײגטער גאסט, ער האָט צו אזוינע סימפּאטיע. פריִער פאר
אלץ פארפירט ער מיט אים א שמועס. און װײַל טעוויע איז אויסגעהונגערט נאָך א מענטשן,
װאָס זאָל פארשטיין און באנעמען אויסער שטוביקע זאכן, האָט ער זיך גערן אָפּגערופן.
און ס האָט זיך באקומען אזוי, אז איינע פון יעכעזקלס פראגן איז געווען:

-- וי איך פארשטיי, זײַט איר װײַט פון ייִדישקײַט?

-- וי א טײַך פון וואסער.

דער ענטפער איז יעכעזקלען אזוי געפעלן געװאָרן, אז ער האָט א פּאטש געטאָן
מיט די הענט און געזאָגט:

-- א געזונט אף אײַך!

-- געזונט איז גוט. װי פארשטייט איר ייִדישקײַט? -- דערבײַ האָט ער זיך דערמאָנט
אָן זײַן רעפּעטיטאָר, דעם סטודענט פרומקין, פאר וװעמען דאָס איז טאקע געוװען קימאט
איבעריק. װי ער באנעמט איצט, טעוויע, איז עס פאר זײַן לערער געװען איבעריק ביז
דער טורמע און ביז סיביר. ער וייסט דאָך פון זיך אליין, װי דאָס פארגעסענע, דאָס
אָפּגעפרעמדטע, װאָס ליגט באהאלטן ערגעץ װײַט אין די ביינער, נעמט אין יענע װײַטע
ערטער אופקומען, זיך רירן, וואקסן... די קינדהײַט קומט, טאטע-מאמע באװײַזן זיך, דער
רעבע, די פאָן צו סימכאסטוירע, די ייִנגלשע שפּיל, דאָס זײַנען, עמעס, ניט מער, װי
דערמאָנונגען, ניט מער, װי א צוגאָב צום שטילן דורכזיכטיקן אומעט און בענקעניש,
ניט מער, װי צוויי װערטער מיט צוויי , בייסן" און צוויי ,ריישן", װאָס לאָזן זיך ניט פאר-
געסן. טאקע אזוי. נאָר גוטע מענטשן, צי גייט עס אָבער אויך ניט ארײַן אין כעזשבן?
צי איז עס ניט דאָס לעבעדיקע, װאָס באגלייט דעם מענטשן אלע יאָרן פון זײַן לעבן?
און װײַטער לאָזט זיך אויס, אז טעוויעס און יעכעזקלס באנעמען געשעענישן פאלט אָפט
צונויף. עמעס, עס קומט דורך פארשיידענע ועגן, פון פארשיידענע קוועלן. בא יעכעזקלען
קומט עס פון ייִדישער טראדיציע, פון טאלמוד, פון ספּינאָזען.. בא טעווקען פון דעם
סטודענט פרומקין, פון זײַנע כאוויירים אין טפיסע און סיביר.

יעכעזקל וויל וויסן, מיט װאָס אינטערעסירט זיך זײַן גאסט. דערנאָך זאָגט ער:

-- אזוי... איר פארשטייט, טעוויע, דער באלעבאָס איז א מענטש א גוטער, אן איידע-
לער. אָבער געשעפט איז געשעפט, ער איז באלעבאָס. צוליב װאָס, אייגנטלעך, דארף ער
אן איבעריקן מענטשן, זאָגט אליין...

-- אז מע וויל, קאָן עס זײַן ניט איבעריק.

-- ווען דער באלעבאָס וויל, אוואדע: ויל ער -- דארף ער, יל ער ניט -- דארף
ער ניט.

-- וועגן דעם וויל איך מיט אײַך ריידן.

סימע און די טעכטער ווינטשן אים דערפאָלג. יעכעזקל אָבער ווייסט: אין שטוב איז
דער באלעבאָס א ווייכער, אין מיל -- א הארטער.

-- און נאָך, איר פארשטייט, טעוויע, פארגעסט ניט, אײַער פּראָטעזשע קומט פון
סיביר. ניט קיין גוטע רעקאָמענדאציע פארן באלענאָס.

-- איך אליין קום פון סיביר,

-- א פארגלײַך! אָרעם איז ניט רײַך, קרום איז ניט גלײַך.

אָט דער אאָרעם איז ניט רײַך' רופט ארויס בא טעװויען א שארפן פארדראָס. עס
צעשיידט אים מיט זײַנע כאוויירים, מיט עזרען, מיט פּערעצן, מיט פּערעלען. ער געזעגנט
זיך, און סימע מיט די מיידלעך בעטן אים: קומט אָפטער צו אונדז ארײַן.

טעוויע איז אוועק, און ערשט דעמלט האָט מען דערזען, אז אין שטוב געפינט זיך
דאָס אייניקל באָריס מיט זײַן כאווער בענציִען. זיי זײַנען ביידע שטיל געזעסן אף דער
קושעטקע אין ווינקל-צימער און געהערט, וװועגן װאָס יעכעזקל מיט טעוויען האָבן גערעדט.
פאר בענציענען איז געװוען גענוג פארשטענדלעך, אז דאָס האָט זיך געהאנדלט וװעגן א
שטעלע פארן פעטער עזרע, וועלכער זיצט אָן ארבעט און מוז מאכן פּאפּיראָסן. זייער
טשיקאווע, ער װעט עס דערציילן דער מאמען. אויסער דעם איז ער געװוירע געװאָרף

06

אז זײַן פארשיקט אין סיביר איז ניט קיין גוטע רעקאָמענדאציע פאר א באלעבאָס. ניט
אומזיסט פארשיקט מען. דאָס פארדריסט אים. ער ווייסט דאָך, אז עזרע און טעוויע זײַנען
גיטע און אָרנטלעכע מענטשן.

דעם זעלבן אָװנט האָט ער וועגן דעם דערציילט דער מאמען.

9

אין יענעם אָװנט, פרײַטיקצונאכט, װען בענציען האָט דער מאמען דערציילט, װאָס
ער האָט געהערט בא יעכעזקל גאָטהעלף אין שטוב, האָט די מאמע זיך דערפילט בעסער,
אפן הארצן איז איר געװאָרן לײַכטער און שאבעסדיקער. בענציענען געפעלט דער פעטער
עזרע, ער טראכט ועגן אים. נאָך מער: עס טוט אים לייד, װאָס עזרען װויל מען ניט נעמען
אף ארבעט, ער מוז מאכן פּאפּיראָסן. ראָזע איז צופרידן פון איר מיזיניק, אָבער אומצו-
פרידן פון זיך אליין. זי האָט דאָך געװאָלט בעטן אוויגדערן, ער זאָל ריידן מיט איר עלטערן
ברודער װעגן נעמען עזרען אף דער אלטער שטעלע. געװאָלט... און ניט געטאַן. זי פילט
ניט אין זיך קיין דרײיסטקײַט, שעמט זיך פאר זיך אליין. זי װייסט ניט פון װאָס אַנצוהייבן
און װאָס צו זאָגן,

-- קום ארײַן, מײַן קינד, צום פאָטער, דערצייל אים, װאָס דו האָסט געהערט בא
גאָטהעלפן אין שטוב.

ראָזע האָט אוויגדערן געזאָגט:

-- הער אויס, װאָס דאָס קינד דערציילט.

און נאַכן אויסהערן בענציענען האָט אוויגדער געפרעגט:

-- ראָזע מיט, װאָס קענען מיר אים העלפן? גיב א טראכט.

-- פארשטייסט, איך האָב שוין אפילע געטראכט. די בעסטע זאך װאָלט געװען
ווען דאוויד װאָלט אים נעמען צוריק אף דער שטעלע.

-- אן אײַנפאל. דו האָסט מיט דאווידן גערעדט?

-- אוויגדער טײַערער, ניט איך בין פאר אים אװטאָריטעט.

-- וי מיינסטו, עפשער זאָל איך מיט אים ריידן?

-- פאר דיר האָט ער גרויס דערעכערעץ. דײַן װאָרט קען העלפן.

-- אָבער װאָס זאָל איך אים, אייגנטלעך, זאָגן. און פארװאָס קום איך עפּעס פּלוצ-
לינג בעטן פאר עזרע מאזאָוו/ער. איך ווייס ניט...

-- איך מיין, אוויגדער, אז דו װעסט געפינען אן אייצע.

-- ריכטיק, פאָטער, דו װעסט זיך געבן אן אייצע.

-- האלעװײַ זאָל מײַן װאָרט העלפן. גוט.

אף מאָרגן, שאבעס, איז דער דאָקטער קאדיש מיט זײַן מיזיניק בענציִען אוועק אין
געסט צו דאוויד פעדער.

דאָקטער קאדיש און זײַן זון בענציען האָט מען אופגענומען ניט נאָר פרײַנטלער,
מע קען זאָגן, מיט גרויס פּאראד.

-- אזוינע אָנגעלײגטע געסט..

די באלעבאטים, וועלכע זײַנען טאקע צופרידן פון די געסט, געסט, װאָס פארשאפן
די באלעבאטים פארגעניגן און קאָװעד, זײַנען אָבער פול מיט נײַגער, דאַקטער קאדיש
זאָל גלאט אזוי קומען אין געסט. אָן ראָזען. װאָס איז געשען? פרעגן װעלן זיי ניט. ער
ועט אליין זאָגן.

באם טיש מיט קיבעד זיצט דאוויד באָריסאָװיטש, זײַן בלאָנדע און נאָך יונגע פרוי,
סאָפע אבראמאָוונע, די עלטערע זין און טעכטער. זיי פרעגן אויס איינער באם אנדערן
וועגן געזונט, נײַס, קינדער. מיט די פראגן װיל מען אָנטאפּן איינער דעם אנדערן, װאָס
בא װעמען טוט זיך. די באלעבאטים ווילן פארגיכערן אוויגדערס ענטפער, פארװאָס ער
איז אזוי אומגעריבט געקומען, דערבײַ אָן ראָזען. מיט אים טרעפט אזוינס ניט. אוויגדער
פילט עס זייער גוט. אים אליין איז שוין זייער ניט באקוועם, מע קומט און מע זאָגט ניט
נאָך װאָס מע קומט. קיין דיפּלאָמאט איז ער ניט, ער האָט ליב צו זאָגן אָפן, װאָס ער
מיינט. און זאָגט אלץ ארויס מיטאמאָל:

-- איך בין, דאוויד, געקומען צו דיר אלס כאָדאטײַ.

-- לעמאָשל?

07

-- זאָלסט נעמען עזרע מאזאָווערן אף דער אלטער שטעלע.

דאוויד באָריסאַװיטש האָט א קנייטש געטאָן דעם שטערן, ער האָט ניט גלײַך באנו-
מען אוויגדערס רייד. דערנאָך האָט ער מיט פארווונדערונג געזאָגט:

-- אָט אף װאָס איך האָב ניט געווארט. װאָס עפּעס דו, אוויגדער, אזוי אומגעריכט..
איך פארשטיי עס פּאָשעט ניט.

-- דאוויד, דו ענטפער אפן איקער, צי נעמסטו אים צוריק אף דער שטעלע?

-- איך לייקן ניט, ער איז געוען אן אָרנטלעכער און איבערגעגעבענער מענטש.
איך קאָן אָבער ניט פארגעסן, וי צוליב אים האָט מען מיך געשלעפּט אין פּאָליצײ, געזוכט,
גענישטערט, צי בין איך ניט קיין שוטעף אין עזרעס , שיינע" גענג. און דו, מײַן שװאָגער,
ווילסט, איך זאָל אים נעמען צו זיך נאָך דעם, װי עֶר איז געזעסן אין טפיסע און געווען
פארשיקט אין סיביר. איך דארף טאקע, אז אלע טאָג זאָל צו מיר קומען פּאָליצײ.

אוויגדער האָט ניט װאָס צו ענטפערן. דאוויד איז גערעכט. און בענציען, װאָס האָט
מיט אומגעדולד געווארט אף דאווידס ענטפער, האָט אויך פארשטאנען, אז דער פעטער
איז גערעכט. װוער װויל עס האָבן צו טאָן מיט פּאָליצַײ?

-- און איך װעל דיר נאָך זאָגן, מײַן שװאָגער, ער איז דאָך ניט קיין נאר, עזרע, --
זעצט פאָר דאוויד, -- װי פארשטייט ער ניט, אז ער דארף פונדאנען אװעקפאָרן. זאָל זײַן
קיין אויסלאנד... איך װאָלט אפילע געגעבן צושטײַער אף הױיצאָעס.

ניט אוויגדער, ניט זײַן מיזיניק בענציען קאָנען צו דאווידן קיין טײַנעס ניט האָבן.

בענציענען איז נאָכאמאָל קלאָר געװאָרן, אז פאר א מענטשן, װאָס איז געווען פאר-
שיקט אין סיביר, זײַנען אלע װעגן פארשלאָסן און אלע טירן פארמאכט. און דאָס רופט
ארויס בא אים מיטגעפיל ניט נאָר צו עזרען, נאָר אויך צו זײַן זון -- סימכע.

ער וויל סימכען זען, זײַן ווידער כאווער. זיי זײַנען אָבער צעקריגט, סימכע איז אף
אים בארויגעז. בענציִענען פארדריסט עס.

אין איינעם א פרילינגדיקן שאבעס נאָך האלבן טאָג, ווען די אויסגערוטע שטאָט איז
ארויס אף איר רויִקן שפּאציר, װער אף דער הויפּט-גאס מיט די געשלאָסענע געשעפטן
ווער אין שטאָט-גאָרטן מיט די ערשט צעבליטע ביימער אָדער גאָר צו דער שטילער
זאמקאָװוע, װאָס פירט בארג-אראָפּ צום ניעמאן, -- זײַנען הײַנט ארויס אף שפּאציר עזרע
מיט מאשען און מיטן ייִנגערן ייִנגל. אין שטוב איז פארבליבן סימכע. סימכען איז גע-
מיטלעכער, ווען ער בלײַבט אליין. ער קאָן דאן רויַק פאנטאזירן וויפל ער ויל, קיינער
װעט אף אים ניט קוקן, ניט באטראכטן, ניט פרעגן. מיט זיך אליין איז אים אפילע
פריילעכער. אינמיטן פאנטאזירן דערהערט ער טריט הינטער דער טיר. װער? צי דען
זײַנען טאטע-מאמע אזוי גיך צוריק געקומען. די טיר טאקע עפנט זיך און עס באװײַזט
זיך בענציען. פאר סימכען איז עס אומדערווארט, אומגעריכט. און אויך פאר בענציענען
איז אומדערווארט, װאָס סימכע איז איינער אליין אין שטוב. ער מוז זיך צו אים װענדן.
װאָס דען -- קומען און שװײַגן.

-- אליין? -- דאָס ערשטע װאָרט, װאָס קומט אים אף דער צונג.

-- קום ארײַן װײַטער, װעלן מיר זײַן זאלבעצווייט.

דער ענטפער בארויִקט בענציענען.

-- פארשטייסט, סימכע, איך האָב שוין לאנג געװאָלט צו דיר ארײַנקומען, נאָר זיך
געשעמט.

-- איך אויך, בענציִען, איך אויך. גוט, װאָס דו ביסט געקומען. -- און ביידע דער-
לאנגען זיך שעמעוודיק די הענט. און ביידע זאָגן ארויס מיטאמאָל: כאװוער!

-- איך האָב ניט איין מאָל, בענציען, געטראכט, װי דו פילסט זיך אין גימנאזיע,
װוי קוקט מען אף דיר, וי מע יאדעט, מע לאכט אויס... דרייפוס!

--- רייד ניט, סימכע, ניט גוט.

ווען עזרע מיט מאשען זײַנען געקומען צוריק אהיים, האָבן די ייִנגלעך מיט די על-
טערע געדאנקען װעגן א סאך שוין אָפּגערעדט צװישן זיך. קיין אויספירן מאכן האָבן זי
ניט געקענט, נאָר פארשטאנען האָבן ביידע אזוינס, װאָס איז שוין פאר אנדערע לאנג
פארשטענדלעך געווען.

עזרע ווייסט ניט, אז די קינדער זײַנען געװען צעקריגט. מאשע וייסט עס גוט.
דעריבער איז זי צופרידן פון זייער כאווערן זיך.

אין קומענדיקן שאבעס זײַנען בענציען מיט סימכען געקומען צו יעכעזקל גאָטהעלף
אהיים. בענציִען האָט מיט דעם געװאָלט ארױיסװײַזן סימכען זײַן טרײַהײַט. געװאָלט אים

8

ארײַנפירן אין א שטוב, װוּ מע קאָן הערן אינטערעסאנטע נײַס. יעכעזקל, זײַן פרוי און
טעכטער האָבן אופגענומען סימכען מיט גוטהארציקײַט און אויך מיט א געויסן נײַגער.

די מישפּאַכע גאַטהעלף, מעג מען זאָגן, שטעלט מיט זיך פאָר דעם איבערגאנג צװוישן
די אַרעמע געסלעך פון שול-הויף און פארמעגלעכע גאסן פון סאָבאָרנע און קופּעטשע-
סקע. צוליב דער אינטעליגענטישקײַט פון דער מישפּאַכע, צוליב יעכעזקלען אין זײַנע
טעכטער קומען צו זיי אין שטוב ארײַן דעמאָקראטישע אײַנװױנער פון די פארמעגלעכע
גאסן.

סימכע, וועלכער װוינט אינעם קרומען געסל אפן שול-הויף, איז פאר דער מישפּאַכע
אין א געוויסער מאָס א נײַס, גײַס לויטן אָנטאָן, לויטן רוסיש ריידן, לוט דער אופירונג.
זיי ווילן גענויער וויסן, װאָס שטעלט מיט זיך פאָר א ייִנגל פונעם קרומען געסל, א שי-
לער פון דער ייִדישער קאזאַנער שול. סימכע פילט זיך דאָ אָבער ניט פרײַ, אין דער
פרעמד. די טעכטער ווילן פארפירן מיט אים א געשפּרעך, נאָר ער לאָזט זיך ניט, ענטפערט
קארג, עס קאַן אפילע דוכטן, אז ער בייזערט זיך. אים העלפט א ביסל ארויס בענציען,
וועלכער פילט זיך דאָ היימישער.

יעכעזקל באמערקט עס, ער ווייסט, אז פארגעבן פראגן איז לײַכטער, װי ענטפערן.
ביפראט סימכע איז דאָ דאָס ערשטע מאָל. צי ער ווייסט ניט, סימכע, װאָס צו ענטפערן,
צי ער שעמט זיך ענטפערן, דערצו פארגיבן זײַנע מיידלעך פראגן ניט קיין באטראכטע,
אבסטראקטע, האלב אהער, האלב אהין. יעכעזקלען איז לאנג באװוּסט, אז דאָס זעלבע,
װאָס טוג פאר אן עמעס, קאַן אויך טויגן פאר א ליגן. פאר א ייִנגל פון שול-הויף איז
ניט פאראן קיין צוויי פארבן אין איין פארב -- װײַס איז װײַס און שווארץ איז שווארץ.
און דאָס, װאָס די מיידלעך ,אירצן" אים, מאכט נאָך שװערער זײַן לאגע. ער איז צו
דעם ניט געװוינט.

-- סימכע, -- ווענדעט זיך צו אים יעכעזקל, -- ער איז בא אײַך אין ערשטן קלאס
דער לערער פון אריפמעטיק?

-- וואלדמאן.

-- און אין צווייטן קלאס?

-- אנטאָװיל,

-- און זאָג מיר, לוט וועלכן ביכל לערנט איר ייִדישע געשיכטע?

-- לוט שאכרײַס בוך ,איסטאָריא איזראיליא". פאר מיר אָבער איז עס אלץ באקאנט
פון כיידער. איך האָב דאָך געלערנט כומעש.

-- דו ווייסט עס פון כומעש. און קיין שום אונטערשייד איז ניט פאראן?

-- פאראן. שאכרײַס איז אין רוסיש, דער כומעש איז אין ייִדיש.

-- אין ייִדיש?

-- אין לאַשנקױדעש. סאיז דאָך אָבער אויך ייִדיש.

-- ביבלאל ביסטו גערעכט, סימכע, אלציינס ייִדיש.

די מיידלעך הערן זיך אײַן צום געשפּרעך צװישן זייער פאָטער און סימכען. דער
אינהאלט אינטערעסירט זיי דערװײַל װינציקער, זיי װונדערט, װי לעבעדיק און ענערגיש
דאָס ייִנגל זאָגט ארויס זײַנע ענטפערס און זײַן מיינונג. ער שעמט זיך מער ניט. אוב
אזוי, מעגן זיי אויך זאָגן זייער װאָרט, ארױיסזאָגן זייער אלטע טײַנע צום טאטן, פארװאָס
בא אים ענדיקט זיך אלץ מיט ייַדישקײַט.

-- סימכע, סאיז דאָך פאראן א גרויסע װעלט. די גרויסע װעלט איז אלעמענס.
איז פארװאָס איז בא אײַך נאָר ייִדישקײַט?

-- מיסטאמע איז די וועלט אלעמענס, נאָר געהערט דאָך געוויס צו עמעצן.

-- צו עמעצן? צו װעמען?

-- אוואדע. אמאָל האָב איך געװאַלט אראָפּרײַסן אן עפּל אין א סאָד, האָט מען אף
מיר אָנגערײצט הינט.

-- פארשטייט זיך... א פרעמדער סאָד, פרעמדע עפּל.. -- זײ האָבן געװאָלט נאָך
עפּעס זאָגן, נאָר זיך געכאפּט, אז זיי האָבן זיך פארפּלאַנטערט: די װועלט איז אלעמענס,
נאָר עפּל זײַנען פרעמדע.

ארויסגייענדיק צוריק פון גאָטהעלפן, האָט סימכע געזאָגט:

-- שיינע מיידלעך, נאָר ווייסן ניט, װאָס זי ווילן.

69

0

פאראן זאכן, וועלכע סימכע באנעמט שוין, װי א דערוואקסענער אָדער קימאט װי
א דערוואקסענער. ער איז דאָך אָבער פאָרט נאָך א ייִנגל און ניט אלץ קען ער באגרײַפן.
אָט, לעמאָשל, דערגייט צו אים ניט, אז זײַן טאטנס ארבעט -- מאכן פּאפּיראָסן -- הענגט
אף א שוואכן פאָדעם, װאָס קען זיך אלע טאָג אײַנרײַסן. סיבעס קאָנען זײַן פארשיידענע,
דער אויספיר -- איינער: אן ארבעט. סימכע האָט זיך װעגן דעם פּאָשעט ניט פארטראכט.
ביז איינמאָל האָט אים בענציען דערציילט, װי ער מיטן טאטן, דאָקטער קאדיש, זײַנען
געווען בא דאוויד באָריסאָװיטשן אינדערהיים װעגן א שטעלע פארן פעטער עזרע. בענ-
ציִען האָט אלץ גענוי דערציילט און פארענדיקט מיט די װערטער: ,און איך װעל דיר נאָך
זאָגן, מײַן שװאָגער, ער איז דאָך ניט קיין נאר, עזרע, װי פארשטייט ער ניט, אז ער דארף
פונדאנען אװעקפאָרן. זאַל זײַן קיין אויסלאנד... איך װאָלט אפילע געגעבן צושטײַער אף
הויצאָעס".

פאר סימכען איז עס געװען א גרויסע איבעראשונג, ער האָט זיך אזוינס אפילע
פאָרשטעלן ניט געקענט. ער איז געווען אינגאנצן זיכער, אז דעם טאטן װעט קיינער ניט
אָנרירן, מיט דער צײַט װעט ער זיך אײַנאָרדענען אף א גוטער שטעלע און בא זיי װעט
זײַן א גוט און רויַק לעבן. לאָזט זיך אויס, אז קיינער װיל דעם טאטן ניט נעמען אף
ארבעט. און אפילע דאָס מאכן פּאפּיראָסן קאָן פּלאצן. הער נאָר אן אײַנפאל.. אויסלאנד!
דער געוועזענער באלעבאָס יל העלפן מיט הױצאָעס. סימכע האָט װעגן דעם דערציילט
טאטע-מאמע. ביידע האָבן זיך איבערגעקוקט און א װאָרט ניט געזאָגט, אָבער טראכטן
האָבן זיי געהאט װעגן װאָס. מאשע מיט איר פּראקטישן סייכל האָט נאָך פריער פארשטא-
נען, אז פאר עזרען קאַן דאָ קיין לעבן ניט זײַן. געװוען שוין אפילע אזא טאָג, װען זי
האָט געװאָלט אָנשרײַבן א בריוו צו עזרעס געװעזענעם כאװער, צו אבע דעם בעקער,
ער זאָל ארויסשיקן שיפסקארטן. זי האָט אָבער געװוּסט, אז דאָס איז א פּוסטע פאנטאזיע
און דעריבער עזרען גאָרניט דערציילט. זי שטעלט זיך פאָר, װאָס ער קען ענטפערן: זיצן
אין טורמע, זײַן פארשיקט אין סיביר, און נאָך אלעמען אנטלויפן אין א פרעמד לאנד. װאָס
איז דער סייכל? אָבער איצט זאָגן דאָך וועגן דעם סאָלידע מענטשן. א װעלט איז ניט מע-
שוגע. װאָס װעט עזרע זאָגן? און עזרע זאָגט גאָרניט, ער שװײַגט.

מאשע ווארט אף אן ענטפער, נאָר זי האָט צײַט, זי אײַלט ניט, זי פרעגט ניט, גע-
דולד! סימכע האָט קיין געדולד ניט, קיין צײַט ניט, ער קוקט אפן טאטן און װיל אים
ארײַנקוקן אין די אויגן, דער טאטע דערלאָזט ניט. דער טאטע מיט דער מאמען מאכן
פּאפּיראָסן און קוקן אף קיינעם ניט. יענעם טאָג האָט מען שטיל געארבעט, שטיל געגעסן,
שטיל געלייגט זיך שלאָפן.

סימכע האָט מוירע פאר אויסלאנד. אזוי װײַט און אריבערן יאם. ער האָט געהערט
פון מענטשן, אז וען בא אונדז איז טאָג, איז דאָרט נאכט. מענטשן פאָרן אוועק און װערן
דאָרט פארפאלן. דערפאר טאקע זינגט מען:

א בריוועלע דער מאמען
זאָלסטו ניט פארזאמען,
שרײַב געשוינד,

מײַן ליבעס קינד,

גיב איר די נעכאָמע...

און סימכען זעט הײַנט אויס אזוי היימיש-גוט די שטאָט, װוּ ער איז געבאָרן און
לעבט. אלץ איז דאָ ליב. סײַ די גאסן, סײַ די סעדער, סײַ דער בארג-אראָפּ צום ניעמאן.
אלץ, אלץ... ער שלאָפט אײַן.

מאשע האָט זיך אופגעכאפּט אינמיטן דער נאכט און אן אומרויַקע זיך אופגעזעצט
אין בעט. װאָס זאָל עס באדײַטן.. פריִער האָט זי עס ניט באנומען. סאיז צו איר ניט
דערגאנגען: דאַקטער קאדיש איז געגאנגען בעטן פאר עזרען א שטעלע. זי פארשטיט
עס ניט. קיינער האָט אים ניט געבעטן, ניט פארלאנגט האָט עס קיינער. ,אויסלאנד" איז
אָפּגעטראָטן, און דאָקטער קאדיש איז ארויס פאָרויס. פארשטייט זיך, טראכט מאשע, ראָזע
האָט אים געבעטן, צוגערעדט. ראָזע איז אונדז א גוטערפרײַנט, איך ווייס, זי וויל אונדז
צוליב טאָן. אַבער, ריבוינעשעלוילעם, רייסט זיך בא איר ארויס, פארװאָס קומט אונדז אזא
שטראָף? וויבאלד א שטעלע פאר עזרען, דארף עס שטענדיק דורכגיין דורך אירע הענט.

70

אויסלאנד" איז אָפּגעטראָטן, ,דאָקטער קאדיש" איז אָפּגעטראָטן, פאָרויס איז ארויס ,ראַזע
קאדיש".

מאשע האָט כיישעק אופצווועקן עזרען און ארויסזאָגן אירע געדאנקען, איר אומרו.
זי טוט עס ניט, זי לייגט עס אָפּ אף מאָרגן. און אף מאָרגן אינדערפרי האָט עזרע געזאָגט:
דער געדאנק איז עפשער גאָרניט קיין נארישער, נאָר צום הארצן איז עס אים ניט.

דעם ענטפער וװעגן אויסלאנד האָט דאָקטער קאדיש געבראכט צו זײַן פרוי אהיים.

-- דאוויד גיט צושטײַער אף הױצאָעס. װעט עפּעס פעלן, װעלן מיר דערלייגן.

-- אויסלאנד? װי קומט עס? -- האָט ראָזע מיט פארװונדערונג געפרעגט.

אף אזוינס האָט זי בעשום-אויפן ניט אויסגערעכנט. א שטעלע.. אָבער אויסלאנד?
מיט א שטעלע איז פארבונדן עזרעס לאגע, עזרעס גוירל, מיט ‏ אויסלאנד" איז פארבונדן
איר אייגענער גוירל. עס װעט דאָך ארום איר װערן אלץ פּוסט. און פון דער פּוסטקײַט
ארום און ארום קומט אוף איר יוגנט, װאָס װערט אין א שאָ פון אומעט און בענקעניש
אזוי טײַער און שיין, און אלץ, װאָס איז געװוען ווירקלעך, און אלץ, װאָס איז אויסגע-
טרוימט, באװײַזט זיך רעאל און װאָרהאפטיק, וי נאָר ערשט װאָלט עס פאָרגעקומען.

און נאָך מער: זי דארף זײַן די, װאָס װעט אָנזאָגן עזרעס מישפּאָכע די דאָזיקע
יעדיִע. קיין כיישעק האָט זי ניט, נאָר גיין מוז זי. זי האָט פארקאָכט די קאשע.

ראָזע װייסט, ס'איז ניטאָ קיין טאָג אָן א מאָרגן, און ס'איז ניטאָ קיין מאָרגן אָן זאָרגן.
מאָרגן טאקע דארף זי גיין צו די מאזאָװערס, װוּ מע װעט זי געוויס אָנקוקן מיט פארווונ-
דערונג און פאָרװוּרף: פארװאָס אויסלאנד? און ויָאזוי זיך צו פארענטפערן, ווייסט זי אפילע
ניט. אף מאָרגן אָבער האָט זיך אויסגעלאָזט, אז עזרע מיט מאשען וייסן שוין אלץ, זי
דארפן ניט קיין הױיצאָעס, זיי פאָרן אין ערגעץ ניט.

-- גאָט צו דאנקען! -- האָט ראָזע אױיסגעשריִען. און דערנאָך געמיטלעך געשמועסט
מיט מאשען און עזרען װעגן פארשיידענע היימישע זאכן. אָבער דער פארדראָס, װאָס עזרע
איז געצװוּנגען צו מאכן פּאפּיראָסן, איז ניט אינגאנצן אָפּגעטר-אָטן, אפילע פארקערט,
שטארקער געװאָרן. זי גלייבט אין דער באשערטקײַט, אז א נײַע שטעלע דארף, װי שטענ-
דיק, דורכגיין דורך אירע הענט, און זיך צוקוקנדיק, וי שנעל די פּאפּיראָסן פילן אָן דעם
טיש, טראכט זי דערבײַ װעגן אירע באקאנטע, וועלכע קענען העלפן, געבן א רעקאַמענ-
דאציע אף ארבעט. זי דערמאָנט זיך אָן אניעטשקען מיט טעווקען. אניעטשקע איז א באלעבאָס-
טע, פירט געשעפטן, זי איז אף דער צײַט און נייטיקט זיך געוויס אין א מענטשן, װאָס
זאָל איר העלפן. באזונדערס, וען זי, ראָזץע קאדיש, װעט פאר אים בעטן ראַזע װערט
זיכער, אז זי האָט געפונען דעם ריכטיקן וועג.

פון נאָך דער כאסענע אַן איז אניעטשקע זיכער אין זיך און צופרידן פון זיך. נאָך מער
טאקעף האָט זי זיך דערפילט, װען צו איר האָט זיך דערנעענטערט די מוטערשאפט. זי
איז געװאָרן א גוטע צו טאטע-מאמע, צו שכיינים, באזונדערס צו קינדער. זי האָט אפילע
איינמאָל א פרעג געטאָן בא טעוויען: מיט װאָס קאָן מען העלפן עזרען מיט זײַנע צויי
ייַנגלעך? צוזאמען מיטן דערפילן א נײַ לעבן אין זיך, איז צו איר אָנגעקומען א גוטע
מינוט, א מינוט פון װיײיכהארציקײַט און גליקזעליקײַט, זי יל זײַן א גוטע און מענטשן
גוטס טאַן. זי האָט עס אָבער צו גיך פארגעסן. דערבײַ איז ניט לײַכט צו זאָגן, פארװאָס
די פארגעסנקײַט איז אזוי גיך אָנגעקומען. צי װײַל די גוטע שאָ איז אװועק, צי װײַל אניע
האָט זיך פאר איר אייגענער גוטסקײַט דערשראָקן. בא איר האָט זיך איצט איבערגעפלאַכטן
גוטסקײַט מיט קארגשאפט. ביידע -- צוליבן קומענדיקן קינד. די געװױינהײַט צו האלטן
דעם גראָשן אין א פארמאכטער האנט האָט באקומען א גרעסערע בארעכטיקונג: פאר א
קינד דארף מען אלץ אָפּגעבן, צוליב א קינד דארף מען זאָרגן, שאנעווען א גראָשן.

אין די העכערע כאדאָשים וויל זי, אז טעוויע זאָל שטענדיק זײַן מיט איר צוזאמען,
זאָל זי באגלייטן און אָפּהיטן, דער טאטע פון איר קינד זאָל זײַן לעבן איר. טעוויע טוט עס
גערן. אניעטשקע איז צופרידן און בארימט זיך פאר באקאנטע: סארא גוטער און איידעלער
מאן בא מיר איז. דערזען, װאָס בא טעוויען אין הארצן טוט זיך אָדער באנעמען, וועלכע
געדאנקען צו אים קומען, קאָן ניט אניעטשקע. זי זעט נאָר זיך אליין, אויך טעוויען זעט

11

זי דורך זיך, אירע געפילן און געדאנקען. צופיל איז זי פארנומען מיט איר היימישן גליק
און מיטן פארלאנג צו האלטן אלץ אין אירע הענט, אז זי זאָל קאָנען באנעמען און פאר-
שטיין א צווייטן. און װאָס, אייגנטלעך, דארף זי? זי האָט אלץ. און װאָס דארף טעװיע?
ער האָט אלץ, זי גיט גוט אכטונג, אז קיין זאך זאָל אים ניט פעלן.

ער איז געװווינט צו לעבן מיט זײַן אייגענעם סייכל. אניעטשקע האָט זיך אײַנגערעדט,
אז זי מעג אלץ און קען אלץ. אים פארדריסט אָפט, װאָס ער גיט צופיל נאָך. ער קאָן
איצט אנדערש ניט, זי איז אין א באזונדער צושטאנד.

אין א ביסל צײַט ארום האָט ער גאנץ צופעליק באגעגנט אף דער גאס פּערעצן און
פּערעלען. פּערעלע איז אף דער צײַט, און פּערעץ פירט זי אונטער דער האנט. אלע דרײַ
האָבן זיך דערפרייט, געדריקט די הענט מיט פארשיידענע פריילעכע אויסגעשרייען. איינער
דעם אנדערן האָט גענומען אויספרעגן, װי מע לעבט, װי מע פילט זיך. טעוויע האָט זיך
דערװוסט, אז אויך פּערעצן האָט מען ניט געװאָלט נעמען אף ארבעט, האָט ער זיך בא
זײַן שװאַגער אויסגעלערנט שנײַדערײַ. פּערעץ, מיט זײַנע גאָלדענע הענט און גוטן קאָפֿ,
האָט גיך באהערשט די מעלאָכע און מיט דער צײַט געװאָרן אפילע א צושנײַדער.

טעוויע האָט אויך דערציילט ועגן זיך. און כאָטש ער האָט װעגן אניעטשקען קיין
שלעכט װאָרט ניט געזאָגט, האָבן פּערעץ און פּערעלע פארשטאנען, אז טעוויען איז שווער.

פּערעצן און פּערעלען איז טעוויע אופריכטיק מעקאנע. זיי פארשטייען זיך אפן װוּנק,
זייערע געפילן און געדאנקען זײַנען איינער פארן אנדערן אָפן.

וועגן זײַן אומצופרידנקײַט דארף ער שװײַגן, ער קאָן דאָך איצט מיט איר שארף
ניט ריידן. גענוג, אז ער ווענדעט זיך צו איר אמאָל: אניע.

-- טעוועלע, מײַן נאָמען איז אניעטשקע. אניע איז א זידלװאָרט.

מיט ראָזעס קומען האָט זיך אניע בעעמעס טאקע דערפרייט. פאר איר איז ראָזע
די טאַכטער פון בער פעדער, די פרוי פון דאָקטער קאדיש, ייִכעס און אװטאָריטעט. מיט
אזוינע מענטשן פילט זי זיך אליין אויך כאָשעװער, עס גיט איר צו מער קאָװעד. און
אניע וויל אין ראָזעס אויגן אויסנעמען, זײַן סאָליד, פארדינען פרײַנטשאפט. טעוויע אָבער
פילט זיך ניט היימיש. ער ויל ניט, אז זײַן שוועסטערקינד ראָזע זאָל זיך אָנשטױסן
װוי פרעמד ער איז בא זיך אין שטוב, א שאָכן בא זיך אליין. און װי קומט עס צו אים? גע-
וֶוען אין טורמע, געווען אין סיביר און אויסגעהאלטן, נאָר פאר אניען פארלירט ער זיך,
ניט זיך פאָלגט ער, אניען פאָלגט ער. הײַנט װיל ער מער ניט ארױיסװײַזן זײַן שוואכקײַט.

ביידע פרויען זיצן פון ביידע זײַטן טיש אין לייעס אלטער אײַנגעפונדעוװועטער דירע.
אלץ איז דאָ סאָליד, שטרענג, אויסגערעכנט אף יאָרן, נאָר אָן א סימען פון הײַנטיקן טאָג.
אניע וויל גאָרניט ענדערן. ענדערן באטײַט פאר איר װידערשפּעניקן אין דעם, װאָס איז
פאראן, לייקענען אין אלץ, װאָס ביז איצט איז געװען און איז אָנגענומען. און כאָטש זי
איז װײַט ניט קיין פרומע און קאָן אפילע אויסקומען אָן יאָמקיפּער און אָן ראַשעשאָנע,
האלט זי פאר אן אוויירע אָדער פאר אן אוולע צו ענדערן אזוינס, װאָס איז אָנגענומען פון
גאָט און פון מענטשן.

פון איין זײַט זיצט באם טיש אניע מיט א יונג פּאָנעם, מיט א פולן קערפּער, װאָס
מאכט אָבער ניט קיין אײַנדרוק פון שװערקײַט, נאָר פון א ווארעמער לעבעדיקײַט, װאָס
קומט אוף אין פריידן. אנטקעגן זיצט ראָזץ, א שװערע ניט פון וואקסן, נאָר פון איר
מידער ברײטקײַט און פולקײַט, פון יאָרן, װאָס זעצן זיך אָפּ מיט לעבנס-פּראקטיק און
לעבנס-זאָרגן.

-- וי פילסטו זיך, אניעטשקע? זעסט אויס גוט.

די איך פיל זך אויך טט,

-- באוועג זיך װאָס מער, שפּאציר.

-- טעוויע באגלייט מיך אין די שפּאצירן.

-- דאָס װוּנדערט מיך ניט. אף אים פארלאָז איך זיך. מיט געשעפטן, אניעטשקע,
פארנעם זיך װינציקער. דארפסט רויִקײַט.

-- װער װעט זיך פארנעמען?

-- געפין א מענטשן, װאָס זאָל העלפן.

-- א פרעמדן! זאָל גאָט אויסהיטן.

-- פאראן אָרנטלעכע מענטשן.

-- אף יענעמס גוטס זײַנען ניט פאראן קיין אָרנטלעכע.

12

-- אניעטשקע, מע טאָר אזוי ניט. איך װעל דיר רעקאָמענדירן א מענטשן, פאר וועלכן
איך קאוויר, װוי פאר זיך אליין,

-- אזא דארף איך געוויס ניט. אָרנטלעכקײַט אין געשעפט, אין מיסכער איז אן
אומגליק.

-- פארגעס ניט, דו דארפסט וװערן א מאמע...

ראָזע איז פאר אניעטשקען ייִכעס און אװטאָריטעט -- ביז זי רירט ניט אָן אירע
געשעפטן, האָט זי אָנגערירט, װערט זי פאר אניען אויס ייִכעס, אויס אװוטאָריטעט. א פרעמ-
דער מענטש, װאָס קומט איר זאָגן דייעס. מיט אן אומצופרידענער שטים זאָגט זי:

-- כ'ווייס אליין, אז איך דארף װערן א מאמע. איך דארף ניט קיין פרעמדע אין
מײַן שטוב.

-- און דער טאטע װאָס זאָגט? -- פרעגט ראָזע.

אניע האָט זיך אָנגעצונדן. זי איז אופגעשפּרונגען, װי מע װאָלט זי מיט עפּעס דער-
לאנגט איבערן קאָפּ.

-- דער טאטע איז מײַן מאן, באלעבאָסטע בין איך.

-- אניעטשקע, מאך ניט קיין טאָעס. לייע האָט זיך מיט מיר באראטן, אף װעמענס
נאָמען אלץ איבערשרײַבן. איך ווייס, דײַן מאן איז באלעבאָס.

-- דאָס איז אונדזער זאך. װאָס מישט איר זיך צווישן מאן און װײַב? ווער בעט אײַך,
װער האָט אײַך גערופן?

-- אניע, פארגעס ניט, אז ראָזע איז מײַן שוועסטערקינד, זי איז מײַן גאסט.

ארויסגעזאָגט האָט ער עס צוישן די ציין, װי ער װאָלט זיך אײַנהאלטן פון שרײַען

-- דײַנע, אָבער ניט מײַנע. -- זי איז ארויס פון צימער.

קאפּיטל צויי

װאָס דען... מיִעסע דארפן זייף

-- זעקס:! מענטע! שאָכער! -- אזוי שרײַען די ייִנגלעך פון שול-הויף, טראִָיצע און
יורזיקע, ווען זי דערזעען פונדערװײַטן א גאָראָדאָװאָי, מעג ער, דער גאָראָדאָװאָי, קיינעם
ניט זוכן, אף קיינעם ניט פרעגן, ער גייט גאָר רױײַק צו זיך אהיים, סײַװי אָבער רופט
ער ארויס ניט קיין גוטע געפילן, ניט קיין צוט-וי, אפילע שרעק. די ייִנגלעך זאָגן אָן אין
דער וועלט ארײַן: היט זיך, זײַט פאָרזיכטיק. זעקס, מענטע, שאָכער!

ניט אומזיסט. די לעצטע צײַט רייצט מען שטארק אף ייִדן. באזונדערס טיילט זיך
אויס די פּעטערבורגער צײַטונג ,נאָװאָיע וורעמיא". דאָ אין דער שטאָט לייענען די דאַ-
זיקע צײַטונג גאָר װינציק מענטשן, עס זײַנען אָבער פאראן אזוינע, װאָס זוכן זי, קאָנען
אָן איר ניט אויסקומען. בא גאָטהעלפן אין שטוב װײיסט מען, װאָס אין דער צײַטונג
שרײַבט זיך, ניט װײַל מע קען דאָרט אָן איר ניט אויסקומען, נאָר װײַל סאיז נייטיק צו
וויסן, װוי װײַט דערגייט די סינע און דער בילבל.

אין די זומערדיקע קאניקולן זײַנען סימכע מיט בענציִענען, פארשטייט זיך, פרײַ און
באגעגענען זיך אָפט. ביידן ציט אין געסט צו גאָטהעלפן אהיים. דאָרט פילט מען זיך
אָנגענעם מיט גוטע און איידעלע מענטשן. און טאקע דאָרט האָבן ביידע געהערט, װאָס
די צײַטונג שרײַבט. דאָס מאָל, װען זי זײַנען אהער געקומען, האָבן די טעכטער מיט
נײַגער געהערט, װאָס זייער פאָטער דערציילט. און דאפקע די טעכטער פארגיבן הײַנט
פראגן. זי קענען ניט פארשטיין, װאָס הייסט זאָגן אָפענע ליגנס וועגן דעם דרייפוס-פּראַ-
צעס. די צײַטונג פארדרייט, פארלייקנט, פארקריפּלט דעם עמעס, קעדיי דאפקע באשולדיקן
דרייפוסן. די שװועסטער (איצט מעג מען שוין אָנרופן זייערע נעמען: זלאטקע און גאַלדע)
זײַנען שטארק אופגערעגט.

-- װי קאָן מען עס אזוי שרײַבן ,סאיז נייטיק צו מאכן אומדערטרעגלעך דאָס
לעבן פון די ייִדן אין רוסלאנד', -- זאָגט זלאטע. -- ס'איז דאָך א רוף צו פּאַגראָמען.
אזוינס איז טאקע אומדערטרעגלעך, באָזשע מאַי!

73

און גאָלדע, פון איבעראשונג און פארדראָס, שרײַט אפילע:

-- מע שעמט זיך ניט מיט שווארץ אף װײַס צו דרוקן: ,זשיד אידיאָט" (דער זשיד
גייט). און װאָס באדײַט עס, פאָטער? סטראשנאַ!

-- טעכטער מײַנע, עמעס, סטראשנאָ! דאָס באדײַט, אז מע שטעלט אריס די יִדן
פאר א גיריקער כײַע, װאָס װיל פארכאפּן רוסלאנד. מע שרײַט דאָך: ייִדן ווילן פארכאפּן
די רוסישע ליטעראטור און קולטור, די מעדיצין, די עקאָנאָמיק, אלץ ווילן זיי פארכאפּן,
און דער רעדאקטאָר פון דער צײַטונג, סוּװאָרין, שרעקט: זשיד אידיאָט, דער סוינע גייט,
דער ייָד קומט פארכאפּן און פארניכטן רוסלאנד!

-- װי קאָן מען עס אזוינס, פאָטער? וי קאָן מען װעגן אונדז אזא ליגן זאָגן.

דער פאָטער ענטפערט:

-- און װי קאָן דער שאָכן פון דער דערבײַיַקער גאס, איוואן שעװעץ, ניכטערער-
הייט שרײַען דאָס זעלבע?

הײַנט זאָגן שוין ניט די מיידלעך, אז דער טאטע טיילט אויס די ייִדן, אז װוּ נאָר
א גרויסער מענטש, דערקלערט אים דער טאטע פאר א יַדן. ניין, הײַנט פילן זיי, אז זי
אליין זײַנען די ייִדן. און אויב מע טיילט זיי אויס, איז עס נאָר צום שלעכטן. הײַנט פאר-
דריסט זיי אף די ייִנגלעך, וועלכע הערן אלץ און שװײַגן שטום.

-- איר שװײַגט. אײַך רירט עס ניט אָן. אײַך ארט עס ניט.

די מיידלעך (פארשטייען ניט דעם אונטערשייד צװישן זיך און די ייַנגלעך. זײי, די
מיידלעך, װאָס דארפן וװערן קאלעס, זיצן אין שטוב און מאָלן זייערע בילדער. זיי באגע-
גענען זיך מיט די מענטשן, װאָס קומען צו זיי אין געסט. װאָס פאר די שװעסטער איז
נײַס, איז שוין גוט באװוּסט סימכען און בענציענען.

פאר סימכען איז ניט קיין נײַס, אז ער איז א ,זשיד". ער האָט עס ניט איין מאָל געהער
פון דעם זעלבן איוואן שעוועץ. ניט קיין נײַס. סימכעס טאטע האָט עס געהערט, זײַן
זיידע, זײַן עלטערזיידע. װער אין רוסיש, װער אין פּויליש, װער איז דײַטש. דער דוירעס-
דיקער זיקאָרן לעבט.

אין אזא פאל קומען צו אים נאָך אנדערע געדאנקען: וויפל איז דער שיר? צי דארף
מען זיך ניט שטעלן קעגן? צי איז ניט די צײַט, אז מאָשיִעך זאָל קומען? און צי קאָן מען
דערװײַל ניט ענדערן די לאגע. ער איז א ייִנגל מיט עלטערע געדאנקען. ער טראכט:
עפשער איז דער טאטע גערעכט: מיט פארלייגטע הענט טאָר מען ניט זיצן.

און בענציען האָט שוין דורכגעמאכט א װעג פון לייקענען, פון װעלן זיך אויסטיילן
און אָפּטײלן, ער איז ,ער" און ניט ,זיי", ער איז פאר קיינעם ניט פאראנטװאָרטלעך. אזוי
האָט געדויערט ביז ער איז געװאָרן איינער פון , זיי", ביז ער האָט דערפילט דאָס זעלבע,
װאָס סימכע פילט פון געבוירן אָן.

יעכעזקל פארשטייט עס. ער באנעמט די געדאנקען און געפילן פון די ייַנגלעך.
אין זײַן צײַט האָט ער עס אליין איבערגעלעבט, ייִנגלװײַז האָט ער אויך געשריִען: זעקס,
מענטע, שאָכער. דאָס כאזערט זיך איבער, עס ענדערט זיך ניט. בענעגיע די ייִנגלעך
זײַנען די טעכטער ניט גערעכט, מיט דער צײַט װעלן זיי עס פארשטיין.

און די צײַט דערנעענטערט זיך.

אף די קאניקולן איז געקומען אהיים דער מאָסקװער סטודענט איסאק לאָנדאָן, דער
זעלבער, װאָס האָט פאראיאָרן דערציילט די מיידלעך װעגן זאָרג פאר דער װעלט און
וועגן אומרו פאר דער מענטשהײַט. די מיידלעך האָט הײַנטיקס מאָל געװונדערט, װאָס דער
סטודענט איז געקומען ניט אזוי צו זיי, וי צו זייער פאָטער, יעכעזקל גאָטהעלף. און ער
פירט זיך אוף, דער סטודענט, גאָר אנדערש, װי פאראיאָרן, ווען ער איז געווען ניט אזי
פארשלאָסן אין זיך, געװאָלט ריידן און גאָרניט הערן. אפילע אויסערלעך האָט ער זיך
מיט עפּעס געענדערט. מיט װאָס? געענדערט -- יאָ, מיט װאָס -- שווער אופצוכאפּן. גע-
קומען איז ער ניט צו בארימען זיך פאר די טעכטער, נאָר זיך אויסריידן פאר זייער פאָטער.

אין מאָסקװע איז איסאק לאָנדאָן א סטודענט און גאָרניט מער. ער איז פארנומען נאָר
מיט איינס: לערנען, שטודירן, מיט סטודענטישע קרײַזלעך איז ער ניט פארבונדן אין
סכאָדקעס נעמט ער ניט אָנטײל. ער געדענקט גוט, אז זײַן טאטע מיט בידע ברידער
האַרעװען אין ווארשטאט מיטן שילד , מיליטערישער שנײַדער", קעדיי אויסצוהאלטן דעם
ברודער, װאָס שטודירט אף דאָקטער.

דער ברודער איז זייער ייִכעס און זייער צוקונפט.

אין מאַסקװער אוניווערסיטעט האָט איסאק לאָנדאָן זיך פארנומען נאָר מיט װערן א
דאָקטער, און, װי געזאגט, זיך אין ערגעץ ניט געמישט. אָבער שטילע געדאנקען זײַנען

24

פון צײַט צו צײַט צו אים געקומען, אמאָל אין א פרײַער שאָ, אמאָל אפן געלעגער פארן
שלאָף. געדאנקען, װאָס לאָזן נאָך זיך ניט איבער קיין סימען. זיך באוויזן און אװועקגע-
פלויגן, װי עס בלײַבט ניט איבער קיין סימען אינדערלופטן נאָכן דורכפליען פין א פויגל,
גלײַך מיטן אָנקומען פון א געדאנק, באװײַזן זיך טייקעף דער טאטע מיט די ברידער:
ביסט אונדזער האָפענונג, מאך אונדז ניט אומגליקלעך. ער וויל אליין זיך אויך ניט מאכן
אומגליקלעך. אָבער לעצטנס קומט אויך אָן א געדאנק, װאָס רופט ארויס פארדראָס און
פארהאלט זיך לענגער. אזוינס איז געשען, װען א ריי צײַטונגען האָבן גענימען שרײַבן
און שרײַען, זידלען דרייפוסן, און פאריינס אלע ייִדן, אלע זײַנען זיי פארעטער.

די ערשטע צײַט אין אוניװוערסיטעט האָט ער ניט געפילט, אז ער טילט זיך אױיס
אלס ייָד, אָבער נאָכדעם האָבן א ריי סטודענטן גענומען קוקן אף אים פּונקט אזוי, װי
איוואן שעוועץ קוקט אף ייִדישע קינדער. דעמלט װערט אים ניט גוט, א קעלט נעמט אים
דורך, א פארדראָס כאפּט אים ארום. דער טאטע מיט די ברידער באװײַזן זִיך װוידער, נאָר
אָן טײַנעס, זיי שװײַגן, זי ווארטן, װאָס װעט ער זאָגן, נאָר ער שװײַגט אייך.

איסאק איז געקומען צו יעכעזקלען, װי צו אן עלטערן און קליגערן, צו א געניטערן.
פאראיאָרן װאָלט ער אליין געווען דער קלוגער, װאָס װאָלט פאר די טעכטער גערעדט
וועגן זאָרג פאר דער װעלט, הײַנט װיל ער וויסן װעגן זיך און װעגן זײַן פאָלק.

-- װאָס דערווארט אונדז... וי לעבט מען..

אָט די פראגן אינטערעסירן אויך די טעכטער. זיי נעמען פארשטיין דעם סטודענט,
אפילע זײַן אויסערלעכע ענדערונג, באנעמען זיי, שטאמט פון דעם, װאָס אפן הארצן איז
אים ניט גוט, א שווערע האָפענונג, ניט פאראן קיין כיישעק צו שטודירן. ער איז פאר-
לאָרן, ער זעט גאָרניט ארום זיך.

און יעכעזקל גאָטהעלף הייבט אָן פון סאָף. די פראגע, װי לעבט מען, ווארפט ער
אינגאנצן אָפּ. מיר זײַנען שטארק מיט דעם, װאָס מיר לעבן. אונדזער איינציק געווער.

דער סטודענט שװײַגט. דערנאָך שרײַט ער קימאט אויס:

-- דאָס איז גוט, װען סאיז דאָ אן אָנשפּאר, אף וװעמען זיך צו פארלאָזן.

-- װאָס הייסט אף װועמען? -- פרעגט יעכעזקל.

און ביידע טעכטער ענטפערן מיטאמאָל;

-- אף זיך אליין!

די ייִנגלעך זײַנען אויך דערבײַ. זי זיצן רויִק אין א װינקל און שװײַגן, שװײַגן און
שמייכלען. פון איין זײַט קאָן עס באדײַטן: װען עלטערע ריידן, דארפן זיך קינדער ניט
ארײַנמישן. אַבער פארװאָס שמייכלען זיי? שמייכלען, װי מענטשן, װאָס ווייסן א סאָד,
וועלכע אנדערע ווייסן ניט. און דאָס איז ריכטיק. זי האָבן זיך געגעבן טקיעס-קאף, או
מע טאַר ניט זיצן מיט פארלייגטע הענט, מע דארף ניט שװײַגן. נאָר װאָס שװײַגן, וען
שװײַגן ווייסן זיי נאָך אליין ניט. ייִנגלעך. זי נעמען אָבער אוף זייער טקיעס-קאף מיטן
גאנצן יינגלשן ברען. עפשער טאקע דערפאר שװײַגן זיי. א סאָד איז א סאָד.

די מיידלעך, װוידער, זײַנען אומצופרידן פון זייער שװײַגן און שמייכלען, זיי פאר-
געסן, אז זיי זײַנען עלטער, קאלע-מיידלעך, ניט זייער גלײַכן. צו באװוּנדערן, װי יעכעזקל
גאָטהעלפס טעכטער האַבן זיך געענדערט, גאָרניט צו דערקענען. זיי מאָלן איצט אנדערע
בילדער אָדער מאָלן אינגאנצן ניט. שטימונגען און געפילן, װאָס האָבן פריער געשוועבט
ארום זיי, ראָמאנטיש גערייצט, מיידלש געטרוימט האָבן זיך צו זיי מער דערנעענטערט,
געװאָרן רעאלער און ערדישער. די היימישע גוטסקײַט איז אָפּגעטראָטן, געקומען איז פאר-
דראָס. פארדראָס און זאָרג. לעצטנס האָט דער פארדראָס און זאָרג באקומען א קאַנקרעטן
אדרעס -- דער שאָכן פון דער דערבײַיִקער גאס -- איוואן שעוועץ, װאָס לאָזט ניט ארויס
פון דער האנט די ,נאַװאָיע וורעמיא", לייענט זי אומעטום, פאר אלעמען, שרײַט, קאָכט זיך...

אף מאַרגן, א זומערדיקער שאבעס-טאָג. סימכע מיט בענציענען זײַנען ארויס שפּאצירן,
אנטקעגן קומט אַן איוואן שעוועץ. מיט אָט דעם שעװעצן טרעפט, אז שאבעס, ערעוו זונ-
טיק, נעמט ער א ביסל מאשקע צוליב קוראזש, אָנצושרעקן א ייִדן. אָבער מיט א מאָס,
ניט זײַן שיקער, ניט פארלירן בא שכיינים זײַן ווירדע. און דאָך טרעפט אמאָל, אז ער
כאפּט יאָ איבער די מאָס, זעלטן, עמעס, אָבער עס טרעפט. הײַנט האָט עס געטראָפן.

איוואן שעוועץ -- א הויכער, א דארער, מיט לאנגע, שיטערע בלאָנדע האָר, מיט דינע
קימאט בלויע ליפּן, -- איז נאָך פון דער יוגנט אָן שטארק נערוועז צוליבן ניט פארגינען
א צווייטן, צוליבן שטענדיקן כוישעד זײַן, אז מע לאכט און מע שפּאָט פון אים, און אויך
צוליב דעם, װאָס ער קאָן קיינעם גאָרניט אָנטרױען און פארטרויען. ער עסט און יאדעט
זיר אליין.

ביידע ייַנגלעך זײַנען געבליבן שטיין. װאָס װעט זיי שעוועץ הײַנט ארײַנזאָגן און
װאָס װעלן זיי אים הײַנט ענטפערן. שװײַגן װעלן זי ניט. און זי גייען צו נעענטער. זי
דערקענען אים הײַנט ניט. ניט ער קאָן גיין און ניט ער קאָן שטיין, ער פּלאָנטערט מיט
די פיס, שטעלט זיך אלע װײַלע אָפּ און כאפּט זיך אָן מיט די הענט אָן א וואנט, ער זאָל
ניט פאלן. ער זידלט זיך ניט. די ניכטערקײַט איז פון אים אוועק און צוזאמען אויך אלע
ניכטערע געװוינהײַטן. ער איז איצט גאָר אן אנדערער, ער איז שיקער. וויפל ער גייט ניט
און וויפל ער שטייט ניט, טרעפט ער אלץ ניט דעם וועג צו זײַן היים. ער לאכט גוטמוטיק:
די גאס איז אנטלאָפן, די שטוב איז אנטלאָפן, װו זײַנען זיי? ער דערזעט די ייַנגלעך.
ער קוקט זיי אָן, באקאנטע, דוכט זיך, פון דער דערבײַיקער גאס, ער שמייכלט. ער פּלאָנ-
טערט מיט דער צונג:

-- יעוורייטשיקי... װווּ בין איך?

-- אין בלאָטע.

-- און װוּ איז מײַן היים?

-- אויך אין בלאַטע. -- דאָס זאָגן זי אים צולאָכעס.

-- די בלאָטע איז װײַט?

-- װײַט.

-- העלפט מיר, פירט מיך אהיים.

די ייִנגלעך ‏ גלייבן ניט זייערע אויערן. ער רירט זיך פון אָרט און נעמט פאלן, זי
כאפּן אים אונטער און שטעלן אף די פיס.

-- יעוורייטשיקי, טײַערע... פירט מיך אהיים.

זי פירן אים. און דערבײַ טראכטן זיי: דאָס ערשטע מאָל זעען זיי, אז א שיקערער
זאָל זײַן בעסער פון א ניכטערן.

בא איוואן שעװועצן אין דער אייגענער הילצערנער שטוב איז שטיל, ריין, צוגעראמט
און צוגעפּיצט. קיין קינדער האָט ער ניט. אף אים ווארטן א װײַב און א מאמע. דאָס װײַב
קאטיע איז א פולע און א גוטע, לעצטנס אָבער האָט איר פולקײַט גענומען קאליע מאכן
איר שײנקײַט. זי דערפרייט זיך, װאָס דער מאן אירער איז ניט ניכטער. אין אזא צושטאנד

76

איז ער א גוטער, און זי גייט אים מיט א צופרידן שמייכל אנטקעגן. הײַנט װעט עֶר זי
ניט זידלען, ניט האָבן קיין טײַנעס, נאָר זי קושן אַן א שיר און צעקנייטשן איר קאַפטל,

איוואן שעוועץ איז א טשינאָװניק. ניט פון די הויכע, נאָר אויך ניט פון די סאמע
קליינע. זײַן קויעך ליגט ניט אין זײַן טשין, נאָר אין זײַן נאָמען, װאָס איז באװווסט, װי
דער היטער פון פּראװאָסלאװיע, פון טראָן, א קעמפער קעגן סאָנים -- ייִדן, פּאַליאקן,
טאָטערן.

אנומלטן האָט זיך אים אויסגעדוכט, אז זײַן שיינע קאטיע קושט זיך מיט א שאָכן,
א יונגן ייִדישן באָכער. פון דעמלט אָן האָט זיך נאָך מער פארגרעסערט זײַן סינע צו ייִדן,
און אויך האט אין אים גענומען קאָכן די יוכע אף זײַן װײַב. דעמלט רעכנט ער זיך מיט
איר אָפּ. ער זידלט זי, רופט זי אָן מיט מיִעסע נעמען, עס טרעפט אויך, אז ער גייט נעכ-
טיקן צו א כאווער, קעדיי אלע זאָלן זען, װי מיִעס זי איז אים, די אומגעטרײַע. דאָס װײַב
איז אים דאפקע עמעס געטרײַ, נאָר אז שעוועץ נעמט זיך עפּעס ארײַן אין קאָפּ, איז עס
וי א שיגאָען, װאָס מע קען ניט אויסהיילן. פארפאלן! הײַנט אָבער, ווען די צוויי יעווריי-
טשיקעס האָבן אים ארײַנגעפירט אהיים, האָט ער װוידער ליב באקומען זײַן שיינע קאטיע.
די מאמע זײַנע, װערע פּיאַדאָראָונא, א גראָװע, א נערװועזע, ענלעך אף איר זון, איז
אומצופרידן. ניכטערערהייט איז דער זון אירער, אויסגעטרונקען -- איז ער דעם װײַבס,
און צו איר, צו דער מאמען, װעט ער האָבן טײַנעס, זידלען און באליידיקן.

ביידע ייִנגלעך האָבן גאָרניט פארשטאנען. קיינער קוקט אף זיי ניט, קיינער פרעגט
גאָרניט און זאָגט גאָרניט. די יונגע פרייט זיך, די עלטערע בייזערט זיך. זי האָבן שוין
געװאָלט שטיל ארויסגיין, האַט די אלטע זיך דערמאַנט און געזאָגט מיט טײַנע:

-- װער האָט אײַך געבעטן אים ברענגען א שיקערן?

-- ער אליין האָט געבעטן.

-- מאלע װאָס א שיקערער בעט.

דאָ האָט זיך די יונגע ארײַנגעמישט:

-- אָנשטאָט א דאנק בייזערט איר זיך. איר זײַט געבאָרן א שלעכטע. איר קענט
א מענטשן ניט פארלײַדן.

-- מענטשן... זשידקי... -- זי האָט אויסגערעכנט, אז דער זון װעט זי אינטער-
האלטן, דער זון אָבער האלט הײַנט אונטער זײַן פרוי. און מיט די זעלבע װוערטער, מיט
וועלכע ער זידלט קאטיען ניכטערערהייט, זידלט ער זײַן מאמע שיקערערהייט.

די ייַנגלעך גייען גלײַך אוועק.

שעוועץ מיט זײַן קאטיושען זײַנען אײַנגעשלאָפן אף איין קישן. אף מאַרגן, װי נאָר
ער עפנט די אויגן, קוקט ער זיך ארום: װוּ איז ער? ער פארשטייט ניט. די מאמע אָבער
איז אף דער וואך, ער האָט זיך אױסגעשלאָפן, אויסגעניכטערט -- איז ער אירער. און זי,
קאטינקע, מיטן שיינעם פּענעמל און מיטן פּוד פעטס װעט שטיין אין ווינקל מיטן פּאַנעם
צו דער ואנט. נאָר איוואן איז נאָך ניט אױסגעשלאָפן, הײַנט איז זונטיק, װאָס איז די
אײַלעניש? ער האָט זיך מיט קאטיען אזוי גוט אויסגעווארעמט, אז ער װיל נאָר שלאָפן
און די אלטע זעט, װי קאטיע מיט פארמאכטע אויגן לאכט פון איר. װוערע פיאָדאָראָוונא
האָט צײַט, איר שאָ װעט קומען, ער װעט זיך אויסניכטערן. און טאקע... ער איז שפּעט
אופגעשטאנען, ניכטער, גאָר זויער, אומצופרידן.

-- איוואן, -- פרעגט די מאמע, -- װוּ האָסטו זיך עס אזוי אָנגעטרונקען, װאָס צויי
יינגלעך האָבן דיך פאר די הענט געשלעפּט אהיים?

ער קוקט זי אָן.

-- מיך? מיך האָט מען געשלעפּט... איך בין אליין געקומען.

סײַ די אלטע, סײַ די יונגע שװײַגן. מע טאָר איצט א װאָרט ניט ארויסריידן. געפער-
לעך!

נאָך אין דעם זעלבן טאָג גייט עֹר ארויס אין גאס, און אין װעג באגעגענען אים
צוויי ייִנגלעך, וועלכע שטעלן זיך אָפּ און קוקן אים אָן.

-- װוער זײַט איר?

-- מיר האָבן אײַך נעכטן אָפּגעפירט אהיים.

-- אך, אזוי... דאָס האָט איר אויסגעטראכט דעם ליגן. איך בין אליין געקומען..

פון פארדראָס גייט ער צוריק אהיים. אין שטוב שװײַגט ער. ער פילט זיך אָפּגעשוואכט
און יל זיך לייגן אין בעט. די מאמע מיטן װײַב פארשטייען ניט, װאָס מיט אים קומט
פאָר. זי קאָנען דאָך טאקע ניט װיסן, אז זײַן בעריעשקײַט, זײַן זידלען זיך און שרײַען

77

נעמט זיך ניט אזוי פון קויעך, װי פון שוואכקײַט. ער איז אלעמען כוישעד, פארגינט ניט,
איז נערװעז-אַנגעשראָקן, מוז ער זיך זידלען, שרײַען, סטראשען, זוכן א שולדיקן, מע זאָל
פאר אים האָבן דערכערעץ. דאָס איז זײַן פעסטונג.

2

אין שווערע צײַטן מאכט מען אױיך כאסענע קינדער, ביפראט מיידלעך. מע זאָל
ווארטן אף בעסערס, קאַן מען זיך גאָרניט דערווארטן. צו יעכעזקלס פרוי, צו סימען, קו-
מען שאדכאָנים. ודי מיידלעך ווייסן װעגן דעם, נאָר װײַזן ניט ארויס קיין באזונדער
אינטערעס. צו זיי קומט אַפט דער סטודענט לאָנדאָן. די מאמע באנעמט, אז װעגן דעם
סטודענט איז ניטאָ װאַס צו טראכטן. צו צוויי מיידלעך קומט ער, צו איינער װאָלט ער
עפשער גאַרניט געקומען. ביידע שװועסטער, גאָלדע און זלאטע, זײַנען גרויסע איבערקלײַ-
בערנס. ניט יעדער קאַן זיי געפעלן, זיי פאָדערן א סאך. אָבער ווען צו דער מאמען קומט
ארײַן א שאדכן, ווילן זיי פונדעסטוועגן וויסן, וועלכן באָכער װעט מען אָנרופן. נײַגערי-
קײַט.

נאָך אלעמען פארשטייען די מיידלעך, אז עס האנדלט זיך וװעגן זיער גוירל. יאָ,
און װאָס װעט די מאמע זאָגן? איר װאָרט איז ניט װינציקער וויכטיק, װי זייער אייגן װאָרט.
אָבער אין איינעם א טאָג ווארפן זיי אן אומכיין אף די שאדכאָנים און אפן שאדכאָנעס
גופע. עס פּאסט זיי ניט, זיי ווילן ניט. דאָס איז פאָרגעקומען אין יענעם טאָג, וװען די
שוועסטער האָבן אָנגעזאָגט דעם טאטן:

-- פאָטער, פּאן סלאווינסקי איז צו דיר געקומען.

פּאן סלאווניסקי קושט דער מאדאם גאָטהעלף די האנט, זאָגט א קאָמפּלימענט די
טעכטער -- פּיענקני צורקי -- און גייט מיט צעשפּרײטע הענט צו יעכעזקל גאָטהעלף.
דער ערשטער אײַנדרוק בא די מיידלעך: א שטאלטנער, א בלאָנדער, שיינע װאָנצעס, װאָס
רופט ארויס רעספּעקט. באלד אָבער דערזעען זיי: ער הינקט אף דעם לינקן פוס און נייגט
זיך אָפט אף לינקס, װאָס רופט ארויס ראכמאָנעס.

די באקאנטשאפט פון יעכעזקל גאָטהעלף מיט ולאדיסלאוו סלאווינסקי איז אופגע-
קומען צוליב זייער ארבעט -- ביידע בוכהאלטערס אין מילן. (סלאווינסקיס באלעבאטים
זײַנען פּאַליאקן). גלײַך נאָך דער באקאנטשאפט האָט יעדער פון זיי דערקענט די אָרנטלעכ-
קײַט פון דעם צווייטן און ביידע פארטרויען איינער דעם אנדערן זייערע געפילן און גע-
דאנקען. ביכהאלטעריע איז פאר סלאווינסקין א מיטל פאר פּארנאָסע, זײַן ליבע איז
פּױלן און איר געשיכטע. די גאנצע פרײַע צײַט גיט ער אָפּ אף לייענען, פאָרשן, אנטדעקן.
פון צײַט צו צײַט קומט ער דערציילן גאָטהעלפן װעגן זײַנע דערגרייכונגען, ביפראט, אז
די געשיכטע איז דורכגעפלאָכטן אויך מיט יַדן. הײַנט איז ער געקומען רײדן װעגן
עסטערקען, די באװוּסטע שײנהײַט עסטערקע, די טאָכטער פון אָפּאָטשנער שנײַדער, װאָס
האָט פארקישעפט דעם קיניג קאזימיר דעם דריטן. זי איז געװאָרן זײַן ליבע. ער האָט זי
ארײַנגענומען צו זיך אין פּאלאץ, און זי האָט אים געבוירן צוויי זין און צװײי טעכטער.
די טעכטער האָט עסטערקע דערצויגן אין ייִדישקײַט, די צװויי זין, פעלקא און נעמיר,
זײַנען דערצויגן געװאָרן אלס קריסטן.

פּאן סלאווינסקי שטעלט זיך די אופגאבע צו דערװיסן, װאָס איז געװאָרן פון די
פיר קינדער, װאָס דער פאָטער זייערער איז געװוען א קיניג און די מוטער -- א טאָכטער
פון א שטעטלשן שנײַדער, -- א געשיכטע, װאָס איז פארלאָפן מיט הונדערטער יאָרן צוריק.

פון דער דאָזיקער מײַסע זײַנען די מיידלעך אויסער זיך, -- װאָס עס קאָן געשען!
װאָס עס קאָן פארלויפן! זיי ווילן מער ניט הערן פון שאדכאָנעס און שאדכאָנים, זיי ווילן
ליבע, זיי ווילן שײנקײַט, זיי ווילן זיך אופהייבן אף די פליגל פון זייער מיידלשער יונג-
קײַט. די ייִנגלעך קומען דערציילן װעגן זייער באגעגעניש מיט שעװעצן, די שװעסטער
באמערקן זיי ניט. זיי זײַנען ערגעץ אין די הימלען -- עסטערקע, קאזימיר דער דריטער
(דער גרויסער), ליבע, אך...

די מאמע זאָגט זיי גאָרניט. די מאמע פארשטייט זיך אף זיערע קינדערשע גענג.
זי װויל אָבער בא זיי ניט אָפּנעמען דעם פארגעניגן פון פריילעך פאנטאזירן. זאָלן זיי. דער-
װײַל איז זייער צײַט. די מאמע סימע קאָן זיך עס דערלויבן א טאָג און צוויי, אפן דריטן
זאָגט זי:

55 78

-- א שיינע לעגענדע מיט עסטערקען, עמעס?

-- א לעגענדע?!

-- װאָס זשע דען, דער קיניג האָט אין גאנץ פּױלן ניט געקענט געפינען קיין שיינע
פּאניענקע, נאָר געדארפט אָנקומען צו א קליינשטעטלדיקן שנײַדערס א טאַכטער?

-- זי איז אים געפעלן. מאמע, אף ליבע פרעגט מען ניט קיין קאשעס. באשערט!

-- א שיינער אײַנפאל איז עס, קינדער. אוואדע ליבע. איר מיינט, אז ליבע איז בלינד,
ניין, ליבע איז אויך קלוג. א קיניג! ניט קיין ייִנגל, װאָס װעט זיך פארליאפּען אין אבי-
וועמען. א שיינע מײַסע איז עס... װאָס עפּעס איז דער סטודענט לאָנדאָן לאנג ניט געווען
בא אײַך?

זי װיל נאָך דערװײַל ניט ארײַנפירן די מיידלעך אין א טרוקענעם כעזשבן. עמעס,
זי אליין איז אין דער יוגנט געוװען שיין און טרוקן, אָן א פּיצעלע ראָמאנטיק. אף דער
עלטער, ווען די שײנקײַט גייט אװעק, זײַנען צו איר געקומען געפילן. אוואדע ווילן די
טעכטער שיינס און פײַנס פארן הארצן און פאר דער נעשאָמע. װוּ נעמט מען עס? זיי ווילן
ניט קיין גערעדטע שידוכים... כאסאנים פאלן דען פון הימל אראָפּ. יענע עסטערקע האָט
קיין נאדן ניט געדארפט. זיי דארפן.

די מיידלעך האלטן זיך אָבער בא זייערס. זיי װוּנדערט, װאָס דער טאטע שװײַגט.

== פֿאָטער..;

-- איר זײַט גערעכט, קינדער, אָבער װאָס קומט ארויס פון גערעכטיקײַט? הילע
גערעכטיקײַט איז געגליכן צו דער לעװאָנע אין הימל. שיין, פּײַן, נאָר װײַט און קאלט.

די מאמע סימע פארשטייט עס, די מיידלעך זלאטע און גאָלדע פארשטייען עס ניט.
די מאמע טרייסט זיך: זיי װעלן װערן עלטער -- װעלן זיי װערן קליגער. און זי נעמט
װוידער אוף שאדכאָנים. מיידלעך דארף מען כאסענע מאכן. די ליבע קומט נאָכדעם.

פריער כאסענע, דערנאָך ליבע -- אזוי מיינט די מאמע, די מיידלעך טראכטן אנדערש,
זי טראכטן, װי זייערע כאווערטעס, די שװעסטער לאפּשין: ליבע און נאָר ליבע. און
לאפּשינס טאַכטער, ביילע, א סאמעט-שווארצע, מיט קלוגע אויגן גייט װײַטער: זי איז
קעגן דער באגרענעצונג, װאָס דאפקע א כאָסן א ייָד, א געליבטער א ייָד, זי װיל זײַן
פרײַ אין איר אויסוואל. יעכעזקלס טעכטער פארשטייען ביילען, אוואדע איז זי גערעכט.
אָבער זיי אליין, ווייסן זי װעט אף אזוינס ניט קלעקן קיין מוט און אנטשײידנקײַט. און
כאָטש זיי ווארפן אמאָל אוף דעם טאטן, אז ער מאכט אלע גרויסע מענטשן פאר יָדן,
איז אין זיי אליין די ייִדישקײַט טיף אײַנגעװאָרצלט. און װײַל זיי אליין קענען עס ניט,
אכטן זיי שטארק ביילען, האָבן זי ליב,

די מיידלעך היטן זיך, זייערע רייד װעגן ליבע און, באזונדערס, וועגן פרײַער ליבע,
זאָל ניט דערגיין צו דער מאמען. אָבער עפּעס דערגייט. די מאמע װערט שטארק אומרויק
און זאָגט דעם טאטן: כאסענע מאכן! סימע געדענקט, װי מײדלװײַז, ווען זי איז געווען
ניט נאָר יונג, נאָר אויך אָנגענעם-שיין, האָבן אָפיצערן פון איר די אויגן ניט אראָפּגע-
נומען, איר נאָכגעגאנגען, געזאָגט קאָמפּלימענטן. געװאָלט זיך נעענטער באקאנען. און נאָר
איר אױסגערעכנטקײַט, איר קאלטער כעזשבן האָט זי אָפּגעהיט. אמאָל אפילע לאכט זי
פון זיך: איך האָב שוין געקענט זײַן א גענעראלשע. אָבער אירע קינדער, וועלכע גלייבן
אפן װאָרט, וועלכע קענען ניט אונטערשיידן צװישן עמעס און ניט-עמעס (אָדער װי סימע
דריקט זיך אויס ,,צוישן קאָשער און טרייף') קאָנען זיך פארליאפּען אין א באַכערל מיט
א שיין פּענעמל און מיט א פּוסטן קאָפּ. זי האָפט, אז איין שידעך װעט זיך אינגיכן
אײַנגעבן.

2

די לעצטע טעג האָט סימכע אָפט געהערט, װי זײַנע עלטערן ריידן צווישן זיך װעגן
עפּעס א װײַטער רײַזע.

פון אבע דעם בעקער און זײַן ראָכעלע איז אָנגעקומען א בריו אין א שיינעם
קאָנװערט מיט אומבאקאנטע מארקעס. אבע שרײַבט: צו זיי איז דערגאנגען א קלאנג,
אז עזרע זיצט אָן ארבעט, קען זיך ניט אײַנאָרדענען, רופן זיי עזרען מיט דער מישפּאַכע
צו זיך. שיפסקארטן וועלן זי ארויסשיקן. זיי ווארטן אף א באלדיקן ענטפער. סײַ עזרע
און סײַ מאשע האָבן מיטאמאָל דערפילט, װי די װײַטע װועלט האָט ארײַנגעקוקט צו זי

79

אין שטוב. ניין, עס גייט נאָך דערװײַל ניט אין דעם, װאָס אָט נעמען זיי און פאָרן אוועק.
עס גייט אין דעם, װאָס ערגעץ איז פאראן אן אָנשפּאר, א שטיצע, א גוטער כאווער, װאָס
קען העלפן אין א שווערער שאָ. אין שטוב איז געװאָרן פריילעכער, דער טאטע מיט דער
מאמען לאכן אָפט, זײַנען שטארק צופרידן.

-- אבע האָט זיך דערמאַנט. א בעקער האָט א גיטן זיקאָרן -- זאָגט דער טאטע.

פאר עזרען און מאשען קומט אוף זייער יוגנט, ווען אלץ איז געװען גוט און פאר-
שטענדלעך, װען זייער ליבע האָט זיך אָנגעהױבן. און אלץ, פארשטייט זיך, זעט אויס
שענער, וי געווען.

סימכע קאָן אָבער ניט פארשטיין: פון װאָס זײַנען טאטע-מאמע צופרידן? פון דעם,
װאָס זיי פאָרן, צי פון דעם, װאָס זיי פאָרן ניט. ער אליין, סימכע, ווייסט דאָך אויך ניט,
ער וויל פאָרן, צי ער וויל ניט. מיט בענציַענען צוזאמען װאָלט ער געפאַרן. אָבער אליין?
ניט פאראן קיין כיישעק. אליין...

אויסגעפאלן איז עס אין דער צײַט, װען יעכעזקלס מיידלעך, ביידע -- זלאטע און
גאלדע =+ זײַנען פארנומען מיט זייערס און באמערקן אפילע ניט די יינגלעך.

-- אך, בענציִען, ווען דו פאָרסט אויך...

-- װאָס הייסט... און דו פאָרסט?

-- כ'ווייס ניט. מע וויל אונדז שיקן שיפסקארטן.

-- איך הער עס דאָס ערשטע מאָל.

-- און איך האָב עס געהערט מיט צוויי טעג צוריק.

בענציענען וװילט זיך ניט, אז סימכע זאָל אװעקפאָרן. מיט סימכען צוזאמען װעט
דאָך אויך פאָרן דער פעטער עזרע און די מומע מאשע.

די דאָזיקע נײַס האָט בענציַען געבראכט צו זיך אהיים. דער טאטע, דער דאָקטער
קאדיש זאָגט:

-- אָ, ריכטיק. גוט װאָס זיי פאָרן, פארשפּאָרן דאָ אָפּקומען. עזרע איז טאקע א
קלוגער.

אָבער ראָזע... אין דער מינוט קאָן זי ניט טראכטן, ניט ריידן, זי קאָן נאָר שװײַגן.
שפּעטער קומט זי צו-זיך, זי איז בא זיך ניט גענארט: עזרע איז פארגאנגענהײַט. אלץ,
װאָס האָט זיי געקענט פארייניקן, איז אוועק. אָבער די דאָזיקע פארגאנגענהײַט געהערט
דאָך איר, דאָס װערט איר װירקלעכקײַט, איר הײַנט. אף די עלטערע יאָרן ערשט פאר-
שטייט זי, װי געטרײַ און איבערגעגעבן זי איז געוװען דעם ליבע-געפיל, זאָל איצט זײַן
געוועזענע ליבע, גוט. די געטרײַשאפט אָבער און די זאָרג איז פארבליבן. און אוב זי
וויל זיך דערמאַנען, װאָס זי װיל פארגעסן, בלײַבט דאָך מיט איר איבער בענציען. ;אָבער,
טאטע-פאָטער, איך בין דאָך ניט נאָר א מאמע, נאָר אויך א פרוי".

אוויגדער מיינט עזרעס טויווע, װוינטשט אים גוטס. דאָס וייסט ראָזע. אָבער עזרע
װוועט דאָך מיט זיך אוועקפירן איר יוגנט, איר זיקאָרן, באגײַסטערונג און אנטוישונג. עמעס,
זאָל דאָס אלץ זײַן ניט מער, װי א סימען פון איר אמאָל, זאָל דער סימען פארבלײַבן.
זאָל עזרע וועגן איר אמאָל טראכטן, בענקען, געדענקען. זי װוייסט דאָך, װי אף דער װעלט
פירט זיך: דאליע אָטשי -- דאליע סערדצע.

און װי עס מאכט זיך אמאָל, קומט דער אויספיר אומגעריכט און גאָר פון אן אנדער
זײַט, דער אויספיר: שולדיק איז אניעטשקע, װאָס האָט אנטזאגט עזרען אין א שטעלע.
דער פארדראָס בא ראָזען איז גרויס, און זי װויל טעווקען עפענען די אױיגן -- ער איז
באלעבאָס! אניע זאָל אף אים ניט פאָרן רײַטנדיק.

ווען ראָזע זאָל געווען וויסן, וויפל פארדראָס און אומצוטרוי זי האָט ארײַנגעבראכט
צוישן טעוויען און אניעטשקען מיט איר אנומלטיקן זאָג ,דײַן מאן איז באלעבאָס!', װאָלט
זי זיך געוויס ניט געמישט מער צװישן מאן און װײַב. פאר אניען איז עס געוען, װי א
קויל, װאָס האָט זי דורכגעשאָסן אף דורך און דורך. זי האָט מיטאמאָל דערפילט, װי דער
ציל פון איר לעבן, װאָס זי האָט שוין קימאט דערגרייכט, נעמט זיך וואקלען, פאלן, פאר-
שווינדן, װערט פון װײַס שווארץ. װאָס איז איר פארלאנג: ניט זײַן פון קיינעם אָפּהענגיק,
זײַן א באלעבאָסטע, א גווירנטע, זאָגן דייעס, אָנפירן, מענטשן זאָלן דארפן צו איר אָנקו-
מען. דאָס אלץ װיל ראָזע צונישט מאכן. געהערט... טעווקע איז באלעבאָס. און זי? ניין,
זי װעט ניט דערלאָזן! איר כאָלעמט זיך שוין אפילע, װי זי פלעגט מײדלװײַז נאָכלױפן
טעווקען, און ער פלעגט אף איר ניט װעלן קוקן. דער פארדראָס אף ראָזען גייט פון טאָג-
צו-טאָג אריבער אף טעווקען. ער קאָן בא איר אלץ צונעמען. און כאָטש זי זעט זייער גוט,
אז טעווקע מישט זיך ניט, איז גלײַכגילטיק צו אירע געשעפטן, לאָזט איר איבער די פולע

5---8 80

מאָס פון באלעבאטעווען, װערט דער כשאד ניט שוואכער. פארקערט, עס טרעפן מינוטן,
ווען זי נעמט אף איר טעווקען קוקן. װי אף א סױינע, װאָס װיל זי אומגליקלעך מאכן.
ווען זי שװײַגט ניט און זאָגט עס ארויס, װאָלט ער זי אינגאנצן בארויקט. זי שװײַגט
אָבער, זי טרויט אים ניט, ער קאַן זי אָפּנארן.

עס האָט זיך אױסגעלאָזט, אז ראָזע פארשטייט ניט טעווקען, און טעווקע פארשטייט
ניט ראַזען. דאָס װאָלט נאָך געווען א האלבע צאָרע, ערגער איז, װאָס טעוויע פארשטייט
ניט אניען, און אניע פארשטייט אים ניט. אניע איז איצט א געטרײַע מאמע, דאָס קינד
איז אלץ, מער פון איר מאן, בילכער פון איר מאן, דאָס קינד איז דער יוירעש, אים װעט
אלץ געהערן. פון דעם געדאנק האָט זי גרויס האנאָע, זי האָט א בײַטש אף טעוקען,
ניט ער איז באלעבאָס, דאָס קינד איז באלעבאָס.

טעוויען װערט אלץ שװערער זײַן מיט איר צוזאמען, ריידן מיט איר, קוקן אף איר.
איר גיריקײַט פּײַניקט אים. ער דארף ניט די רײַכקײַט, ניט אין דעם באשטייט זײַן לעבן.
ער בענקט נאָכן אמאָל, נאָך זײַן יוגנט, נאַך זײַנע כאוויירים. ניט לאנג צוריק האָט ער
זיך געזען מיט פּערעצן און פּערעלען. זי זײַנען געווען צופרידן, זיי אליין האָבן שוין אויך
וֶועגן דעם געטראכט: גענוג צו שװײַגן, גענוג צו זיצן מיט פארלייגטע הענט.

נאָר דער באגעגעניש מיט פּערעצן און פּערעלען האָט טעוויע פּאַשעט אופגעלעבט.
בא אים איז א גוטע שטימונג, ער שפּילט זיך פריילעך מיטן קינד. אניע איז פון דעם
צופרידן, זי פארשטייט אָבער ניט, פון װאָס איז טעווקע צופרידן, די גאנצע צײַט הערט
זי ניט פון אים קיין איין װאָרט, קיין איין אָנדײַט אפילע, אז ער איז באלעבאָס. זי בארויקט
זיך. אייגנטלעך, איז דאָך שולדיק ראָזע, װאָס האָט זי צו טעווקען? אמאָל, אין א פרײַער
שאָ, קומט צו איר אזא טשיקאװו-מאָדנער געדאנק, אן אײַנפאל: זי אף זײַן אָרט װאָלט
ניט געשוויגן, ער איז דאָך טאקע באלעבאָס. און זי פארענטפערט עס: ,אף דעם בין איך
א גוטע באלעבאָסטע, א בעריע, ער קאָן זיך פארלאָזן". און זי נעמט װוידער צו אים שמייכ-
לען, אים געפעלן, מאכן א גוט לעבן. אָבער די פּײַנלעכקײַט בא טעויען גייט שװער
דורך, בא אים באקומט זיך ניט לײַכט אהער און לײַכט אהין, בא אים גייט דאָס געפיל
אריבער אין א פיזישן צושטאנד, ער קאָן אנדערש ניט.

װאָס װײַטער געפעלט אים אלץ מער זײַן יינגעלע שימעלע (א נאָמען נאַכן זיידן
שימען דעם שנײַדער), װאָס איז זייער ענלעך אף דער מאמען אניע און װאָס אלץ וינ-
ציקער און װינציקער געפעלט אניע אליין. זי האָט עס דערפילט.

און האָט אָנגעהױבן זיך פּוצן, אָנטאָן נײַע שיינע קליידער, טײַערע צירונג. זי וויל
זײַן די ערשטע ניט נאָר װײַל זי איז א באלעבאָסטע -- א בעריע, נאָר װײַל זי איז א
פרוי, װאָס וויל אויסנעמען אויך מיט איר שײנקײַט.

פּערעץ איז געקומען צו עזרען אין געסט. עזרע מיט מאשען האָבן זיך זייער דער-
פרייט. האָבן עס אָנגענומען, װי א באװײַז, אז צו באקאנטע איז שוין דערגאנגען דער
קלאנג װעגן א ,װײַטער רײַזע', קומט מען זיך געזעגענען. זי האָט צו זיך געשמייכלט:
ניט זי און ניט עזרע וייסן נאָך ניט, צי זיי פאָרן אָדער פאָרן ניט, אָבער צופרידן איז זי,
װאָס כאוויירים פארגעסן ניט, װאָס פרײַנט געדענקען. זי באמערקט, אז פּערעץ האָט זיך
װינציק געענדערט, איז װי שטענדיק רויַק, און זײַנע צעשויבערטע האָר, כאָטש זי ווילן
ניט אײַנליגן, זײַנען הײַנט צוגעגלעט און פארקעמט. זי טראכט זיך אירס, די מאנצבלען
שמועסן זייערס. אינמיטן זייער געשפּרעך כאפּט מאשע אומגערן און אומדערווארט אוף
די װערטער: ,מע טאָר ניט זיצן מיט פארלייגטע הענט". זי זעט אויך, אז ביידע זײַנען
אײַנשטימיק און דריקן זיך די הענט. זי איז געװאָרן אומרויִק, געװאָלט אױסשרײַען: װוידער!
געטראכט דערבײַ: װינציק געליטן? װינציק צאָרעס געהאט?

זאָגן זאָגט זי גאָרניט, נאָר אין דעם צווייפל פון ,יאַ" פאָרן און ,ניט" פאָרן האָט
אין דער רעגע בא מאשען גענומען די אויבערהאנט דער ,יאָ" פאָרן, אנטלויפן. און שפּע-
טער זאָגט זי עזרען אויך גאָרניט, נאָר א גאנצע נאכט שלאָפּט זי ניט, זאָל גאָט אויסהיטן,
עס זאָל זיך װידער איבערכאזערן טורמע, סיביר. און זי זאָגט מיט הארץ: טאטע אין הימל,
פארװאָס קומט עס מיר, אז װען איך פארגיי אין טראָגן, קומען צאָרעס און אומגליקן.

אף מאָרגן זיצן מאן-און-װײַב באם טיש און טוען זייער שטענדיקע ארבעט -- מאכן
פּאפּיראָסן. אָבער הײַנט רעדט מען װינציק, געציילטע ווערטער, יעדער טראכט װעגן דעם,
וועגן װאָס דער צווייטער טראכט ניט, גאָרניט אזוי װי פריִער, ווען יעדער באזונדער האָט
געטראכט איינס און דאָס זעלבע. אוועק א טאָג און צוויי, מאשע קאָן מער ניט שװײַגן.

-- מיט צוויי קינדער האָב איך קוים אויסגעהאלטן, מיט דרײַ..

81

דאָס איז געזאָגט געװאָרן אומגעריכט, און עזרע פארשטייט ניט, װעגן װאָס דאָס
איז געזאָגט געװאָרן. ער קוקט זי פארווונדערט אָן.

-- עזרע, מיט צוויי קינדער האָב איך קוים איבערגעלעבט די אומגליקלעכע שווערע
צײַט פון טורמע און סיביר. מער װעל איך ניט אויסהאלטן, ניין, מער ניט, ביפראט מיט
דריי...

-- װאָס איז דיר פּלוצלינג אײַנגעפאלן טורמע און סיביר?

-- אוי, מײַן מאן, עס ליגט מיר גוט אין די ביינער. די מישפּאַכעס פון די ארעסטיר-
טע לײַדן דאָך נאָך מער וי די ארעסטירטע גופע, דאָס ווייסטו?

מאשען ווילט זיך נאָך אלץ ניט זאָגן עזרען דעם עמעס, אז זי פארשטייט, װאָס בא-
דײַט , פארלייגטע הענט", און מיט װאָס דאָס ענדיקט זיך, װייסט מען דאָך גוט. ריידן
קעגן עזרען װויל זי ניט און קאָן ניט, אָבער װעגן א רײַזע מעג זי דאָך עפּעס זאָגן.

-- מיר דוכט, עזרע, אז די שיפסקארטן קאַנען אָנקומען.

-- אָנקומען? ויאזוי? מיר האָבן דאָך ניט געבעטן.

-- געבעטן האָב איך אייך ניט. געגעבן נאָר צו פארשטיין, אז מיט דער צײַט קען
עס צוניץ קומען.

-- מאשע, דו האָסט כיישעק צו פאָרן?

א יא.

-- און איך...

-- און דו װוילסט אלץ ריזיקירן. טײַערער, זאָלן די קינדער פריִער אויסוואקסן.

עזרע ענטפערט ניט. שװײַגט פארטראכט. זאָגן דעם עמעס װיל ער נאָך אויך ניט.
ער װיל מאשען ניט באומרויִקן. ריידנדיק מיט פּערעצן, האָט ער געהאט אין זינען נאָר
זיך אליין. ער איז דאָך אָבער ניט אליין. ער האָט א מישפּאַכע. זיך אליין מעג ער מאקריוו
זײַן. אָבער די מישפּאָכע? ער קוקט אף מאשען און אים װערט שווער אין געמיט, די נעכ-
טיקע גרינגקײַט און לײַכטקײַט איז אװעק. ער פילט זיך פארלאָרן, מיד און צעטראָגן.
װאָס איז מיט אים?

:

דערפאר איז עזרע געווען שטארק צופרידן, ווען צו אים איז אומדערווארט געקומען
טעוויע קושניר. און כאָטש עזרע איז ניט פון די, װאָס האָבן ליב פארטרויען סוידעס און
טיילן זיך מיט געפילן און שטימונגען, איז ער צוגעפאלן צו טעוויען, װי א דאָרשטיקער צו
א קוואל,

-- טעוויע, זיץ, טעוויע, װאָס הערט זיך בא דיר? װי לעבסטו, װאָס מאכט די מי-
שפּאַכע?

מיט די פראגן צו טעוויען האָט ער געװאָלט אָפּשלאָגן זײַנע אייגענע טײַנעס צו זיך
אליין. ער האָט, קאָן מען זאָגן, געװאָלט זיך אויסבאהאלטן הינטער זײַן כאווער, זיך ניט
ארויסזען. עס האָט ניט געהאָלפן. אף דער פראגע ,וי לעבסטו?" האָט טעוויע ניט געענט-
פערט. ער קאַן ניט זאָגן דעם עמעס, און קאָן ניט זאָגן דעם ניט-עמעס.

-- עזרע, און דו?

-- ניט איגאנצן גוט.

-- בא דיר? מאשע איז דאָך א גאָלד.

-- טאקע א גאָלד. און בא דיר איז דען אנדערש?

-- אנדערש.

בא עזרען און טעוויען פארנעמען איצט דעם אױבנאָן זייערע פרויען. עמעס, בא ביידן
פארשיידן.

-- אנדערש, טעוויע, פארװאָס? װאָס פעלט דיר?

-- מיר פעלט גאָרניט, איך האָב איבעריקע.

-- איך קען עס ניט באנעמען, טעוויע.

-- פארװאָס קענסטו ניט. פּערעץ מיט פּערעלען פארשטייען זיך, דו מיט מאשען פאר-
שטייען זיך, איך מיט אניעז פארשטייען זיך ניט. -- און טעוויע נעמט דערציילן עזרען וועגן
זײַן לעבן,

82

װאָס מער עזרע הערט ועגן אניען, אלץ מער זעט ער מאשען. און װאָס מער ער זעט
זי, אלץ ליבער ווערט זי אים. זײַן מאשע איז מיט גאָרניט ענלעך אף אניען, זי איז א גוטע,
א הארציקע, א קלוגע, זי לעבט פאר אים און פאר די קינדער.

ער כאפּט זיך, עזרע, אז ער טוט ניט גוט. ער טראכט מער פאר זיך, װי ער הערט
טעוויען.

טעוויע באמערקט עס ניט. פאר אים איז גאָרניט אזוי וויכטיק, צי הערט מען אים,
װי וויכטיק אים איז ארויסצוריידן זיך, אראָפּרײדן פון הארצן.. אים איז שווער.

אין איינעם א פרײַטיק אינדערפרי האָט איוואן שעוועץ פארזוכט א ביסל מאשקע און
איז אין גרויס קוראזש ארויס אפן פישמארק מיט א ;נאָװאָיע רעמיא" אין דער האנט.
אין דער צײַטונג איז מיט גרויס האנאָע און האָפּערדיקײַט באשריבן, װי מע האָט בא דרייפוסן
אָפּגענומען זײַן קאפּיטאן-ראנג, און װי מע האָט אים אלס פארברעכער פארשיקט אפן טײַװל-
אינדזל. און די אונטערשטע שורע: אין אלץ זײַנען שולדיק ייִדן.

נאָך פאראן גענוג צײַט אינעם זומערדיקן פרײַטיק צו קויפן פיש און אָפּקאַכן אף
שאבעס. דער מארק לעבט און טומלט, די געשטעלן זײַנען פול מיט קערב און באליעס
פיש פון אלע מינים. לעבעדיקע העכט מיט זילבערנע שפּן פּאטשן מיט די שטארקע עקן
און שפּריצן די קוינים אין פּאָנעם ארײַן. די קימאט אײַנגעשלאַפענע שלײַענס מיט די פאר-
גלאָצטע אויגן אָטעמען שװער בא די שטיקער אײַז. אין קאָפּטיכלעך מיט פארבונדענע עקן
אף הינטן, אין ברייטע פארטעכער מיט טיפע קעשענעס שטייען בא די קערב און באליעס
פישערקעס-בעריעס מיט רויטע בעקלעך, מיט פילבאר-טשוטקע נעזלעך און פארקויפן מיט
פלינק-באוועגלעכע הענט זייער סכוירע. דערבײַ דערלאנגען זיי מיט די שארפע צינגלעךר
אזא שפּראך, װאָס יעדעס װאָרט טרעפט אין ציל און לעכערט דורך. די מאנצבלען לאכן
צופרידן. די ערעוו-שאבעסדיקע װײַבער לאָזן אראָפּ די אויגן, רויטלען זיך פארשעמט און
האָבן מוירע צו דינגען זיך פארן פּרײַז, גאָט זאָל אויסהיטן ארײַנצופאלן אין א מױיל פון
א פיש-הענדלערקע.

די פישער אליין גייען ארום צװישן די פארשופּטע טישן, געפלאַכטענע קערב און
פיש-פארשמעקטע ראָגאָזשעס שוין אונטערגעסנאָסקעטע פון א טראָפּן יאש. עס רעדט זיך
נאָר אזוי -- ,א טראַפּן".

און א ביסל װײַטער, אין דער זײַט שטייט שעוועץ מיט א צעעפנטער צײַטונג און רופט
קוינים. און װער עס שטעלט זיך אָפּ, יענעם לייענט ער פון דער צײַטונג װעגן דרייפוסן,
וועגן ייִדן. און שיט נאָך צו פעפער פון זײַן זײַט.

אינמיטן לייענען און זידלען דערזעט ער, װי צוויי ייִנגלעך (סימכע און בענציִען) קוקן
אים ארײַן אין די אויגן, זי שטייען אנטקעגן און רירן זיך ניט פון אָרט. שעוועץ רײַסט
איבער דאָס לייענען. אָט די ייִנגלעך ווירקן אף אים זייער שלעכט. ער פילט, װי זי קוקן
אין אים ארײַן אזוי טיף, אז זיי דערזעען געוויס יענעם טאָג, װען זיי האָבן אים געפירט
אונטער די הענט אהיים. און ער קען זיך שוין ניט אײַנהאלטן פון אויסגיסן זײַן צאָרן אף
די ייִנגלעך, װאָס קוקן אים אָן און שמייכלען. עס קלײַבן זיך ארום מענטשן, עס װערט
א געשריי און א טומל. א יונג װײַבל איז צוגעלאַפן צו די פישער: שיקורים, פּיאניצעס..
ייִדישע קינדער... און איר שװײַגט...

איידער אָבער די פישער האָבן זיך א ריר געטאָן, האָבן די פישערקעס געלאָזט זייערע
קערב און באליעס אף גאָטס באראָט און מיט נאסע שמאטעס אין די הענט זיך געלאָזט
צום טומל. שעוועץ האָט זיי דערזען און פארציטערט געװאָרן, װאָלטן די פישער אהער גע-
לאָפן, װאָלט ער זיך פון אָרט ניט גערירט, זאָלן זי אים כאָטש מיט א פינגער אָנרירן,
שויבן װעלן פּלאצן, פעדערן װעלן פּליִען! אָבער די פישערקעס... זי װעלן אים אויספּאטשן
מיט די נאסע שמאטעס און צוליב שפּאָט נאָך און קאטאָװעס אים די הויזן אראָפּלאָזן. פײַן
װעט ער אויסזען. די גאנצע שטאָט װעט פון אים לאכן. און ער פילט שוין אפילע, װוי ער
שטייט א געשמיסענער אינמיטן מארק. שעוועץ נעמט אָפּטרעטן, נעמט אײַלן, נעמט לויפן
גיכער, גיכער... מיט די לעצטע קויכעס.

5

די צײַטונג איז פארבליבן בא די ייִנגלעך אין די הענט.

מיט דער צײַטונג אין קעשענע זײַנען די ייִנגלעך געקומען צו יעכעזקלען און זײַנע
טעכטער.

בא יעכעזקלען האָט מען שוין אף זיי געווארט. צי דען װעלן זי ניט קומען? די טעכטער
האָבן אפילע דורך די פענצטער ארויסגעקוקט -- צי גייט מען. און אויך די מאמע זייערע,
סימע, װויל זיי זען און אויסהערן, װאָס זיי דערציילן. און אז די ייִנגלעך זײַנען געקומען,
האָט מען זיי אופגענומען מיט גרויס פּאראד. סימע האָט אפילע אָנגעטאָן אירע יאַמטעוװודי-
קע קליידער און ארױיסגעשײַנט פון זיי, װי אין די מיידלשע יאָרן. זי ווייסט, וועלכע קאַ-
לירן איר פּאסט -- װײַס און בלוי. די מיידלעך זײַנען נײַגעריק צו זען און הערן, װאָס
סימכע מיט בענציענען װעלן דערציילן. אויך יעכעזקל ווארט מיט אומגעדולד.

די ייִנגלעך האָט מען אוועקגעזעצט אף דער קושעטקע, און אלע האָבן זיי ארומגע-
רינגלט, אָנגעקוקט, געשמייכלט, נאָר געשוויגן. אין דער מינוט האָט אלעמען אויסגעדוכט,
אז א װאָרט איז איצט איבעריק. ס'איז אזוי אויך גוט. עס האָט זיך באקומען, װוי בא פּערעצן;
,סאיז פאראן א העכערע בכינע: א ניגן, װאָס זינגט זיך אליין, נאָר אָן װערטער -- א ריי-
נער ניגן!" אין דעם פאל איז עס רינע פרייד, פארגעניגן אָן װערטער, אנציקונג. די
ייִנגלעך אליין קוקן אויך אלעמען אָן און שװײַגן.

איבערגעריסן דאָס שװײַגן האָט דער סטודענט לאָנדאָן, וועלכער קומט צו בידע
שוועסטער (צו איין מיידל קומט מען, װי א כאָסן, צו צװיי -- װי א באקאנטער). דעם
סטודענט האָט מער אינטערעסירט, ויָאזוי איוואן שעוועץ איז אנטלאַפן.

-- און פאר װעמען? ניט פאר די פישער, נאָר פון די פישערקעס.. איז ער דאַך
נאָך אלעמען אויך א נאר...

-- ניין, קיין נאר איז ער ניט. ער זאָל געווען זײַן א נאר, װאָלט ער ניט אָפּגעטראָטן.
ער איז א כיטרער... און עפשער אפילע א קלוגער, -- האָט געענטפערט יעכעזקל.

-- א טרוס! -- האָט דער סטודענט שארף ארויסגעזאָגט.

-- ניין, דאָס אויך ניט. מע דארף פּאָשעט ויסן, וען אָפּצוטרעטן, קעדיי ניט צו
פארשפּילן.

-- איך פארשטיי עס ניט.

-- און מיר אויך ניט, -- זאָגן די שוועסטער.

-- איר זײַט נאָך קינדער -- קינדער... פאר די פישער װאָלט ער ניט אָפּגעטראָטן
זיי װאָלטן ניט געוואגט אים אָנצורירן, די װעלט װאָלט זיך געקערט. אָבער די פישערקעס...
פרויען פּאטשן א מאנצבל. מע װאָלט זיי נאָך געהאָלפן. ער פארשטייט דאפקע, װאָס ער טוט,

-- לאָגיש, נאָר פארדראָסיק, -- זאָגט סימע.

-- עמעס, -- האלט אונטער דער סטודענט.

6

לויטן קאלענדאר איז שוין אָנהײב הארבסט, ערשטע טעג פון סענטיאבער. דער זומער
אָבער האָט זײַן אייגענע מיינונג און זײַן אייגענעם כעזשבן. סאיז נאָך גרין און גאָר וינ-
ציק געל. די זון סײַ זי שײַנט, סײַ זי ווארעמט. יונג און אלט באָדט זיך אין טײַך, אין די
קופּאלניעס. אלע טראָגן נאָך זומער-קליידער.

דער קאלענדאר איז שטארקער.

אין די גימנאזיעס און שולן לערנט מען שוין (עמעס, די כיידער-ייִנגלעך זײַנען פרײ,
סאיז איצט ביין-האזמאנים). פארטאָג זאָגט מען סליכעס, אינדערפרי באם דאוונען בלאָזט
מען שויפער.

די שטאָט איז א זומערדיקע, דער מארק איז שוין א הארבסטיקער. קאווענעס, דיניעס,
װײַנטרױבן, עפּל, בארן -- אלץ, װאָס איז באשאפן צו מאכן , שעכעיאָנו" אף ראַשעשאַנע.

סימכע און בענציען זײַנען פארנומען, זיי לערנען. דער סטודענט איז אויך אוועקגע-
פאָרן לערנען. שעוועץ באװײַזט זיך זעלטן אפן מארק מיט דער ;נאָװאָיע וורעמיא" אין
דער האנט. זינט ער איז געלאָפן פון די פישערקעס, האָט ער דעם געפיל, אז לויפנדיק,
האָט ער עפּעס פארלאָרן, אין דער ערשטער ריי -- די ווירדע צו זיך אליין. שטענדיק האָט
ער געליטן פון דער מוירע, אז מענטשן באריידן אים, שפּאָטן פון אים. הײַנט איז ער זיכער,

84

אז געוויס לאכט מען, געוויס שפּאָט מען, מע כויזעקט און מע כיכיקעט. דאָס פארמינערט
זײַן זיכערקײַט, זײַן רויִקײַט און פארגרעסערט זײַן נערװעזקײַט.

זײַן װײַב קאטיע, װאָס האָט איבער אים גענומען דעם אױבנאָן און די מאמע אָפֹּגַע-
רוקט אין דער זײַט, טרייסט אים.

-- אומזיסט, וואניע, ביסטו צעטראָגן. אָט פאר די ראזבאָיניצעס-פישערקעס װעט א
גאנצער עסקאדראָן קאוואלעריע אָפּטרעטן. און דו ביסט דאָך געװען איינער אל --
קעדיי אים בארויִקן, נעמט זי אים ארום און קושט אים. ער לאָזט זיך אײַנרײדן און פירט
קאטיען א ביסל זיך אויסרוען אף איין קישן.

דער מאמען פארדריסט עס. זאָגן עפּעס קעגן האָט זי פּאַשעט מוירע, נאָר גיט א זאָג,
וי גלאט אין דער וועלט ארײַן:

-- צו צוואנציק יאָר האָב איך שוין געהאט א קינד.

איוואן כאפּט ניט אוף דעם מיין, קאטיע באנעמט גוט, אז דאָס איז געװאָרפן א שטיין
אין איר גאָרטן -- זי האָט ניט קיין קינדער. אָבער װער איז שולדיק? ניט זי. אין ליבע
איז וואניע א שוואכינקער. ווען ער קושט זיך אפילע, טראכט ער מער ועגן ,נאָװאָיע וורע-
מיא", װי וועגן דער ווארעמקײַט פון איר קערפּער. פונדעסטוועגן האָפט זי. זי האָפט צוליב
זיך און צוליב צולאָכעס זײַן מאמען, װאָס װויל זי דערטרינקען אין א לעפל וואסער.

קאטיע איז א װוילע, א פארשטענדלעכע, זי האָט א גוט הארץ און קאָן ניט פארלײַדן
קיין אוולע. אין לעבן דארף זי ניט מער, װי א מאן און קינדער. א מאן האָט זי, קיין קינדער
האָט זי ניט. זי לעכצט, זי כאלעשט צו האָבן א קינד, זי לעבט עס שטארק איבער. און
אמאַל כאָלעמט זיך איר אף דער װאָר, װי זי דריקט איר קינד צום הארצן. און אמאָל אפילע,
ווען זי פילט דעם מאן נאַענט לעבן זיך, װען ער איז גוט צו איר, זאָגט זי אים אפן אױיער:
אָן א קינד איז אומעטיק.

-- אוואדע, -- ענטפערט ער.

-- נו?

-- האָב א קינד, אדעראבע.

-- א קינד האָט מען זאלבעצווייט.

-- מיר זײַנען דאָך צוויי.

-- אָבער...

-- די מאמע איז אומצופרידן, װאָס דו האָסט קיין קינד ניט.

-- איך בין דען שולדיק?

-- ווער זשע דען?

זי ענטפערט ניט, ער זאָל ניט בייז ווערן און ניט נעמען זי זידלען.

קאטיען פארדריסט, װאָס די אופרעגונג, די גאליקײַט זײַנען פון איר מאן ניט פאר-
שװוּנדן. ער זאָל אפילע װעלן זײַן מילדער, קאָן ער עס ניט. דאָס אלץ איז צו אים איבער-
געגאנגען פון דער מאמען, פון ערע פיאָדאָראָוונא, אף וועמען ער איז ענלעך, וועלכע פאר-
גינט קיינעם גאָרניט און איז קיינעם ניט מויכל. זי זעט דאָך, קאטיע, אז איוואנס ייַנגערער
ברודער איז גאַר אן אנדערער, מער געראָטן אין פארשטאָרבענעם טאטן. פאר זיך ווייסט זי,
אז דער ייַנגערער ברודער איז איר מער געפעלן, כאָטש כאסענע האָט זי געהאט פארן עלטערן.
און געווען איז זי דאן דינער, שענער און פריילעכער. איר װוּנדערט, ויאזוי צוויי ברידער
קענען זײַן אזוי פארשיידן. דער ייִנגערער ברודער מיכאיל (אָדער פּאַשעט מישע) איז א
קרעפטיקער באַכער, װאָס האָט ליב שפּאסן, לאכן, זינגען. דער ייַנגערער האָט באקאנטע און
גוטעפרײַנט צוישן ייִדן. און זי אליין, קאטיע, װיל נאָך אויך לאכן, זינגען און טאנצן, װי
אין די מיידלשע יאָרן. פאר זיך ווייסט קאטיע נאָך עפּעס, װאָס גאָט זאָל אויסהיטן, אז
איוואן זאָל עס װויסן. מײדלװײַז האָט זי צוויי אָװנטן שפּאצירט מיט א ייִדישן באָכערל,
ביידע זײַנען זיך געווען געפעלן. אָבער... ניט ער האָט געװאָלט זיך שמאדן, ניט זי האָט
געװאָלט זיך מעגײַער זײַן. און ביידן גייען ביז הײַנט נאָך יענע צװײי באגעגענישן באם
ניעמאן אף די קאַלאָזשעס.

17
די טעג פון טפילע, כאראָטע און פארגעבונג זײַנען שוין אוועק. סוקעס איז מען סטא-
טעטשנע געזעסן אונטער א סכאכיקן דאך, סימכאסטוירע האָט מען פריילעך געהוליעט,
דער הארבסט אָבער איז נאָך אלץ א זומערדיקער, א ליכטיק-ווארעמער. בא שימען-לייווי

89

אין שענק איז װוידער געװאָרן פריילעכער, אפילע שאבייסצונאכטס צו מעלאווע-מאלקע זיצט
דער באלעבאָס אין זײַן וועסטל אריבער דעם שאבעסדיקן העמד און פארקויפט באם בו-
פעט ביר און בראנפן, און אויך אלערליי צובײַסנס, װאָס װעקן דעם אפּעטיט.

הײַנט האלט מען דאָ אין איין ריידן װעגן די בעריעס די פישערקעס. מער פאר
אלעמען לאָזט זיך הערן דער שטענדיקער באזוכער מעשל דער טרעגער -- א היכער, א
טרוקן-שטײַפער, מיט לאנגע געזונטע הענט, װאָס האָט ליב, ווען ארום טומלט, רוישט, רו-
דערט און דרייט זיך. ער רעדט הויך אף א קאָל:

-- שיין װאָלט ער אויסגעזען דער שעװעצניק, װען צירעלע קאָזאק אָדער ראָזקע
ציילעם פּאטשט אויס מיט א שליימיקן העכט זײַן נארישע צורע. מע װאָלט אים גע-
דארפט לײַען פרישע הויזן. כא-כא-כא.

און כאימקע כיירעם, וועלכער לאכט שטענדיק פון זײַן אייגענער כאָכמע, לאכט נאָר
פריער, איידער ער זאָגט די כאַכמע ארויס, פארגייט אין געלעכטער. ער יל עפּעס זאָגן,
נאָר קאָן ניט, דאָס לאכן לאָזט ניט. מעשל האלט ניט אויס:

-- הירזשע ניט װוי קיין פערד, ביסט דאָך ניט מער װי אן אייזל,

עס עפנט זיך די טיר און אומגעריכט קומען ארײַן ציפּקע פײַער מיט קוסיעל ציפּער.
עס װערט טייקעף שטיל. יעדער קוקט ארײַן אין זײַן גלעזל, אין זײַן טעלער. די ערשטע
מינוטן ווארפט קיינער קיין בליק ניט אין זייער זײַט, גאָרניט איז געשען. אָבער גאָר אינ-
גיכן נעמט מען זי באטראכטן. ציפּע מיט קוסיִעלן קומען אהער זעלטן, אָבער קומען. ביידע
האָבן זיך גענוג געענדערט. ציפּע, עמעס, איז נאָך א באוועגלעכע, א גיכע, א פלינקע,
אָבער אָן דעם פריִערדיקן רייץ, אָן דער מיידלשער שײנקײַט, אָן דער פרוייַשער שטאלט-
נעקײַט. א מאמע פון צוויי קינדער, מיט א מאן, װאָס װיל אין ערגעץ זיך ניט באװײַזן,
װאָס פאַלגט אין אלץ דאָס װײַב און האָט ניט קיין אייגענעם פארלאנג און וילן. זי איז
געװאָרן מער ייִדענע, מער באלעבאָסטע, װאָס פארשטייט שוין גוט, װאָס באטײַט צוקערקעס
פאר קינדעוי. קוסיעלן איז זי זייער איבערגעגעבן, היט אים, גיט אים מוט. און קעדי
דערוועקן אין אים זײַנע פריילעכע יוגנט-יאָרן, פירט זי אים צו שימען-לייווי אין שענק. ער
גײט, ער לאַזט זיך פירן. אָבער זײַן אייגענער ווילן איז דערבײַ ניט פאראן. זי גיט אים
טרינקען, ער טרינקט, נאָר אָן קיין שום האנאָע. ער איז איר מאן אָבער קיין באדער-
פעניש אין דעם פילט ער ניט. ער פאָלגט ,ער איז אָבער ניט דער פריִערדיקער , ער", ניט
קוסיִעל. א פרעמדער, װאַס קוקט אף זיך פון דער זײַט. און נאָר ווען ער שװײַגט, ווען ער
איז אליין מיט זיך, דעמלט איז ער -- ער, דער צעבראַכענער קוסיִעל, װאָס שעמט זיך פאר
מענטשן, באהאלט זיך אויס פאר גאָט. ער ווייסט זײַן כעזשבן: געװען קאָלבױ, װאָס אין
דער קאָרט סײַ מיט גאָט, סײַ מיטן טײַװל. איצט ווייסט ער ניט, מיט וועמען ער איז, ווער
איז ער? װוען ציפּע באמערקט ניט, פאסט ער און בעט בא גאָט מעכילע. דערבײַ װענדעט
ער זיך צו אים אין דער דריטער פּערזאָן, װי ציפּע באם ליכט-בענטשן (דער גאָט פון
אווראָם, פון ייִצכאָק און יאנקעוו), װענדן זיך צו אים דירעקט שעמט ער זיך און האָט
אפילע מוירע. פון זײַנע אלטע באקאנטע זעט ער קיינעם ניט. אײנמאָל נאָר פאר יאָמקי-
פּער איז ארײַנגעקומען אוורעמל און געזאָגט: װאָס צום אייבערשטן -- זאָל ער דיר מויכל
זײַן, װאָס צו מיר -- בין איך דיר מויכל. קוסיעל האָט גוט באנומען, אז מויכל איז מען
אים צוליב יאַָמקיפּער און ניט װײַל אים קומט עס, װײַל ער איז עס װערט. דעריבער
טאקע האָט ער ניט דערפילט מיטן הארצן, אז ער איז ריין פון אוולעס סײַ קעגן מענטש,
סײַ קעגן גאָט. און דאָך איז אים לײַכטער שוין פון דעם אליין, װאָס אוורעמעלע איז צו
אים געקומען, װאָס מע האָט אים אין זינען, װאָס מע זאָרגט פאר אים. אוורעמעלע, מיילע....
געקומען... ער וויל אָבער ניט, אז עליע שלײַען זאָל צו אים קומען, פאר עליען האָט ער
אנגסט, ער פילט שרעק און פּאכעד פארן טאטן פון זײַנע קינדער. אין בעסמעדרעש האָט
ער אלעמען מויכל געװוען, האָט מען אים פון בעסמדערש צוגענומען, פון גאָט אָפּגעריסן
און ער איז װוידער ניט מער, װי קוסיעל ציפּער פון אמאָל, איז ער ניט זיכער מיט זיך
אליין, גאָרניט זיכער. קיין שלעכטס וויל ער קיינעם ניט טאָן, נאָר צי װעט ער קענען האלטן
װאָרט, צי װעט ער אויסהאלטן, וויל ער עליען ניט זען.

און ציפּע, װאָס װויל ניט און דארף ניט מער קיין קינדער, װיל דאַך עליען זען, דעם
טאטן פון אירע צוויי ייִנגלעך. זי װיל אים ניט, זי דארף אים ניט, אָבער מיט אים האָט
זי געזינדיקט. זי װויל אף אים א קוק טאָן, זי יל וויסן, װי װעט ער קוקן אף איר, עפשער
וועט ער זיך נאַכפרעגן אף די קינדער. און װער וייסט נאַך, צי װעלן זי אף יענער-
וועלט ניט דארפן צוזאמען ענטפערן און אָפּקומען פאר זייערע זינד?

6

דערװײַל זיצט זי מיט קוסיִעלן בא שימען-לייווי אין שענק. זי אליין רירט זיך צו
קיין זאך ניט צו, נאָר איז מעכאבעד קוסיעלן, זי װיל אפילע, ער זאָל װערן שיקער, זאָל
זיך מיט עמעצן פארטשעפּען, װײַזן זײַן בעריעשקײַט. ער טרינקט, נאָר עס נעמט אים ניט,
עס דערגייט נישט ניט צום קאָפּ, ניט צו די פיס. ער טרינקט ניט לישמאָ, ער טרינקט אף
אָפּצוקומען. אלע ארומיקע באמערקן עס, דאָ זיצן מענטשן, װאָס זײַנען מעווינים סײַ אף
שיקער, סײַ אף ניכטער.

צו קוסיעלן ווענדעט זיך קיינער ניט, קיינער וויל זיך ניט פארטשעפּען מיט ציפּען.
אזוי אומגעריכט, וי זיי זײַנען געקומען, אזוי אומדערווארט גייען זיי אװועק. ערשט איצט
נעמט מען ריידן און באריידן. הינטער די אויגן איז גוט צו זײַן א בעריע. אפילע שימען-
יי װאָס מישט זיך ניט, זײַן זאך איז לייזן געלט, פארדריסט, װאָס מע בארעדט קוסיעלן
און ציפּען הינטער די אויגן, ער האלט ניט אויס און זאָגט אומצופרידן:

-- די ערשטע אין גאניידן לאָזט מען ארײַן שטומע,

װאָס ציפּע געדענקט נאָך, האָט שוין עליע פארגעסן. בא אים שטאמט עס ניט פון
שלעכטס, ניט פון אנטלויפן פון זיך אליין. פּאָשעט: װאָס געשען -- איז געשען, צוריק כאפּט
מען ניט. און דערצו ברענגט יעדער טאָג נײַס און זאָרג, דײַגעס און פארדראָס, מוז מען
פארגעסן, ארויסשלאָגן פון קאָפּ -- מאָרגן װעלן זײַן אנדערע.

מיט כאנען לעבט ער, וי איין מענטש, גינציק איינער דעם אנדערן. עליע האָט זיך
בארויִקט. ער זוכט ניט קיין שווארצינקע, ניט קיין װײַסינקע. קיין פרומער איז ער ניט,
נאָר צוליב דעם אליין, װאָס ער איז פויל צו דינען דעם אייבערשטן, כאָטש ער לעבט מיט
אים בעשאָלעם. די קינדער האָט ער ליב און זאָרגט ועגן זיי. װעגן קוסיעל ציפּער האָט
ער קימאט פארגעסן, כאָטש כאנע דערמאַנט אים מיט מיטגעפיל..

8

דער אייגנטימער פון דעם װײַן-געשעפט סענדער לאפּשין איז געקומען צו זיך אהיים
און מיט פארווונדערונג דערזען, אז זײַן פרוי קוקט ארײַן אין א סייפערל און וויינט.

-- װאָס איז געשען, כאווע? -- האָט ער דערשראָקן געפרעגט.

-- דערװײַל גאָרניט.

-- דערװײַל.. -- ער נעמט ארויס פון דעם װײַבס האנט דעם סייפער -- טכינעס.
אים האָט עס נאָך מער פארװווּנדערט. יאָרן זײַנען שוין אוועק, זינט זײַן פרוי האָט אזוינס
געהאלטן אין די הענט, װאָס עפּעס האָט זי זיך איצט דערמאַנט? ער קוקט ארײַן אינ-
װײניק: ,טכינע וועגן גוטע קינדער".

-- כאווע, בארויִק מיך. װאָס איז געשען? איך פארשטיי ניט.

דאָס װײַב וישט אויס די טרערן און זאָגט:

-- לייען, װעסטו פארשטיין.

ער פאָלגט. ער איז אומרויק,

,ערבארעמדיקער פאָטער און קיניג, פאר דיר איז דאָך אָפן אונדזער הארץ, דו ווייסט
דאָך װי מיר ווילין דיר טרײַ דינען, נור אָבער דער מענטש איז דאָך ניט קיין עוויגער, עס
װעט קומען די צײַט, װאָס אונדזער ליכט װעט אויסגיין (דאָס לעבן װעט זיך ענדיקן), דרום
האָסטו גיהייסען מזאָל חתונה האָבין און האָבין קינדער און האָדעװען זי צו תורה און
ירת שמים, זיי זאָלין זײַן טרײַע פאר דיר, און אז מ'לאָזט גוטע קינדער הייסט מען ניט
געשטאָרבן, װײַל אין די תורה פון גוטע מעשים פון די קינדער האָבין די עלטערין א
גרויסין טייל אין דעם. אָבער בא יעצטיגער צײַט, װאָס עס בלאָזט שלעכטע װינטעז פון
אלע קאנטין און פארפּעסטיקן די קינדער מיט שלעכטע גידאנקען, מיט שלעכטע מיינונגען,
אראָפּצופירין זי פון אידישע ועג, צו פארקריכין אין פינסטערע בלאָטיגע דרכים, איז
זייער שווער צו ערציהען קינדער צו תורה און ירת שמים, דרום פארגיב איך מײַן גיבעט
פא דײַן הייליגען שטול, דו זאָלסט זיי אָבהיטן פון שלעכטע חברים און זאָלסט זיי מזמין
זײַן גוטע חברים..."

ער רײַסט איבער לייענען.

-- כאווע, װאָס איז געשען מיט די קינדער? װוער?

87

-- ביילע. זי גייט אראָפּ פון װעג, זי כאװוערט זיך מיט שטרײַקער און שלעכטע
מענטשן, אפילע מיט א ניט-ייִדן.

--- וויי איז מיר, איך בין בלינד. כאווע, מע דארף זי כאסענע מאכן.

-- כהאָב מוירע, מײַן מאן, אז סאיז שוין פארגאנגען צו װײַט.

-- וװו-װ-װאָס-ס?

-- צו שפּעט.

אויב טאטע-מאמע ווילן נאָך צווייפלען, אויב זיי ווילן נאָך האָפן, װוייסט מען אָבער, אז
די שווארצכיינעוודיקע און קלוגע ביילע איז אראָפּ פון גלײַכן וועג, אין דער שטיל ווייסט
מען נאָך צוצוגעבן: זי האָט צו טאָן מיט רעװאָליציאָנערן, באהיט זאָל מען װערן. און ליו-
בעט זיך מיט ניט קיין ייִדן.

-- און זי איז דאָך א גוטע און א שיינע.

-- װאָס דען... מיִעסע דארפן זיי?

וועגן דעם רעדט מען אין דער שטיל, אָבער עס גייט איבער פון מויל צו מויל. און
טאטעס און מאמעס נעמען אכטונג געבן אף זייערע געבילדעטע טעכטער, אף די, װאָס
לערנן נאָך אין גימנאזיע, אָדער אף די, װאָס האָבן שוין געענדיקט. און עס דוכט זיי שוין
אויס, אז אלע זייערע מיידלעך זײַנען אראָפּ פון וועג...

בא יעכעזקל גאָטהעלף אין שטוב האָט מען זיך פאר דער דאָזיקער נײַס שטארק דער-
שראָקן. ביילע פלעגט צו זיי ארײַנקומען, זיך געכאווערט מיט די מיידלעך. סימע איז איצט
מיט כאסאנים געװאָרן װינציקער איבערקלײַבערן, און בא די מיידלער פרעגט מען װינציקער.
א סרייפע, א מאגייפע, מעדארף זיך ראטעווען.

מאזלטאַוו, זלאטע איז געװאָרן א קאלע.

און גאָלדע, מיט מאזל, ווארט אויך אף א כאָסן.

בא יעכעזקל גאָטהעלף אין שטוב גרייט מען זיך צו כאסענעס.

אין דעם גאנצן ארום איז די שטאָט גראָדנע געװען באװוסט מיט שיינע מיידלעך
(געווען, עמעס, גענוג ניט קיין שיינע). פון די ארומיקע שטעט און שטעטלעך פלעגט מען
אהער קומען אױסקלײַבן קאלעס. װי אומעטום זײַנען דאַ געװען פארשיידענע מיידלעך.
אזוינע, װי לאפּשינס טעכטער, װי יעכזקל גאָטהעלפס טעכטער. װײַטער: שנײַדערקעס, ניי-
טערקעס, מאָדיסטקעס, אָנגעשטעלטע, פאבריק-ארבעטערנס און גווירישע טעכטער.

מיט דער צײַט איז די שרעק פאר די טעכטער דורכגעגאנגען. די עלטערן האָבן זיך
גענומען בארויִקן. אינדערעמעסן, האָבן זי געטראכט, װאָס איז געשען, בא א באלעבאָס
וואקסט א צעבאלעוועטע טאָכטער, זאָל דער טאטע טראכטן! די עלטערן פון פּראָסטן אוי-
לעם, פון געמיינעם גראד, האָבן ביכלאל זיך ניט געדארפט שרעקן פאר דער אופירונג פון
זייערע מיידלעך. דער איינציקער פרײַער טאָג בא זיי איז שאבעס. און דער שאבעס איז
אויך פארנומען. ער הייבט זיך אָן פרײַטיק, ווען מען ענדיקט ארבעטן. באם טויער פון דער
טאבעק-פאבריק שטייט שוין שאכנע, שאבעסדיק אויסגעוואשן און יאָמטעװדיק אָנגעטאָן,
און ווארט אף די מיידלעך. אין זײַן װײַבס געפלאַכטן קאָשעקל טראָגט ער מײַסע-ביכלעך,
וועלכע ער גיט די מיידלעך לייענען פאר לייען-געלט. פון דער פאבריק גייט מיטאמאָל
ארויס א גרויסער אוילעם, און שאכנע האָט מוירע דורכצולאָזן זײַנע קונדן, שרײַט ער אפן
קאָל:

-- כאנטשע, איך בין דאָ.

-- לייקע, איך האָב דיר געבראכט א שפּאָגל-נײַע מײַסע.

און אָט גייען פון דער פאבריק אהיים כאנטשע, לייקע און אנדערע מיט מײַסע-ביכלעך
אף שאבעס. ערעוו שאבעס וואשט מען אויס און מע !צװאָגט אויס די קעפּ, מע טוט אָן א
שאבעסדיק קליידל, די מאמע האָט געבענטשט ליכט, דער טאטע מיט די ייִנגלעך זײַנען באם
דאוונען אין שול, דעמלט איז א גוטע שאָ, ווען לייקע אָדער כאנטשע קענען זיך גוט אָנ-
קוקן אין שפּיגל, זיך באטראכטן ניט נאָר אין שאבעסדיקן קליידל, נאָר אויך אין דעם
נײַעם אויסגענייטן העמד, אין די נײַע שיינע זאָקן, און דערבײַ זיך פרעגן: ,אים" װעט עס
געפעלן? בא לייקען קאָן דער ,אים" זײַן א באשטימטער באָכער, וועלכער געפעלט איר,
נאָר האָט מיט אים אויסגערעדט ניט מער פון צוויי ווערטער. זײַן נאָמען אָבער האָט זי
גיט פארגעדענקט -- אָשער.

בא כאנטשען איז דער , אים" אינגאנצן אן אומבאקאנטער, אן אומבאװוּסטער. ער כאָ-
לעמט זיך איר נאָר, זי ווייסט אפילע ניט, װי אים זיך פאָרשטעלן. ביידע ווילן געפעלן

88

ווערן, ביידע ווילן ליבע. און שפּעטער, ווען אלע אין שטוב װעלן שלאָפן און זיי װעלן בא
א קליין לעמפּל לייענען זייערע ביכלעך, װעלן זיי דאָרט געפינען אלץ, װאָס זיי ווילן, װאָס
זי דארפן. אלץ, װאָס אין דער מײַסע קומט פאָר, װעלן זיי צופּאסן זיך, און אלץ װעט
אויסזען אזוי ריכטיק, אזוי עמעסדיק, אזוי שיין, אז דאָס רופט ארויס פריידיקע טרערן,
האָפענונג. לייקע פרעגט: ווען? כאנטשע -- ווער?

די מאמעס דארפן ניט זײַן אומרויק פאר זייערע טעכטער. זיי ווייסן אָבער ניט, די
מאמעס, אז ניט הײַנט איז מאָרגן װעט זיך לייקע באקאנען און באגעגענען מיטן באָכער,
װאָס זײַן נאָמען איז אָשער. און אָשער װעט פאר איר אנטדעקן דעם עמעס, אז די װועלט
איז אָן יוישער, מע דארף זי ענדערן. און לייקע און כאנטשע נעמען ביסלעכװײַז אראָפּ-
גיין פון װועג, אָבער בלײַבן אין דער היימישער סוויווע. און עס טרעפט, אז לייקען אָדער
כאנטשען זעצט מען ארײַן אין טורמע און מע פארשיקט קיין סיביר, בלײַבן זי סײַװי קינ-
דער, טעכטער, וועלכע מע פילט מיט און מע באדויערט. די עלטערן לעבן איבער שאנד
און ווייטעק, נאָר פון זייערע קינדער אנטזאגן זיי זיך ניט. פארקערט, מיט װאָס מע
קען -- העלפט מען. אנדערש איז מיט די, װאָס זייער אראָפּגײן פון װעג פירט אריבער
דער גרענעץ פון פאָלק. אזוינס טרעפט מיט מיידלעך פון פארמעגלעכע עלטערן, װאָס האָבן
זיך דערצויגן ניט אף די דינע מײַסע-ביכלעך, נאָר אף טאָלסטאיען, דאָסטאָיעװסקין, בײַראַ-
נען און היינע... די דאָזיקע מיידלעך זעען א סאך װײַטער, באנעמען, װאָס אף דער װעלט
טוט זיך, פאר זיי איז די אידיי וויכטיקער און טײַערער פון אלץ. צום אייגענעם זײַנען זי
װינציק צוגעבונדן, זיי איז לײַכט און אָנגענעם ארויסצוגיין פון דער אייגענער ענגשאפט
און אריבערגיין צו פרעמדער ברײטקײַט, װאָס קאָן ווערן זייער אייגנס.

נאָך אזווינע טעכטער זעצן זיך די טאטעס שיווע. די עלטערן פארשטיקן דעם ווייטעק
אינװייניק, קיינער זאָל ניט זען און אפילע ניט מיטפילן.

קאפּיטל דרי

אניע -- אניעטשקע

מיט יעדן טאָג װײַטער װערט אניען אלץ קלאָרער, אז טערדיע קערט זיך פון איר
אינגאנצן אָפּ. זי גייט צו אים מיט לאסקע, מיט פרייד, מיט זייער קינד אף דער האנט,
און ער... ער איז אומצופרידן, קאלט, אפילע בארויגעז. און עס נעמט אין איר ריידן גאָר
אן אנדער שטים, א נײַע... שוין ניט פון א באלעבאָסטע, ניט פון א גווירנטע, נאָר פון א
באליידיקטער פרוי. זי איז יונג, זי איז שיין, זי איז געטרײַ און איבערגעגעבן איר מאן,
און ער, דער מאן אירער, קוקט אף איר ניט, רופט זי ניט, פרעגט גאָרניט און זאָגט גאָר-
ניט. אניען פארדריסט עס, זי פילט זיך דערנידעריקט. עס באומרויקט זי דער געדאנק, אז
זי איז גאָר איבעריק. אז אָן איר קאָן מען זיך אויך באגיין. און װוען? וען זי האָט אלץ
דערגרייכט: קאָװעד און פארמעגן, מענטשן טראָגן איר דעם , גוטמאָרגן" פונדערװײַטן, בא-
קאנטע לויבן זי, בעטן זי.. און בא זיך אין שטוב איז זי קימאט א פרעמדע, אן איבעריקע.

עס כאפּט זי ארום א פארדראָס: אויב אזוי, צוליב װאָס דארף זי די גליקן? זי װיל
זײַן א געליבטע פרוי און ניט קיין רײַכע דינסט. און װײַל אניע האָט שוין פארזוכט פון
דעם, צו װאָס זי האָט געשטרעבט, זיך אָנגעזעטיקט מיט אירע דערגרייכונגען, קאָן זי איצט
אף דעם קוקן אָן דעם פריערדיקן ברען, אָן דער פריערדיקער גיריקײַט. זי װיל ליבע און
ליבע-פארגעניגן, זי װיל גוטעפרײַנט, זי װיל מער ניט זײַן אָפּגעפרעמדט פון טעווקעס קרוי-
ווים. און װאָס עס פארדריסט זי שטארק -- איז איר אָנפאלן אף ראָזע קאדיש, אפן בא-
װוּסטן דאָקטערס פרוי, אף טעווקעס שוועסטערקינד. פון איר זײַט איז עס געווען א גרויסע
נארישקײַט, זי פארשטייט עס.

-- טעוועלע, ראָזע איז אף מיר בארויגעז? װוי מיינסטו?

89

-- כ'מיין, אז בארויגעז.

-- שולדיק בין איך. פארװאָס בין איך אף איר אָנגעפאלן?

-- טאקע פארװאָס?

אין זײַן פראגע האָט זי דערפילט מיטגעפיל.

-- פארװאָס? ווייסט, טעוועלע, מע דארף זי אײַנלאדן צו אונדז און מאכן שאָלעם.
איך בין שולדיק.

ער האָט אף איר ווארעם א קוק געטאַן.

-- ביסט גערעכט, אניע.

-- אניע?

-- אניעטשקע.

אזוי האָט זיך אָנגעהױבן דער שאָלעם צווישן זיי.

פון גרויס האנאָע און צופרידנקײַט האָט זי טעווקען ארומגענומען און געקושט.

דערנאָך געפרעגט:

-- מיט װאָס העלפט מען עזרען מיט מאשען?

טעוויע זעט און פארשטייט, אז אניע ציט זיך צו אים, יל אים װוידער געפעלן, דאָס
דריקט זיך אפילע אויס אין דער ליבשאפט צו גלעטן זײַנע געדיכטע װאַנצעס. יאָ, זי וויל
טאקע לעבן אנדערש, װי ביז איצט. ער באנעמט עס, אָבער קיין גרויסן גלויבן אין דעם האָט
ער ניט. ער קען זי שוין גוט. דעריבער האָט אים זייער פארװוּנדערט, װען ער האָט דער-
זען, װי פּלײַסיק און בעריעש זי האָט גענומען ארומגיין ארום ראַזען, טאָן אלץ, עס זאָל
ווערן שאָלעם, ראָזע זאָל קומען אין געסט.

אניע האָט זיך איבערגעשלאָסן, כאָטש געבליבן איז זי די זעלבע, די זעלבע מיט איר
ענערגיע, מיט איר פארלאנג שטענדיק אירס צו דערגרייכן, די זעלכע אניע, װאָס װויל אלץ
האלטן אין אירע הענט, אָבער געװענדט אף נאָך עפּעס אנדערש, װי פריִער. צו אלץ, װאָס
זי האָט שוין דערגרייכט, איז צוגעקומען דער פארלאנג צו זײַן א גוטע, טאָן טױיװעס,
האָבן א שיינעם אויסזען בא טעווקעס קרויווים. און װי אלעמאָל, װען זי נעמט זיך צו
עפּעס, איז עס געװאָרן דער איקער אין איר לעבן.

און אינגיכן איז פאר טעוויען װידער געװען אומדערווארט, ווען זי האָט אים גערופן
צוזאמען ארײַנגײן צום בוכהאלטער פון דער מיל, יעכעזקל גאָטהעלף.

בא יעכעזקלען אין שטוב איז געװאָרן אומעטיקער און שטילער. זלאטע האָט כאסענע
געהאט און איז אריבער צום מאן. גאָלדע איז א קאלע און קאָן אינגיכן אויך פארלאָזן די
אייגענע שטוב. די עלטערן פילן שוין פאָרויס זייער עלנט, מער פאר אלעמען פילט עס די
אויסגערעכנטע סימע, װאָס איז געװאָרן פילבאר און אפילע סענטימענטאל. יעכעזקל איז
געװאָרן פילאָסאָפיש געשטימט: מיט װאָס בלײַבט ער און בא װאָס בלײַבט ער? ער איז
שוין ניט קיין יונגערמאן, און די עלנטקײַט דריקט אף אים. אָבער אז די טאָכטער זאָל
כאסענע האָבן, װיל ער און אפילע װאָס גיכער. װאָרעם עס קאָן זיך דאָך מאכן, אז ביילע
לאפּשין זאָל װידער קומען צו איר כאווערטע גאָלדע גאָטהעלף. פון דעם געדאנק אליין
ווערט סײַ יעכעזקלען, סײַ סימען ניט גוט. אין סאָף נײַנצנטן יאָרהונדערט, אין דער מיס-
נאגדיש-פרומער שטאָט גראָדנע, פירט א ייִדישע טאָכטער א ליבע מיט ניט קיין ייִדן. דער
ניט-ייַד איז טאקע א סימפּאטישער, אָבער גוואלד געשריען, װוּ איז אזוינס געהערט גע-
װאָרן? און דערצו טוט זי עס אָפן, פאר אלעמען אין די אויגן. פאראן אזוינע, װאָס אינדער-
שטיל באגיטיקן זי ביילען: א ליבע, אן עמעסע ליבע! אָבער ביכלאל רופט מען זי ,מעשו-
מעדעסטע". און מע גיט נאָך צו: צוליב אזוינע קומען צאָרעס און פּוראָניעסן.

פריַער איז דער מישפּאָכע גאָטהעלף געוען אָנגענעם, װאָס ביילע, א טאַכטער פון
פארמעגלעכע עלטערן, א געבילדעטע, א קלוגע, כאווערט זיך מיט די מיידלער. די מיש-
פּאָכע איז געווען זייער גערן זי אופצונעמען. אָבער איצט איז עס א שׂלעכטער סימען, א
זינד-רעקאָמענדאציע פאר די טעכטער און פאר די עלטערן.

-- זאָג מיר, װער דײַן כאווערטע איז, װעל איך װיסן, װער דו ביסט.

אף די טעכטער פאלט א פלעק.

-- זי טוט אונדז א בערישע טויווע מיט איר קומען.

די זינד פון ביילע לאפּשׂין איז באשטאנען ניט נאָר אין דעם, װאָס איר געליבטער
איז ניט קיין ייִד, נאָר אויך אין דעם, װי איניקע האָבן געװוּסט -- א רעװאַליציאַנער.
פּיאָטער דומנאָוו איז געקומען קיין גראָדנע, װען ער איז געווען א סטודענט פון פּעטער-
בורגער טעכנאָלאַגישן אינסטיטוט. דעם אינסטיטוט האָט ער פארלאָזט און זיך פארנומען

0

מיט רעװאָליציאָנערער טעטיקײַט. מיט פלײַס האָט ער געלערנט ייִדיש, קעדיי קענען פירן
אגיטאציע צװישן ייִדן.

אף וועלכער שפּראך פּיאָטער און ביילע האָבן זיך געליבט, איז ניט וויכטיק, נאָר די
ליבע איז געווען אן אופריכטיקע און שטארקע.

אָבער ניט ארײַנלאָזן אָדער בעטן ארויסגיין קאָן מען אויך ניט. ניט יעכעזקל װעט
עס טאָן, ניט סימע. דאָס לעצטע מאָל, ווען ביילע איז דאָ געווען, האָבן די עלטערן זי אופ-
גענומען, באגריסט, מען קאָן אָבער זאָגן, אז זיי האָט געװאָרפן אין היץ און אין קעלט.
מיט דעם אליין לייגט זיך א שאנד-פלעק אף די מיידלעך. ביילע פארשטייט איר לאגע און
קומט קימאט אין ערגעץ ניט. ווען עס האָבן זיך דערהערט טריט, זײַנען יעכעזקל און סימע
אופגעשפּרונגען פון שרעק, נאָר אומזיסט -- עס האָט זיך באוויזן טעוויע קושניר מיט זײַן
פרוי אניע. און אין שטוב איז געװאָרן גרויס די פרייד סײַ פון דעם, װאָס מע איז ניט גע-
קומען, סײַ פון דעם, װאָס מע איז יאָ געקומען.

2

די פרייד האָט ניט לאנג געדויערט. די געװױנהײַט פון זײַן א באלעבאָסטע, פון
פאָדערן צו זיך רעספּעקט איז אניעס שטענדיקער צושטאנד, װאָס לאָזט זיך פילן אין יעדן
קער און וענד. זי ויל זײַן א גוטע, טאָן גוטס מענטשן, נאָר די דאָזיקע געװױנהײַט
גייט איר פאָרויס, פארלויפט דעם וועג. יעכעזקל האָט דערפילט, אז סאיז געקומען די
באלעבאָסטע. די שוטעפטע אין מיל. און ער איז ניט מער פון אן אָנגעשטעלטן, א בוכ-
האלטער. ער דארף אָפּגעבן קאָװעד, אירס א װאָרט איז א באפעל.

מיט א צײַט צוריק איז בא אים געווען טעוויע קושניר, איר מאן, דער עמעסער שוטעף.
ער איז געקומען, װי א היימישער, א צוגעלאַזטער, אן אייגענער מענטש. קיין באזונדערן
קאָװעד האָט מען אים ניט אָפּגעגעבן, געזאָגט, װאָס מע מיינט, אין ניט, װאָס יענער ויל.
אָבער די דייע זאָגט זי, זײַן פרוי, און זי דארף מען פאָלגן.

אניע האָט זיך גענומען נאָכפרעגן בא סימען, װאָס מאכן די קינדער, צי האָט זלאטע
געראָטן כאסענע געהאט, און ווען דארף גאָלדע גיין צו דער כופּע. זי װיל קומען אף דער
כאסענע און ברענגען א מאטאָנע. סאיז געװאָרן היימישער, ניט קיין באלעבאטים זײַנען
געקומען, נאָר באקאנטע. דערנאָך האָט מען געטרונקען טיי מיט סימעס היימישן געכעקס,
און אניע האַט געלויבט. ערשט דעמלט האָט אניע געזאָגט:

-- הער גאָטהעלף, איך װויל זיך מיט אײַך באראטן, איך דארף אײַער אייצע.

-- אדעראבע, איך בין נײַגעריק צו הערן.

-- אייגנטלעך... ניט נאָר אײַער אייצע, נאָר אויך אײַער הילף.

-- מײַן הילף? -- האָט גאָטהעלף זיך פארווונדערט.

און אניע האָט אים גענומען דערקלערן גאָרניט װי קיין באלעבאָסטע, נאָר װי א
מענטש, װאָס קומט מיט א באקאָשע. זי האלט, אז אין דער מיל דארף מען האַכן נאָך א
מענטשן. װאָס זאָגט הער גאָטהעלף?

-- וויבאלד איר זאָגט...

צי װעט ער דעם געדאנק שטיצן אויך פארן שוטעף? װעגן דעם בעט זי אים.

-- אוואדע.

אניע איז געווען צופרידן. גאָטהעלף -- אויך.

דערנאָך האָבן אניע מיט סימען געשמועסט װעגן באלעבאטישקײַט. װעגן קינדער,
וי אלטע גוטעפרײַנט.

טעוויע איז געװוען איבעראשט. ער האָט נאָך אלץ ניט געגלייבט, אז אניע זאָל זײַן
א גוטע און װעלן גוטס טאָן. ער זעט אָבער מיט די אייגענע אױגן, אוב עס װעט זיך
אײַנגעבן א שטעלע פאר עזרען -- װעט ער, טעוויע, זײַן דער גליקלעכסטער.

צוריק אין עג זאָגט אים אניע, אז דערװײַל איז עס נאָר אן אָנהײב. װאָס װעט זאָגן
דער שוטעף? טעוויע איז אָבער זיכער, ער גלייבט אין אניען.

1

2

זי יל טאָן טויוװעס, זי וויל אָבער אויך, אז אירע טויװועס זאָלן װוערן באװוּסט. איר
פארלאנג איז הײַנט: צו ראָזען און צו איר מאן דאָקטער קאדיש זאָל דערגיין די יעדיע
וועגן א שטעלע פאר עזרען. זי זוכט און װעט געפינען, וויבאלד סאיז געװאָרן איר אמבי-
ציע. און ס'איז טאקע צו זיי דערגאנגען. ראָזע האָט, פארשטייט זיך, ניט פארגעסן, װי
אניע האָט זי באליידיקט. זי געדענקט אויך, װי שטיל און האכנאָעדיק אניע איז ארײַנגע-
קומען צי לייען אין שטוב און װי זי האָט פארהויבן דעם קאָפּ בא טעוויען. פאר ראָזען איז
אָבער אין דעם פאל וויכטיק ניט אניע, נאָר עזרע.

פריִער איז אניעס אמביציע געוװוען -- גוטע געשעפטן. איצט איז איר אמביציע -- א
גיטער נאָמען. זי װויל פירן באקאנטשאפט מיט אָנגעזעענע מענטשן, װאָס זאָל איר ציגעבן
קאָװעד אין דער שטאָט. קיין אייגענעם ייִכעס פארמאָגט זי ניט, ראָזע פארשטייט עס. און
קעדיי צוגעבן מוט, קלײַבן זיך ראָזע מיט איר מאן צו אניען אין געסט. אניע גרייט זיך,
שכיינים ווייסן װעגן דעם. אניע רוט ניט. זי איז ניט פון די, װאָס קענען עפּעס טאָן רויַק.
זי לייגט ארײַן אין א זאך דאָס גאנצע כיִעס, זי ברענט, זי שלאָפט ניט, מאָרגן גייט זי צום
שוטעף ריידן װעגן א שטעלע פאר עזרען. מיט א גוטער בסורע וויל זי בא זיך אופנעמען
די געסט.

זי האָט אירס געפּױעלט, אויסגעפירט. און פון דעם אליין, װאָס זי האָט אירס דער-
גרייכט און ניט אָפּגעטראָטן, פילט זי דעם פארגעניגן פון א זיגערן. איר איז גוט, וא-
רעם, זי שײַנט. זי יל אף איין רעגע ניט אָפּלײגן, נאָר רופט טייקעף טעוויען צו עזרען
אהיים. פריִער זײַנען פאר אניען עזרע און מאשע געוען ניט מער, װי נעמען, נעמען פון
טעוויעס באקאנטע. איצט זײַנען די זעלבע נעמען געװאָרן איר נאָענטע, זי טראכט װעגן
זי זײ זײַנש אירע.

עזרע און מאשע זיצן, אלעמאָל, באם טיש מיט טאבאק און הילזן. זיי ארבעטן און
שװײַגן. פאר ביידן איז נאָך אלץ ניט קלאָר, װאָס פאר זיי איז בעסער, ווער פון זיי איז

. יק
= יא ר 7

גערעכט. מאשע קען ניט פארגעסן וויפל פּײַן און לייד זי איז אויסגעשטאנען, וען זי איז
געווען אליין. עזרען באומרויקן נאָך אויך אנדערע געדאנקען. אוואדע פארשטייט ער מאשעס
צושטאנד, אוואדע. זי קלאָגט זיך ניט, ניט אין איר כאראקטער ליגט עס. איר שװײַגן
איז אָבער אָפט שווערער פון איר ריידן.

-- עזרע, פארשטיי מיך אויך, פארשטיי.

-- זײַט געגריסט! -- זײַנען פריילעך און האָפערדיק ארײַנגעקומען אניע מיט טע-
וויען. -- זײַט געגריסט!

די נײַס איז געווען אן אומדערווארטע און א פריידיקע. א שטעלע, ארבעט, זײַן א
מענטש מיט מענטשן גלײַך. א נעס! ניט עזרע און ניט מאשע האָבן געגלייבט, אז אזוינס
קען געשען. סאיז געשען! װאָס װײַטער האָט די אומדערווארטקײַט אלץ געדויערט, די
פרײידיקײַט אָבער האָט גענומען פאלן. פאר מאשען האָט די זעלבע גוטע בסורע ,ארבעט"
אײנצײַטיק אויך באטײַט -- בלײַבן! און עס האָבן זיך אין איר גענומען ראנגלען צויי
געפילן: בלײַבן! איר ליבער עזרע װעט מער ניט זײַן קיין שטוביקע ,ייִדענע', איר טרײַער
עזרע װעט װידער זײַן דער זעלבער, װאָס פריִער, ווען צו אים פלעגט מען קומען פרעגן
אייצעס. און עס וואקסט אין איר די פרייד און שטאַלץ פאר איר מאן. נאָר אָט רוקט זיך
ארויס דער צווייטער געפיל און שלאָגט דעם ערשטן. דער סאַף װעט דאָך זײַן א שלעכ-
טער. א סאָף מיט טורמע און סיביר. אזוינס װעט זי מער ניט אויסהאלטן. די קינדער --
קינדער פון א קאטאָרזשניק. זי אליין -- א װײַב פון א בונטאָװשטשיק. אלע טירן פאר-
מאכט, אלע וועגן געשלאָסן. זי װיל נעמען שרײַען: ניין, ניין!

און עזרע, װעמענס פארלאנג פריִער איז געוען ,,בלײַבן", דערזעט איצט פאר זיך:
מאשע בלײַבט אליין מיט דרײַ קינדער. אלע הונגעריקע, אָפּגעריסענע, צעבראַכענע. אים
כאפּט אָן א ציטער און א שרעק. עפשער איז שוין טאקע בעסער ניט בלײַבן, נאָר אנטלויפן,
װי מאשע זאַגט, װוּהין די אויגן טראָגן. די מישפּאָכע זאָל זײַן גאנץ און געזונט. אָבער..
צי מעג ער עס... אין דער מינוט ווייסט ער אליין ניט.

אניעס זיכערקײַט און צופרידנקײַט, אז זי שטעלט אף די פיס א גאנצע מישפּאַכע
שטערט איר צו באמערקן און באנעמען דעם צושטאנד פון אירע נײַע פרײַנט, דערזען, װאָס
מיט זי קומט פאָר. זי פילט ניט זיי, זי פילט זיך, איר איז גוט.

4

סימכע און בענציען ווייסן אלץ, זי ווייסן, אז די מומע אניע איז א גרויסע בעריע, זי,
אז זי נעמט זיך פאר עפּעס, װעט זי אומבאדינגט אופטאָן. זי האָט אפילע נאראיעט עזרען
א שטעלע אין מיל. און פון װאָס א מיל באשטייט געדענקט בענציען. פון מעל און פון
מײַז. בא בענציענען אין שטוב איז מאמעש א סימכע, די מאמע לויבט אניען. ניין, ניט
אניען, נאָר אניעטשקען. טעוויען, זאָגט זי, האָט אָפּגעגליקט מיט אזא פרוי, װאָס פאר-
לויפט אים אלע וועגן. דערצו איז זי א גוטע, מיט א הארץ, װאָס פילט מיט א צווייטן, האָט
ליב טאָן א טויווע. די מאמע שײַנט.

דער פאָטער, דאָקטער קאדיש, איז צופרידן פון דער אומדערווארטקײַט. ניט אים, ניט
ראָזען האָט זיך גאָרניט אײַנגעגעבן, און אניען.. אז זי װיל נאָר, װערט מעקויעם. ועגן
דעם דערציילט בענציען סימכען. און סימכע ווייסט אויך צו דערציילן, װאָס בא אים אין
שטוב טוט זיך. אינדערפרי, ווען דער טאטע גייט צו דער ארבעט, באגלייט אים די מאמע
ביז צו דער טיר, זי באטראכט אים פון אלע זײַטן און קושט אים. דאָס זעלבע קומט פאָר
אויך אין אָװנט, װען ער קומט פון דער ארבעט. מאשע זיצט מער ניט באם טיש מיט
טאבאק און הילזן און מאכט מער ניט קיין פּאפּיראָסן. אויסערלעך זעט אויס, אז זי איז
רויִק, אפילע צופרידן. די קינדער קוקן מיט מער דערעכערעץ אפן טאטן, און דאָס פאר-
שאפט דער מאמען גרויס פארגעניגן. און פון די שכיינים איז די באציונג נאָך א בעסערע,
וויבאלד ער ארבעט אף א שטעלע, איז ער א ריינער און א קאַשערער.

עזרע אליין איז אויך צופרידן,

אָבער נאָך אלע אויסערלעכע צופרידנקײַטן איז מאשע אינערלעך אומרויִק. איר איז
ביכלאל געװאָרן שװוער צו גלייבן, אז עס קען נאָך זײַן גוט, אז די קינדער זאָלן רױַק
וואקסן, אז דאָס געמיט זאָל זײַן שטיל און הארציק סײַ הײַנט און סײַ מאָרגן. און ווען זי

99

איז שוין אפילע אינגאנצן רויִק, בלאָנדזשעט דאָך אין איר ארום די זאָרג און אויך די
מוירע פארן שלעכטס, װאָס קען אומגעריכט קומען. זי װײיסט, װאָס זי מיינט.

אוואדע פארשטייט ניט סימכע אלץ, װאָס בא דער מאמען אפן הארצן טוט זיך. ניט
אלץ, אָבער גענוג אף דערציילן בענציענען: די מאמע איז צופרידן פון טאטן, נאָר ניט פון
זיך אליין. ,איך קען זי שוין", ניט אלץ, װאָס עס איז בא איר אין קאָפּ און אין הארץ,
װײַזט זי ארויס פאר די היימישע. אלעמאָל בלײַבט עפּעס איבער, װאָס זי דערזאָגט ניט.
די גוטע ווערטער זאָגט זי ארויס, די שלעכטע באהאלט זי אויס.

-- פארװאָס?

-- די גוטע דארף זי פארן טאטן און פאר די קינדער אף טרײסטן, דעם עמעס
לאָזט זי פאר זיך.

-- פארװאָס אָבער?

-- איך שטויס זיך אָן. זי קוקט װײַטער פון דעם איצטיקן טאָג. עס זאָל זיך ניט
איבערכאזערן...

-- װאָס?

-- װאָס פארשטייסטו ניט? טורמע און סיביר...

-- װאָס רעדסטו? עס קאָן ניט זײַן.

-- די מאמע טראכט אויך וועגן דעם, װאָס עס קאָן ניט זײַן.

בענציען קען עס ניט אינגאנצן באנעמען. בא אים אין שטוב פאלט גאָר קיינעם
ניט אײַן צו טראכטן וועגן דעם, װאָס עס קאַן ניט זײַן. עזרע ארבעט, ער דארף אין ערגעץ
ניט פאָרן, ער בלײַבט. אלץ איז רעכט. פארװאָס איז די מומע מאשע אזוי אומרויק?

װאָס װײַטער באנעמט סימכע אלץ מער ניט נאָר װאָס די מאמע זאָגט, נאָר איך,
װאָס די מאמע פארשװײַגט. און עֶר װענדעט זיך צו איר מיט די זעלבע װערטער, װי
פריִער, ווען דער טאטע איז געווען װײַט,

-- מאמע, פארװאָס באהאלטסטו פון מיר אויס?

-- װאָס רעדסטו, מײַן קינד, איך באהאלט פון דיר אויס?

-- אוי, מאמע, אומזיסט מיינסטו, אז איך זע ניט און פארשטיי ניט. װעגן װאָס
טראכסטו? וועגן װאָס ביסטו צעטראָגן? עס ווארט אף אונדז א צאָרע?

-- ניין, זאָל גאָט אויסהיטן! דו געדענקסט אָבער, װי שלעכט אונדז איז געווען אָן א
טאטן. איך האָב דיר דעמלט ניט אלץ געװאָלט זאָגן. די שאָ זאָל ניט זײַן, די מינוט זאָל
ניט קומען, זאָל עס אויסגיין צו פּוסטע פעלדער... װידער בלײַבן אליין.

-- מאמע, צי דען פארשטייט עס ניט דער טאטע, צי דען װוייסט ער ניט, װי קאָן ער
עס?

-- קינד מײַנס, זון מײַנער, דער טאטע איז דאָך פון זײַן זײַט אויך גערעכט.

ביידע שװײַגן. דערנאָך פרעגט סימכע שטיל:

-- ער וויל ניט זיצן מיט קיין פארלייגטע הענט.

יעכעזקל גאָטהעלפס ייִנגערע טאָכטער גאָלדע האָט כאסענע. די כאסענע קומט פאָר
בא דער קאלע אין שטוב, אין דעם זעלבן צימער, װוּ די מיידלעך האָבן געמאָלט בלומען
און פאנטאזיעס. עפשער טאקע דערפאר מיינט גאָלדע, אז גרייטן זיך איז פריילעכער, װי די
כאסענע גופע. מיט א סאך ליבע זאכן װעט זי זיך דארפן שיידן -- מיט די עלטערן, מיט
דער היימישער שטוב, מיט דער מיידלשער פרײַקײַט. און װאָס דערווארט איר? זי האָט זיך
אוסגעכאַלעמט גוטע און שיינע כאסאנים, נאָר דער איינציקער, װאָס איז דער ווירקלעכער
כאָסן, איז איר מער אומבאקאנט, װי באקאנט. װאָס דערווארט איר? דאָס באטײַט אָבער,
אז זי האָט א האָפענונג און א צוקונפט, זי יל נאָר װיסן, װי װעט עס איסזען אָנטאָן
די כאסענע-קליידער איז נאָך צו פרי, אָנגעמאָסטן האָט זי זיי א סאך מאָל און אָן א שיר
זיך געקוקט אין שפּיגל. זי פאסט הײַנט. צו פרומקײַט האָט עס ניט, זי יל פּאָשעט מיט
אלץ זײַן א קאלע. דער כאָסן פאסט אויך. זיי האָבן אזוי אָפּגערעדט. מע קאָן זאָגן, אז מיטן
פאסטן קומט פאָר די ערשטע דערנעענטערונג צװישן כאָסן און קאלע.

דער כאָסן איז א בלאָנדער, ניט גאָר קיין הויכער. ער קוקט אף גאָלדען מיט זײַנע
ליכטיקע אויגן, פול מיט אײידלקײַט און ליבשאפט. זײַן בליק יל זי ניט אײַנשלינגען, נאָר

5 04

גלעטן און זאָגן ליבע-ווערטער. ער שעמט זיך. ער געפעלט איר טאקע, נאָר זי דארף אים
נאָך אױיסכאָלעמען, ער זאָל װערן אינגאנצן אירער. זײַן נאָמען דארף זי אײַנאָטעמען אין
זיך, עס זאָל וװוערן איר אייגענער צווייטער נאָמען (און עפשער דער ערשטער). װען זי
האָט זיך דערװוּסט זײַן נאָמען -- יאָסל -- איז איר דער נאָמען ניט געווען געפעלן, אָבער
ווען זי האָט אים פאר זיך גענומען רופן יאָסעלע, איז אלץ רעכט געװאָרן. זי האָט געזוכט
צו אים א מילדן, א ליבן גראם. (אין כיידער האָבן די ייַנגלעך לײַכט געפונען א גראם:
יאָסעלע -- ציצעס פּאַסעלע). יאָ, ער געפעלט גאָלדען אלץ מער, ער איז אָבער נאָך
פרעמדלעך, זי האָט אים אנדערש אױסגעכאַלעמט, אפילע ניט קיין בלאָנדן, נאָר א שווארצן.

דער טאטע גרייט די טישן, בענק און שטולן. אלץ זאָל זײַן פארטיק צום אָנקומען
פין די געסט. די מאמע איז פארנומען אף דער קיך, װוּ עס קאָכט, בראָט און זידט מיט
פארשיידענע פּאָטראװעס און געריכטן.

די שוועסטער זלאטע איז געקומען צו גאַלדען, ביידע סוידען זיך. די געניטע זלאטע
לערנט גאָלדען, װיַאזוי א קאלע דארף זיך פירן ביז דער כופּע און װאָס עס קומט פאָר נאָך
דער כופּע. גאָלדע זיצט מיט אראָפּגעלאָזטע אויגן, זי שעמט זיך. זי קען זיך ניט פאָר-
שטעלן, וויאזוי דאָס אלץ קומט פאָר.

-- טײַערינקע, עס קומט פון זיך אליין.

דערװײַל קומט אָן דער פארנאכט. אף די שנייען פאלט א בלױקײַט. דער הימל-ראנד
איז ראָז. די ערשטע פענצטער צינדן זיך אַן. זלאטע נעמט אָנטאָן די קאלע. שפּעטער קומען
די קלעזמער, זעצן זיך אין א ווינקל און גרייטן די אינסטרומענטן.

און נאָך שפּעטער:

יעכעזקל גאָטהעלף און זײַן פרוי סימע, אויסגעפּוצטע און יאָמטעװדיקע, שטייען בא
דער טיר און באגעגענען געסט.

די ערשטע זײַנען געקומען אניע מיט טעוויען. אניע האָט זיך געײַלט. פון זינט עזרע
ארבעט לויט איר רעקאָמענדאציע אף דער מיל, איז אלץ, װאָס האָט צו דער מיל א שײַ-
כעס, גייט ארײַן אין אירע אינטערעסן, איז איר נאָענט און אייגן. אין דעם װערט פא-
רעכנט דער בוכהאלטער גאָטהעלף און זײַן ייַנגערע טאָכטער, די קאלע. עס קומט צו נאָך
איר געװױינהײַט פון ניט פארלאָזן זיך אף קיינעם, פון האלטן אלץ אין אירע הענט, אָן
איר קאָן אלץ ארויסקומען קאפּויר,

סײַ צוליב דעם, װאָס זיי זײַנען געקומען די ערשטע, סײַ צוליב דעם, װאָס אניע און
טעווקע זײַנען שוטפים אין דער מיל, האָבן יעכעזקל און סימע זי באגעגנט מיט א
ברייט! ,באָרעכהאבאָ', מיט מוזיק און סימעס אויסגעשריי:

-- וי שיין איר זײַט, אניעטשקע!

אניעטשקע מיט טעוויען באגריסן כאָסן-קאלע. אניעטשקע טוט אָן דער קאלע אף ז'ער
האנט א שיינע מאטאָנע -- א בראסלעט (זי ווייסט, אז װעגן דער מאטאָנע װעט מען אין
דער שטאָט דערציילן און איבערדערציילן),

איצט װאָלט פאר יעכעזקלען און סימען געפּאסט, עס זאָלן אָנקומען דאָקטער קאדיש
און זײַן פרוי ראָזע. עס קומט אָבער ארײַן סימעס א קרויווע, אן עלטערע פרוי מיט א
גרויסן פּאריק, מיטן נאָמען טשארנע. פון אירע קליידער דערטראָגט זיך דער רייעך פון
אױסגעװעפּטן פּארפום אָדער פון אלטקײַט, גיכער פון אלטקײַט. זי איז א קאָשערע נע-
שאָמע, א שטילע און א גוטע. איר גרויסער גלויבן אין אייבערשטן האלט זי אף די פיס
און גיט איר ביטאָכן אף בעסערס. אין א שוװוערער מינוט גיט זי א טיפן זיפץ און זאָגט מיט
געבעט און פאָרכטיקײַט:

-- װי העלפט מיר גאָט ביז גאָט װעט העלפן. -- זי קלאָגט זיך ניט כאסװעכאָלילע,
האָט ניט קיין טײַנעס. ס'איז נאָר א דעליקאטע אָנצוהערעניש צו דערמאָנען דעם הא- פון
דער װעלט, ער זאָל זיך דערמאַנען אָן אן אָרעמער פרוי, װאָס װוינט אפן שטילן בעסאל-
מען-געסל -- טשארנע.

פון איר קומען איז מען צופרידן. זי פארגינט אלעמען און ברענגט מאזל אין א
שטוב. אליין האָט זי א שווערן מאזל, פאר אנדערע אָבער איז זי מאזלדיק,

מע באװײַזט ניט גוט זי אופצונעמען און באדאנקען, װי עס קומען דאָקטער קאדיש
מיט זײַן פרוי ראָזע. די קרויווע אין גרויסן פּאריק פארשטייט, אז איצט איז זי איבעריק
און טרעט אָפּ.

עס קומען נײַע געסט. מאשע מיט עזרען, סימכע מיט בענציִענען, דער באלעבאָס פון
דער מיל מיט זײַן פרוי, דעם כאָסנס עלטערן, כאוויירים און כאווערטעס. עס װערט פריי-

09

לעכער. די מוזיקאנטן װײַזן, װאָס זי קענען, יונגווארג טאנצט, אף די טישן שטייט גרייט
קיבעד.

דער כאָסן מיט דער קאלע זיצן בא א באזונדער טישל. ביידע פאסטן, ביידע זײַנען
ערנסט. פון צײַט צו צײַט גיט עמעצער פון זי א שמייכל. די קאלע דערמאָנט זיך די
ווערטער פון דער שוועסטער: ,עס קומט פון זיך אליין".

אף קיין געסט ווארט מען שוין מער ניט. סאיז נאָך דער כופּע. בא די טישן טוט
מען זיך װױיל מיט עסן און טרינקען. אין שטוב איז פריילעך און געמיטלעך. שטיל עפנט
זיך די טיר -- ביילע לאפּשין! אלעמען װונדערט, אלע זײַנען איבעראשט. די פרײילעכקײַט
גייט אוועק, אן אומרויקע שטילקײַט פילט אָן דעם צימער.

װי שעמט זי זיך ניט צו קומען אף א ייִדישער כאסענע? פארפלעקן די הײליקײַט
פון ,קעדאס מוישע װעייַסראָעל"! עפשער איז זי ניט באם זינען? ביילע בלײַבט שטיין בא
דער טיר. קיינער רופט זי ניט, קיינער בעט זי ניט. זי װײיסט ניט װאָס צו טאָן: ארײַנגײן
צי ארויסגיין. זי איז געקומען אף דער כאסענע פון איר כאװוערטע גאָלדע, די כאווערטע
גאַלדע באמערקט זי ניט, רופט זי ניט, לאדט זי ניט אײַן. אזוינס האָט זי זיך ניט פאָר-
געשטעלט. װאָס, אייגנטלעך, האָט זיך געענדערט? זי איז דאָך די זעלבע. עמעס, זי פאר-
שטייט מער און האָט ליב א גוטן מענטשן. אָבער זי אליין איז דאָך די זעלבע. זי האָט
טאקע געצווייפלט: קומען אף דער כאסענע, צי ניט קומען? דער סייכל האָט געזאָגט: ניין,
די היימישע דערציונג, דער שטייגער, די געװױנהײַט און דאָס בענקען נאָך מענטשן האָט
גערופן צו דער כאסענע פון איר כאווערטע גאָלדע. די לעצטע צײַט פילט זי ארום זיך א
הױלקײַט, מע מײַדט זי אויס, מע בארעדט זי. אָבער גאָלדע, יעכעזקל גאָטהעלפס טאָכטער,
פארשטייט דאָך, באנעמט דאָך... שטייט זי, ביילע, בא דער טיר און האָט ניט קיין קויכעס
ניט ארײַנצוגײן, ניט ארויסצוגיין,

דער ערשטער רײַסט איבער דאָס שװײַגן עזרע.

-- קומט ארײַן, קומט צום טיש.

און טעווקע זאָגט דאָס זעלבע:

-- װאָס שטייט איר, קומט צו אונדז.

עמעצן פארדריסט עס. עמעצער איז אומצופרידן. װאָס מישט מען זיך? אניע, װאָס
פילט די לעצטע צײַט א געוויסע פאראנטװאַרטלעכקײַט פאר עזרען און געװויס פאר טע-
וויען, שטעלט זיך אוף און ווענדעט זיך צו ביילען:

--אינדערעמעסן, פרײַלן, װאָס שטייט איר בא דער טיר, אף א כאסענע קימט מען
ניט שטיין, נאָר טאנצן,

נאָך אניעס ווערטער איז גאָלדע געװאָרן דרייסטער.

-- ביילע טײַערע, קום צו מיר, באגריס מיך.

און אלעמען האָט עס אויסגעזען גאנץ נאטירלעך.

פאר סימכען און בענציִענען האָט די כאסענע זיך אָנגעהױבן ערשט נאָך דער כאסענע,
ווען די געסט האָבן זיך שוין געקליבן אהיים. די גאנצע אופמערקזאמקײַט איז דעמלט
געווען געװוענדט אף ביילען. יעדער האָט זי געװאָלט באגיטיקן פאר דער באליידיקונג. װאָ
רעם סאָפקאָלסאָף, טראכט מען, האָט זי קיינעם קיין אוולע ניט געטאָן, ניט באליידיקט, ניט
אַנגערירט. זי האָט לִיב... אויך ניט קיין אוולע. זי האָט ליב ניט קיין ייִדן. װוייסט דאָך
יעכעזקל גאָטהעלף, אז די מוטער סאָרע איז ניט געווען קיין ייִדישע, ביז זי האָט כאסענע
געהאט מיט אװראָם אַװינו. און די מוטער ראָכל, די טאָכטער פון לאָװון האָאראמי, איז אויך
ניט געווען קיין ייִדישע, ווען יאקאָװו אָװינו האָט זיך אין איר פארליבט אזוי שטארק, אז
ער האָט פאר איר געדינט צוויי מאָל צו זיבן יאָר. װעגן שלוימע האמיילעך רעדט מען
שוין ניט.

די פרוי טשארנע מיטן גרויסן פּאריק האָט ראכמאָנעס אף ביילען ניט אזוי צוליב
ביילען אליין, נאָר צוליב אירע עלטערן. זי ווייסט און פארשטייט, טשארנע, װי עלטערן
לעבן שווער איבער פארדראָס, קלעמעניש, ווייטעק צוליב זייערע קינדער. דערפאר האָט
זי מיטלײַד צו ביילען.

ראָזע דערמאַנט זיך אירע אייגענע יוגנט-יאָרן, ווען זי האָט געטראכט: , און פארװאָס
דארף אלץ, װאָס איז ניט ייִדיש, זײַן פרעמד?" זי האָט צו ביילען קיין טײַנעס ניט. זי איז
יונג און וויל זײַן פארבונדן מיט דער גרויסער וועלט. פארװאָס ניט?

סימכע און בענציִען האָבן אופגעכאפּט די אָפענע מיטגעפיל-אויסדרוקן און האָבן
אפילע טײלװײַז באנומען די באהאלטענע געדאנקען. מיט זייער גוטהארציקײַט און ריין-
קײַט האָבן זיי איבערגעלעבט פארדראָס און לײַטזעליקײַט. זי האָט זיך װײינען געװאָלט,

0ט 8--0

ווען ביילע, א יונגע און שטאלטנע, איז געבליבן שטיין בא דער טיר, װוי אן אַרעמאן, װאָס
קימט נאָך א נעדאָװע. דערפאר האָבן זיי אופגעלעבט און זיך שטארק דערפרייט, ווען סימ-
כעס טאטע האָט גערופן ביילען צום טיש. ביידע האָבן זיך געפילט גוט, ווען ביילע האָט
צוזאמען מיט אלעמען געגעסן פון די געשמאקע פּאַטראװעס און שיינע געבעקסן. מעז קען
זיך פאָרשטעלן, און דאָס איז גאנץ מעגלעך, אז בא אנדערע באדינגונגען, וען ניט קיין
נאשטימטע מענטשן שטייען פאר די אויגן, נאָר עס האנדלט זיך װעגן ערגעץ א יָדיש
מיידל ביכלאל, װאָס פירט א ליבע מיט ניט קין ייִדן אויך ביכלאל, װאָלטן סימכע און
בענציען מיסטאמע געזאָגט דאָס זעלבע, װאָס אנדערע -- ניט באגיטיקט, ניט אויסגעדריקט
קיין מיטגעפיל. אָבער דאָ, דאָ שטייט פאר די אויגן א לעבעדיקער מענטש, א שיינער
און גוטער מענטש.

גייענדיק צוריק, האָבן ביידע כאוויירים װועגן װאָס צו ריידן און װעגן װאָס צו טראכטן;
ייִדן, ניט-ייִדן, ליבע, כאסענע... ביילע טרעט פין זיי ניט אָפּ, זיי זעען זי. אין זי לעבט נאָך
דער געמיט-צושטאנד פון דער כאסענע.

-- ווייסט, -- זאָגט בענציִען, -- אנומלטן האָט די מאמע ניט גוט גערעדט ועגן אניען.
מיר איז זי הײַנט גראדע געפעלן. א דרייסטע.

-- און מיר אויך. קלוג געזאָגט: אף א כאסענע קומט מען ניט שטיין, נאָר טאנצן.
ביילע אליין איז אויך א דרייסטע.

ביידע ייִנגלעך פארשטייען: אלע זײַנען קעגן ביילען, אפילע טאטע-מאמע. און זי
האלט זיך, גיט זיך ניט אונטער, ניט געשעמט זיך אפילע ניט קיין געבעטענע קומען אף
דער כאסענע. כאראקטער.

אף גוטס אליין וואקסט מען ניט, סאיז נייטיק כאָטש א טראָפּן ביטערקײַט. נאָך דער
כאסענע, ווען סימכע איז געבליבן אליין מיט זיך, האָט ער װוידער פאר זיך דערזען ביילען,
נאָר ניט בא דער טיר, װוּ זי איז געשטאנען א צעטומלטע און פארלאָרענע, ניין, ער האָט
זי דערזען א פארשטויסענע, אן אָפּגעשײדטע פון קלאל. און װער טוט עס? ייִדן טוען עס.
דאָס געזעץ איז אזא. הײַנט זעט סימכען איס, אז ייִדן זײַנען ניט אלעמאָל גערעכט.
און דאָס ערשטע מאָל פארדריסט אים אפן געזעץ און אף ייָדן.

עטלעכע טעג נאָכאנאנד האָט סימכע װעגן דעם ניט געקענט פארגעסן ביז שפּעט
שלאָפט ער ניט אײַן, און פארשיידענע פאנטאזיעס קומען אָן. די פאנטאזיעס זײַנען רעאל-
ווירקלעכע, װי אין לעבן, אפילע מער װי אין לעבן, געדיכטער, פארביקער, אלץ מיטאמאָל,
און כאָטש ס'איז זײַן אייגענע פאנטאזיע, מאטערט עס אים אויס, װײַל אלעמאָל ענדיקט
זיך עס מיט דעם, װאָס מע באגייט בענעגייע עמעצן אן אוולע. סימכען פארדריסט עס.
קעדיי זיך פארלײַכטערן און פון דעם פּאָטער װערן, װוייסט ער, איז דער בעסטער מיטל
עמעצן וועגן דעם צו דערציילן, זיך פארטרויען. דער וועג איז א פּאַשעטער און גלײַכער--
בענציען.

-- דו ווייסט, סימכע, ביילע רופט בא מיר ארויס ניט נאָר ראכמאָנעס, נאַר אויך
פארדראָס. װאָס וויל מען פון איר? מיר װילט זיך צו איר ארײַנגײן און זאָגן א גוט װאָרט,
א טרייסט-װאָרט.

-- אוי גוט, בענציִען, מירן גיין צוזאמען.

דאָס איז זי ביידן געפעלן געווען. זי האָט עס אויסגעזען זייער פּאָשעט צוליב זייער
גרויסן פארלאנג דאָס צו פארווירקלעכן. זיי ווילן פאריכטן א פעלער, װאָס ייִדן באגייען.

6

ערעוו פּורים. די זון שײַנט און נעמט שוין אויך ווארעמען, נאָר אפן טונקל-געװאָרע-
נעם אָפּגעשוואכטן שניי גליטשן זיך נאָך ייַנגלעך אף פּאָדרעזעס-גליטשערס, אין גרעסטן
טייל אף איין גליטשער, ארומגעבונדן מיט שטריקלעך. מיט יעדן טאָג קומט דער יאָמטעװ
נעענטער. אין די געסלעך הערט מען שוין, װי עס שיסן די ביקסלעך מיט פּיסטאַנעס. די
גראגערס גראגערן אף טויב װערן. עס גייט, קאַן מען זאָגן, די רעפּעטיציע צו באגעגענען
האָמאָנען באם לייענען מעגילאס עסטער.

פּורים איז אויסגעפאלן זונטיק. אין דעם טאָג זײַנען סימכע מיט בענציענען אוועק צו
ביילען. פריִער האָבן זי זיך דערװוּסט, װוּ זי װוינט -- אף סאַבאָרנע גאס, אינעם זעלבן
הויף, װוּ עס געפינט זיך עליע זאלוצקיס קאָנדיטערײַ. דער הויף איז א גרויסער מיט א

97

סאך דירעס און דירעלעך. פרעגן אין הויף, װוּ עס װוינט ביילע לאפּשין, פארשטייען די
ייִנגלעך, אז מע דארף ניט, מע קען אף זיי קרום קוקן. זיי האָבן בא קיינעם גאַרניט גע-
פרעגט און האָבן אַן שװעריקײַטן גיך געפונען די דירע. ביידע האָבן צוזאמען איידל אָנגע-
קלאפּט אין דער טיר, געווארט צו דערזען ביילען. די טיר האָט געעפנט א מאנצבל.

-- צו וועמען דארפט איר, קינדער?

-- א טאָעס! אונדז האָט מען געזאָגט, אז דאָ װוינט ביילע לאפּשין.

-- דאָ, דאַ! קיין טאָעס ניט. -- און דער מאנצבל זאָגט אף ייִדיש: -- מיידעלע, אף
דיר פרעגן זיך נאָך צוויי ייַנגלעך.

דאָס האָט די ייַנגלעך נאָך מער פארװוּנדערט. זיי זײַנען דאָך ניט בלינד, אנטקעגן
שטייט א רוסישער מענטש, זיי זײַנען דאָך אָבער אויך ניט טויב, ער רעדט יִָדיש.

ביילע איז זי ארויס אנטקעגן.

== בו מיר?

-- מיר זײַנען צוזאמען מיט אײַך געווען אף גאָלדעס כאסענע.

-- איך דערקען, דערקען. קומט ארײַן.

ביילע איז איצט געוען גאָר אן אנדערע, װי אף דער כאסענע -- א פריילעכע, א
ליבנסווירדיקע, און דער רוסישער מענטש קוקט אף איר מיט גרויס ליבשאפט. נין, איז
פאר די ייִנגלעך קלאָר געװאָרן, זי נייטיקט זיך ניט אין קיין טרייסט-ווערטער. אָבער נאָך
װאָס זײַנען זיי אהער געקומען? װאָס זאָגט מען?

-- זעצט זיך, קינדער, -- האָט דער מאנצבל זיי געבעטן. -- איר זײַט געװען אף
גאָלדעס כאסענע? פריילעך געװוען?

= פויילעך,

ביידע יונגע געסט באנעמען, אז דער ייִדיש בא דעם מאנצבל איז ניט קיין געבוירע-
נער, אָבער א סימפּאטישער. די שפּראך פליסט ניט פון זיך אליין, נאָר װערט ארויסגערעדט
מיט א געוויסער פאָרזיכטיקײַט, אָפט יעדעס װאָרט באזונדער.

= ביילע, גיב די נעסט קיבעד. פורים,

-- באלד, באלד, פּעטיע... -- און אינגיכן איז טאקע ביילע ארײַנגעקומען מיט א
טעלער האָמענטאשן.

פאר סימכען און בענציַענען איז שטארק אומדערווארט: דער רוסישער מענטש מיטן
נאָמען פּעטיע האָט אזוי אויסדריקלעך געזאָגט ,קיבעד", דערנאָך , פּורים', און ביילע, וועל-
כע מע בארעדט, האָט צום יאָמטעו פּורים געבאקן האָמענטאשן. נאָר צום באװונדערן.

אלע פיר זיצן ארום טיש. דער מאנצבל פּעטיע פרעגט בא די ייִנגלעך װוּ און װי זי
לערנען. סימכע און בענציִען ענטפערן. שפּעטער א ביסל, װען מע האָט די האָמענטאשן
אופגעגעסן און פארטרונקען מיט טיי, זאָגט ביילע:

-- איצט דערציילט, װאָס האָט איר געװאָלט פרעגן.

די ייִנגלעך האָבן ניט גלײַך געענטפערט, זיי האָבן שוין קימאט פארגעסן, נאַך װאָס
זיי זײַנען אהער געקומען. ביידע האָבן זיך איבערגעקוקט, און בענציִען האָט געזאָגט:

-- מיר זײַנען געווען אף דער כאסענע. אונדז איז ניט געווען געפעלן, װי מע האָט
אײַך באגעגנט. מיר זײַנען געקומען זיך אנטשולדיקן פאר אײַך. ייִדן באגייען אויך פעלערן.

-- א דאנק אײַך, קינדער, א גרויסן דאנק! -- האָט זיך אָפּגערופן דער מאנצבל. --
מײַן פרוי ביילע פארדינט א גוטן און שיינעם אופנאם. איר פארשטייט, צײַטן בײַטן זיך,
מענטשן װעלן װוערן קליגער, אלץ װעט זיך ענדערן... אנדערע באדינגונגען װעלן זײַן..

ביילע האָט מיט א קלוגן שמייכל אים איידל איבערגעשלאָגן. איר האָט געדוכט, אז
איר מאן יל פאר די קינדער אויסלייגן די טעאָריע פון סאָציאליזם לויט מארקסן. פון אים
קען מען עס דערווארטן.

-- פּעטיע, טײַערער, עפשער נאָך האָמענטאשן?

ביידע האָבן זיך גוט פארשטאנען.

ווען בענציִען איז געגאנגען אהיים, האָט שוין גענומען טונקל װערן, און עס האָט
גענומען שיטן א שיטערער שניי, װאָס האָט געשפּילט זיך מיט זיך אליין: געפאלן און זיך
אופגעהויבן, געבלאָנדזשעט אין דער לופט און װוידער געפאלן. בענציִען האָט עס ניט בא-
מערקט, ער איז געווען גוט אופגעלייגט, אפילע אונטערגעפײַפט, אהיים זיך ניט געײַלט.
ער איז געווען צופרידן פון ביילען און איר מאן. דעריקער טאקע פון איר מאן, װאָס האָט
ארויסגעוויזן פרײַנטשאפט און מענטשלעכקײַט. בענציען, װאָס איז שוין געוװען אמאָל גע-
נייגט צו געפינען גוטס נאָר בא אנדערע פעלקער און עס אָפּלײיקענען בא ייִדן, האָט אף א

98

רעגע איבערגעלעבט די פריִערדיקע אָפּלײיקענונג, נאָר באלד פארשטאנען, אז ער איז ניט
גערעכט, און גענומען גיכער אײַלן אהיים. געקומען איז ער א פארשנייטער.

-- ווידער װינטער! -- האָט מען אים אין שטוב באגעגנט.

און די מאמע האָט געזאָגט:

-- האָסט דאָך שיר ניט פארשפּעטיקט די האָמענטאשן.

-- האָמענטאשן האָבן מיר הײַנט געגעסן גענוג.

-- געגעסן... און װער איז דער מיר?

-- איך מיט סימכען.

-- מיט סימכען, זייער גוט. װאָס מאכט די מומע מאשע? -- ראָזע איז געווען זיכער,
אז וויבאלד צוזאמען מיט סימכען, זײַנען זיי געװען בא עזרע מאזאָװוער אין שטוב.

-- איך בין בא דער מומע מאשע ניט געווען.

-- בא וועמען האָט איר געגעסן האָמענטאשן?

-- בא ביילע לאפּשין.

-- דו שפּאסט... געפונען, מיט װאָס צו שפּאסן.

-- מאמע, עס איז עמעס. בא ביילע לאפּשין.

אף דער כאסענע האָט ראָזע געפונען א זכוס פאר ביילען. דעמלט איז פאר די אויגן
געשטאנען א באליידיקטער מענטש, װאָס האָט ארויסגערופן מיטגעפיל. איצט איז שין
עפּעס אנדערש, איצט וויל זי פון איר ניט הערן, איר אופירונג קאָן װערן אָנשטעקנדיק פאר
אנדערע. פון אומגעריכטקײַט האָט די מאמע לאנגזאם ארױסגעזאָגט:

-- ביי-לע לאפּ-שין? זייער מאָדנע... ניט פארשטענדלעך.

-- פארװאָס, מאמע?

-- נו, מײַן קינד, װי פארשטייסטו ניט... בא ייִדן פירט מען זיך ניט אזוי... ניט קיין
ייִדישער מאן.

-- דו װאָלסט זען, מאמע, סארא גוטער מענטש ער איז. ער רעדט יָדישׂ בעסער
פון מיר.

-- בעסער פון דיר איז גאָרניט קיין באװײַז.

-- ראָזע, איך פארשטיי ניט, װאָס איז דײַן טײַנע? -- האָט זיך אָפּגערופן דער טא-
טע. -- נאָר אלעמען זײַנען מיר אלע מענטשן. זי האָט אים ליב. װאָס איז די אװװלע?

-- ניט לײַטיש. מענטשן באריידן...

-- מאמע, צײַטן בײַטן זיך, מענטשן װערן קליגער, אלץ װעט זיך ענדערן...

-- אָט האָסטו דיר! -- זאָגט די מאמע מיט פארדראָס, -- וועמענס רייד, װער לערנט
עס? מע טאָר די קינדער פון שטוב ניט ארויסלאָזן.

1

סאיז שוין קאָנטיק, אז מאשע איז אף דער צײַט.

פאר די לעצטע כאדאָשים איז מאשע געװאָרן א גרויסער מייוון אין דער ווירטשאפט
פון א מיל. אלע טאָג דערציילט איר עזרע, װאָס פארן טאָג איז פאָרגעקומען. דער פריער-
דיקער אומרו און צווייפל פון ,יאָ" פאָרן און ,ניט" פאָרן איז אינגאנצן אָפּגעפאלן. זי איז
רויִק. עזרע איז ארײַנגעצויגן אין דער ארבעט פון דער מיל און אין זײַן באקאנטשאפט
מיט יעכעזקל גאָטהעלף. לאנג שוין האָט זי ניט געהאט אזא גוטן געמיט, װי איצט. אין זין
פון כאיונע באנוגנט זי זיך מיט דעם, װאָס זי האָט. דערצו איז זי א בעריע, מיט איר כא-
ווערט זיך אניע, טעוויע קושנירס פרוי. ניט נאָר זי כאווערט זיך, אניע, נאָר איז פארין-
טערעסירט אין מאשעס מישפּאָכע-לעבן, אין איר איצטיקן צושטאנד, זי פילט זיך פאראנט-
װאָרטלעך. אניע איז פאר איר א שטיצע, זי בארויקט מיט איר זיכערקײַט, זעלבשטענדי-
קײַט. מאשע דארף פון איר גאָרניט, בעט בא איר גאָרניט. אָבער די פרײַנטשאפט גיט צו
האָפענונג, פאראן, אף װועמען זיך פארלאָזן. זי פאָלגט אניען, נעמט אָן אירע אייצעס. און
ביכלאל: פאר אניען האָט מען דערעכערעץ, אָפּשײַ, אניען פאָלגט מען.

און אניע אליין פילט זיך גוט פון דעם, װאָס מענטשן נייטיקן זיך אין איר -- א װאָרט,
א טרייסט, אן אייצע. דאָס גיט איר מוט צו טאָן מענטשן טויוועס. דאָס געפעלט טעויען,
דאָס דערנעענטערט זיי ביידן, זי איז געליבט און געאכט.

99

צוזאמען מיט טעוויען קומט זי ארײַן צו עזרען און מאשען. און ס איז מיסטאמע פארן
מענטשן נייטיק ניט אלץ צו פארגעדענקען, ער מוז פארגעסן, װאָס עס לאָזט זיך פארגעסן,
די זעלבע אניע, װאָס האָט אנומלטן געזאָגט װעגן עזרע: ,פיר יאָר ניט געוװוען צװישן
מענטשן...", װאָס באטײַט האָט עס -- פאר אזא איינעם קאָן מען ניט קאווירן, -- איז איצט
בא איר א קלוגער און אן אָרנטלעכער אין אלע הינזיכטן. זי האָט ליב צו הערן, װאָס ער
דערציילט וועגן יענע ,פיר יאָר" סײַ װועגן זיך, סײַ װעגן טעוויען. און איינמאָל איז זי מיט
טעוויען געקומען, ווען בא עזרען איז געוען פּערעץ. די מאנצבלען האָבן דערציילט ועגן
זייערע שװוערע יאָרן מיט שפּאס, הומאָר, געלעכטער. אניע האָט זיך געפילט געמיטלעך
צוישן טעוויעס כאוויירים.

די געשעפטן אָבער פארלאָזט זי ניט. זי איז די זעלבע בעריע, די זעלבע באלעבאָסטע,
װאָס קען אירס האלטן פעסט אין אירע הענט. און דאפקע איצט, וװען מענטשן לױבן זי,
זוכן בא איר אן אָנשפּאר, פארשטייט זי נאָך בעסער, אז איר קויעך ליגט אין איר פארמעגן,
אין אירע געשעפטן, וועלכע גיבן איר רעכט צו זײַן אויסגעטיילט, זעלבשטענדיק און צו
קיינעם ניט אָנקומען. צוהילף אין אירע געשעפטן דערלאָזט זי נאָר איר אייגענע מאמע, אף
אנדערע קאָן זי זיך ניט פארלאָזן. אניע פילט אָבער גוט, אז אין איר לעבן איז צוגעקומען
א נײַס -- מענטשן, פרײַנטשאפט, מיטגעפיל.

8

מענטשן, וועמען עס קומט אויס צו זײַן אָפט אפן פישמארק, װוּנדערן, זיך: װאָס זעט
מען ניט שעװעצן. ניט אים, ניט זײַן צײַטונג, אויך זײַן לייענען די צײַטונג און זײַן היצן
זיך הערט מען ניט. װאָס איז געשען? צי דען האָט ער נאָך אלץ מוירע פאר די פישערקעס?

אינעם שטרײַט ארום איוואן שעװועצן צװישן זײַן װײַב קאטיע און זײַן מאמען ווערע
פיאָדאָראָװונע האָט אױיסגעשפּילט דאָס װײַב. אױסגעשפּילט שוין צוליב דעם אליין, װאָס
דער פרילינג האָט גענומען עטעמען מיט ליכט, מיט ווארעמקײַט און לעבנסלוסט. און אויך
צוליב דעם, װאָס דאָס װײַב איז ייִנגער און קליגער. די קלוגשאפט אירע איז א פּאָשעטע
און נעמט זיך פון דעם, װאָס זי איז ניט קיין בייזע, וי ווערע פיאַדאָראָװנע, נאָר א גוטמו-
טיקע, װויל אליין לעבן רויק און װויל ניט מאכן קיין בייז לעבן צװוישן אנדערע. דאָס איז א
כאָכמע, װאָס די מאמע פארמאָגט ניט. די מאמע, ווייסט מען, איז אלעמען כוישעד, פאר-
גינט קיינעם ניט, און װען זי קאָן נאָר, װאָלט זי די שנור פון שטוב ארויסגעטריבן. דערבײַ
כאזערט זי פרום איבער אָך, האָספּאָדי". די שנור שטויסט זיך עס גוט אָן, נאָר זאָגט
קיינמאָל ניט ועגן דעם איר מאן, פארקערט, ווען איוואן איז בארויגעז אף דער מאמען, שטילט
קאטיע אײַן זײַן רוגזע, זי ציילעמט אים און קוקט ארויס צו דער איקאָנע אין ווינקל. קא-
טיעס כאָכמע קומט פון איר גוטסקײַט און װױלקײַט, פון איר דערמאָנען זיך יענע צויי
מילדע באגעגענישן באם ניעמאן אף די קאלאָזשעס. זי יל א שיין לעבן, זי וויל ליבע,
און מער פאר אלץ יל זי א קינד. זי ווייסט, אז סײַ דער מאן, סײַ זײַן מאמע באריידן
זי: זי איז אינװײיניק אן אויסגעטריקנטע -- קען זי קיין קינדער ניט האָבן. אָבער זי, קאטיע,
מיט איר פּראָסטן סייכל באנעמט, אז די סיבע איז ניט אין איר, נאָר אין אים. װאָס ער זאָל
ניט טאָן, -- טוט ער עס גלאט אזוי זיך, ניט אף באקומען האנאָע. ער עסט כאפּ-לאפּ, קוקט
ניט אין טעלער, נאָר בייזערט זיך אף זײַנע סאָנים. דערפאר טאקע איז ער דאר, בלוט-
אָרעם, פארומערט. און אויך ווייסט קאטיע, אז װען ער שלאָפט מיט איר אף איין קישן,
האָט ער ניט זי אין זינען, נאָר לעבט מיט זײַן פארביטערטקײַט קעגן מענטשן. ער מא-
טערט זיך אליין און מאטערט זי. און קאטיע ווייסט דאָך פון אירע כאווערטעס, וי אזוינס
קומט פאָר אין ליבע.

די לעצטע צײַט נעמט ער װערן א ביסל רויקער. קאטיע לאָזט אים ניט ארויסגיין אין
מארק מיט דער צײַטונג, זי קושט אים, זי האלדזט אים, בארויקט אים. זי לערנט אים,
וי צו זײַן א מאן. איוואן זאָל זײַן אירער, אינגאנצן אירער, ער זאָל ניט שילטן, נאָר
בענטשן, ער זאָל גיין מיט איר שפּאצירן אין וואלד און באם טײַך. און זי האָט אויסגע-
שפּילט. אין איינעם א טאָג האָט זי אָנגעזאָגט די בסורע -- זי שוואנגערט. פון אַנפאנג האָט
איוואן ניט געװאָלט גלייבן, שפּעטער האָט ער געמוזט גלייבן. דעמלט האָט עֶר זיך אף
אזויפיל געענדערט, אז אינדערפרי פּוצט ער ניט נאָר זײַנע שיך, נאָר אויך קאטיעס. און בא
אים איז איצט א גוטער געפיל צו קינדער.

100

די מאמע כאזערט װי שטענדיק ,אָך, האָספּאָדי" און ווייסט ניט, װאָס צו ווינטשן דער
שנור. שילטן טאָר מען ניט, זי איז די מאמע פון איר קומענדיקן אייניקל. זי גיט אפילע
אף איר אכטונג, איז מעכאבעד מיט געשמאקע עסנס. זי פארגעסט אָבער ניט צו טראכטן
וועגן קאטיען, וי אמאָל װעגן דעם אפּעלסין, װאָס דער זון האָט איר געבראכט א מאטאַנע:
פין אויבן א ביטערע הויט, אינװײניק א זאפטיקער פרוכט.

-- אָך, האָספּאָדי!

מיטן זון איז זי צופרידן, עֶר װערט געזינטער און סאָלידער.

און נאָך קאַן מען צוגעבן, אז וען אים קומט אמאָל אויס צו באגעגענעז די צויי
ייִנגלער (סימכע און בענציִען), באגריסט ער זיי און פרעגט װעגן זייערע דערגרייכונגען
אין לערנען. זי ענטפערן.

,טאקע עמעס, טראכטן די ייִנגלעך, מענטשן װערן קליגער, צײַטן בײַטן זיך".

בא יעכעזקלען אין שטוב זאָגט מען וועגן איוואן שעװעצן -- א נעס!

סימע דערווידערט:

-- בא דיר, מײַן מאן, זײַנען שטענדיק פאראן ניסים. -- זי זעצט פאָר די מיינונג
פון די מיידלעך, װאָס פלעגן שטענדיק זאָגן פארקערט, װאָס דער טאטע האָט געזאָגט.

-- װי אנדערש קאָן מען עס אױסטײַטשן? א מענטש איז געגאנגען מיטן קאָפּ אראָפּ
און האָט איצט גענומען גיין מיטן קאָפּ ארוף.

סימע דערװוידערט סײַװוי. אָן די טעכטער איז איר אומעטיק, זי פילט זיך עלנט. געווען
א פולע שטוב מיט מענטשן און מער ניטאָ. דערפאר דערפרייט מען זיך דאָ, װען די
ייִנגלעך קומען. מע נעמט זיי אוף װי אייגענע קינדער. סימען איז שווערער פון איר מאן.
דער מאן אירער, יעכעזקל גאָטהעלף, איז זעקס טעג אין דער װאָך פארנומען אף דער
מיל, כוץ דעם, טראכט ער און דענקט וועגן פארשיידענע פאלן און צופאלן, װאָס איז געשען
אין װאָס קאָן נאָר געשען.

סימע אַבער קאָן ניט טראכטן וועגן ניט קיין קאָנקרעטע זאכן, וועלכע זי זעט ניט און
הערט ניט. לייגט א הון אן איי -- דארף זי זען סײַ די הון, סײַ דאָס איי. אף אױיסװײניק
גלייבט זי ניט. יעכעזקל פארלאָזט זיך, ער ווייסט, אז הינער לייגן אייער,

צו סימעס אומעט און בענקעניש קומט נאָך צו א פארדראָס. װאָס האָט זי זיך געײַלט
אזוי מיט כאסענע מאכן די טעכטער, יונגע קינדער? אמאָל מאכט זיך, אז פּונקט, ווען
סימכע מיט בענציִענען קומען אין געסט -- קומט אויך איינע פון די טעכטער. דעמלט
ווערט פריילעכער.

אָנרופן סימכען און בענציִענען ,ייִנגלעך" ווערט אלץ שווערער. זיי זײַנען נאָך טאקע
ניט קיין דערוואקסענע, זיי זײַנען אָבער שוין ניט קיין ייַנגלעך. פונעם געזעענעם, געהערטן
און איבערגעלעבטן מאכן זיי זייערע אייגענע אויספירן (יעדער אף זײַן אויפן). עמעס, אָפט
צו אײַליק, צו גיך, אָבער אייגענע. און אויך איצט זײַנען זיי געקומען צו יעכעזקל גאָטהעלף
מיט זייערע אייגענע געדאנקען.

די ייִנגערע טאַכטער, װאָס איז געקומען צו די עלטערן זיך זען מיט זיי, האלט איצט
אין אלץ אונטער דעם טאטן. זי דערװוידערט מער ניט. די טאָכטער איז אויך גערן צו וויסן,
װאָס די ייַנגלעך װעלן דערציילן. בא איר אין שטוב איז אלץ גוט, אלץ, װי געוויינלעך,
אמאָל אָבער פעלט אויס אזוינס, װאָס איז אנדערש פון געוויינלעך. זי בענקט נאָך דעם.

די ייִנגלעך דערציילן יעכעזקלען, װוּ זי זײַנען געווען פּורים און בא וועמען זיי האָבן
געגעסן האָמענטאשן. װאָס זיי האָבן געזען און װאָס זיי האָבן געהערט. יעכעזקל טראכט:
ביילע איז געקומען אף דער כאסענע, װאָס האָט מען געקענט טאַן? געקומען.. אָבער די
ייִנגלעך גייען צו איר אהיים. ניט גוט. עס קאָן זיך שלעכט ענדיקן.

דאָס ,שלעכט ענדיקן" איז געזאָגט געװאָרן ניט דערפאר, װײַל ער גלייבט טאקע אין
א שלעכטער ענדע, נאָר װײַל אין אזא פאל זאָגט מען עס, קעדיי װאָרענען און אָפּהיטן.
אָבער אומרויָק איז מען. און די ייִנגלעך װוּנדערן זיך, װאָס דער שטענדיק רויקער און
זאכלעכער יעכעזקל רעדט בייזלעך, שארפער װי אלעמאָל. אויך די טאָכטער קאַן עס ניט
פארשטיין.

-- פאָטער, װאָס איז מיט דיר?

-- צײַטן בײַטן זיך... ניט קיין נײַס. אָבער צי װערן פון דעם מענטשן קליגער? ניין!
אלנפאלס ניט אלעמאָל. פאראיאָרן, װאָס ברענגען מיט זיך בײזקײַט און צאָרעס, וען
מענטשן פארלירן זייער געוויסן, דעמלט קומען שווערע צײַטן און קיינער װוערט ניט קלי-
גער. שיינע, גלאטע ווערטער, װאָס זײַנען גאָרניט ווערט.

101

יעכעזקלען פארדריסט, װאָס די דאָזיקע טוירע קומט צו די ייִנגלעך פון ביילעס שטוב,
פון איר געליבטן. ניט פון אונדזער טוירע, ניט פון אונדזערע כאכאָמים. און די ייַנגלעך גלייבן
אין דעם, דערווידערן ניט. אָט אזוי קאָן מען זיי פארסאמען מיט פרעמדע געדאנקען, פרעמ-
דע זיטן, פרעמדן גלויבן. זיי קענען מיט דער צײַט אראָפּגײן פון װעג, זיך אָפּקערן פון
ייִדישן פאָלק.

-- ניין, קינדער, ניט אזוי... פארגעסט ניט, אז קימאט די גאנצע שטאָס מײַדט זײ
אויס. אײַערע עלטערן װעלן זײַן אומצופרידן.

די טאָכטער איז מיטן טאטן מאסקים. די ייִנגלעך שװײַגן. פארװאָס שװײַגן זײ: --
טראכט יעכעזקל. ער פרעגט עס, װײַל ער אליין איז נאָך ניט אינגאנצן זיכער אין זײַן
גערעכטיקײַט. ער איז דאָך קיינמאָל ניט געווען קיין פארברענטער אָנהענגער פון אָפּגע-
פרעמדטקײַט, פון א מאָראלישער געטאָ, װי די עלטערע טאָכטער זאָגט. ער האָט גוטע
באקאנטע צװישן רוסישע און פּוילישע מענטשן. מיט זיך איז ער זיכער, ער װעט ניט
קאליע װערן. פאר די ייִנגלעך איז ער ניט זיכער און ניט רויִק.

פון יעכעזקלען גייען סימכע און בענציִען אוועק אומ-ויקע און אומצופרידענע. אויב
ער איז אפילע גערעכט, טראכטן זיי, איז ער מיט זײַן שארפקײַט אומגערעכט. און װעגן
װאָס איז ער אזוי אומרויק, צעטראָגן? ער האָט מוירע, אז זיי קענען זיך שמאדן. װי קומט
צו יעכעזקל גאָטהעלף אזא ווילדער אײַנפאל?

-- וייסטו װאָס, -- זאָגט בענציען, -- מירן ארײַנגײן צו ביילען פּייסעך-צײַט. זיי עסן
מאצע צי ניט?

9

טשארנע אין גרויסן פּאדיק, װאָס האָט א גוט הארץ און א קאָשערע נעשאַמע, לעבט
איבער פאר ביילעס עלטערן. זי אליין האָט קיינמאָל קיינעם ניט בארעדט און װעט קיינמאָל
ניט בארעדן. אַבער קלאנגען צו איר דערגייען: ביילעס ייִנגערע שוועסטער, נעכאמע, איז
אויך אראָפּ פון גלײַכן װעג און ליובעט זיך אויך מיט ניט קיין ייִדן. טשארנע לעבט עס
טיף איבער, ניט װײַל בא ייִדן קען װוערן מיט צוויי מיידלעך װינציקער! נאָר װײַל שווערער
פון אלעמען לײַדן פון דעם די עלטערן -- סענדער און כאווע. סענדערן האָט זי עפשער
געזען איין מאָל אין איר לעבן, אָבער כאווען קען זי פון לאנג. געווען א צײַט, װען זי האָבן
צוזאמען געדאוונט אין איין װײַבערשער שול. און עס ציט איר, טשארנען, צו זאָגן כאווען
א טרייסט-װאָרט, לײַכטער מאכן איר הארץ, טרייסטן א מענטשן אין א שװערער שאָ איז
עפשער די גרעסטע מיצווע. און זי זאָגט וועגן כאווען:

-- װוי העלפט איר גאָט ביז גאָט װעט העלפן.

טשארנע איז דערבײַ זיכער, אז דער אומגליק בא כאווען נעמט זיך פון א שלעכט
אויג, פון אן אײַנהאָרע. שיינע געראַטענע טעכטער, איז מען מעקאנע. אָפּשפּרעכן דארף
מען, די אײַנהאָרע זאָל באָטל ווערן.

נאָך עטלעכע טעג קוענקלענישן איז זי געקומען צו כאווען, מיט וועלכער זי האָט
אמאָל געדאוונט אין איין װײַבערשער שול.

כאווע איז איר ארויס אנטקעגן מיט טרערן אין די אויגן.

-- טשארנע טײַערע, איר ברענגט דאָך מאזל אין א שטוב, ברענגט אויך מאזל צו
מיר.

-- איך בין געקומען אָפּשפּרעכן די אײַנהאָרע פון שלעכטע מענטשן, ניט פארגינער,
באָטל מאכן...

-- העלפט מיר, טשארנע, העלפט.

-- צוליבן זכוס פון אװראָם אַװינו, פון סאָרע אימיינו, פון אקיידאס ייִצכאַק, פון דער
מוטער ריווקע, פון יאנקעוו אָװינו, פון דער מוטער ראָכל און ליע.. גרויסער װעלט-
באשאפער, דו האָסט באשאפן די גרויסע װעלט און דאָס קליין וועלטעלע, דעם מענטשן.
האָסט אים באשאפן מיט צוויי הונדערט אכט און פערציק איוורים, מיט דרײַ הונדערט
פינף און זעכציק אָדערן. איינע פון זײַנע גלידער זײַנען די אויגן, און דײַן פארלאנג, איז,
אז דער מענטש זאָל קוק מיט א גוט אויג אף אלעמען, פארגינען יעדערן, װאָס גאָט האָט
אים געגעבן.

102

נאַר װײַל דער מענטש איז זינדיק און מאנכע מענטשן האָבן א בייז אויג, ניט צו
פארגינען א צווייטן, דערום ליגט אין זייער אויג גיפט און עס שאט אפילע, ווען זיי מיינען
ניט קיין שלעכטט, דרום בעט איך דיר, באהיט מײַן קינד פון אײַנהאַרע, שיק דײַנע מאלאַ-
כים, זיי זאָלן מיט זייערע פליגל באשיצן מײַן קינדס געזיכט, עס זאָל אים כאָלילע ניט בא-
געגענען קיין בייז אויג, און איך באשווער אלע בייזע אויגן, וועלכע טוען שאָדן מענטשן,
סײַ פון ייִדן און סײַ פון ניט-ייִדן, אז איר זאָלט קיין שליטע ניט האָבן אף ביילע באס
כאווע, עס זאָל איר ניט שאטן קיין בייז אויג: א שווארצע, א בלויע, א געלע, א גרינע,
א קײַלעכדיקע, א פּלאטשיקע, א ברייטע, א שמאָלע, אן אויסגעשטארצטע, אן אײַנגעפאלע-
נע, סײַ פון א זאָקן, סײַ פון א זקיינע, סײַ פון א באָכער, סײַ פון א בסולע, סײַ פון א פאר-
הייראטע, סײַ פון אן אלמאַנע, סײַ פון א פרוי מיט איר שנור, סײַ פון א קאָרעװ אָדער א
קרויווע, סײַ פון א פרעמדן אָדער א פרעמדע, סײַ פון א באקאנטן אָדער אומבאקאנטן,
איך באשווער אײַך און בין גויזער אף אײַך אלעמען מיט די אויגן פון דעם עוויגן, וועלכע
זעען אלעמאָל, זי שלאָפן ניט און דרעמלען ניט, זיי זײַנען מאשגיעך שטענדיק, עס זאָל
קיין שלעכטס ניט געשען. און איר איִן-האָרעניקעס זאָלט אָפּטרעטן פון ביילע באס כאווע,
פון איר כיידער און פון איר גאנצן הוז, און זאָלט קיין קראפט ניט האָבן שוילעט צו
זײַן אף איר ניט באטאָג, ניט באנאכט, ניט וואכנדיק, ניט אין שלאָף, און זי זאָל זײַן גע-
היט פון אלע שלעכטע אויגן, אזויווי דער בוירע האָט אויסגעהיט ייִדן אין דער מידבער.
צו דײַן הילף גאָט, האַף איך, אָמײן!

כאווע פאלט צו צו טשארנען, קושט זי, האלדזט זי, לאָזט זי ניט אָפּ. עפשער װעט
דורך איר קומען די הילף. דער אייבערשטער זאָל זיך דערבארעמען. זי מיטן מאן זײַנען
צעבראָכן, קיין גאנצער אייווער איז ניט געבליבן.

-- אוי, טשארנע, שאנד און שפּאָט, ווייטעק, כאָטש לייג זיך, סוינע ציִען, און שטארב.
איך וויין זיך אויס, רייד זיך אויס, קלאָג זיך אויס אף דער מאמעס קייווער. אָבער סענדער
לײַדט און שװײַגט. טשארנע, ער װעט פּלאצן, ניט אויסהאלטן. אזא הייסער טאטע זאָל
האָבן אזוינע געברענטע ליידן פון די קינדער. אין דער טויכעכע איז אזוינס ניט פאראן.
טאטע-פאָטער, פארװאָס קומט אונדזו

כאווע האָט געװאָלט מעכאבעד זײַן טשארנען מיט עסנווארג, מיט געלט, טשארנע האָט
זיך אָפּגעזאָגט,

-- איך װויל א ריינע מיצווע, איך װויל, אז אונדזער געבעט זאָל גלײַך דערגיין צום
הימל, צום קיסיי האקאַוועד.

אף טרייסטן זיך דארף א מענטש ניט קיין סאך. אין יענעם טאָג האָט כאווע געהאַפט,
אז די קינדער װעלן באקומען מיטלײַד צו טאטע-מאמע און װעלן אראָפּגײן פון שלעכטן
וועג.

0

דעם צווייטן טאָג פּייסעך זײַנען בענציִען און סימכע געקומען אין געסט צו ביילע
לאפּשין. געקומען זײַנען זיי מיטן באװוּסטזײַן, אז זי טוען אזוינס, װאָס װעט ניט געפעלן
ווערן ניט יעכעזקל גאָטהעלף, ניט זייערע עלטערן, ניט זייערע באקאנטע. זיי טוען עס ניט
פון צולאָכעס, זיי ווילן גאָרניט, אז מע זאָל פון זיי זײַן אומצופרידן. זיי װוילט זיך גאָר
הײַנט טאָן אזוינס, װאָס זיי אליין פארלאנגען, און ניט װאָס אנדערע פארלאנגען פון זײי.
און מער פאר אלץ ווילט זיך זיי זען, װי ביילע מיט איר מאן פּראווען דעם יאָמטעװו פּייסעך.

דער פריילעכער יאָמטעוו איז הײַנט א זוניקער. די דעכער זײַנען באלויכטן, די פענצ-
טער זײַנען באלויכטן, און אף דער באלויכטענער טרוקענער ערד שפּילן ייִנגלעך אין ניס.
יונגע מיידלעך גייען צום טײַך אין נײַע שיינע פּייסעכדיקע קליידלעך. אויסגעפּוצטע יונגע
פּאָרלעך גייען אין וואלד שפּאצירן. פּייסעך, פרילינג, א הויכער הימל, אויסגערוטע מענטשן,
אלעמען װילט זיך טראכטן װעגן גוטס. גלײַך װי מע האָט בא ביילען געעפנט די טיר,
האָבן סימכע און בענציִען דערהערט א פריילעכן געלעכטער. אין שטוב זײַנען אויסער
ביילען און איר געליבטן געווען ביילעס שוועסטער נעכאמע און יעכעזקלס עלטערע טאַכטער
זלאטע מיט איר מאן. דער טיש איז געווען א יאָמטעװדיקער -- װײַן, ניס, מאצע, אייער-
קיכל, כרעמזלעך פון מאצע-מעל, קאַנפעקטן... די ייִנגלעך האָט מען אופגענומען מיט פאר-
געניגן. און ווידער איז געווען פריילעך און װוידער האָט מען געלאכט.

103

גיענדיק צוריק אהיים, האָבן סימכע און בענציען זיך אַנגעקוקט און ארױסגעזאָגט
איינע און די זעלבע פראגע: װי קומען אהער זלאטע מיט איר מאן? זיי גייען אויך אראָפּ
פון וועג?

און זלאטע האָט געטראכט: צי דען זײַנען די ייַנגלעך פארסאמט פון ביילעס גענג?

אף מאָרגן, דעם ערשטן טאָג כאלעמויעד פּייסעך, האָט זיך פארשפּרייט א קלאנג, אז
בא ביילען אין שטוב פירט מען אראָפּ ייִדישע יוגנט פון ריכטיקן וועג, אפילע קינדער.
װאָס שװײַגט מען?

יעכעזקל גאָטהעלף איז שיר ניט קראנק געװאָרן, װען צו אים איז דערגאנגען די
יעדיע װעגן דעם, אז זײַן טאָכטער זלאטע מיט איר מאן זײַנען ארײַנגײער צו ביילען און
איר געליבטן.

-- װי קומט עס צו זײַנע קינדער?

ער האָט מיטאמאָל דערפילט, אז די גאנצע נאציאָנאלע געבײַדע, װאָס ער האָט פאר
זיך אויסגעבויט, פאלט אײַן. ער, יעכעזקל, געהערט צו די, וועלכע באשולדיקן ניט קיין
ייִדן, אוב ער דאוונט ניט, אויב ער פאסט ניט יאָמקיפּער, אוב ער עסט טארפעס. ער איז
סײַװי א ייָד. אָבער אז ער גייט אריבער צו אן אנדער גלויבן, צו אן אנדער פאָלק, בײַט
דעם ייִכעס און דעם גוירל, דעמלט איז פאר אים אזא ייד ניט נאָר אויס ייָד, נאָר אויך
אויס מענטש. פאר אים איז דער איקער ניט די רעליגיע, נאָר די נאציע, דאָס פאָלק.

ער האָט געבעטן קומען צו זיך די טאָכטער, געקומען איז דער איידעם. פון אָנפאנג
האָט עס יעכעזקלען פארדראָסן, דערנאָך האָט ער באטראכט, אז מיטן איידעם װעט זײַן
לײַכטער צו ריידן װעגן אזא ערנסטער פראגע. ער האָט געהאט א טאָעס, יעכעזקל גאָט-
העלף, װאָס פארשטייט זיך אין דער בוכהאלטעריע פון ציפער, נאָר פארשטייט הײַנט װינ-
ציקער אין דער בוכהאלטעריע פון מענטשן. ער איז אומרויִק און פאָרויס שוין אומצופרידן.
נִיט קיין גוטע שוטפעס פאר סייכל. אומצופרידן איז געווען אויך דער איידעם.

-- שווער, זלאטען איז גאָרניט לײַכט צו קומען. אוב איר װילט א געזונט אייניקל,
דארף מען זי שאנעווען און ניט באומרויִקן מיט איבעריקע זאכן.

-- איבעריקע?

-- אוואדע, שווער-לעבן, װאָס איז געשען? און װי קומט עס צו אײַך? מיט מײַנע איי-
גענע אוערן האָב איך פון אײַך געהערט, אז א ייד איז דאפקע ניט נאָר דער, װאָס פילט
אויס די הרי'ג מיצװועס, נאָר װאָס לעבט מיטן פאָלק, מיט זײַנע פריידן און ליידן. אזא
איז ביילע. זי איז א קאָשערע ייִדישע טאָכטער און האָט ליב א קאָשערן רוסישן מענטשן.
איז די אוולע אזוי גרויס? און װוידער... שווער-לעבן, רעב יעכעזקל, בא שלוימע האמיילעך
איז די הױיפּט-קיניגן געווען די טאָכטער פון א מיצרישן פּארע. ניט שלוימע איז געװאָרן
אויס ייִד, ניט די קיניגן אז געװאָרן אויס מיצרישע טאָכטער. דאָס זעלבע איז דאָך ביילע.

-- ניט אומזיסט איז די צונג געשטראָפט א גאנץ לעבן צו זײַן אין דער פינצטער,
זי קען אף װײַס זאָגן שווארץ, אף שווארץ -- װײַס. איר קאָסט גאָרניט. דו בארעכטיקסט,
װאָס צוויי לאפּשינס טעכטער זײַנען אראָפּ פון וועג?

-- גיין,

-- װאָס זשע דען?

-- איך בארעכטיק מײַן זלאטען. זי איז אף דער צײַט, און מען דארף צו איר קיין
טײַנעס ניט האָבן. ביילע איז אירע א כאווערטע נאָך איידער זי איז געװאָרן מײַן פרוי. זי
פלעגט ארײַנקומען צו אײַך אין שטוב. מיט װאָס איז שולדיק זלאטע?

-- נו, אויב דו האָסט אזוי ליב זלאטען, בין איך מויכל.

-- שווער-לעבן, ביילע האָט אויך ליב, זײַט איר אויך מויכל.

בא יעכעזקל גאָטהעלף אין דער אומעטיק-שטילער דירע איז געװאָרן פריילעכער,
אלנפאלס טומלדיקער. די ייַנגערע טאָכטער גאָלדע מיט איר מאן יאָסעלע קאנטאָר, װאָס
דינט אין א געלט-קאָנטאָר, קומען אָפט ארײַן צו טאטע-מאמע. דאָס יונגע פּאָרל קאָן ביז
איצט ניט מויכל זײַן ביילען, פארװאָס זי איז ניט קיין געבעטענע געקומען אף זייער כא-
סענע. א שלעכטער סימען. גאָלדע אליין װאָלט זיך עפשער געלאָזט איבערבעטן און איבע-
ריידן, נאָר איר מאן, כאָטש ער האָט אָפּגעגעבן עקזאמען אף פיר קלאסן גימנאזיע, איז ער
פארבליבן דער זעלבער יעשיװע-באָכער, נאָר אַן פּייעס. א בלאָנדער מיט ליכטיקע אױגן,
זעט ער גאָר אויס ניט שטארק ענלעך אף א ייִדן. מע נעמט אים אפילע אָפט אָן פאר א
סלאוו, איז ער סײַ אין שטייגער, סײַ אין דענקען אָרטאָדאָקסיש ביז איבער דער מאָס. גאֵל-
דע האלט אים אונטער, נאָר אין הארצן פארדריסט עס איר. איר מאן קלאָגט זיך אף זלא-

104

טען, זי קומט אָפט ארײַן צו ביילען און צום סטודענט, זי עסט בא זי טארפעס. און ער
ענדיקט: וי שװײַגט עס דער שװער? ניט פארשטענדלעך.

סימע האָט זיי וויפל מאָל געבעטן ניט צו דערמאָנען װעגן דעם יעכעזקלען, אים
קאַסט עס א סאך געזונט, ער װעט ניט אויסהאלטן, נאָר די קינדער פארגעסן װעגן דעם.

עס קומט אויך די עלטערע טאָכטער מיט איר מאן לייבל עסטרין, װאָס ארבעט אלס
מײַסטער אין לאנגבאָרדס אײַנבינדערײַ-פאבריקל. ער קאָן ניט פארשטיין זײַן שװאָגער יאָסל,
פארװאָס יענער איז אזוי אומגעדולדיק צו ביילען, װאָס ער קאָן איר נאָמען ניט הערן. און
ווען ביידע שװאָגערס באגעגענען זיך בא זייער שווער, זאָגט לייבל צו יאָסלען:

-- דו װילסט מע זאָל דיך ניט פּײַנט האָבן, פארװאָס האָסטו פּײַנט אנדערע?

-- צו איר מאן האָב איך גאָרניט, ער איז געווען א רוס און איז פארבליבן א רוס.
אָבער ביילע...

-- אָבער ביילע... -- כאפּט אונטער לייבל, --, איז געווען א ייִדישע טאָכטער און
פארבליבן א ייִדישע.

זײ קענען ניט צונאנדקומען און צעקריגן זיך. ביידע ווילן, אז יעכעזקל זאָל באשיידן,
ער פון זיי איז גערעכט. ער האָט ליב ביידע טעכטער און ביידע איידעמס, אים איז ניט
לבט, ניט גרינג צו מישפּעטן, װער ס'איז גערעכט און װער אומגערעכט. צוהילף קומט
סימע:

-- דער טאטע איז קראנק, שאנעוועט אים, לאָזט אים צורו.

יעכעזקלען פארדריסט, װאָס ער קען אפילע פאר זיך ניט באשטימען, װער פון די
איידעמס איז גערעכט. ער פארשטייט זײַן שוואכקײַט פון ניט קענען זאָגן דעם גאנצן עמעס,
זאָגט ער גאָרניט. בלײַבט טאקע גאָרניט סײַ פאר אים, סײַ פאר די איידעמס.

1

אניע איז צופרידן. פריִער, קאָן מען זאָגן, האָט זי זיך אליין ניט ארויסגעזען. איצט
זעט זי װײַטער און העכער, זי זעט מענטשן, און מענטשן זעען זי. זיי רופן ארויס בא איר
זאָרג, באזונדערס די, װאָס זײַנען איר נאָענט, די, וועלכע פאר זיך רופט זי , מײַנע מענטשן".
צו זי געהערן אויך סימכע און בענציען.

ביידע ייִנגלעך װערן אמאָל פאר זיך אליין ניט פארשטענדלעך. זיי קענען ניט אינ-
גאנצן באנעמען, װאָס עס ציט איבער און װאָס עס װעגט איבער: צי די אָנגענומענע מיי-
נונג װעגן ביילען, צי דאָס, װאָס זיי אליין האָבן געזען און געהערט. פון איין זײַט באקומט
זיך, אז זי איז אָן אָפּטריניקע, פון דער צווייטער -- זי און איר כאָסן (אָדער מאן) זײַנען
וילע מענטשן. לײַכטער אין דעם זין איז בענציענען, שווערער -- סימכען.

בענציען איז ניט אזוי ארומגעוואקסן מיט שטייגער, מיט פאָלקסטימלעכקײַט, מיט
כיידער און כומעש. ער האָט אויך ניט געהערט ועגן ווילנער גאָען, וועגן פּראָגער גוילעם,
וועגן מאָטקע כאבאד און װעגן נאָך אזוינס, װאָס סימכע ווייסט עס פון די ערשטע קין-
דער-יאָרן. דעריבער קאָן בענציִען רויִקער אופנעמען, װען ער דערהערט, אז עמעצער איז
אוועק, זיך געשמאדט. ער ויל -- זאָל ער! זײַן זאך. סימכען איז עס שווערער. אים פאר-
דריסט פּאַשעט. און דערצו ווייסט ער: קומט צו א מעשומעד -- קומען צו בילבולים. זײַן
כיידער- און כומעש-דערציונג איז אף אזוינס זייער פילבאר. בענציענען איז לײַכטער צו
פארגעבן ביילען און איר כאָסן. סימכע פארגיט אויך, נאָר ניט מיט קיין לײַכט הארץ. אף
אים דריקן די זיידעס און באָבעס, אָנגעהױבן פון אווראָם און סאָרע.

אף די ייִנגלעך האלט אניע אן אויג.

אויסער דעם, װאָס זי איז א בעריע, אלץ ברענט אונטער אירע הענט, האָט זי צו
אירע געשעפטן אויך צוגעצויגן דעם טאטן. זי האָט זיך אויסגעלערנט צו פארטרויען אנ-
דערע. דערצו פארשטייט זי גוט, אז דאָס לעבן דארף מען ליב האָבן, פון אים האנאַע
האָבן. און, מעגלעך, אז טאקע דערפאר פילט זי א ביסל מיט ביילען. ,א ביסל"... אף מער
דערלויבט זי זיך ניט. אף די ייִנגלעך דארף מען אכטונג געבן. זי װוייסט, װאָס אין שטאָט
רעדט מען װעגן די, װאָס קומען ארײַן צו ביילען. די ייִנגלעך קומען אויך ארײַן. פאר
אנדערע ארט זי ניט, אָבער דאָ רעדט זיך װעגן עזרעס ייַנגל און ראָזעס ייִנגל -- אירע
ייִנגלעך. עמעס, זי קען נאָך אליין זיך ניט אינגאנצן קלאָר מאכן: הערן, װאָס אנדערע
זאָגן, צי הערן זיך אליין. אָפּלײקענען, װאָס אנדערע זאָגן, קאָן מען ניט, סאיז די

105

אָנגענומענע מיינונג, ארויסשטעלן אירע אייגענע געדאנקען איז אויך ניט גוט. עפשער בע-
סער שװײַגן?

מיט זיך, אלנפאלס, איז זי זיכער. אָבער די יינגלעך?

אניע זעט אלץ, נאָר ניט אלץ. זי װײיסט אלץ, נאָר אויך ניט אלץ. זי שטויסט זיך
גאָרניט אָן, אז טעוויע באגעגנט זיך מיט כאוויירים בא פּערעצן און פּערעלען אין שטוב.
אויך מאשע װײיסט ניט, אז מיט די זעלבע כאוויירים באגעגנט זיך אויך עזרע. אניע מיט
מאשען װוערן צװישן זיך נעענטער. מאשע איז פאָרזיכטיק, זי װייסט, זאָגן איבעריקס טאָר
מען ניט. אניע איז פרײַ, זי װיל אלץ װיסן. קיין שלעכטס מיינט זי ניט, פארקערט, זי װיל
העלפן, אָבער מאשע איז ניט פון די, װאָס נעמען הילף. זי פארייניקט זייער דערפארונג, װאָס
קומט פון פארשיידענע לעבנס. יעדערע פון זי ביידן איז טשיקאווע צו הערן, װאָס די אנ-
דערע דערציילט. מער דערציילט אניע. מאשע הערט מער.

אניע קאַן זיך ניט באנוגענען מיט דערציילן און הערן. זי טראכט איצט װעגן די
ייִנגלעך, זי שאנעוועט זיי. מע דארף װאָרענען די עלטערן.

-- מאשע, פארװאָס דארף עס סימכע קומען צו ביילען און איר כאָסן?

מאשע װוּנדערט זיך, זי ווייסט גאָרניט וועגן דעם.

-- צוזאמען מיט בענציִענען. געװוען דאָרט פּורים, געווען דאָרט פּייסעך.

-- אונדז זאָגט ער גאָרניט. װי קומט עס צו סימכען!

-- און זאָגט מיר, װי קומט עס צו בענציענען?

-- אניע, עפשער איז עס טאקע ניט לײַטיש.

אניע נעמט אָבער פארענטפערן די ייִנגלעך. ניט קיין בייז, עס טרעפט. נאָר גענוג.
פאר קינדער איז נאָך פרי צו ויטן, װאָס ניט אלע עלטערן װײיסן. מאשען פארדריסט
עפשער ניט אזוי, װאָס סימכע קומט ארײַן צו ביילען, װי דאָס, װאָס ער דערציילט ניט די
עלטערן צו וועמען ער גייט און נאָך װאָס ער גייט. שוין צופיל פראנק-און-פרײַ, סאמאָװאָל-
צעס. זי זאָגט וועגן דעם עזרען: ייַנגלשקײַט, צעלאָזנקײַט.

-- אוואדע ייִנגלשקײַט.. -- ענטפערט עזרע. און פאר זיך טראכט ער: ,ייַנגלשקײַט
און צעלאָזנקײַט" איז עס דערפאר, װײַל גיין צו ביילען הייסט אויך גיין צום רוסישן סטו-
דענט. ער אליין אָבער, עזרע, טרעפט זיך מיטן סטודענט בא פּערעצן אין שטוב, מאשע
װאָלט װעגן דעם געװוּסט, װאָלט זי אויך געזאָגט יינגלשקײַט, צעלאָזנקײַט', װײסט ניט
מאשע וועגן דעם.

בא ראַזען אין שטוב האָט מען אף בענציענס גיין צו ביילען געקוקט א סאך שטרענ-
גער. ניט לײַטיש, עס פּאסט ניט. און סאיז דערבײַ אופגעקומען א געדאנק: אליין בענציען
װאָלט צו ביילען ניט געגאנגען, ער װייסט ניט דעם ועג אהין. ניט אנדערש -- טימכעס
ווירקונג. צי איז ניט גענוג אזא כאווערשאפט? א שלעכטע וירקונג קאָן װײַט פארפירן.

2

מיט א צײַט צוריק װאָלט עס טעוויען זייער געװונדערט, איצט אָבער קומט עס אים
אויס גאנץ נאטירלעך -- אלע טאָג לייענט אניע א צײַטונג. ניט נאָר לייענט, אינטערע-
סירט זיך, זאָגט ארויס איר מיינונג און אויב איר איז ניט אלץ פארשטענדלעך, קומט זי
ארײַן צו יעכעזקל גאָטהעלף, ער זאָל דערקלערן און אױסטײַטשן. די לעצטע צײַט לעבט זי
איבער פאר דרייפוסן. אף די פראנצויזן איז זי שטארק בארויגעז. טעמפּע מענטשן, פאר-
שטייען ניט, אז דרייפוס איז אומשולדיק. זי קען וװעגן דעם רויִק ניט ריידן. אניעטשקע איז
ניט אזא, װאָס זאָל ווארפן א זאך אינמיטן, ניין, זי ווארט אלע טאָג אף גוטע נײַס, זי בעט
גאָט, ער זאָל דערװײַזן דעם עמעס. זי איז אזוי ארײַנגעצױגן אין דער זאך, װי דאָס װאָלט
זיך געהאנדלט וועגן איר פּערזענלעך אָדער וועגן איר טעוויען. באזונדערס איז אניע געװאָרן
אָנגעצונדן, װוען עמיל זאָליא האָט אָפּגעדרוקט זײַן בארימטן בריוו ,איך באשולדיק", װאָס
האָט אָנגעמאכט א רוישעם אף דער װעלט, און פארשטייט זיך, אויך אין דער שטאָט
גראָדנע, און באזונדערס -- אף אניען. איר איז געווען שטארק צום הארצן, װאָס דער בא-
רימטער שרײַבער טרעט ארויס קעגן דעם געריכט, קעגן מיניסטאָרן, קעגן גענעראל-שטאב.
ער זאָגט גוט און שארף ארײַן. א מיצווע אף זיי! זי איז געווען זיכער, אז איצט װעט שין
אלץ קלאָר וערן, דרייפוסן װעט מען באפרײַען. זי האָט זיך צוגעײַלט. און דעריבער איז זי

106

געקומען צו יעכעזקל גאָטהעלף, ער זאָל דערקלערן, װאָס אף דער װעלט טוט זיך, װאָס
דאָס האָט בא אניען באטײַט: דרייפוס.

עס איז ניט שװער צו באמערקן, אז בא יעכעזקלען אין שטוב פילט זיך װידער א
שטילער אומעט. קיינער אײַלט זיך ניט, װי אלץ װאָלט שוין געװוען אין דער פארגאנגענ-
הײַט, פאָרויס זעט זיך גאַרניט. יעכעזקל איז געװאָרן פול מיט בענקעניש נאָך קינדערשן
טומל, נאָך א מיידלשן געלעכטער און אפילע נאָך דער טײַנע, אז אלע גרויסע מענטשן
דערקלערט ער פאר ייַדן. אניע האָט עס גלײַך באמערקט, די שטילע רויַקײַט האָט אראָפּ-
געזעצט איר ברויזנדיקן אומרו, און זי האָט שוין אליין אויך גערעדט שטילער, װי אלע-
מאָל.

-- איך דערקען אײַך ניט, רעב יעכעזקל, װאָס איז געשען?

-- גאָרניט. קיינער קאַן ניט באקומען מער, וויפל אים קומט. א טאטע האָדעװעט
קינדער, א זיידע בענקט נאָך די קינדער-אייניקלעך. אזוי פירט זיך. אָט זײַט איר געקומען,
ועט זײַן געמיטלעכער.

-- געמיטלעכער... אף דער וועלט, רעב יעכעזקל, איז גאָרניט געמיטלעך. איך האָב
אלעמאָל געטראכט: פראנצויזן... איידעלע, געבילדעטע, ריידן פראנצויזיש. מערדער!

-- אָבער ניט אזוי פּאַשעט, וי איר מיינט, אניע.

-- זייער פּאַשעט. באנדיטן ווילן אומברענגען א מענטשן.

-- ויאזוי אָבער? הערט אויס. איינער א פארעטער האָט ארויסגעגאנװעט פון פראנ-
צויזישן גענעראל-שטאב א ויכטיקן דאַקומענט און איבערגעגעבן די דײַטשן. קעדיי מע
זאָל ניט כאפּן דעם שולדיקן, האָט מען באשולדיקט דרייפוסן. אף א ייִדן װעט מען גלייבן.
איצט, אניע, באנעמט, װי קאַנען רעאגירן די פראנצויזן, וועמען מע האָט אײַנגערעדט און
אָנגערײצט: אן אַפיצער פון גענעראל-שטאב האָט פאראטן פראנקרײַך. די עמעסע שולדיקע
שמייכלען און טײַטלען מיט די פינגער אף די אומשולדיקע. זיי שרײַען, אז שולדיק איז
דער ייַד דרייפוס! און דאָס, זאָלט איר וויסן, איז נאָך ניט אלץ. מיט דער צײַט האָבן איי-
ניקע פירער פון דער רעגירונג גענומען פארשטיין, אז דרייפוס איז ניט שולדיק. אָבער
באפרײַען, בארעכטיקן אים קאָן מען ניט. װאָס װעט זיך באקומען? אלע זײַנען בלינד און
פארפירט -- דער געריכט, מיניסטאָרן, גענעראל-שטאב, גערעכט איז נאָר איין דרייפוס!
ניין, אזוינס טאָר מען ניט דערלאָזן. מע מוז ראטעווען דעם פּרעסטיזש פון דער רעגירונג.
ס'איז ארײַן אין אמביציע, אין קאַװעד פון דער פראנצויזישער רעפּובליק, פון גענעראל-
שטאב, פון געריכט. בעסער זאָל איינער לײַדן, ער איז שוין סײַװי פארמישפּעט, געפינט
זיך סײַװי אפן טײַוול-אינזדל. אויסער געוויסן, אניע, איז נאָך פאראן פּאָליטיק.

-- איז דרייפוס א קאפּאַרע-הינדל! -- זי האָט א רעגע געשוויגן און געפרעגט: --
און עמיל זאַליא?

-- בא עמיל זאָליא האָט מען געזעצט שויבן, שטיינער געװאָרפן אין זײַן שטוב מיטן
געשריי , פארעטער!" דער געריכט האָט אים פארמישפּעט טורמע, און ער האָט געמווט
אנטלויפן קיין ענגלאנד. אף ייִדן האָט מען געמאכט פּאַגראָמען. די מאשין פון שלעכטס,
פון בילבל, פון ליגנס, פון סינע איז א גרויסע און א שווערע, זי קען אלעמען צעטרעטן,

אניע האָט א קרעכץ געטאָן.

-- מיט װאָס קאָן זיך עס ענדיקן? די מאשין פאָדערט א קאָרבן!

אניע האָט װינציקער גענומען זיך אינטערעסירן מיט די געשעפטן, זי פארלאָזט זיך
אף די עלטערן, כאָטש פון צײַט צו צײַט װערט זי אומרויק, נאָר אלץ גייט קעשורע, זי
מעג זיך פארלאָזן.

דאָס מאָל איז אניע געקומען צו יעכעזקל גאָטהעלף א קאעסדיקע, א צעראשטע, און
גלײַך נאָכן , גוטמאָרגן" ארויסגעזאָגט:

-- איך װאָלט אים מיט מײַנע אייגענע הענט געפּאטשט. וי טוט מען עס אזוינס?
ס'איז דאָך קאראול צו שרײַען!

-- איך פארשטיי, איך פארשטיי, איר ווילט פּאטשן דעם אדװאָקאט קלאָטץ. נעמט
אויך מײַנע הענט אף פּאטשן. װי קומט צו אונדז אזא פארעטער? כאָטש די פראגע איו קיין
פראגע ניט. פארעטער װעלן זיך אלעמאָל געפינען.

אן אופגערעגטער, האָט יעכעזקל געהעכערט די שטים, װי עס טרעפט מיט אים, וען
ער רעדט װעגן אזוינע, װאָס פארשעמען זײַן נאציָאָנאלן געפיל. ער האָט גענומעו אניען
גענוי איבערדערציילן װעגן דעם אדװאָקאט קלאָטץ (ברענען זאָל ער דער קלאָטץ, טשאדען
און גליִען, וי אף פּאָקן!), קעדיי זיך אליין א ביסל בארויקן.

107

-- זײַן קאנדידאטור איז ארויסגעשטעלט אלס דעפּוטאט פון פראנציזישן פּארלא-
מענט. קעדיי פארגרעסערן זײַנע שאנסן (א ייד האָט קנאפּע שאנסן אויסגעוויילט צו װערן),
האָט דער ייד לוי לוסיען קלאָטץ געמאָלדן, אז ער איז קעגן איבערקוקן דעם איניען
דרייפוס.,

דער קאמף אין דער געזעלשאפט גייט ארום קעגן איבערקוקן (דרייפוס איז שולדיק,
דער אורטייל איז א גערעכטער) און פאר איבערקוקן (דער געריכט האָט דערלאָזט טאָעסן
און געמאכט פעלערן, דרייפוס איז ניט שולדיק). קלאַטץ האָט געמאָלדן, אזן ער איז
קעגן איבערקוקן און איז אויסגעװוײילט געװאָרן אין פּארלאמענט.

-- סאיז דאָך שרעקלעך, מע זעט קיין אויסוועג ניט!

-- פארלירט ניט די האָפענונג, אניע! איך בין ניט קיין שטארק גלױביקער, נאָר אין
דעם פאל זאָג איך: פאראן א גאָט אף דער װעלט, ער גיט אכטונג.

ט

אניע קאָן ניט פארשטיין, פארװאָס טעוויע איז גלײַכגילטיק צום גוירל פון דרייפוסן.

-- איך װוּנדער זיך, טעוויע, ביסט ניט קיין ייָד, ייִדן אין פראנקרײַך לעבן איבער א
שווערע צײַט, א גרויסע צאָרע.

-- דו מיינסט, אניעטשקע, אז מיט קרעכצן און מיט טרערן קאָן מען עפּעס אופטאָן?

-- מיט װאָס זשע דען?

-- אָט טאקע.. מיט װאָס זשע דען?

זי דערציילט אים, װאָס זי האָט געהערט פון יעכעזקל גאָטהעלף, ווייסט ער עס אליין,
טעוויע.

די ייַנגלעך אָבער הערן אופמערקזאם.

מיט די געשעפטן אינטערעסירט זי זיך, װי פריער, נעמט אָפּ כעזשבן בא די עלטערן,
נאָר דאָס אליין איז איר װינציק, זי דארף װויסן, װאָס אף דער וועלט טוט זיך, זיך ארײַנ-
מישן, זיך אױסטײַנען.

בענציענען און סימכען איז פארבאָטן ארײַנצוגײן צו ביילען. אָבער ארײַנקומען צו דער
מומע אניע מעג מען, קאַשער פון אלע זײַטן. אמאָל קומען די ייַנגלעך ארײַן צו יעכעזק-
לען און סימען. דער גלאנץ אָבער פון ארײַנקומען צו ביילען איז פארלאָרן געגאנגען. בא
אניען און יעכעזקלען איז אלץ פּאָשעט און פּראָסט, װי בא זיי אין שטוב, אָן דער ריזיקע,
אז א זײַטיק אויג זאָל דערזען, װי מע גייט ארײַן צו ביילען. אניע פארשטייט עס, זי פילט
מיט די יינגלעך. אין איר אליין איז פאראן א מיידלשע ייִנגלשקײַט, װאָס פאָדערט עפּעס
מער פון דעם, װאָס איז פאראן. און וען די ייִנגלעך קומען ארײַן, דערציילט זי זיי, װאָס זי
ווייסט פון די צײַטונגען און װאָס זי הערט בא יעכעזקלען. די ייִנגלעך הערן גערן. עס
טרעפט אָבער, אז זיי װילן הערן, װאָס ביידע מיט איר סטודענט זאָגן. זי בענקען. און זי
ריזיקירן.

אף ריזיקירן דארף מען האָבן א סיבע אָדער א טערעץ. דער טערעץ איז אויסגעפאלן
אף שװועס -- א יאָמטעװ, ווען מע גייט אין געסט און ווען מע איז מעכאבעד מיט געשמאקע
מײַכאָלים. דאָס מאָל האָבן די ייִנגלעך געהאט מער מעגלעכקײַט צו באטראכטן ביילעס
סטודענט. א בלאָנדער, א ברײטפּלײציקער, ניט קיין הויכער. די האָר פארקעמט אף ארוף
איבערן ניט הויכן שטערן. די ארײַנגעקומענע האָט ער באגעגנט מיט א פריילעכן , מאַלאַדצי"
(צו אים און ביילען איז דערגאנגען וועגן דעם שטרענגן פארבאָט פון די עלטערן ניט ארײַנ-
קומען צו ביילען).

-- אָבער, -- האָט ער פאָרגעזעצט, -- ריזיקירן לוינט ניט. איר זײַט נאָך צו יונג ניט
צו פאָלגן די עלטערן. זיי מיינען ניט קיין שלעכטס, פארקערט, וילן אײַך אָפּהיטן פון
שלעכטס. אָבער איך מיט ביילען ווינטשן אלעמען גוטס.

איצט האָבן שוין סימכע מיט בענציענען געהאט סייכל ניט צו דערציילן קיינעם, װו זי
זײַנען געווען דעם ערשטן טאָג שווּעס. און דאַך... עפשער מעגן זיי וועגן דעם פארטרויען
דער מומע אניע. סימכע איז שוין א ביסל אָנגעשמעקט מיט הערן, זען און שװײַגן.

-- די בעסטע זאך איז גאָרניט דערציילן.

אָבער אניע רופט ארויס צוטרוי. און אָט דער צוטרוי קאָן זײַן א וועג אף געשטרויכלט
ווערן. זי האַבן קיינעם גאָרניט דערציילט. אניען שײַנט, זי פילט עס, אז די קינדער וילן

108

עפּעס דערציילן, װוילן און ווילן ניט, קווענקלען זיך און שװײַגן. א סאָד. אין אניע גייט ארײַן
אין דער , שפּיל" -- װאָס פאר א סאָד?
זוכנדיק איין סאָד, האָט זיך אניע אָנגעשטױסן אף א צווייטן, א וויכטיקערן פאר איר.

4

מאשע שטויסט זיך גאָרניט אָן, אז עזרע באגעגנט זיך מיט כאוויירים בא פּערעצן און
פּערעלען. זי איז אינגאנצן פארנומען מיט דער מישפּאַכע און מיט איר קומענדיקער מוטער-
שאפט. זי קען זיך אפילע ניט פאָרשטעלן, אז אין איר איצטיקן צושטאנד זאָל עזרע ריזי-
קירן מיט זיך און מיט די קינדער. סימכע האָט זיך פון איר דערװײַטערט, און זי באמערקט
עס ניט. צוזאמען מיטן דערווארטן א נײַ נעפעשל קומען צו א סאך זאָרגן. מענטשן -- מע-
רער, סכירעס די זעלבע. מאשע איז טאקע א בעריע, אָבער פון איין רובל קאָן זי דאָך קיין
צוויי ניט מאכן. זי האָט איר גרויסע פרייד, אלע זײַנען צוזאמען, זי איז א פרוי, א מאמע,
א באלעבאָסטע.

אניע האָט געװאָלט דערגיין, אין װאָס עס באשטייט דער סאָד בא די ייַנגלעך, און זיך
אָנגעשטויסן אף טעוויען. איר נעמט דוכטן, אז אויך טעוויע האָט א סאָד. בא איר רופט
ארויס א כשאד זײַן אָפטער אוועקגיין פון שטוב. װוּהין? און צו װועמען? אניעטשקע האָט
פײַנט זיך אליין צו נארן, זי פארלײַדט ניט, ווען עפּעס בלײַבט הענגען אינדערלופטן, און
מיט דער צײַט האָט זי זיך טאקע דערוווסט: ער גייט צו פּערעצן און פּערעלען. פארשטייט
זיך, ער האָט פרײַע צײַט, גייט ער. שפּעטער אָבער האָט איר שטארק געװונדערט: אין די
זעלבע שאָען. פארװאָס? ביז איינמאָל האָט זי טעוויען געזאָגט:

-- הער אייס, מײַן מאן, איר זײַט דערוואקסענע, פארװאָס טוט איר נארישקײַטן,
וי קליינע קינדער. אזוינס פּאסט פאר סימכען און בענציענען.

ער קוקט זי אָן. וועלכע נארישקײַטן? ער פארשטייט גאָרניט.

-- טעוועלע, איך ווייס שוין אלץ.

-- װאָס ווייסטו, אניעטשקע, זאָג מיר אויך.

-- אוואדע װעל איך זאָגן. פריִער אָבער װויל איך פרעגן: טעוועלע, דו האָסט זיך
פארבענקט נאָך סיביר?

-- וי קומט צו דיר אזא פראגע? װער בענקט?

-- דו און דײַנע כאוויירים.

= כאויירים?

-- פּערעץ, פּערעלע, עזרע... און.. אויך ביילעס סטודענט. אויב איך האָב זיך געקענט
דערוויסן, װעלן דאָך אנדערע זיך אויך קענען דערוויסן. נארישע קינדער... אלעמאָל אין
איין טאָג, אלעמאָל אין איין שאָ.

טעוויע איז געבליבן שטיין איבעראשט. זי וייסט. זי איז גערעכט. ער האָט ניט גלײַך
געפונען װאָס צו זאָגן.

-- אניעטשקע...

-- זאָג דײַנע כאוויירים, אז אזוינס איז געפערלעך. װי פארשטייען זיי עס ניט. אויב
זי װילט זיך דאפקע באגעגענען, איז שוין בעסער בא מיר, בא אונדז. אף מיר װעט קיין
כשאד ניט פאלן. לאנג בין איך געװוען א קאלע אָן א כאָסן, זאָל איך נאָך בלײַבן א װײַב
אָן א מאן, מײַן קינד אָן א טאטן. איך וויל אײַך ארויסהעלפן פון א צאָרע, נארישע טאטעס.

כאָטש אניע איז שוין ניט דאָס ערשטע יאָר זײַן פרוי, כאָטש ער ווייסט שוין איר
כאראקטער, איר באציען זיר צו מענטשן, איר אינטערעסירן זיך די לעצטע צײַט מיט
צײַטונגען און פּאָליטיק, איז זי פאר אים, פאר טעוויען, הײַנט אופגעקומען גאָר א נײַע, אן
אומבאקאנטע, וועלכע רופט ארויס פארווונדערונג און אָפּשײַ. אניע? ער דערקענט זי ניט.

ער קוקט זי אָן, ער וויל וויסן, צי פארשטייט זי אירע אייגענע ארױיסגעזאָגטע ווערטער,
צי באנעמט זי די באדײַטונג פון אזוינע באגעגענישן אָדער דאָס איז נאָר אן אויסערלעכ-
קײַט, װעלן טאָן מענטשן טויוועס.

-- דו קוקסט אף מיר, מײַן מאן, און שװײַגסט. זאָג מיר בעסער, װאָס טראכסטו
וועגן מיר -- פון זינען אראָפּ. אינדערעמעסן, אניע קושניר, די באלעבאָסטע, די גווירנטע,
די שוטעפטע אין א מיל, יל ראטעווען פון געפאר געפערלעכע מענטשן. דו װונדערסט
זיך און פארשטייסט ניט. עמעס?

-- עמעס, איך פארשטיי ניט.

-- הער אויס, ועסטו פארשטיין,

109

צוזאמען מיט יעכעזקל גאָטהעלפס עלטערער טאָכטער זלאטע איז אניע עטלעכע מאָל
געווען צוגאסט בא ביילען. זלאטע האָט שטארק געלויבט ביילען, און נאָך מער -- איר מאן.
פון אָנהײב האָט עס אניע ניט אינגאנצן פארשטאנען, ריכטיקער -- ניט אופגענומען. װי
קומט עס צו יעכעזקלס א טאָכטער, װאָס איז אויסגעוואקסן אין א שטוב פון נאציאָנאלע
טראדיציעס? פאר א סאך גראָדנער איז ביילע שוין אויסערן קלאל, און דאפקע עפשער דאָס
איז געווען די סיבע װאָס אניע האָט געװאָלט מיט אירע אייגענע אויגן זען ביילען מיט
איר מאן. איר װעט עס ניט שאטן, זי מעג. זי װעט ניט קאליע װערן. און דאָך... צי פּאסט
עס? אָבער אז אניע װויל עפּעס אויספירן, קאַן זי פארמאכן די אויגן און גאָרניט זען ארום
זיך, אויסער דעם אָדער דאָס, װאָס זי יל זען.

פּיאַָטער דומנאָוון זעט זי דאָס ערשטע מאָל. און זי זעט אים גאָר אנדערש, װי די
יינגלעך, ניט אויסערלעך. זי שאצט גלײַך אָפּ, אז אין אים איז פאראן אָרנטלעכקײַט און
מענטשלעכקײַט סײַ אין די בלויע אויגן, סײַ אין שטילן שמייכל (ניין! פאר געשעפט טױג
ער ניט, מע װעט אים אָפּנארן.), זעט אויס, ער איז א קלוגער, אָן כיטרעקײַטן (איך פאר-
שטיי זיך אף מענטשן -- א ריינע רוסישע נעשאָמע), דאָך וויל זי אין אים געפינען א שוואך
אָרט, װאָס זאָל אָפּלײקענען זײַן גוטסקײַט. אָבער פּיאָטער דומנאָוו פארשטייט זיך אויך אף
מענטשן, ער באנעמט, אז די ארײַנגעקומענע שאצט אים אָפּ, באטאפּט אים מיט אירע
בליקן, וויל וויסן ,ווער און װאָס איז ער?"

-- איר האָט א טאָעס, אויב איר מיינט, אז איך בין אזא גוטער.

-- אײַער גוטסקײַט איז אפן פּאָנעם אָנגעשריבן.

-- אָנגעשריבענע קאָן מען אָפּמעקן.

-- צי איז עס נײיטיק?

-- אָפטמאָל יאָ. ניט אלעמאָל דארף מען זײַן א גוטער.

אזוי האָט זיך אנגעהויבן זייער רויִקער געשפּרעך. ער האָט זי גאנץ דעליקאט גע-
פרעגט:

-- זאָגט מיר, װען מע רירט אָן אײַערס, װאָלט איר געווען א גוטע?

-- ניין, מײַנס גיב איך קיינעם ניט אָפּ. מײַנס איז מײַנס און ניט קיינעמס.

-- ווילט איר זײַן א שלעכטע?

-- ניין, א גוטע פאר זיך, פאר מײַן מישפּאָכע, פאר מײַן קינד, אָבער ניט פאר
פרעמדע.

-- און פרעמדע פאר אײַך?

-- איך גלייב ניט אין פרעמדער גוטסקײַט.

-- פאראן גוטע מענטשן.

-- געוויס פאראן. די גוטע פארמאָגן גאָרניט --- זײַנען זי גוטע.

= דאָס איז ריכטיק, מאדאם קושניר, געשאָסן אין פּינטל .

דאָ האָט זיך ארײַנגעמישט ביילע, זי פארשטייט ניט, צי דען װויל פּעטיע אגיטירן
אניען? אומזיסט. און צװישן אניען און ביילען קומט פאָר א געשפּרעך ועגן באלעבאטיש-
קײַט און װועגן מאכן פארשיידענע געשמאקע פּאָטראװעס. ווען אניע איז אוועק, האָט ביילע
מיט פארוווּנדערונג געפרעגט: צי דען יל ער זי מאכן פאר אן אייגענעם מענטשן.

-- ניין, מײַן מיידעלע, זי קען אָבער צוניץ קומען. מיט כאראקטער און אקשאָנעס...
מירן זען.

אניע איז ווידער געקומען. דאָס מאָל האָט זיך ביילע ניט ארײַנגעמישט, נאָך אניעס
אוועקגיין גאָרניט געפרעגט, נאָר דומנאָוו האָט געזאָגט:

-- מיידעלע, קיין גרויסן טאָעס האָב איך ניט געהאט.

== איך פארשטיי ניט, אניע די באלעבאָסטע איז פאר קלאסנקאמף? -- האָט מיט
פארווונדערונג געפרעגט ביילע.

-- דער װועג צו אונדז איז א פארשיידענער. בא וועמען קלאסנקאמף, בא װועמען נא-
ציאָנאלע אונטערדריקונג, בא וועמען אומצופרידנקײַט מיט דער פּאַליצײיַשער אָרדענונכ.
אפילע דער דרייפוס-פּראצעס קאָן דאָ אויך שפּילן א ראָליע:-.

ל

כאווע, סענדער לאפשינס פרוי, איז שטארקער פון איר מאן סענדער. זי האלט זיך
קוים אף די פיס, נאָר די פיס גייען, און אויב מע דארף אײַלן -- אײַלן זיי. די הענט לאָזן
זיר אראָפּ, נאָר טוען אלץ, װאָס אין באלעבאטישקײַט דארף געטאָן װערן. און דערצו נאָך

= 110

געפינט זי קויעך צו טרייסטן איר מאן, אפילע א שמייכל טאָן, אים אונטערמונטערן, געבן
קויעך, ער זאָל זיך האלטן און ניט פאלן. און ער פאלט און האלט זיך. ער טראָגט אלץ
אין זיך, שװײַגט. זי בעט אים: סענדער, גיי ארײַן צום ראָוו, דערצייל אים, רייד זיך אויס,
ער װעט דיר געבן א טרייסט. ער גייט ניט, ער שװײַגט. די שאנד לאָזט אים ניט. מיט זײַנע
טעכטער זאָל אזוינס געשען? ער גייט ניט.

כאווע דערפרייט זיך, ווען צו איר קומט ארײַן טשארנע. כאווע לעבט מיט דער האַפע-
נונג צו גאָט, אָבער דער אייבערשטער גיט אפילע קיין אָנדײַטונג ניט אף א טרייסט, זי
בעט, זי וויינט, נאָר אלץ בלײַבט װי געווען. און נאָר טאקע, ווען טשארנע קומט ארײַן צו
איר, ברענגט א גוט װאָרט, א טרייסט-װאָרט, ‏ װערט איר לײַכטער, אפילע ליכטיקער.
טשארנע פארמאָגט אזא קויעך, אז אירע פּאַשעטע שטילע רייד דערגייען צום הארצן. כאווע
נעמט זי אוף, װי א שאָליִעך פון גאָט, װי א סאַרע באס טויווים (א מענטשן איז שלעכט,
וויל ער גלייבן),

און טשארנע זאָגט שטיל-בענימעסדיק, װי א טרײַע מאמע צו א שוואך קינד: צום
ראָוו איז אים שווער ארײַנקומען, די שטאָט װעט וויסן, אָבער צו אזא מענטשן װי יעכעזקל
גאָטהעלף...

כאווע כאפּט זיך אָן דעם אָן. עפשער טאקע.. זי צווייפלט אָבער, צי װעט דער מאן
אף דעם אײַנגיין,

-- טשארנע-טרייסט, עפשער װעט איר מיט אים ריידן..

-- אום גאָטעס ווילן, װאָס רעדט איר. װי פאלט עס אײַך אײַן. א נארישע ייִדענע
װעט געבן אייצעס רעב סענדערן, ער, װאָס זאָגט די בראָכע , שעלוי אָסאני אישאַ', װעט
זיך צוהערן צו מיר, א נארישע זינדיקע אישע. ניין, ניין.

כאווע פארשטייט עס און באדויערט.

אין א צװויי טעג ארום קומט כאוועס מאן, סענדער לאפּשין, אהיים, און כאווע דער-
קענט אים ניט. אָנשטאָט דער אָפּגעשוואכטקײַט, געפאלנקײַט, צעבראָכנקײַט איז ער גאָר
געקומען אן אופגערענטער, א בייזער, מיט אויגן, װאָס בליצן מאמעש. ער שװײַגט ניט,
ער רעדט צו זיך אליין,

-- װאָס איז געשען, מײַן מאן?

ער ענטפערט: ,;גאָרניט', און פרעגט בא איר, צי ווייסט זי, װוּ יעכעזקל גאָטהעלף
וווינט.

-- אוואדע ווייס איך.

און זי טראכט דערביי: טשארנע איז טאקע ניט אנדערש, וי א שאָליִעך פון זײַן ליבן
נאַמען, א סאָרע באס טויווים. זי זעט פאָרויס, זי װוייסט פאָרויס, סענדער גייט צו יעכעזקל
גאָטהעלף זיך אויסריידן, א טרייסט באקומען.

6

די לעצטע צײַט ערשט, האָט סענדער לאפּשין אף אן עמעס פארשטאנען, װי ניט גוט
איז צו זײַן אָפּגעריסן פון מענטשן. ניט האָבן קיין נאָענטן כאווער, קיין גוטן פרײַנט, מיט
וועמען מע קאָן זיך דורכריידן, װי מיט זיך אליין. זײַנע אלע יאָרן איז ער געװען פארנו-
מען מיט כאיונע פאר דער מישפּאָכע און מיט ליבע צו די קינדער. ער גייט צו יעכעזקל
גאָטהעלף, וועמען ער קען נאָר פונדערװײַטן. זײַנע טעכטער האָבן װעגן אים דערציילט. ער
מוז אָבער...

-- רעב יעכעזקל, א גוטן אײַך. איך בין סענדער לאפּשין.

-- געהערט ועגן אײַך פון מײַנע טעכטער. זיצט, כ'בעט אײַך.

נאָר שטייענדיק, האָט סענדער אָנגעהױבן:

-- נעכטן איז צו מיר געקומען א מענטש, װאָס מע טאָר אים ניט פארעכענען צו
א מיניען, ערגער פון א מעשומעד, אין א ייִדישער שטוב -- ניט ארײַנצולאָזן... -- סענדער
האָט געמוזט איבערכאפּן דעם אָטעם.

-- בארויַקט זיך, רעב סענדער.

ך קען ניט. איך בין דורכויס נערוון. קומט ער ארײַן, דער אױסװוּרף, מיט א
שמייכעלע. אן אונטערטעניק שמייכעלע אף די לִיפּן און קוקט מיך אָן מיט זײַנע שווארצע

111

ניט דורכדרינגלעכע אויגן. װאָס אליין זעען זיי, אָבער אן אנדערן לאָזן זי צו זיך ניט צו.
דעם דאָזיקן מענטשן זעט מען אָפּט אף א רײַכער כאסענע, אף א גווירישער לעװײַע. קיינער
רופט אים ניט, ער קומט אליין. איז אָט קומט ער צו מיר ארײַן און זאָגט זיסלעך-געמיין:

-- איך האָב אײַך געבראכט א רעפוע, רעב סענדער.

-- א רעפוע? פאר וועמען? װוער איז קראנק?

זײַן זיס-כיטרע שמייכעלע גייט אריבער אין די אויגן, וועלכע טײַנען: מיר פארשטייען
זיך דאָך, איך מיין אײַער טויװע.

-- איך הער אײַך.

-- איך וויל ראטעווען אײַער טאָכטער.

-- מײַן טאָכטער?

-- אײַער טאַכטער און אײַער מישפּאָכע.

-- ראטעווען? פון װאָס?

-- פון שאנד. די גאנצע צאָרע איז דאָך דער סטודענט. ער איז אונטערגענעצט..
לײַכט קאָן מען פון אים פּאָטער װערן. מעלדן...

יעכעזקל איז אופגעשפּרונגען פון זײַן אָרט. א װײַלע געשטאנען און דערנאָך האסטיק
גענומען ארומגיין איבערן צימער.

-- אזוי האָט ער געזאָגט?

-- אזוי געזאָגט.

-- און איר?

-- איך ווייס, אז אזוינעם דארף מען פּלעטן דעם קאָפּ. פארשטיין פארשטיי איך, נאָר
טאָן עס קאָן איך ניט.

-- א שאָד! איך קאָן אויך ניט.

יעכעזקלס ,איך קאָן אויך ניט" האָט סענדערן א ביסל בארויקט, ער האָט דערפילט
מיטגעפיל.

-- אף יענעמס אומגליק בויען א גליק. מאסערן, א מאָסער! אזוינעם דארף מען
ארײַנלײגן אין כיירעם, -- האָט יעכעזקל בייז אויסגעשריען.

סענדער באנעמט, אז יעכעזקל זאָגט ארויס די װערטער, װעלכע ער אליין װיל זאָגן.
ער איז אָבער אַנגעפילט מיט אזויפיל שער הארץ און לײידן, אז איבעריק ריידן קאָסט
אים געזונט. ער קאַן פּאַשעט ניט. ער זאָגט נאָר:

-- איר פארשטייט מיך זייער גוט. א דאנק! -- ער שטעלט זיך אוף און זאָגט נאָך
שטילער: -- אוב איר האָט ניט קעגן, װעל איך צו אײַך נאָך ארײַנקומען. -- און גייט
לאנגזאם-שטיל ארויס.

אהיים איז סענדער געקומען אין א גרינגערן געמיט. דער הייסער טאטע האָט גע-
מאכט זײַן אויספיר: די טאָכטער פארשאפט אים צאָרעס. װעט אָבער לײַדן דער סטודענט,
ועט די צאָרעס האָבן די טאָכטער. בעסער װעט ער שוין אליין לײַדן.

7

דער קלאנג װעגן דעם, אז עס האָט זיך געפונען אזא אינער, װאָס איז גרײיט צו
מאסערן דעם סטודענט, איז דערגאנגען סײַ צו עזרען, סײַ צו פּערעצן. זי האָט ארומגע-
כאפּט א גרויסער פארדראָס. א מאָסער! אזוינס פארשװײַגט מען ניט, דער קלאנג איז אויך
דערגאנגען צו אניען. זי האָט זייך שטארק פארטראכט: דער סטודענט קומט ארײַן צו איר
זיך באגעגענען מיט זײַנע פרײַנט. אף איר דירע קאָן פאלן א כשאד, מענטשן קאָנען לײַדן.
זי אליין קומט צו ביילען. נאָך די ערשטע מינוטן פון אומרו און אומזיכערקײַט קומט צו
איר זיכערקײַט און דרײיסטקײַט. װער איז דער אױסװוּרף? און ניט לאנג געטראכט איז
אניע נאָך איז דעם זעלבן טאָג אוועק צו יעכעזקל גאָטהעלף אהיים. דורך אים, דורך יעכעזק-
לען, איז צו איר דערגאנגען דער קלאנג װעגן מאסערן.

יעכעזקל האָט נאָר געקענט זאָגן, אז ער איז אויסער-זיך, ער קאָן צו-זיך ניט קומען.
א וועלט פון אוולעס און אכזאָריעס. װער אָבער דער מענטש איז, האָט אים סענדער לאפּ-
שין ניט געזאָגט. אף מאָרגן איז אניע אװועק צו סענדער לאפּשין. אין שטוב בא אים האָט
זי געטראָפן כאווען און טשארנען מיטן גרויסן פּאריק. נאָך די ערשטע עטלעכע װערטער,
פארשטייט אניע, אז די פרויען ווייסן פון גאָרניט צו זאָגן. אינגיכן איז סענדער אָנגעקומען.

-- איך בין אניע קושניר, מיסטאמע געהערט.

-- װוי דען? געהערט.

78 119

-- איך האָב צו אײַך, הער לאפּשין, א געשפּרעך אונטער פיר אויגן.

-- ביטע.

-- הער לאפּשין, איך בין א גוטער פרײַנט מיט ביילען. איך מיט מײַן מאן קומען צו
איר ארײַן. דעריבער, האָף איך, װעט אײַך זײַן פארשטענדלעך מײַן ביטע. איר זאָלט אָנרופן
דעם נאָמען פון דעם מענטשן, ריכטיקער -- דעם אומענטשן, װאָס װיל מאסערן..

סענדער לאפּשין האָט זיך צוזאמען מיטן שטול האסטיק א רוק געטאָן אף הינטער.
אומדערווארט! אומגעריכט! װי קומט צו דער מאדאם קושניר די יעדיִע! און װאָס הייסט,
זי װיל װיסן, װער דער מענטש איז? פארװאָס װיל זי װויסן? צוליב װאָס?

-- הער לאפּשין, איך פארשטיי אײַך, אײַך װוּנדערט, װי קומט צו מיר די יעדיע וועגן
מאָסער. פארװאָס בין איך צו אײַך געקומען, פארװאָס פרעג איך, ווער...

-- אינדערעמעסן... פארװאָס? מיט װאָס פאר א רעכט קומט איר פרעגן. סאָפקאָל-
סאָף, ווער זײַט איר?

-- הער לאפּשין, איך קום ניט פון דער גאס. איך קום לט דער רעקאָמענדאציע
פון יעכעזקל גאָטהעלף. איך קום ניט װעגן זיך, אוב איר װילט ויסן, קום איך צוליב
ביילען. צי קענט איר זיך פאָרשטעלן די לאגע פון אײַער טאָכטער, אויב עס זאָל טרעפן
אן אומגליק...

-- דאָס האָט געקענט פּאסירן נאָר ביז נעכטן. פון נעכטן אָן איז אָפּגעפאלן דער
אומגליק.

-- אָפּגעפאלן? װאָס באטײַט עס?

-- איך פארשטיי דאָך, אייגנטלעך, ניט, װאָס איר שטייט צו. װאָס פאר א שײַכעס
האָט עס צו אײַך. איך בין ניט מעכוּיעוו אלעמען צו דערציילן.

-- ריכטיק! ניט אלעמען. אין דעם פאל בין איך ניט אלע, אין דעם פאל בין איך
אײַער טאָכטער ביילע. פארװאָס איז די געפאר אָפּגעפאלן?

-- גוט, גוט. הערט. דער מענטש איז צו מיר געקומען, געפאלן אף די קני, געוויינט,
זיך געשלאָגן אלכעט. ער האָט, זאָגט ער, קיין שלעכטס ניט געמיינט, ער האָט נאָר גע-
מיינט מײַן טויװע. ער האָט כאראָטע, ער איז גרייט אָפּצושנײַדן די צונג, װאָס האָט ארויס-
געזאָגט אזוינע פרעכע זינדיקע רייד. ער האָט זיך אליין ניט פארשטאנען. איך זאָל אים
מויכל זײַן. ,רעב סענדער, ראטעוועט א מענטש פון אומקום!"

-- און איר?

-- מױיכל געװוען. איך קאָן איצט מיטפילן א מענטשן אין א צאָרע.

-- און איר זײַט מיט אים זיכער?

-- װי מיט זיך אליין.

-- איז עפשער גוט טאקע, װאָס איר האָט זײַן נאָמען ניט אָנגערופן. איך דאנק אײַך,
הער לאפּשין. איך האָף אויך ביילען בארויִקן. -- זי האָט זיך אופגעשטעלט. סענדער האָט
זיך אויך אופגעשטעלט.

-- זאָגט מיר, -- האָט ער שעמעוודיק געפרעגט, -- איר האָט זי לאנג געזען?

-- ניט לאנג.

-- איך בין דאָך א טאטע. וי זעט זי אויס?

-- גוט. מעג איך איבערגעבן פון אײַך א גרוס?

-- ניין. -- ער האָט זיך פארטראכט און װוידער צוגעגעבן, -- ניין.

-- איר זײַט דאָך א טאטע, הער לאפּשין.

-- א טאטע, אוואדע א טאטע, אן אומגליקלעכער טאטע. זײַט געזונט, מאדאם
קושניר.

פון סענדער לאפּשינס דירע איז אניע ארויס א צופרידענע. די געפאר איז אראָפּ.
קיינער װעט ניט לײַדן. און די ערשטע, װאָס ווייס װעגן דעם איז זי, אניע קושניר, און
ניט אי מאן טעוויע קושניר, װאָס האָט פון איר סוידעס. הײַנט איז דער סאָד בא איר,
און זי מעג מיט רעספּעקט ועגן זיך זאָגן: ניט אלע קענען, װאָס זי קען. זי װעט ארײַנ-
קומען צו ביילען. עמעס, קיין גרוס פון איר טאטן האָט זי ניט, נאָר א גרוס װעגן איר
טאטן האָט זי. דאָס װעט דערפרייען ניט נאָר ביילען, נאָר אויך דעם סטודענט.

דער הארבסט האָט דערװײַל זיך פארשטארקט, גענומען ארומדרייען די שטאָט מיט
טונקעלע טעג און פינצטערע נעכט, מיט רעגנס און װוינטן, שוואכע דערפילן זייער קרענק,
געזונטע נעמט דוכטן, אז זי װערן קראנק. און הײַנט נאָך דארף אניע אָפּגעבן מאזלטאָו --
מאשע האָט געבוירן א מיידעלע.

פון דער הײַנטצײטיקער
סאָוועטישער יידישער דיכטונג

כאיִם גורעװויטש

קיין סיביר
אונטער דעם בלויען שטערנדיקן פּײַער, האָבן זיי זיך אױיסגעפּיקט, װי קנאָספּן פעסטע,
איבער שטעט און דערפער אָן א שיר, אין דעם הארבן סיבירער וואלד.

ענגע פייגלשע כעװרײַעס

קערן אום זיך קיין סיביר... עס האָט זיי די שטרענגע מאמע-טײַגע

אין דעם גײַסט ספּארטאנישן דערצויגן.

דאָס סאמע וויכטיקסטע און בעסטע אף פליגל שטײַפע,
פארווירקלעכן דאָ שטייט זיי פאָר: פּונקט וי צעדער-צװײַגלעך,
אין באוווינטע ערטער בויען נעסטן, פון די נעסטן ס'ערשטע מאָל ארויסגעפלויגן...

זיך ליבן, פאָרזעצן דעם דאָר.
ך ליבן, פאָרזעצן דעם דאָ דאָ איז מאָך א בינטל אף א גרויען שטיין
אין הימלשן וירוואר, אין שטילע נאכלעס ‏ פאר זײ װײכער אײדער סאמעט צארטער,

זײַן קעסיידער אופמערקזאם און וואכיק, װײַל דאָ איז זייער אײיביקע געגארטע,
די נעסטלינגען דערפירן צו א טאכלעס, די איינציקע אף דעם ערד-קויל היים.
אין פלי פארהארטעווען די שוואכע.

אל וא ע אונטער דעם בלויען שטערנדיקן פײַער
זיי װעלן אויספילן אלצדינג אמבעסטן איבער שטעט און דערפער אָן א שיר,
און ניט פארלירן זיך אין קיין שום פאל, ענגע פייגלשע כעװרײַעס
ניט אומזיסט דאָך מיט דעם ערשטן שטראל קערן אום זיך קיין סיביר.

2
מאָטל גרוּװומ אן
דרײַ לעבנס

עס האָט מיר דרײַ לעבנס מיט מײַסעלעך באם פּיַאַנערישן שײַטער,
דער גוירל געגעבן. מיט יוגנט געוואגטער,
דאָס ערשטע -- װאָס אלץ יל באהערשן,
ס'איז פאר דער מילכאַמע דאָס לעבן. מיט ליבע דער ערשטער,

מיט קינדערשן טומל, מיט לידער די ערשטע...

מיט שפּילן פארשײַטע,
114

דרײַ לעבנס עס האָט מיר

דער גוירל געגעבן.

דאָס צווייטע --

די צײַט פון מילכאָמע דאָס לעבן

פון מי און באנײַונג...
מיט צילן פארשײַטע,
מיט קאָסמישע שיפן,
מיט װעגן באנײַטע

מיט מארשן און שלאכטן,
מיט פעלדער און גריבער,
מיט שטענדיקן ווארטן

א בריוו פון מײַן ליבער.
מיט סרייפעס מיט גרויסע,
מיט פרײַנט, װאָס דערנעבן.
מיט קוילן, װאָס דראָען
פארקירצן דײַן לעבן...

עס האָט מיר דרײַ לעבנס

דער גוירל געגעבן.

דאָס דריטע --

שוין נאָך דער מילכאָמע דאָס לעבן.
מיט פרייד פון ניצאָכן

אף ראכוועסן פרײַע,

מיט יאָרן פון װוּנדער,

אף ברייטן און טיפן...

און ווען מע זאָל פרעגן

בא מיר, שוין געניטן:

צי כ'װאָלט אף אן אנדערס
מײַן לעבן פארביטן --

פון קינדהײַט ביז עלטער,

אָן מי, אָן מעהומע,

אָן ווייטעק, אָן קעלטן,

בלויז יאָמטעװו און בלומען, --

איך װאָלט דאן געגעבן
אן ענטפער באצײַטנס:
דרײַ זודיקע לעבנס
אף איינעם --
מע נײַט ניט!

בראַָניע סינעלניקאַ װע

די פאַָן

די פאָן, װאָס עס האָט מיר מײַן זיידע געבראכט,
צעװויקלט איך האָב און איך האָב זי באטראכט,
און טײַער די פאָן איז געװאָרן בא מיר --

קיין שטויב כזוועל ניט לאָזן זאָל פאלן אף איר.

מיט איר איז מײַן זיידע געגאנגען אין שלאכט,
מיט איר האָט מײַן זיידע ניצאָכן געבראכט,
מיט איר האָט ער ווארשע גענומען און ווין,
מיט איר האָט מײַן זיידע גענומען בערלין.

עס פלאטערט די פאָן איבער אונדז אין דער הויך,
אין איר, זאָגט מײַן זיידע, איז דאָ אזא קוי'ך,

װאָס פריידן זי ברענגט אונדז אין יעטווידער שטוב:
די פאָן דארף מען היטן און האָבן זי לִיב.

וי נאָר ס'קומט א יאָמטעװ, א סימכע אין לאנד,
איך נעם אונדזער פאָן אין דער זיכערער האנט,

און װאָס אמאָל שענער זי זעט אויס בא מיר,

מע טאָר ניט, אז שלעכטס זאָל זיך טרעפן מיט איר.

0

119

בֿאריס מצגילנצר

116

איך בין מעקאנע

כ'האָב צו זיך גרויסע טײַנעס.

כ'זאָל געווען ווערן א שנײַדער,

װאָלט איך עפשער גענייט מאלבושים פײַנע,
סאמעטענע צי זײַדענע,

פון ציץ אָדער פון געוואנט...

איצט גיי כאפּ צוריק -- רעד צו דער וואנט.

כ'זאָל געווען א שוסטער װערן,

װאָלטן עפשער מײַנע פּאנטאָפל פרויען געפעלן,

דער פּלױנעסטע װאָלט איך, אָנשטאָט פונעם הימל א שטערן,
א פּאַר לײַכטע שיכלעך שענקען -- לעם בעט זיי שטעלן,
ס'קאָן זײַן, אז זי װאָלט װייניקער זיך קלאָגן

אף אירע פּלאָגן.

כ'זאָל געווען ווערן א בעקער,

װאָלט איך עפשער אזא מין קוילעטש געבאקן,

אז קליין און גרויס זאָלן אים קײַען אף ביידע באקן,
זאָגסט, אז אף אלץ דארף מען האָבן מאזל און בראַכע?
איך האָב עס, פארשטייט זיך, אויך פארשטאנען,

און דאָך בין איך שטענדיק געווען מעקאנע

די פאכלײַט פון דער אָדער יענער מעלאַכע.

ס'איז גוט, ווען אין שוך שטעקט ניט קיין טשװאָק

און שטעכט ניט אין פּיאטע,

און ווען דער לערער אין שול איז ניט קיין פּוסטער גלאָק,
און דער ראָש אין מישפּאָכע איז ניט קיין שמאטע.

א געוויינלעכער כידעש --

פליִער וואגן און קענען אין קאָסמאָס שװועבן.

אין די הענט בא מיר -- ברויט, װאָס איז נאָך ווארעם און ווייך
און שמעקט מיט לעבן.

איך לאך און איך וויין --

ס'איז געוויס א מעכײַע

לייענען מײַן כאווערס לידער נײַע.

איך בין מעקאנע די פאכלײַט,

װאָס טוען גוט זייער מעלאָכע.

גוואלד, ויאזוי ווערט מען צו זיי געגליכן?
זאָל זײַן כאָטש שפּעטער, זאָל זײַן ניט אינגיכן.
כ'װאָלט זייער װעלן ווערן א מײַסטער --

אן עכטער באלמעלאָכע

און שאפן באגײַסטערט

און האָבן האצלאָכע.

מאקס רֹיאנט

אָפט דײַנע רייד
איך הער אין שלאָף
און מיט א פרייד
אף עפּעס כ'האַף.

אין אזא ועלט
איך קום ארײַן,
װאָס קאָן זײַן העל
און גאָר ניט זײַן...

עפּעס כ'פארליר,
עפּעס כ'געפין,
איך גי מיט דיר
ווער װוייסט װוּהין?

הירש רעלעס

אבי מיט דיר

נאָר אָט ביסטו
ערגעץ אוועק,
און כ'בלײַב וי שטום
אינמיטן וועג.

קיין קאפּל שײַן,
ס'איז שווער צו גיין,
נאָך שווערער זײַן
איז איין:אליין,

און דײַנע רייד
כ'דערמאָן אין שלאָף,
און ווידער --- פרייד,
און ווידער כ'האָף...

בא דער טרויעריקער ווערבע

הינטער אָט דער ווערבע,
װײַטלעך פונעם ייִשעוו,
אומבאמערקט כ'פלעג װערן,
וי א קינד פארקישעפט.

נאָך איר צארטן אויסזען,
נאָך די לאָקן גרינע
פלעגן מאמעש אויסגיין
די שטערן ביז באגינען.

און אפילע ס'וואסער
*ין דער ווערבעס שאָטן

פלעגט שווימען מער געלאסן,
מיט פארכאפּטן אָטעם.

פון אירע צװײַגן לאנגע
און די בלעטער דינע

אָן ווערטער און אָן קלאנגען
געטריפט האָט מיט נעגינע.

כ'פלעג זיצן אן אנציקטער

ביז באגינען העלן,

נאָר עפּעס שטארק געדריקט האָט
א פאָרגעפיל א שווערער,

117

װאָס ניט געקאָנט גענוי כ'האָב זי זעט איצט אויס פיל ברייטער

באנעמען און פארשטיין עס און מערער נאָך געלאסן,
אין דורכזיכטיקער בלױקײַט, און די קרוין פארנייגט איז
אונטער גינגאָלדענער זעונג, נעענטער צום וואסער.
װאָס פלעגט מיט ריינער שיינקײַט -- אוי, איווושקע צעצװײַגטע,
אין אָפּגלאנץ זיך צעוויגן, צי האָסטו מיך פארגעסן?
און ווינקענדיק, זיך כיינדלען מיט דײַן צארטן שװײַגן
אין שווימענדיקן שפּיגל, נעם מיך אין דײַן הערשונג!
..אין קריג, אין רויך און פלאמען, נאָר ס'קאַן שוין ניט די ווערבע
ווען גערעװעט דאָס געװער האָט, מיך פארקישעפן, װוי פריִער,
אזוי װי כ'האָב פארשטאנען דערינערונגען שווערע,
יענעם פאָרגעפיל דעם שװערן! וי האַלאָוװועשקעס, טליִען.
אין יענע שױידער-יאָרן זי איז איצט, וי א דענקמאַל
פיל נאַענטע און ליבע נאָך די נאַענטע און ליבע,
אף אײביק כ'האָב פארלאָרן... נאָך וועלכע אזא בענקשאפט
די ווערבע איז פארבליבן. אין הארצן איז פארבליבן.

0

מישע מאַגילעװיטש

איך קאָן ניט פארגעסן

כ'װאָלט ועלן פארגעסן און מער ניט דערמאָנען
די ביטערע שלאכטן פון פאָריקן קריג,

נאָר ס'רײַסט מײַן זיקאָרן זיך אוף פון קאנאָנען,
די װײַטע מילכאָמע שטייט אוף פאר מײַן בליק.

איך װויל אים ניט רעגן, דעם שווערן זיקאָרן,
װײַל כ'בין פון די שווערע געדאנקען שוין מיד,
נאָר ס'קערן זיך אום אינעם שלאָף יענע יאָרן
און גיבן אין הארץ און אין זינען א שניט.

און ס'דאכט זיך, אז ווידער איך גיי אין אטאקע,
און אָט אונטער מיר װוערט צעשפּאָלטן די ערד,
דאָס רײַסט מײַן זיקאָרן זיך אוף פון גראנאטעס,
פון קוילן און שפּליטערס צעריסן ער ווערט.

מיר האָבן פארטיליקט דעם סוינע דעם גרעסטן,

אוועלכן די ועלט ניט געװוּסט האָט ביז הײַנט.

און ס'וואכט מײַן זיקאָרן, ער קאָן ניט פארגעסן

די ביטערע שלאכטן, דעם אומקום פון פרײַנט.
פ

118

א װ ראָם קא צ ע וו

צו די, װאָס מאכן אָן א כורבן

פון סדוים -- אײַער װײַנשטאָק, און דאָס, װאָס איר טוט,
קאָן גוט זײַן פאר סדוים, פאר אמוירע זײַן גוט.

די װײַנטרױבן -- ביטער, און װײַן פון זיי טריפט
אזא, װי בא שלענג פון די צינגער דער גיפט.

איר גראָבט פאר זיך גריבער און נעצן איר שפּינט,
און גרויזאם די שטראָף איז, װאָס איר האָט פארדינט!

מוישע פּ ענס

0

די קינדער פון די בערג

אין שול ארײַן קומען די קינדער פון די
בערג,

פון שניייקע, זוניקע הייכן.

זי זײַנען פאר מיר װי א סוידעספול װערק,

װאָס רעגט מיט פארבאָרגענעם סייכל.

וי אנדערע קינדער, מע שפּילט און מע שטיפט,

מיט גאָלדענע טרוימען באהעלטע,

אָט זיצט מען פארשטילטע, אין ביכלעך
פארטיפט,

אָט זינגט מען, אָט קערט מען שוין װעלטן.

און װען מיט א פּאכעד אין הארץ איך
באמערק,

וי דרייסט איבער אָפּגרונט זיי שפּרינגען,

דאן דאכט זיך מיר אויס,

אז דער גײַסטער פון בערג

פון קינדערשע אויגן מיר ווינקען.

און פול מיט פארקישעפּטקײַט װערט דער
ארום --

די פעלדזן, דער טײַך, די געװויקסן.

און ס'קוקן די בערג אף מיר סוידעספול-שטום

מיט אײביקײַט-בליקן פון ספינקסן.

5
119

לעװ בערינסקי

א סאָד
באנאכט און באטאָג, אף דער גאס און אין סאָד
הערט זיך א פריילעך געלעכטער אין שטאָט.

אף שריט און אף טריט און באם פאָרן און גיין
הערט זיך אין שטאָט א פארשטיקטער געוויין.

אין פּארק, אף יארידן, באם טײַך און ארום
הערט זיך א שװײַגן אין שטאָט, אינעם זשום.

די איינזאמע אײַנװױנער דאָ, אין דער שטאָט,
ווייסן, נאָר גיבן ניט אויס זייער סאָד.

0
מישע לעמסטער
איך גלייב
א שטילע זומערדיקע נאכט, איך גלייב, די װעלט װעל איך נאָך זען
די שטערן ריידן צו די מענטשן. אויך מיט א װײַטערדיקן דאָר.
און אונטער זיי איעדע זאך :
פוֹל איז איצט מיט בענטשונג, און אין דער שיינער שטילער שאָ
װאָס שײַעך סייכל, כ'שפּיר:
די צײַט איז הײַנט געבליבן שטיין. אין מיר -- פון אלעמען איז דאָ,
מיר דאכט, אָט באלד, אָט-אָט, אין אלעמען -- איז דאַ פון מיר.
די אײביקײַט װעל איך פארשטיין, אט
דעם גרויסן לעבנס-סאָד. דערפאר פארשטיי איך יעדנס שפּראך
און אף מײַן שפּראך כ'גײ בענטשן.
מיר דאכט, איך בין שוין הי געווען א שטילע זומערדיקע נאכט,
צוריק מיט טויזנט יאָר. די שטערן ריידן צו די מענטשן.
:

100

פיביע קיריסשאצבסקי

ניט גרינג און ניט פּראָסט

ס'איז דאָס לעבן ניט גרינג און ניט פּראָסט,
און די צײַט איז סײַ זיס און סײַ ביטער.
ס'לעצטע בלעטל די צװײַג האָט פארלאָזט
מיט צעצונדענער פרייד און מיט ציטער.

וי די דימענטן, טראָפּנדלעך טױי,

זיך צעגלאנצן אף געלינקע גרעזלעך,
שטייט פארכאָלעמט דער נאקעטער בוים,
װאָס איז יאָמטעװדיק נעכטן געװעזף.

און דאָס הארץ מײַנס -- אוי קלאפּט עס,
דאָס הארץ,
און מאכשאָװועס װעקט פריילעכע, טריבע..

אונטער רעדער פון גאָלדענעם הארבסט
איז דער שאָרך פון די בלעטער פארבליבן.

0

מאַטל ש טור מ אן

געלויבט זאָל זײַן

איך האָב

דאָס ערשטע מאָל
דײַן קאָל דערהערט
אף גרינער
קישעפדיקער ערד.

פון יענעם

זומער-קאנט,

עס שטאמען

מײַנע ערשטע װוּנדן.
כ'האָב דאָרט דערשפּירט

צום ערשטן מאָל
דעם ליבע-ווונדער,
דעם ערשטן
צאפּלדיקן ריר

פון ערשטער שורע
דאגר דיר,

געלויבט זאָל זײַן
די שאָ, די רעגע,

ווען איך האָב דיך באגעגנט.

121

װעלװל טשערנין

די בלעטער

אין ביינהאשמאָשעס ציטערן די בלעטער,

האגאם סאיז גרייט שוין צו דעם שלאָף דער ווינט,
און דער לעװאָנע-קעז דער פעטער

זיך קײַקלט שטיל צום שטערן-לאבירינט.

די בלעטער ווארטן ביז די נאכט װעט פאלן
און װעט פארדעקן מיט איר גוף די וועלט,
זי װעט דערוועקן כײַישע געשאלן

אין וואלד, אין שטאָט, אף בארג, אין פעלד...

די בלעטער ציטערן, נאָר קיינער זעט עס,

די פינצטערניש מאכט שוואך די ריִע גלײַך.
דער גוירל בלעטערט זייערע אנקעטעס

און ווארפט זיי בלינדערהייט אין צײַטן-טײַך.

9

יאנקעו עלקיס

:: פ ס

װאָלט איך זײַן א פאלנדיקער שטערן --
בייסן פאלן אויך באמערקט צו װערן,
כאָטש א רעגע נאָר געדויערן...

זע נאָר, װי ס'צעעפענען זיך טויערן
פון ביז הער געשלאָסענעם גאניידן!
אָבער כ'קאָן זיך מיט מײַן ערד ניט שיידן!
0
122

וו על ול וו ע ר נ יק

ויסי

ווען א קינד אין וויגל קוועלט

ווען א קינד אין וויגל קוועלט,
פריילעך איז די גאנצע וועלט,
און די זון צופרידן שמייכלט
פון די בלויע הימל-הייכן.

און די בערעלעך אין וואלד
אין א טענצל גייען באלד,
צווישן הויכע פעלדער-גראָזן
שפּרינגען פריילעכע די האָזן.

וו יי צ מ אן

האָבן פיש דערהערט דאָס גלײַך
און צעשפּילט זיך אינעם טײַך,
אז די וואסערן אפילע

שטיין געבליבן זײַנען שטילע.

ווען א קינד אין וויגל קוועלט,
פריילעך איז דער גאנצער וועלט.

דער שלײַפער

--- מײַן אלטישקער שלײַפער,
דו מײַסטער פון פּײַער,

דו ביסט וי א זייכער

פון קינדהײַט מיר טײַער.
איך האָב זיך פארבענקט

נאָך דײַן קונציקער ראָד,

און כ'האָף, אז ביז איצטער
נאָר פונקען זי האָט...

עס האָט מיך דער אלטיטשקער
שלײַפער דערהערט,

און ס'האָט זיך א דריי געטאָן
דידער די קרך.

טס

דאָס רעדעלע דרייט זיך,
און פונקען זיך שיטן --
א פריילעכער רעגן,

און איך בין אינמיטן.

דאָס רעדעלע דרייט זיך,
און בלוי איז דער רוים,
און אומגעקערט האָט זיך
מײַן קינדערשער טרוים.
אין טײַגע, בא טײַכן
פארשווונדן די קעלט.

צו מיר איז קיין גלײַכן
ניטאָ אף דער וועלט.

123

אלעקסאנדער ליזען

שטערן הוירען זיך

1

טיפע נאכט. א פּארק. צװישן די ביימער פליט װען-ניט-װוען דורך א נאכט-פויגל
מיט שטײַף-צעשפּ-ײטע פליגל.

דער פּארק איז װי א וואלד: גרויס, הויך, צעװאָרפן.

מאכמעס דעם, װאָס די פינצטערניש פארפילט דעם גאנצן רוים צװישן די שטאמען,
צװײַגן, בלעטער, זעט דער פארק אויס געדיכט און מוירעדיק-שווארץ.

זי זײַנען געזעסן אף א באנק אונטער א לאמטערן. זײַן שײַן האָט שארף דורכגע-
שניטן דעם כיישעכדיקן ארום.

124

-- די באנק מיטן פּיצֹל ערד אונטער איר זעט אויס װי א ליכטיקער אָאזיס אין
א מידבער, -- האָט ער געזאָגט, און זי האָט גאָרנישט ניט געענטפערט, געזעסן אימבאוועג-
לעך, דער קאָפּ פאריסן, און אָנגעשטרענגט געקוקט אף די אראָפּהענגענדיקע בלעטער:

זי זײַנען בלייך. זייער בלייך, און פארגליווערט. טויט-פארגליווערט, װי דערמאָר-
דעטע..."

די אײַנגעשטאנענע פינצטערניש האָט זי ארומגערינגלט פון אלע זײַטן. בלויז פון
אויבן איז זי געווען א קאפּעלע שיטערער. נאָר דער הימל איז געשלאַפן, אן אײַנגעדעקטער
מיט פּוכקע װאָלקנס. און די ערד פון אונטן איז געװען פארגליווערט פון דער נאכט-
קילקײַט. איבער די פיס קריכט דער גליװער צו פאינעס אינגעװידן, נאָר זי פילט ניט
קיין קעלט, בלויז עפּעס א מעשונעדיקע פּוסטקײַט.

! זי ביידן, און דעריקער פאינען, האָט זיך געדאכט, אז אלץ איז שין געזאָגט.

און איבערגעזאָגט. פאר איר װאָלט איצטער מיסטאמע בעסער פון אלץ געווען, ווען דאָס
הארץ זאָל א דרעמל טאָן און דער קאָפּ -- אויך: ניט ריידן, ניט קלערן װעגן גאָרניט.
פּאָשעט זיצן און שװײַגן און ווארטן, געדולדיק ווארטן אפן קאיאָר און נאַכדעם גיין צו
דער אװטאָבוס-סטאנציע, נעמען א בילעט און פאנאנדערפאָרן זיך מיט אָט דעם אומבא-
קאנטן מענטשן אין פארשיידענע ריכטונגען.

אײַנשלאָפן? ניין, מע דארף ניט. בעסער -- א פוילער דרעמל. נו, גוט. גוט. זי װעט
זי סײַװי איבערכיטרעווען, די צעטראָגענע קלערענישן. װאָס דרייען זיי זיך אלץ ארום איר?
זי קאָנען דאָך אױסקלײַבן עמעצן אנדערש. אָט, אשטייגער, טאסיען, איר געוועזענע שול-
כאווערטע, די פלעגמאטישע און באדאכטע טאסיע. סאיז א מעכײַע געװען צי כאווערן
זיך מיט איר. זי איז געווען א װוילע, א נאָכגיביקע. קיינמאָל ניט אקצענטירט איר , איך".
אזוי איז רויִקער, לײַבטער...

אין דרעמל צעוואקסט זיך טאסיע. א גוטמוטיק פּאַנעם, א קײַלעכדיקס. פאינע װאָלט
געװאָלט זײַן אזא, װי זי. סאיז אומעגלעך. זי פארשטייט, -- אָבער כאָטש אין שלאָף..

דאָס פעדעמל פון אויסטערלישע קלערענישן ציט זיך װײַטער... יעדער מענטש האָט
זײַן שאָטן. איז לאָמיר זיך פאָרשטעלן, אז דער שאָטן האָט זיך פּלוצעם אָפּגעטײלט און
פין איין מענטשן איז געװאָרן צוויי פרויען. איינע זיצט אין אָאזיס פון שײַן, און די צוויי-
טע קוקט אף דער ערשטער, א צעפלאָסענער אין דער ארומיקער כאשכעס.. און קעדיי
ענדגילטיק אָפּשײדן איינע פון דער צװייטער, האָט יעדערע זיך געגעבן א באזנדערן
נאָמען. די, װאָס זיצט מיט א שווער-צעטומלט הארץ, אן ערנסטע, א סאַלידע, איז פאינע
זינאָװיעװנע. און די צווייטע איז פּאָשעט פאניע, פאניעטשקע, א פארשײַט מיידל, א לא-
כערקע.

-- נו, װאָס ביסטו אזוי מאַרעשכױרעדיק? -- טוט פאניעטשקע א שמייכל, און די
פינצטערניש ארום דעם שמייכל ווערט שיטערער.

-- האָסט א רעפוע?

-- װאָס דען! נאָך א מין!

-- איז שװײַג ניט. זאָג!

-- אלץ אף דער וועלט איז מעגלעך.

-- גוטס?

-- גוטס אויך.

-- גלייבסט?

= יא.

-- דו ביסט אָבער צוויי מאָל ייַנגער פון מיר... װי האָסטו געזאָגט?

-- אלץ אף דער װעלט איז מעגלעך, -- האָט קינדעריש איבערגעכאזערט פאניעטש-
קע, -- איר דארפט א באװײַז, כאַשעװע פאינע זינאָװיעװנע? ביטע, צי האָט איר זיך גץ-
קאָנט פאָרשטעלן, אז אָט הײַנט באנאכט װעט איר זיצן מיט עפּעס א װילד-פרעמדן
מענטשן אין א וילד-פרעמעדן פּארק פון אן אומבאקאנטער שטאָט? און דאַך..

פאיִנע האָט פארמאכט די אויגן.

-- איר װילט א דרעמל טאָן? -- ער, דער ווילד-פרעמדער האָט זיך צוגערוקט נץ-
ענטער. -- שפּארט אָן דעם קאָפּ אף מײַן אקסל. עס װעט אײַך זײַן באקוועמער און װײי-
כער, וי אפן הילצערנעם ווענטל פון דער באנק.

-- גיין, -- האָט זי א שאָקל געטאָן מיטן קאָפּ, ניט עפענענדיק די אויגן.

-- איר האָט מוירע אנשלאָפן װערן?

פאינע האָט געשוויגן. פרעגט ער װידער:

129

-- איר האָט נאָך אלץ מוירע?

זי האָט אוועקגלייגט דעם קאָפּ אף זײַן אקסל. אָזימיטש האָט זיך צעלאכט. ניט הויך.
נאָר אין דער נאכט-שטילקײַט האָט דער געלעכטער דורכגעשאלט הילכיק און ניט אָנגע-
נעם. עפּעס ניט נאטירלעך.

פאינע האָט שטיל ארויסגערעדט:

-- יאָ. כ'האָב מוירע. און כ'ווייס אליין ניט פארװאָס... און פאר װעמען... כ'בין ביכלאל
א שרעקעוודיקע...

װיקטאַר פּעטראָװיטש האָט א צוק געטאָן מיט די אקסל.

-- מאָדנע. דאָס לעבן האָט דאָך אײַך געפּעסטעט און ניט געשראָקן.

-- פונוואנען ווייסט איר?

-- איר האָט דאָך אליין דערציילט.

-- איך?

זי האָט פארכידעשט געעפנט די אוגן. אָזימיטש האָט שיר זיך װידער ניט צעלאכט.
אין זיך האָט ער נאָך אלץ געשמייכלט, קוקנדיק װי די בויגנס פון אירע ברעמען האָבן
זיך אוסגעגלײַכט שטוינענדיקע. דאָס װײַסע דרײַעקל פונעם זויבער-ריינעם שטערן צװישן
די שווארצע פּאסמעס האר האָט זיך קינדעריש-לעכערלעך פארקנייטשט.

-- ,ניט קיין לעבן, נאָר עפּעס א דורכויסיקער יאָמטעוו.." איר געדענקט?

די פרוי האָט א שמייכל געטאָן. די קנייטשן אפן שטערן זײַנען פאשווּנדן. ,און צוזא-
מען מיט זי -- א צענדליק יאָר", -- האָט אַזימיטש א קלער געטאָן.

-- כ'געדענק. אָבער ניט איך האָב עס געזאָגט...

-- װער דען?

-- פאניעטשקע. די קליינע ליגנערטע.

-- א! ס'הייבט זיך שוין װוידער אָן...

-- עס געפעלט אײַך ניט?

-- געפעלט. אוואדע געפעלט. בונטע מאָזאיִק. א שטיקל לעבן און א שטיקל מײַסעלע:.

ער האָט איר געװאַלט ענטפערן אײַנגעהאלטן און אנציקט. אײַנגעהאלטן -- דער פרוי,
פאינע זינאָװיעװונען. אנציקט -- דעם מיידל, דער אימפּולסיוער פאניעטשקע. ער האָט
אָבער ניט באוויזן. פון דער פינצטערניש, פון עפּעס אן אומבאשטימטער װײַט האָט זיך
דערהערט א געביל, לאנג און אָפּגעבראָכן, גלײַך װי אליין דער הונט װאָלט זיך אײַנגעהערט
בעשאס די פּאוזעס צום װידערקאָל פון זײַן בילן.

פאינע זינאַװיעװנע האָט א צאפּל געטאָן. װיקטאָר פּעטראָװיטש האָט צארט א גלעט
געטאָן איר האנט. זי האָט האסטיק פארבאהאלטן אירע הענט צװישן די קני. אָזימיטש האָט
מיט פארדראָס א דריי געטאָן דעם קאָפּ. פאיִנע האָט צעשטרייט געקוקט אף אים. זײַן קאָפּ
האָט אויסגעזען צו קליין אף דער הויכער פיגור. ,ניט אנדערש, -- האָט זי א קלער גע-
טאָן, -- װי מהאָט אָט דעם אקוראטן און עפשער אפילע עלעגאנטן קאָפּ איבערגעזעצט
אזימיטשן פון עמעצנס פרעמדע פּלייצעס."

ער האָט געזאָגט:

-- און איך האָב ליב אָט דעם באנאכטיקן געביל. ס'דערמאָנט מיר מײַן קינדהײַט.
איך בין דאָך געבוירן געװאָרן אין א דאָרף.

פאינע האָט א קערעווע געטאָן צו אים איר דאר און בלייך פּאָנעם, אופגעהויבן אף
אים די אויגן. גרויסע און אויסדריקלעכע.

-- און בא מיר רופט דאָס ארויס אינגאנצן אנדערע געפילן.. כאָטש ס'האָט א שײַי
כעס אויך צו מײַן קינדהײַט... איך בין געווען דעמלט נאָך גאר א קליין מיידעלע. נאָר
כ'האָב עס פארגעדענקט. פארגעדענקט דאָס, װאָס איך באמי זיך צו פארגעסן דאָס גאנצע
לעבן מײַנס. ס'העלפט אָבער ניט. אײַנגעקריצט אין הארצן אף אײביק...

זי איז אנשוויגן געװאָרן. װיקטאָר פּעטראָװיטש האָט פארטײַעט דעם אָטעם. געווארט.

אומזיסט. די פרוי איז געזעסן מיט צונויפגעפּרעסטע ליפּן.

ער האָט געפרעגט, שטיל, אײַנגעהאלטן, װי מע פרעגט אויס א סאָד, װאָס אפילע
ניימער טאָרן וועגן אים ניט וויסן.

-- װאַס זשע איז דעמלט געשען?

זי האָט פאנאנדערגעפּרעסט די ליפּן:

-- מע דארף ניט...

-- אומאָנגענעם?

-- ניין. גרויליק.

8* 126

ער האָט אנטשלאָסן א שאָקל געטאָן מיטן קאָפּ, געזאָגט:

-- ווארפט אראָפּ דעם שטיין פונעם הארצן.

זי האָט געקוקט אף אים און געפּרוװוט פארטרײַבן דאָס גרויליקע מיט געוויינלעכע,
עטװאָס לעכערלעכע באאָבאכטונגען: מאָדנע שאָקלט מיטן קאָפּ אָזימיטש. ניט פון אױיבן
אראָפּ און ניט פון רעכטס אף לינקס. ניט יאָ און ניט ניין. נאָר עפּעס טיף און פאראקשנט.
גליןך װי ער װאָלט װעלן בײַקומען מיט אָט דער שארפער באוועגונג געוויסע ספייקעס.
אה אראָפּ דעם שטיין פונעם הארצן!' האָט זי דען איין מאָל דאָס געפּרװוט טאַן?.

.א שוידערלעכער געביל פון בייזע װאָלפהינט, געמישט מיט שרעקלעכע יעלאַ-

לעס און געשרייען פון מענטשן... פון פרויען און קינדער...

זי איז אנשוויגן געװאָרן. אָזימיטש ווארט. געדולדיק. א געפיל פון ראכמאָנעס האָט
פארקלעמט זײַן הארץ. נאָר ער פרעגט נישט גאָרניט. עפשער מוז זי זיך אױיסשװײַגן?.

די שטילקײַט איז פּלוצעם צעבראָכן געװאָרן פון א זייגער-געקלאנג. פאינע נעמט
זיר ציילן אף א קאָל;

-- איינס, צוויי, דרײַ... -- עס װאָלט שוין געדארפט טאָגן,

-- וויפל האָט איר אָנגעצײילט?

= ױבן מאל,

-- הייסט עס, אז ס'איז ערשט דרײַ. דער דאָזיקער זייגער שלאָגט יעדער פערטל
שאָ. די ערשטע פיר קלונגען באטײַטן פיר פערטלען. און איר האָט געציילט אלע נאָכאנאנד.

-- אזוי גאָר? א שאָד. און איך האָב געמיינט... א מאָדנע זייגער. װוּ איז ער?

-- אפן ראָטהױז.

-- ראָט-הויז? װאָס הייסט עס?

-- דאָרטן איז אצינד דער שטאָטראט. נאָר די היגע אײַנװױנער רופן די געבײַדע,
וי אמאָל, -- ראָטהױז. כ'האָב זי אײַך געוויזן. איר געדענקט? וען מיר האָבן ארומגעשפּא-
צירט איבער דער פארשלאָפענער שטאָט.

די פרוי האָט איבערגעכאזערט:

-- ראָטהױז... א מאָדנע װאָרט. פון עפּעס א װײַטן יאָרהונדערט..,

דערנאָך האָט זי פאָרגעזעצט זיער שטיל, װי צו זיך אליין, קימאט שעפּטשענדיק:

-- ..פּונקט אזוי פלעגט דער זייגער שלאָגן, מעסטנדיק די צײַט, מיט הונדערט, צוויי
הונדערט, דרײַ הונדערט יאָר צוריק.. די דאָזיקע באנק, אף וועלכער מיר זיצן אצינד,
איז דעמלט עפשער ניט געווען. אָבער די ערד איז געווען. און דער הימל איז געווען. און
צווישן זי -- דער רוים. און די צײַט איז אויך געװען. דער זייגער האָט זי געמאָסטן און
געמאָלדן װעגן דעם אלע פערטל שאָ... אניט פונוואנען װאָלט מען פון איר געװוּסט, אז
מע זעט 7 נים,.

אָזימיטש האָט געזאָגט:

-- פאינע... פאינע זינאָװיעװנע, ווען איר הייבט אָן אָט אזוי פאנטאזירן, װײַזט זיך
מיר אויס, אז איר שארט זיך פּאמעלעכן ארויס, װי א שאָטן, פון אונדזער ליכטיקן אָאזיס
און ווערט אנטרונען אין דער ארומיקער פינצטערניש, באהאלט זיך אויס צװישן די ביימער...
איר פארטײַעט זיך ערגעץ דאָרטן און פארשלעפערט מיך מיטן געמאָסטענעם פאָכען פון
אײַערע שווארצע פליגל.. . זאָגט מיר, ס'איז א כאַלעם צי װאָס? װוּ בין איך? אינעם אװטאָ-
בוס, װאָס פאָרט שוין קיין טאָמאל, צי טאקע ווירקלעך אָט דאָ, אין דעם דאָזיקן פּארק,
אף דער דאָזיקער באנק, לעבן אײַך, מיט אײַך, אבסאָליוט אן אומבאקאנטער? מיט אײַך,
אזא װײַטער, און אזא נאָענטער, װי איך װאָלט אײַך געקענט שוין צענדליקער יאָרן..

אָזימיטש האָט ענערגיש א שאָקל געטאָן מיטן קאָפּ. צעטריבן די נאכט-געשפּענסטער.
ס'איז פארבליבן די װירקלעכקײַט.

= ג,. לאָמיר זיך אָקאָרשט דערמאָנען, ויאזוי איז דאָס טאקע פאָרגעקומען. כ'מיין --
דעם הוילן פאקט... כאָטש װאָס פאר א פאקט! סאיז געווען א פּאַשעטער צופאל. ווען דער
צוג װאָלט ניט פארשפּעטיקט אף אוועלכע צוואנציק מינוט, װאָלטן מיר דען געזעסן דאַ
צוזאמען?..

איר געדענקט?

מיר זײַנען פארבליבן אליין אף אָט דעם פאר עטלעכע געציילטע רעגעס פּוסט געװאָרע-
נעם פּעראָן. אינצווייען, ס'הייסט, ניט אינצווייען. נאָר טאקע אליין. יעדערער באזונדער, מיט
זײַן באזונדערן טשעמאָדאן. אונדז האָט אָפּגעשײדט איינס פונעם אנדערן א צוואנציק מעטער
רוים און די באדינגלעכקײַט פון מענטשלעכע פארהעלטענישן. װוּ אהינטאָן זיך? קיינער
האָט אף אונדז ניט געווארט. מיר האָבן געקוקט איינער אפן אנדערן, צעמישטע, צערודער-

127

טע. איך שטעל דעם ערשטן טראָט, איר -- דעם צווייטן. אזוי האָט מיר, יעדנפאלס, זיך
אויסגעוויזן. איז אָט, ווען מיר האָבן זיך דערנעענטערט, זײַט איר געװאָרן מײַן װידערקאָל.
אײַך האָט אפילע ניט פארװווּנדערט מײַן פרײַ האלטן זיך.

-- א גוטן אָװנט אײַך!

-- א גוטנאָװנט...

-- אָט אן אומגליק! איך מוז זיך נאָך דערשלעפּן אהיים מיטן אװטאָבוס.

-- אוז איך אויך... איך מוז זיך נאָך דערשלעפּן...

-- דאכט זיך אָבער, אז איך האָב א ביסל פארשפּעטיקט.

-- דאכט זיך... א קאפּעלע... פארשפּע-עטי-יקט...

איך האָב ארויסגעכאפּט פון אײַער האנט דאָס טשעמאָדאנדל. איר האָט פּראָטעסטירט.
האָב איך אײַך בארויקט: איך טו דאָס צוליב גלײַכגעװיכט. זאָל די רעכטע האנט ניט בור"
טשען, אז איר קומט אלעמאָל אויס שווערער וי דער לינקער.

מיט צוויי טשעמאָדאנען אין די הענט האָב איך זיך געלאָזט לויפן צו דער אװטאָבוס-
סטאנציע. צום גליק, געפינט זי זיך לעבן װאָקזאל. איר זײַט מיר נאָכגעלאָפן מיט אויסגע-
שטרעקטע הענט, װי נאָך א רױבער. איר האָט אָבער קיינעם ניט גערופן צוהילף. איר
האָט נאָר געלאכט. איר שטעלט זיך פאָר דאָס בילד? א לאכנדיקע פרוי אף א ריזיקן פּוסטן
װאָקזאל-פּלאץ, א ריזיקן, װײַל א פּוסטער, אָן מענטשן, אָן טומל, מיט לאנגע פארכאלעשטע
שאָטנס איבער דער ערד...

איר זײַט פּאַשעט... זײַט מיר מויכל... עפּעס אן אומנאָרמאלע. איך ראבעווע אײַך, און
איר לאכט גאָר!

-- ראבעוועט?.. כא-כא! ס'איז דאָרטן נישטאָ װאָס צו ראבעווען, אינעם טשעמאָדאן.

-- אזוי גאָר? עפשער זײַט איר טאקע גערעכט. און איך טראכט: װאָס איז ער אזוי
גרינג, דער טשעמאָדאן?..

און שפּעטער, ווען מיר האָבן פארסאָפּעטע ארײַנגעגראָבן זיך מיט די נעז אין דעם
באוועגונג-גראפיק פון די אװטאָבוסן, זײַט איר װוידער געװאָרן מײַן װידערקאָל.

-- דער לעצטער אװטאָבוס קיין טאָמאל איז אװועק מיט צען מינוט צוריק.

-- דער לעצטער... אװטאָ-אָבוס... קיין באָלין... איז אווע-עק...

-- איז װאָס זשע טוט מען?

-- איז װאַ-אָס טו-וט מען...

איך האָב אראָפּגעלאָזט די טשעמאָדאנען, אראָפּגענומען די שליאפּע, זיך פארנייגט
פאר אײַך:

-- כ'האָב א געדאנק. אוב איר װעט ניט זײַן קעגן...

מיט אײַער באצויבערנדיקן שמייכל האָט איר מיר געהאַלפן פירן די שפּיל װײַטער:

-- אשטייגער?

-- לאָמיר פארשליסן די וואליזקעס אין אײַזערנע שטײַגן און זיך לאָזן בלאָנקען איבער
דער שטאָט.

איר האָט א פיר געטאָן מיטן קאָפּ, כאָטש דער שמייכל האָט נאָך געפינקלט אין אײַע-
רע אױיגן:

-- ניין,

-- פארװאָס?

-- כ'האָב מוירע.

-- מוירע? פאר וועמען, פאר מיר?

-- און פאר אײַך אויך.

-- א! כ'פארשטיי. אָט װעל איך אײַך פארפירן אין א פינצטערער בראמע און..

איר האַט געקוקט אפן הימל. דער הימל איז געװוען ריין. האָב איך געלאָזט צורו
די פינצטערע בראמע.

-- שרעקט זיך ניט, טײַערינקע. איך װעל זײַן אײַער געטרײַער גיד און כ'װעל אײַך
באקאנען מיט דער שטאָט, װאָס איז שיין מיט א טאָפּלטער שײנקײַט: אן אוראלטער און
א מאָדערנער... צי זײַט איר שוין אמאָל דאָ געווען?

-- געווען. נאָר זייער װײניק. די שטאָט קען איך קימאט ניט.

-- און איך קען זי גוט. געווען דאָ ניט איין מאָל און געהאט א מעגלעכקײַט זי גרינט-
לעך באקוקן.

-- ויאזוי אָבער װעלן מיר זיך דערקלײַבן צו אײַער טאָפּלטער שינקײַט? ניט קיין
טראמווײַ, ניט קיין טראָלײבוס, ניט קיין טאקסי...

8---8 198

-- מיט די אייגענע פיס. אין דעם גראָד װעט זײַן דער זיבעטער כײן. מע קאָן
אצינד גיין װוּ דו װילסט און װוּהין דו װילסט, קיינער װעט זיך צו דיר ניט טשעפּען, קיי-
נער װעט ניט שטערן, ניט קיין מאשינעס, ניט קיין סװעטאָפאָרן, גיי ארום, שפּאציר ארום
פראנק-און-פרײַ, פארײַס דעם קאָפּ װאָס העכער און שפּיגל זיך אין די בילדשיינע היכע
קלויסטערס און געבײַדעס מיט אויסטערלישע טורעמלעך, געװועלבן, פּאַרטאלן..

איר געדענקט?

איך פרעג אײַך -- ,איר געדענקט?", װי דאָס װאָלט פאָרגעקומען מיט א צענדליק
יאָר צוריק. און דאָס האָט געטראָפן בלויז מיט צוויי שאָ צוריק. איז פארװאָס אפּעליר איך
צו אײַער זיקאָרן, גלײַך װי פאר די דאָזיקע צוויי לאנגע שאָ, װאָס מיר, אײַנגעהילטע, פול-
קום אײַנגעהילטע אין דער נאכט-שטילקײַט, האָבן ארומגעבלאַנקעט איבער די פּוסטע גאסן
און פּלעצער און װי קינדער, וי קליינע אנציקטע קינדער, געהאלטן אין איין אײַקען: , אײ,
װאָס פאר א מעכטיקע קאריאטידן!", , אײַ, װאָס פאר א גוואלדיק הויכע גאָטיק-שפּיצן!",
און די פאָרטאלן!', , און די סקולפּטורן!", , און די קאָסטיאָלן!" -- איז אָט... יאָ, טײַערע
פאניעטשקע... ס'האָט זיך באקומען אזוי, גלײַך װי מיר װאָלטן פאר אָט די צוויי קורצע און
לאנגע שאָ דורכגעלעבט א גאנץ לעבן. און עפשער אפילע ניט קיין איין לעבן, נאָר צוויי.
איר -- אײַערס, איך -- מײַנס. דערנאָך האָבן מיר זיך געביטן מיט די לעבנס. איר האָט
איבערגעלעבט מײַנס, איך -- אײַערס. נאָר דאָס איז שוין געשען נאָכדעם, דעמלט ווען מיר,
מידע, צעקריגטע און קימאט גליקלעכע, האָבן זיך פארשלעפּט אהער, אין דעם דאָזיקן
פּארק. איר זײַט געװאָרן דרייסטער. איר האָט אפילע זיך דערװעגט פאַרלייגן, אז מיר
זאָלן אָפּזוכן עפּעס אן אָפּגעזונדערטע באנק און צוזעצן זיך א ביסל אָפּרוען. עפשער דער-
פאר, װאָס בייס מיר זײַנען פארבײַגעגאנגען לעבן דעם שטיינערנעם פּאַסײדאַן מיט זײַן
דראָענדיקן דרײַצאָן האָט איר זיך פארקוקנדיק אף אים, פארטשעפּעט אין א שטינדל
און שיר ניט אומגעפאלן. איך האָב אײַך אונטערגעכאפּט, עס האָט זיך באקומען װי האלב-
ארומגענומען, נאָר איך בין געווען קאלט װי אײַז, דאָס איז אײַך, װײַזט אויס, געפעלן גע-
װאָרן. כ'האָב אײַך אפילע לוסטיק געמאכט, װען כ'האָב ארויסגערעדט מיט אײַער טאָן

-- איר ווייסט... כ'האָב מוירע... כ'האָב מוירע צו גיין מיט אײַך אין אָט דעם געדיכטן
וואלד...

איר האָט זיך צעשמייכלט (איר האָט א שיינעם שמייכל, נו, עפשער ניט אזוי שיין,
װי מילד. א קאפּעלע א שעמעודיקער, ניט קיין זיכערער, מיט קימאט צונויפגעפּרעסטע
ליפּן -- א בלייכער שאָטן פון א שמייכל) און געזאָגט:

-- איר גייט דאָך אָבער...

דערנאָך האָט איר צוגעגעבן שוין מיט מײַן טאָן

-- װעל איך, הייסט עס, אײַך פארפירן אין א פינצטערער אליי...

נאָר דאָס איז פאָר געקומען שפּעטער.

צוערשט האָבן מיר געהאלטן אין איין בארימען זיך איינס פארן אנדערן, געלויבט אין
טאָג ארײַן, עמעס ניט זיך, -- אונדזערע לעבנס-באגלייטער. איר -- אײַער מאן, איך --
מײַן פרוי. פאר אײַך איז דאָס געווען װי א פּאנצער: מײַן מאן איז א גוטער, איך האָב
אים ליב. אזוי אז איר זאָלט אפילע ניט...

אזוי גאַר? איז גוט. ביטע. צי װייסט איר אָבער, װאָס פאר א פרוי איך פארמאָג?
א גאָלד. א טײַערע נעשאָמע! מיט איין װאָרט, -- א טרוים!

איר האָט ניט געהערט, װאָס איך רעד, װײַל איר האָט געהערט נאָר זיך. איבעריקנס,
דאָס, װאָס איר האָט באדארפט, האָט איר יאָ געהערט, אפילע פארגעדענקט.

-- מײַן מאקס איז זייער א דעליקאטער מענטש. אגעוו, פלעגט ער ניט באנוצן אזעל-
כע... אזעלכע אויסדרוקן...

-- ,א גאָלד", ,א טרוים", יאֵ?

איר האָט פאָרגעזעצט צו לויבן אײַער ליבהארציקן מאקסן. מיר איז נימעס געװאָרן
די דאָזיקע פּאטעקע. כ'האָב אײַך איבערגעשלאָגן.

-- פארװאָס האָט איר געזאָגט: ,, פלעגט ער ניט באנוצן"?

-- ויָאזוי דען האָב איך געדארפט זאָגן?

יי ער באנוצט ניט",

-- כ'האָב דען געזאָגט ,פלעגט ער ניט באנוצן"?

-- יאָ. גרײַלעך אזוי האָט איר זיך אויסגעדריקט.

איר האָט א צוק געטאָן מיט די אקסלען:

-- נו... עפשער האָב איך געהאט א טאָעס... אָבער װאָס גייט עס אײַך אָן?

129

-- גאָרניט. גלאט אזוי.

דערנאָך האָב איך צוגעגעבן:

-- דעם עמעס. דעם ריינעם עמעס.

נאָר אויך דאָס האָט איר װי פארהערט.

-- ..מײַן באָבע האָט ליב געהאט מאקסן. איך געדענק װי הײַנט -- ער האָט דעמלט
ערשט אָנגעהויבן אוכאזשעווען נאָך מיר, -- פלעגט ער זיך ארײַנכאפּן צו אונדז, אנידער-
זעצן זיך אף א נידעריק בענקעלע אין קיך, העלפן דער באַבען שיילן קארטאָפל און געבן
איר צו פארשטיין דעם כילעק צוישן פעאָדאליזם און קאפּיטאליזם. די באַבע שאָקלט צו
מיטן קאָפּ, שעפּט נאכעס, נאַר ווארפט אים כעשאסמײַסע פאָר, װאָס בא אים באקומט זיך
גראָבע שאַלעכץ, אין קארטאָפל קאָסט אצינד טײַער אפן מארק...

האָכ איך אײַך װוידער איבערגעשלאָגן:

-- פארװאָס האָט איר געזאָגט: ,האָט ליב געהאט"?

-- ויאזוי דען האָב איך געדארפט זאָגן?

-- ,האַט ליב".

-- נאָר די באַבע איז דאָך שוין געשטאַרבן.

קלאָר. כ'האָב דערלאָזט א פעלער. כ'האָב אַבער אזא מעשוגענעם כאראקטער, אז
דאפקע אין אזא פאל ווער איך באזונדערס צעיאַצט.

-- יאָדיאָ. װאָס דען! אן עמעסע קארטאַפל-אידיליע!.. נו, און װי געפעלט אײַך דאָס
,אוכאזשעווען"? אן אנטיק! שוין זשע ווייסט איר ניט, אז דאָס דאָזיקע װאָרט איז שוין
לאגנ ארויס אין טיראזש, װי, אשטייגער, , פּאָקן?

איך האָב זיך געהיצט, און איר זײַט געזעסן מיט פארלייגטע אױיערן. קיין סימען
פון פארדראָס. איר האָט, װײַזט אויס, זיך אָנגעשטעקט מיט אײדלקײַט פון אײַער הויכמו-
טיקן מאקסן...

-- יאָ. די באַבע איז געשטאָרבן. ס'איז פאר מיר געווען א שרעקלעכער בראָך. כוץ
איר, האָב איך דאָך קיינעם ניט געהאט. און זי האָט מיר אמאָל דאָס לעבן געראטעוועט...

אָ, דאָס איז שוין עפּעס אנדערס! איך שלאָג איבער און פרעג:

-- געראטעוועט? ווען? בא וועלכע אומשטענדן?

איר ענטפערט מיר אָבער ניט. װײַזט זיך מיר אויס, אז איר רעדט גאָר פון שלאָף.

--..כווייס ניט, װאָס מיט מיר װאָלט געשען, װען מאקס זאָל ניט געווען זײַן דער-
נעבן. איך בין געלעגן װי א שטיין. קיין טרערעלע. האָט מיר מאקס געזאָגט: , לאָמיר גיין
צו דער באַבעשי, װעסטו זיך אויסוויינען אף איר קייווער". דאָס װאָרט , קייווער" האָט
ער ארויסגערעדט קוים װאָס מע האָט געהערט. האָט זיך עס באקומען ווייך, גלײַך װי ער
װאָלט געזאָגט: ,לאָמיר גיין צו דער באָבעשי אין קיך.."

אַ! הייסט עס, אז איר האָט ליב, װען מע רעדט שיין.. אלעמאָל אנטדעק איך בא
אײַך א נײַע צילברעט פאר מײַנע נארישע אָנפאלן. און פאר מײַן אופריכטיקער אנציקונג.

נו, גוט. ס'איז זייער רירנדיק. אָבער װאָס פאר א טראגעדיע איז דאָס? האלעװײַ
װאָלטן געשטאָרבן נאָר באָבעס און זיידעס.

-- מײַן באָבע איז געווען ניט בלויז א באָבע, -- האָט איר שטיל געזאָגט. איך האָב
עס דערהערט, נאָר געמאכט זיך ניט הערנדיק און אקשאַנעסדיק פאָרגעזעצט מײַנס.

-- מײַן טאטע האָט מיר דערציילט, ויאזוי ס'איז געשטאָרבן זײַנער א פראָנט-כאווער,
ער איז געווען נאָך זייער יונג, אויסגעזען װי א שילער פון אכטן קלאס, וועלכער האָט
אַנגעפּרענדעט אף זיך א שינעלכל צוליב א מאסקאראד. מיט האמעטנע הענט האָט ער
געשטופּט די ארויסגעפאלענע געדערים צוריק אין בויך ארײַן, און די אױגן זײַנען פול
געווען מיט קינדערשן גרויל. איר קאַנט זיך פאָרשטעלן וויפל ווייטעק, וויפל שוידער און
אנגסט איז געווען אין זײַנע שטארבנדיקע אויגן!..

איר האָט מיך מאמעש געפּלעפט מיט אײַער פראגע:

-- װאָס זײַט איר אזוי בייז?

דאָס איז געווען פאר מיר אומדערווארט. כ'האָב געמיינט, אז איר װעט פאָרזעצן
אײַער לויבגעזאנג מאקסן. אוב עס װאָלט טאקע אזוי געטראָפן, האָב איך פארפריער צו-
געגרייט אן אנטשלאַסענעם אויסרוף:

-- גענוג! איצטער איז מײַן ריי!

אף קאפּאָרעס האָב איך אים אצינד געדארפט, דעם דאָזיקן אויסרוף. ער איז אָבער
שוין געווען צוגעגרייט. מאשינעל האָט ער זיך געריסן ארויסגערעדט צו װערן. און איך,
ווידער, האָב געדארפט זוכן א טערעץ אף דער קאשע, פארװאָס איך בין אזוי בייז. נו, אינ-

130

דערעמעסן טאקע, פארװאָס? שוין אָפּגערעדט אײַך, -- זיך אליין װאָלט איך דערוף ניט
געקאָנט ענטפערן. דאָס איינציקע, װאָס כ'װאָלט געדארפט מוידע זײַן אָפן און אופריכטיק:
אוב איך בין טאקע בייז, איז צום אלעם ערשטן אף זיך אליין. כ'האָב פּלוצעם דערשפּירט,
אז דער ווייכער שעמעװודיקער מאקס איז א סאך שטארקער פון מיר, פון דעם געניטן,
אזעסדיקן און אײַנגעשפּארטן אָזימיטשן... דאָך האָב איך פאָרגעזעצט דעם לעפּישן געמיש
פון לײצאָנעס און איראָניע:

-- זײַט װיסן, טײַערינקע, אז מײַן נינעל איז ביז גאָר א װירדיק װײַב און דערצו
נאָך אן אויסגעצייכנטע מוטער. יאָ-יאָ, פאינע זינאָװיעװנע, זײַענדיק אין די הויכע כאדאָ-
שים, האָט זי אַפּגערוט אינעם דאָרף, פונוואנען עס שטאמט איר מוטער און מײַן שוויגער,
אין א בריוו צו איר מוטער און מײַן שוויגער, װאָס איז געבליבן אין שטאָט מיט מיר,
האָט זי געפרעגט, וויפל װינדעלעך, וויקעלעך און אנדערע בעגאָדימלעך דארף זי צוגרייטן.
די שוויגער האָט געלייענט דעם בריוו און געװיינט דערבײַ. דאָס האָט מיך ביז גאָר פארכי-
דעשט. װאָרעם איך מוז אײַך צוטרוילעך זאָגן, אז נינעלס מוטער צייכנט זיך ניט אס
מיט קיין באזונדערער פילבארקײַט. פרעג איך זי: ,װאָס איז מיט אײַך, אנטאַנינע גרי-
גאָריעװנע?" צעכליפּעט זי זיך נאָך העכער. ,מע מעג דען -זאָגט זי, -- פארפריער
אָנגרײטן ווינדעלער? סע זאָל נאָך, כאָלילע, ניט פארשאטן דעם אייפעלע.."

עפשער װאָלט שוין געווען גענוג, הא, אָזימיטש? איז ניין. פאָרסט װײַטער: --
...װאָדען! א גוטהארציקע שוויגער! ווייך, װי א האָניק-טיגל... און איך ווייס דאָך גוט,
פארװאָס זי האָט זיך פארגאָסן מיט טרערן. פּאָשעט און פּראָסט. ניט געװאָלט װערן א
באָבע. זיך יונג געהאלטן...

איך האָב זיך געקרימט, און איר האָט געשוויגן. א דאנק אײַך, מײַן טײַערע. כ'װועל
עס קיינמאָל ניט פארגעסן...

נינעל, װוידער, האָט ווירקלעך זיך איבערגעאנדערשט. מיט שטילן שטאָלץ געטראָגן
איר גרויסן בויך. דאָס געזיכט איז רויִק. אָפּענע מילדע אויגן, נאטירלעכע, אָן קאַלערלײ
שאָטנס, שטריכן און אנדער גרים. אף די ליפּן -- א שמייכל, א סוידעספולער, װי אין זיך
געווענדט, אָדער וי זי װאָלט שוין צו איר קינפטיק אייפעלע געשמייכלט..

האָט איר א פרעג געטאָן, פּונקט װי איר װאָלט נאָכאמאָל געװאָרן מײַן װידערקאָל:

-- פארװאָס , זיך איבערגעאנדערשט"? הייסט עס, אז נינעל איז פריער געװען אן
אנדער מענטש, ניט אזוי?

אף אָט דער פראגע װעל איך אײַך ענטפערן נאָכדעם. כ'ועל נאָך באװײַזן.. דער
זייגער שלאָגט װידער? איז װאָס? ער שלאָגט יעדער פערטל שאָ. און מיר פארמאָגן נאָר
קימאט זעקס שאָ. זעקס שאָ! א פערטל מעסלעס. פאר די דאָזיקע זעקס שאַ װעט דער
זייגער שלאָגן... וויפל מאָל? לאָמיר מאכן א כעזשבן און פארגעסן, אז איר האָט מיר גע-
װאָלט פארגעבן נאָך א צווייטע פראגע. הייסט עס, פאר דער ערשטער שא װעט דער זייגער
שלאָגן עֹלף מאָל, ניט אזוי? איינס פּליוס צוויי פּליוס דרײַ פּליוס פיר פּליוס איינס. פאר
דער צווייטער שאָ -- צװועלף. פאר דער דריטער -- דרײַצן. און אזוי װײַטער. אזויארום
באקומט זיך, אז פאר די זעקס שאָ.. וויפל באקומט זיך? װאָס שװײַגט איר? העלפט מיר
בארעכענען. עלף פּליוס צוועלף איז דרײַ און צוואנציק. דרײַ און צוואנציק פּליוס... אײַער
צווייטע פראגע, אזא פּאָשעטע, אזא נאיווע...

כ'מיין אָבער, אז זי איז א קאפּעלע זיסלעך. זי שמעקט מיט מאָראל. איך, װידער,
סטארע זיך מיט אלע קויכעס אויסזען אין אײַערע אויגן װי אן אומפארשעמטער ציניקער.
צוליב װאָס? כ'ווייס ניט. איך װוייס ווירקלעך ניט. איך מוז נאָך א קלער טאָן וועגן דעם...
דערפאר אָבער האָב איך פּענקטלעך אונטערגערעכנט: איין און אכציק מאָל. יאָ, אונדזער
צײַט װעט צעשפּליטערט װערן דורך די אוראלטע קוראנטן אף דעם דאָזיקן טורעם אף
איין און אכציק שטיקער...

גראָד דעמלט זײַנען מיר דורכגעגאנגען פארבײַ דעם ראָטהױז. מיט פארטײַעטער ער-
פורכט האָבן מיר זיך צוגעהערט צו דער שטילקײַט, צוגעקוקט זיך צו די באנאכטיקע
שאָטנס. פון ביידע זײַטן פון דער אין טונקלקײַט פארהוילענער געבײַדע -- צוויי גע-
שטערן, און אין יעדן געשטערן -- פינף אלטערטימלעכע לאמטערנס. סטאטועס פון אלט-
גריכישע געטער און געטנס. עטװאָס װײַטער -- א קלויסטער. אָבער ניט יענער, גאָטישער,
שפּיציקער, װאָס איז ענלעך אף א מיטלאלטערלעכער ראקעטע, נאָר אן אנדערער, עפשער
אפילע א מער כשיוועסדיקער, ייִכעסדיקער. פון אלע זײַטן רינגלען אים ארום און באוואכן
שטיינערנע הײיליקע. שמאָל-פּענעמדיקע, מיט שטויב פון דוירעס באדעקטע, זײַנען זײ
געשטאנען אָדער געזעסן מיט ציילעמס אין די הענט און צעעפנטע ספאָרים מיט פארגלי-

131

ווערטע בלעטער, װאָס האָבן זיך קיין איין מאָל ניט א בלעטער געטאַן, וען א פארשײַט
וינטל זאָל ניט געװוען דורכפליִען איבער זייער שטיינערנער פארשטארטקײַט, זײַנען זי
געשטאנען אַדער געזעסן מיט צעשפּרײטע בענטשנדיקע דלאָניעס. איר האָט געגאפט אף
זיי אזוי דורכדרינגלעך, אז כ'בין געװאָרן אייפערזיכטיק צו זיי. כ'האָב אײַך גענומען װי
אן אײַנגעשפּארט מיידעלע פאר דער האנט און אװעקגעשלעפּט אין אן אוראלט, שמאָל,
פינצטער, זיבנהונדערטיאָריק געסל, װוּ דער הימל האָט אױסגעזען טינקעלער און די
שיטערע שטערן האָבן געשײַנט העלער. דער מעכטיקער אָטעם פון דער אײַנגעשלאָפענער
שטאָט האָט זיך אהער דערטראָגן פארדומפּט, און די נאכט-שטילקײַט איז געװען דאַ נאָך
שטילער. און פּלוצעם האָט זיך דערהערט הויך און הייזעריק: ,מיכאלינא! מי-כא-לי-נא!."
אזא אַנשיקעניש! כ'װאָלט בעסער אײַך מעכאבעד געװען מיט א סערענאדע און גיטארע-
קלאנגען. דאָס װאָלט מער געפּאסט אי אײַך, אי דער פארצויבערטער נאכט. נאָר בין איך
דען שולדיק, װאָס עפּעס א שיקורניק האָט איבערגעריסן דעם פאָדעם פון צויבער? ער איז
געשטאנען ניט גאַר פעסט אף די פיס, דעם קאָפּ פאריסן צו עפּעס א געקינצלט פענצטער
און צעפּילדערט זיך איבער דער גאָרער שטילער װעלט: ,מי-כא-לי-נא! מי-כא-ליינא! איך
זוך דיך גאנצע צוואנציק יאָר, און דו זוי-נע פּאס-קוד-נע באהאלטסט זיך אויס פון מיר.."

איר זײַט מיטאמאָל װי מיט עפּעס געפּלעפט געװאָרן. די קינדערשע היספּײַלעס האָט
זיך אויסגעדעמפט. איבער אײַער פאר איין װײַלע פארגרויט, פארעלטערט געװאָרן פּאַנעם
איז דורך א ווייטעק-קראמף.

צוואנציק יאָר? װײניק. איך װאָלט געצװוּנגען דעם דאָזיקן שיקער בלאָנקען איבער
דער װעלט און זוכן זײַן מיכאלינע הונדערטער יאָרן, אױב ער ואגט צי פארשװעכן
די לופט פון דער דאָזיקער אוראלטער הערלעכער שטאָט מיט זײַן שיקערן אָטעם און קאצן-
מוזיק... כ'האָב אײַך אזוי לאנג געטרייסט און בארויקט, ביזוואנען דער װײיטעק איז װי
צעשוומען געװאָרן און פארבאהאלטן זיך אין די גריבעלעך אף אײַערע באקן, און איר
האָט מיר פארגעבן יענע פראגע, די צווייטע:

-- צי װאָלט איר נאָך געקאָנט זיך איבעראנדערשן?

-- ס'הייסט, ויאזוי?

-- אשטייגער, װוי אײַער נינעל.

נינעל? זי האָט זיך דאָך געגרייט װערן א מוטער. שוין זשע פארשטייט איר ניט?
סאיז דאָך א װוּנדערבארער שעפערישער אקט! װען מע װאָלט אויסגעקליבן דעם גאָט
דעמאַקראטיש, דורך געהיימער אָפּשטימונג, װאָלט מײַן קאנדידאטור געווען א פרוי..

כיטרעוועט ניט, װיקטאָר פּעטראָװיטש, און פּרוּווט זיך ניט ארויסדרייען פון א דיי
רעקטן ענטפער. צי דען איז גרייטן זיך וערן א פאָטער ניט קיין גענוגנדיקע סיבע צוליב..
ו! גוט. שלאָגט מיך ניט איבער, אָזימיטש. כווייס, מע קאָן ניט פארגלײַכן. א פאָטער
זיפצט נאָר מיטפילנדיק, און די געבורט-ווייען פאלן אויס דער מוטער...

אַבער עס קאָן זיך מאכן... עפשער, וי מאקס?

-- אזוי גאָר! הייסט עס, אז ער, אײַער טײַערינקער מאקס, האָט זיך אויך אי-בער-גע-
אנ-דערשט, הא? אוב אזוי... דערלויבט מיר, טײַערע... ס'הייסט, זײַט מויכל, כ'װעל זיך
אויסדריקן ספּאָרטסמעניש: דערלויבט מיר, הייסט עס, אָפּפוטבאָלעװען אײַך צוריק אײַער
ערשטע פראגע. קומט אױיס, אז מאקס איז אויך געווען אן אנדערער, ביז ער האָט גענו
מען זיך איבעראנדערשן, ניט אזוי? און ביכלאל װאָס איז דאָס פאר אן איבעראנדערשן
יִיר? שוין זשע גלייבט איר אין דעם?

ניט ווארטנדיק אף קיין ענטפער, האָב איך זיך א קער געטאָן און אװעקגעלאַפן. איר
האָט זיך איבערגעשראָקן.

-- װוּהין?

כ'האָב א געשריי געטאָן:

-- ערגערט זיך ניט, טײַערע, ווארט צו א װײַלע. ער איז מיר דערווידער אָט דער טיפּ.

דער שיקורניק האָט ברייט צעעפנט זײַנע אַרעמס. ער האָט עפשער געמינט, דער
זויפער, אז כ'בין מיכאלינעס שאָליִעך. איך האָב ניט געענטפערט אף זײַן שיקערער פרײַנט-
לעכקײַט. ער האָט זיך אָבער ניט באליידיקט אף מיר, װײַל כ'האָב זיך גענומען אים אונ-
טערזינגען: ,מי-כא-לי-נא! מי-כא-לי-נא! איך זוך דיך שוין צויי הונדערט יאָר, און דו..
באשערטע מײַנע, געגארטע, באהאלטסט זיך אויס פון מיר..."

דערנאַך האָב איך זיך אומגעקערט צו אײַך און געזאָגט:

-- איר װייסט... מיר װײַזט זיך גאָר אויס, אז איר לויבט אײַער מאקסן מיט עפּעס א
פארביטערטקײַט...

132

-- איר האָט אים ליב געהאט?

-- ער איז אזא װווילער...

-- איך פרעג אײַך: איר האָט אים ליב? יאָ? ניין? ענטפערט קורץ און גענוי.

-- װאָס איז דאָס פאר א טאָן!

-- אנטשולדיקט.

דורך די טונקעלע בלעטער האָט דער הימל אויסגעזען געשטוקעװעט. שפּליטערס פון
צײַט. שערבלעך פון רוים... און טראנטעס -- קלערענישן.

פארװאָס גייט עס אים אין לעבן צו דערװײַזן, אז אָט די פרוי האָט ניט ליב געהאט
איר מאקסן? װאָס פאר א נאפקעמינע איז אים! עמעס? האלבער עמעס? איליוזיע? װאָס
גייט עס אים אָן! אין עטלעכע שאָ ארום װעלן זיי זיך פאנאנדערפאָרן, פאנאנדערגיין וי
שיפן אין יאם -- און אויס!

-- אנטשולדיקט, -- האָט אָזימיטש װידער איבערגעכאזערט, -- לאָמיר בעסער ריידן
פון פריילעכערע זאכן. אָדער לאָמיר זיך דורכשפּאצירן. איר ציטערט. עפשער פון קעלט?

פאינע זינאָװיעוונע האָט א שאָקל געטאַן מיטן קאָפּ: ניין.

זי האָט אראָפּגעלאָזט די אויגן, איר בליק האָט זיך א גליטש געטאַן איבער די
שאָטנס פון די געדיכטע ביימער-קרוינען, װאָס האָבן זיך געשפּרײט איבער דער ערד. פון
דער קאלטער פינצטערניש, װעלכע האָט ארומגערינגלט זייער ליכטיקן מיקלעט, װי אן
אומדורכדרינגלעכע וואנט, האָבן זיך צײַטנװײַז דערטראָגן פּלוצעמדיקע ווינט-געווירבלען.
דעמלט פלעגן זיך די שאָטנס ווארפן אין אלע זײַטן, װי צעפּאַלאַכעטע פייגל. מאכמעס
דעם האָט די ערד אויסגעזען, װי זי װאָלט זיך געװיגט, און די באנק, אף װעלכער זי
זײַנען געזעסן, -- וי א הוידעלקע.

-- ניט פון קע-עלט, ניי-יין... -- האָט זי ארויסגערעדט שטילערהייט, צעציִענדיק די
ווערטער און די זילבן, אליין נאָך ניט װיסנדיק, װאָס פאר א װאָרט עס װעט איר קומען
אף דער צונג. -- סאיז גיכער פון עפּעס.. עפּעס אן אומבאגרײַפלעכער שרעק..

---װאָס האָט איר מוירע?

די אויגן גלעטן איר פּאָנעם, בארויִקן מיט פינקלענדיקע שמייכלענדיקע שווארצאפּלען:

-- פאר וועמען האָט איר מוירע? פאר מיר?

-- ניין, -- האָט פאינע האסטיק א שאָקל געטאָן מיטן קאָפּ. -- ניין, פאר אײַך האָב
איך שוין ניט מיירע. כ'הייב שוין אָן זיך צוגעװווינען צו אײַך.

-- איז פאר וועמען?

די פרוי האָט א צוק געטאָן מיט די אקסלען.

-- כווייס אליין ניט.

אוב זי אליין ווייסט ניט, איז פונוואנען קאָן ער, אַזימיטש, וויסן?

עפּעס אף א װײַלע האָבן בא אים אין מויעך זיך פּלוצעם אָנגעצונדן די שוין פאר-
געסענע פארלאַשענע װערטער: ,א שוידערלעכער געביל פון בייזע װאַלפהינט, געמישט
מיט שרעקלעכע יעלאָלעס און געשרייען פון מענטשן... פון פרויען און קינדער..", און ער
האָט א טראכט געטאָן, אז דער פּאכעד ליגט בא איר פארבאהאלטן ערגעץ אינװײיניק פון
דער קינדהײַט אָן. ער האָט אָבער האסטיק אָפּגעװאָרפן דעם דאָזיקן געדאנק, װי נאָר זי
האָט ארויסגעשטאמלט:

-- עס דארף עפּעס געשען.. װײַל.. װײַל ס'איז מיר איצט אזוי גוט...

אָזימיטש האָט גענומען איר האנט אין זײַנער, שװײַגנדיק זי א גלעט געטאָן און צוגע-
טוליעט צו זײַנע ליפּן.

פאינע האָט ווייך באפרײַט איר האנט.

-- מע דאדף ניט. לאָמיר זיצן וי פרעמדע.

-- פרעמדע... פרעמדע...

ער האָט צוויי מאָל איבערגעכאזערט דאָס דאָזיקע פּריקרע װאָרט.

פאיִנע האָט געזאָגט:

-- נו, גוט. זאָל זײַן וי אומבאקאנטע. סאיז דאָך ווירקלעך אזוי. וויפל זײַנען מיר
שוין באקאנט?

-- הונדערט יאָר.

-- און אוב פּינקטלעכער?

-- צוויי שֹׁאָ זיבן און פערציק מינוט נײַן און פופציק סעקונדעס.

133

-- זייער א קורצע אײביקײַט...

-- עפשער פארקערט, זייער לאנגדויערנדיקע סעקונדעס.

-- דער זייגער שלאָגט ווידער...

-- ער שלאָגט יעדער פערטל שאָ.. צי מעג איך אײַך פארגעבן א פראגע?

-- אוב װעגן דעם זעלבן, איז בעסער דארף מען ניט. גלײַכער דערציילט עפּעס. און
איך װעל א דרעמל טאָן.

-- זייער פּײַן!

ביידע האָבן זיך צעלאכט.

-- כ'האָב, דאכט זיך, געזאָגט עפּעס א נארישקײַט. נו, באליידיקט זיך ניט. מע דארף
ניט. מיר דוכט, אז איך שלאָף שוין אף האלב. עס קאָן זײַן, אז כ'האָב עס געזאָגט ניט אײַך,
נאָר דעם, וועמען כ'האָב געזען אין כאָלעם...

-- אוואדע מאקסן.

-- יאָ. מאקסן...

-- ווען מיר האָבן זיך אומגעקערט פונעם בעסוילעם אהיים, האָב איך נאָך אלץ געוויינט,
איך האָב זיך אָן קויכעס אראַפּגעלאָזט אפן טאָפּטשאן. מאקס האָט מיר דערלאנגט א קישעלע,
כ'האָב זיך צוגעלייגט. ער האָט צוגערוקט א בענקל, צוגעזעצט זיך און געזאָגט:

-- ווייסטו װאָס, פאניעטשקע. כ'וועל דיר דערציילן א מײַסע װעגן א צוקינפטיקער
שטוב, װאָס װעט זײַן גרויס װי א שטאָט, מיט פינף הונדערט שטאָקן און פופציק טויזנט אײַנ-
װױינער, און דו פּרוּוו אנשלאַפן וערן.

איך האַב א גלעט געטאַן זײַן האנט און בין טייקעף אנדרעמלט געװאָרן.

-- און מאקס איז אלץ געזעסן?

-- יאָ. ווען איך האָב זיך אופגעכאפּט, אופגעעפנט די אויגן, איז ער נאָך אלץ געזעסן.

-- אײַער מאקס איז ניט קיין לעקיש?

פאיִנע -- אופגעבראכט:

-- ניין, ער איז ניט קיין לעקיש. ער איז זייער אן אָנגעלײענטער און אן אנטוויקלטער.

דערנאָך צוגעגעבן:

-- אָט זיצט איר דאָך אויך.

-- איר שלאָפט אָבער ניט.

-- און ווען איך װאָלט אנשלאָפן געװאָרן, װאָלט איר דען אוועקגעגאנגען?

-- װאָס הייסט אוועקגעגאנגען? פארקערט, כ'װאָלט זיך צוגערוקט נעענטער צו אײַך.

-- מאקס האָט זיך ניט צוגערוקט. ער האָט נאָר ניט אראָפּגעלאָזט פון מיר די אויגן
קאָלזמאן כ'האָב געדרעמלט.

-- פונוואנען קאַנט איר דאָס װויסן, אויב איר זײַט געשלאָפן?

-- כ'ווייס. כ'בין זיכער. מע קאַן זען מיט פארמאכטע אויגן.

-- ער איז געווען א געדולדיקער, אײַער מאקס. ער איז זײַנס אויסגעזעסן.

-- שטעלט אײַך פאָר... מיר האָבן אינגיכן כאסענע געהאט.

-- און געווען גליקלעך?

-- יאָ. און געווען גליקלעך.

-- געהאט צוויי קינדערלעך. א ייִנגעלע און א מיידעלע.

-- ניין. קיין קינדער האָבן מיר ניט געהאט.

-- א שאָד.

-- כ'האָב מוירע געהאט, כ'וועל זיך ניט ספּראווען מיט זיי.

-- פאר אלץ אף דער װעלט האָט איר מוירע.. -- נאַכדעם צוגעגעבן! -- און איך
האָב א גאנצע כאָפּטע.

-- און אויב פּינקטלעכער?

-- איינס.

זי האָבן זיך װידער צעלאכט. צוערשט -- פאינע, און נאָכדעם -- װיקטאָר פּעטראָװיטש.

-- איר לאכט געשמאק, פאינע זינאָװיעוונע. אַנשטעקנדיק. איז זײַט װויסן, טײַערינקע,
אז עס פּאסט אײַך בעסער לאכן און פרייען זיך, איידער מוירע האָבן און זיפצן.

-- כ'ווייס. די באָבעשי פלעגט עס מיר אויך זאָגן. זי איז געווען אליין א פריילעכע. און
עפשער האָט זי זיך א קאפּעלע געמאכט פריילעך...

-- װאָס הייסט געמאכט? צוליב װאָס?

-- צוליב וועמען..

-- צוליב וועמען?

184

-- כ'מיין, אז צוליב מיר. עפשער קעדיי צו פארטויבן אין מײַן הארצן...

פאינע זינאַװיעװונע איז אנשוויגן געװאַרן.

-- ,ואס פארטויבן"? -- האָט געקלערט אָזימיטש. נאָר ניט געפרעגט. אז זי זאָגט
אלֵיין ניט...

אוז ווידער זײַנען אופגעשװומען יענע ביטערע װוערטער, און ער האָט שטיל, וי צו זיך
אליין, ארויסגערעדט:

-- כ'פארשטיי... צו פארטויבן דעם געמיש פון געביל און געיאַמער..

וי אָפּטרײסלענדיק פון זיך די שווערע געדאנקען, האָט פאינע האסטיק זיך אופגעהויבן
פונעם אַרט אין האָפערדיק געזאָגט:

-- מאקס האָט ליב געהאט די באָבע. ער פלעגט איר גערן העלפן אין דער באלעבא-
טישקײַט. אפילע קארטאַפל שיילן.

אָזימיטש האָט זיך דערפרייט. ער האָט געפּרוּוט העלפן דער פרוי זיך ארױיסרײַסן פון
די גרויזאמע אַרעמס פון עפּעס א גרויליקער זעונג. ער האָט אויסגעשריען:

-- װאָס דען! מאקס האָט זיך געסטארעט געפעלן ווערן דער באָבען צוליבן אייניקל,
ניט אזוי?

-- זי האָט געװאָלט מיך װאָס גיכער כאסענע מאכן. עפשער האָט זי געהאט עפּעס א
פאָרגעפיל...

-- פון װאָס?

-- פון טויט... און זי האָט טאקע ניט דערלעבט. די כאסענע האָט מען געפּראװעט שוין
אָז איר.

-- איר האָט זי פארגעדענקט?

--- וועמען? די באַבע?

-- ניין,. די כאסענע.

-- וי דורר א געדיכטן נעפּל...

זי האָט א שמייכל געטאַן.

-- ווען עס װאָלט פאָרגעקומען א צווייט מאָל, װאָלט איך עפשער פארגעדענקט. און
דאָס ערשטע מאָל... כ'בין געווען שטארק אופגערודערט. געבליבן אין זיקאָרן זײַנען קלייני-
קײַטן. אשטייגער אזא: מיר איז געווען אומבאקוועם כאסמענען זיך אין דער הענטשקע, און
כוץ דעם האָב איך מוירע געהאט, זי זאָל ניט פארשמוצט ווערן, זי איז געווען אזא װײַסינקע,
אזא ריינינקע...

-- כ'מיין... אנטשולדיקט, פאיִנע זינאָװויעוונע, סאיז בלויז מײַן האשאָרע... אָט זעט,
וי העפלעך איך בין, איך פֹּרוּוו א קאפּעלע צוקעמען מײַן צעשויבערטן כאראקטער, כ'מיין,
עס גייט ניט אין דער הענטשקע, אין וועלכער סאיז אײַך געווען אומבאקוועם זיך כאסמע-
נען. איר האָט פּאָשעט זיך געקװוענקלט. דערפאר זײַט איר געווען אזוי צערודערט. קורץ --
איר האָט אים ניט ליב געהאט.

די פרוי האָט א ציטער געטאָן.

-- איר זײַט א שרעקלעכער מענטש! װאָס גייט עס אײַך אָן, צי איך האָב אים יאָ
ליב געהאט, צי ניין? און צוליב װאָס סטארעט איר זיך דערװײַזן אזוי אײַנגעשפּארט..
אײַנגעשפּארט...

-- איך בין אים פּאַשעט מעקאנע.

די פרוי האָט זייער שטיל געזאָגט:

-- איר האָט אים ניט װאָס מעקאנע צו זײַן..

זי האָט געקוקט מיט גרויסע אויגן אין דער פינצטערניש. דערנאָך האָט זי טיף
אָפּגעזיפצט (,ווי א קינד נאָכן וויינען" -- האָט אָזימיטש צארט א טראכט געטאָן) און דער-
קלערט:

-- ער איז געווען עלנט.. ער האָט געגארט צוטוליען זיך צו עמעצן. אײינמאָל זאָגט
ער מיר: , מע טאָר זיך ניט פארשאפן צופיל פארגעניגן..." קוק איך אף אים מיט פאר-
װונדערונג. זעצט ער פאָר: ,מע זאָל ניט פארגעסן.." פארשטיי איך ווידער ניט, װאָס ער
מיינט,.

ערשט אין א צײַט, ווען כ'האָב זיך נעענטער באקאנט מיט מאקסן, מיט זײַן פאר-
גאנגענהײַט, איז צו מיר דערגאנגען דער זין פון זײַנע ווערטער. זײַן מוטער האָט מוטיק
געראנגלט זיך פאר זייערע ביידע לעבנס ביס דער עוואקואציע. און אָט איז געקומען
דער ליכטיקער טאָג פון זיג. דאָס אויסגעמאטערטע הארץ פון דער מוטער האָט ניט גע-
קאָנט אויסהאלטן די כוואליע פון גליק און פרייד. עס האָט זיך פארכלינעט, וי נאָר זיי

139

האָבן זיך אומגעקערט אהיים, און זי האָט דערזען איר שטאָט, איר גאס, איר... ניין. די
שטוב האָט זי ניט דערזען. דער קליינער מאקס האָט געקוקט אף דער אומגעלומפּערטער
שווארצער כורווע און ניט באמערקט, װי די מוטער האָט זיך אָנמעכטיק אראָפּגעלאָזט אף
דער ערד... איז ער פארבליבן א קײַלעכדיקער יאָסעם. דער פאָטער איז אומגעקומען אף
דער מילכאָמע.

אַזימיטש האָט געווארט. פאינע האָט געשוויגן. האָט ער איבערגעכאזערט:

-- אנטשולדיקט, פאינע זינאָװיעװונע. איך בין װירקלעך א גראָבער נעפעש. אב
איר וילט, װעל איך פאלן פאר אײַך אף די קני, װי אין די גוטע אלטע צײַטן, און בעטן
אנטשולדיקונג.

די פרוי האָט אופגעהויבן דעם קאַפּ. זי האָט געקוקט ערגעץ אין דער פײַכטער כאש-
כעס, װי זי װאָלט זיך געװאָלט דערמאַנען אָן עפּעס אזוינס, װאָס איז אינדערעמעסן גאָר
קיינמאָל ניט געשען, און גענומען ריידן זייער שטיל און צעצויגן, װאָרט -- פּאוזע --
װאָרט, עפּעס אזוינס, װאָס זי װאָלט דאָס עפשער ניט געװאָלט ארויסברענגען.

-- בייס דעם כאסענע-טומל, װען די מוזיק האָט אָן אופהער געהילכט, און דער
אוילעם האָט אָן אופהער געזויפט און געהאלטן אין איין שרײַען ,גאָרקאַ!', איז די קאלע
פּלוצעם פארשווונדן, שטילערהייט ארויסגעשארט זיך צוזאמען מיט איר שול-כאווערטע
טאסיען, אין װעמעס פאָטער זי איז בעסאָד-סױדעס געווען פארליבט. זי האָט אומבא-
דינגט געװאָלט, אז ער זאָל זײַן אף איר כאסענע. און ער איז ניט געקומען. אוב אזוי,
װעט זי אליין גיין און ברענגען אים אף דער כאסענע.

נו, אָט, װיקטאָר פּעטראָװיטש. איר האָט אײַערס געפּױעלט. איך דערצייל אײַך אלץ,
אלץ. האָט אַבער אין זינען, אז סע רעדט זיך ניט ועגן, מיר. עס רעדט זיך װעגן א מיידל,
װאָס הייסט פאניע.

פאניע האָט פארטרויט טאסיען, אז זי איז האָפענונגסלאָז פארליבט אין איר פאָטער.

א פלעגמאטישע לוט דער נאטור, האָט טאסיע באדאכט דערקלערט, אז זי קאָן
אזוינס ניט דערלאָזן, איר פאָטער האָט א פרוי -- איר, טאסיעס, מוטער.

דערוף האָט פאניע געענטפערט, אז זי װײיסט אליין גאנץ גוט -- סאיז ניט פײַן
פארליבן זיך אין א באװײַבטן מאנצבל, און ביפראט -- צעשטערן דאָס פאמיליע-לעבן פון
איר בעסטער כאווערטע, זי קאָן אָבער גאָרנישט ניט מאכן מיט זיך.

טאסיע האָט געהייסן פאניען ארויסווארפן דאָס מעשוגאס פון קאָפּ.

פאניע האָט אומעטיק באמערקט, אז פונעם קאָפּ װאָלט זי עס עפשער נאָך געקאָנט
ארויסווארפן, נאָר פונעם הארצן איז אומעגלעך.

דעמלט האָט טאסיע דערקלערט, אז פאניע איז אן אויסגעלאסן מיידל, און װען זי
װאָלט ניט געווען איר בעסטע כאווערטע, װאָלט זי איר ארײַנגעטײלט א רעכטע פּאָרציע
פּעטש.

פאניע איז מאסקים געווען מיט טאסיעס מיינונג ועגן איר און צוגעגעבן, אז איר
איז גאָרנישט ניט פארבליבן, װי נאָר באגיין זעלבסטמאָרד.

טאסיע האָט באקומען ראכמאַנעס אף איר אומגליקלעכער כאווערטע און א פּרוּו
געטאָן באטראכטן די דאָזיקע פראגע פון א צווייטער זײַט, פארמינערנדיק אפילע דערבײַ
אין א געוויסער מאָס די מײַלעס פון איר אייגענעם פאָטער.

-- װאָס האָסטו זיך אין אים אזוי פארליאפּעט? ערשטנס, איז ער צוויי מאָל עלטער
פון דיר, ניין, אפילע מער וי צוויי מאָל...

-- זאָל זײַן. אלציינס האָב איך אים ליב.

-- ...צווייטנס, ביסטו אזא שיין מיידל, עפשער אפילע שענער פון מיר, די ייִנגלעך
שטארבן אװועק נאָך דײַנע טריט, און װאָס פאר א ייִנגלעך! װאָס האָבן די װערט נאָר
די שעוועליורעס זײיערע! און מײַן טאטע... אוב זיך אײַנקוקן, קאַן מען שוין זען בא אים
דעם אָנהײב פון א פּליך אפן קאָפּ..

-- זאָל זײַן. אלציינס האָב איך אים לִיב.

די פלעגמאטישע טאסיע האָט פאָרגעזעצט:

-- ..דריטנס, אוב דו װילסט כאסענע האָבן מיט מײַן טאטן, מוז ער זיך פריִער
געטן מיט מײַן מאמען. און די מאמע האָט א קראנק הארץ, זי װעט עס ניט איבערלעבן...

האָט פאניע איבערגעכאזערט צום דריטן מאָל:

-- זאָל זײַן. אלציינס האָב איך אים לִיב.

טאסיע האָט א קוק געטאָן אף פאניען מיט בייזע איגן. זי האָט פּאַשעט ניט גע-

16

גלייבט אירע אױיערן. די ליבע האָט ניט בלויז אָפּגענומען בא פאניען דעם סייכל, זי האָט
פארשטיינערט איר הארץ!

װיל טאסיע א פּאטש טאָן איר כאװערטע אין פּאָנעם. צוליב דעם האָט זי איבער-
געלייגט די טעקע מיט די ביכער פון דער רעכטער האנט אין דער לינקער. זי האָט דאָס
אָבער דורכגעמאכט אזוי פּאמעלעך, אז איר צאָרן איז בעשאסמײַסע א קאפּ קילער גע-
װאָרן אף איין אָדער צוויי גראד, ניט מער, אָבער פּונקט אף אזויפיל, אז זי זאָל װוידער
קאָנען װערן באדאכט, און טאקע דעמלט איז איר פולקום קלאָר געװאָרן, אז פאניע איז
טויב געװאָרן פון ליבע, טויב װי די וואנט, ניט זי הערט, ניט זי יל הערן, װאָס טאסיע
רעדט צו איר און דערװײַזט איר. זי האלט נאָר אין איין איבערכאזערן מעכאניש, װי אן
אָנגעדרײטע, איינע און די זעלבע פראזע, װאָס זי האָט מיסטאמע אויסגעלייענט אין עפּעס
א גראַכן ראָמאן, װאָס פלעגט געוויינלעך ליגן פארמאסקירט אף דער פּארטע אונטער א
לערנבוך: , זאָל זײַן. אלציינס האָב איך אים ליב!"

האָט טאסיע געמוזט אַנװענדן דעם סאמע שטארקן ארגומענט:

-- ...פערטנס, אוב דו װעסט כאסענע האָבן מיט מײַן טאטן, װעסטו װערן פאר מיר
ניט קיין כאווערטע, נאָר גאָר א מאמע...

נאָר פאניע האָט דאָס פערטע מאָל איבערגעכאזערט:

-- זאָל זײַן!.

טאסיע בעט זיך בא איר, װי בא א גאזלען:

-- פאיִנע! דו הערסט כאָטש, װאָס איך רעד צו דיר?

-- כ'הער.

-- איז װאָס האָב איך דיר געזאָגט?

-- אז בא דײַן טאטן איז א קראנק הארץ... זאָל זײַן! כװועל אים היילן. כ'וועל אים
קויפן אין אפּטייק וואלעריאן-טראָפּנס. נו, און וואלידאָל אויך,

טאסיע קוקט אף איר כאװערטע:

-- זאָג מיר, פאניעטשקע, דו ביסט בא אלע געדאנקען? ענטפער מיר, אָבער גיך:
וויפל װעט זײַן דער קוואדראט-װאָרצל פון הונדערט פיר און פערציק?

-- צוועלף.

-- בא אלע..

טאסיע האָט זיך אומבאהאָלפן ארומגעקוקט. זי האָט דערזען, װי אן אלטע באָבעשי
שטייט א צעמישטע לעם דעם איבערגאנג. דער סװעטאָפאָר איז שוין עטלעכע מאָל רויט,
געל און גרין געװאָרן, און זי האָט נאָך אלץ זיך ניט אײַנגעשטעלט אריבערגיין אף יענער
זײַט גאס.

-- אנו, פאניע!

זי זײַנען ביידע צוגעלאָפן צו דער אלטיטשקער, גענומען זי אונטער די הענט, און
אריבערגעפירט זי, דאן האָט טאסיע געזאָגט פאניען:

-- און עפשער װאָלסטו ראכמאָנעס געהאט כאָטש אף דײַן באָבען, זי װעט דאָך..

און ווען פאניע האָט װידער איבערגעשלאָגן טאסיען די רייד מיט איר ,זאָל זײַן!",
איז איר כאװוערטע ענדלעך ארויס פון די קיילים, און אומבעראכמאַנעסדיק באשלאָסן:

-- איז אוב אזוי, נעם זיך דאָס לעבן!

קומענדיק צו אזא באשלוס, האָבן זי גענומען באטראכטן, ויאזוי װאָלט געווען בע-
סער צו פארווירקלעכן אים.

טאסיע האָט באמערקט, אז וויבאלד פאניע האָט נישט ניט קיין פּיסטאָלעט, ניט קיין
ביקס, און דערטרינקען זיך איז קאלט, און ניט אָנגענעם, װײַל קאָלערלײ פיש און זשא-
בעס און קרעבסן װעלן קריכן צו דײַן קערפּער מיט זייערע העסלעכע שנויצן און באשמעקן
אים פון אלע זײַטן, איז פארבלײַבט... װאָס פארבלײַבט? ניט אויסגערעדט זאָל דאָס זײַן..
זיך הענגען? אָ, גאָט מײַנער! סאיז דאָך עקלהאפט! סאיז קיינמאָל אפילע ניט אויסגע-
קומען צו הערן, אז א פארליבטע קאַן זיך שיידן מיטן לעבן אף אזא העסלעכן אויפן,
מיט א פארבלאָווט פּאַנעם און... װאָס װעט איר געליבטער פילן, קוקנדיק אף איר דורך
פארשפּעטיקטע טרערן אין די אויגן?

פאניע האָט פאָרגעלייגט זיך ווארפן אונטער א מאשין, אָט װי אנא קארענינא אונטער
א צוג.

טאסיע האָט נאָכאמאַל באמערקט, אז דאָס איז ניט קיין זיכערער גאנג. מע קאָן נאָך
בלויז צעקאליעטשעט װערן..

137

דאכט זיך, אז דער זייגער האָט װידער געשלאָגן. נאָך א פערטל שאַ -- פופצן מינוט,
װאָס װעלן קיינמאָל זיך שוין ניט אומקערן.

װיקטאָר פּעטראָװיטש איז געװוען אנציקט פון דער פרוי, װאָס איז געזעסן דערנעבן,
אן איידעלע, צארטע פרוי, -- קוק מיך אָן און ריר מיך ניט אָן, -- מיט גרויסע אומעטיקע
אויגן אף דעם בלייכן געזיכט, מיט א קוים מערקבארן שמייכל אף די צונויפגעפּרעסטע
ליפּן. די אויגן זײַנען אירע, פאינע זינאָװיעװנעס, און דער שמייכל געהער צו פאניען, דער
װײַטער פאניעטשקען, -- דער ליבער, פארטרוימטער פאניעטשקע... עפּעס פון איר האָט נאַך
אין זיך פאינע זינאָװיעוונע. קינדערישקײַט. טמימעסדיקײַט. שטענדיקע גרײטקײַט אײַנ-
הילן דאָס ארומיקע לעבן, דאָס פּאשעטע, װאַכעדיקע לעבן אין א צו נאָבעלן אָדער צו
גרויזאמען שלייער.

ווען עס זאָל זײַן געװענדט אין אַזימיטשן, װאָלט ער מיט פארגעניגן אָפּנעשטעלט
די װײַזערס פונעם זייגער און פון דער צײַט. נאָר די צײַט הערט אים ניט. זי פליסט,
בלינצלט, שווינדלט, װי אפן עקראן פון א קאליע געװאָרענעם טעלעװויזאַר.

זעט אויס, אז װיקטאָר פּעטראָװיטש האָט ניט פּינקטלעך אויסגעדריקט זײַנע געדאנקען.
פאינע זינאָװיעוונע האָט אים ניט פארשטאנען. אָדער ניט געהערט. אָדער אנשלאָפן גע-
װאָרן.

נאָר אָט הייבט זי זיך אוף:

-- לאָמיר זיך דורכשפּאצירן, אניט װעלן מיר נאָך צוגעפרוירן װערן צו דער באנק.

זי האָבן זיך געלאָזט גיין. די שאָטנס זייערע האָבן זיך געשארט פאַרויס, װי אויס-
שפּירער.

פון פאָרנט האָט עפּעס א בלישטשע געטאַן.

-- װי אן אראָפּגעפאלן שטערנדל, -- האָט אף א קאָל א קלער געטאָן פאינע.

-- כ'מיין, סאיז פּאַשעט א שטיקל גלאָז, -- רופט זיך אָפּ װידערשפּעניק-נאריש
אָזימיטש, און האָט גלײַך כאראָטע געהאט, באמערקנדיק, װי א קראמף האָט דורכגעשניטן
פאיִנעס געזיכט.

-- איך ווארט אף א פאָרזעצונג, -- האָט ווייך געזאָגט אַזימיטש.

דער ווינט האָט בייז א ברום געטאָן צוישן די ביימער-שפּיצן. פאינע האָט צוגעווארט,
ביז עס איז שטילער געװאָרן.

-- מיר האָבן באשלאָסן...

-- װער זײַנען די ,מיר"?

-- איך און טאסיע, ס'הייסט, פאניע און טאסיע.

-- איז װאָס האָט איר באשלאָסן?

-- אראָפּווארפן זיך פון א באלקאָן. מיר האָבן געהאלטן, אז דאָס איז זיכערער, וי
ווארפן זיך אונטער א מאשין. פון פינפטן שטאָק, אשטייגער. דאָס איז מאָמענטאלער טויט.

אָנגענומען אזא באשלוס, האָבן מיר אָגעהויבן באטראכטן אייניקע דעטאלן:

ערשטנס, -- ווּ?

-- פארשטייט זיך, בא מיר, -- האָט פאניע געזאָגט. -- צוליב װאָס באומרויִקן דײַנע
עלטערן? כוץ דעם, װוין איך אפן פינפטן שטאָק און דו -- אפן פערטן.

-- צווייטנס -- ווען?

באנאכט. אוואדע באנאכט.

באנאכט װעט קיינער ניט דערזען. אוב כ'װעל ניט אויסהאלטן און זיך נעמען קלאָגן
אָדער קרעכצן, װעט קיינער ניט דערהערן אָדער ניט װעלן דערהערן. עס גלוסט זיך
ניט אופשטיין פון וייכן בעט. כוץ דעם, איז דאָס געפערלעך. מע קאַן נאָך אַנטרעפן אף
א מעסער אָדער אף א קויל,

ביידע כאווערטעס זײַנען געקומען צו פאיִנען אהיים. ס'איז שוין געווען שפּעט. זיי האָבן
געמיינט, אז די באָבע שלאָפט שוין. נאָר די באָבע האָט געווארט אפן אייניקל.

-- װאָס ביסטו אזוי בלייך, מיידעלע מײַנס? -- האָט זי געפרעגט פאניען.

-- באָבעשי, לייג זיך שלאָפן, -- האָט פאניע געזאָגט. -- און מיר מיט טאסיען װעלן
נאָך א ביסל זיצן און מאכן די לימודים.

-- אזוי שפּעט?

-- מ'האָט אונדז הײַנט פארגעבן א סאך אופגאבעס.

-- יאַ, -- האָט טאסיע באשטעטיקט.

138

די באָבע האָט גענומען בעטן דאָס געלעגער. פאניע האָט עפּעס געברומט און צו-
געזונגען, טאסיע האָט זיך צוגעהערט און אלץ געשאַקלט מיטן קאָפּ, װי אן אָנגעדרײטע
ליאלקע.

,מיר האָט זיך געכאָלעמט -- א זון שײַנט באנאכט, א ריזיקע זון. פארשוונדן איז
ערגעץ דער כוישעך... ליכטיק געװאָרן ארום, װי באטאָג... מיר האָט זיך געכאַלעמט --
מיט כמארעס באדעקט א לעװאָנע באטאָג אפן הימל.. ניט װערן װעט אָבער פון טאָג
נאכט..."

-- פאינע זינאָװיעװנע, פאניעטשקע, פארקישעפטע מײַנע, און איר האָט דאָס אלץ
פארגעדענקט...

די פרוי האָט א ציטער געטאָן.

-- איר האָט עפּעס געזאָגט?

-- איך האָב אײַך אופגעוועקט?

-- װעקט מיך ניט, כ'בעט אײַך. אוב איר װילט -- הערט. אוב איר ווילט ניט --
שװײַגט. טראכט װעגן עפּעס אנדערש. איך דערצייל דאָס אלץ זיך. זיך אליין, איר פאר-
שטייט?..

ווען די באָבע איז אײַנגעשלאָפן, האָט פאניע א װונק געטאָן צו טאסיען. זיי האָבן
פאָרזיכטיק, די בענקלעך זאָלן ניט א סקריפּע טאַן, זיך אופגעהויבן, אױסגעטאַן די שיך
און שטיל ארויס אפן קליינעם באלקאַן, צו די פּאָרענטשעס פון וועלכן סאיז געװען צוגע-
בונדן מיט דראָט א לענגלעך קעסטל מיט קווייטן.

-- איך האָב באקומען פון אים א בריוו, -- האָט פאניע סוידעסדיק געזאָגט.

-- פון וועמען?

-- פון דײַן טאטן.

--װאָס פאנטאזירסטו!

-- איך האָב באקומען פון אים א בריו, -- האָט אײַנגעשפּארט איבערגעכאזערט
פאניע.

-- הער נאָר, פאנקע! צווינג מיך ניט, כזאָל דיך פײַנט באקומען ערעוו דײַן צע-
שיידונג מיטן לעבן. מײַן טאטע איז ניט אזא מענטש, וי דו מיינסט.

-- אָבער כ'האָב באקומען פון אים א בריוו.

-- דו ביסט א ליגנערן -- אָט װאָס כזועל דיר זאָגן. כ'האָב דאָך דיך געפרעגט:
,האָסט געזאָגט מײַן טאטן, אז דו האָסט אים ליב?" װאָס זשע האָסטו געענטפערט? ,װאָס
רעדסטו, כ'װאָלט געשטאָרבן פון בושע". געדענקסט? דו האָסט עס געזאָגט צי נין?

פאניע פאראקשנט:

-- אָבער כ'האָב באקומען א בריוו.

טאסיע האָט גוט געװוּסט, אז אויב פאניע נעמט זיך אײַנרײדן עפּעס עמעצן און
זיך אליין, האָט ניט קיין זין צו אמפּערן זיך מיט איר. זי הערט אײַך פּאָשעט ניט, האָט
זי געמאכט א שװײַג.

-- ווייסט װאָס ער שרײַבט? -- טרעט פאניע ניט אַפּ פון טאסיען. -- איז הער.

,איך בין צוויי מאָל עלטער פון דיר. געװען עלטער. איצט האָב איך זיך אױסגעגלײַכט
מיט דיר אין די יאָרן. איך בין ייִנגער געװאָרן אף זיבעצן יאָר, איז מיר איצט נאָר זיבעצן,
אזויפיל װי דיר.."

-- נארישקײַטן! -- האָט טאסיע ניט אויסגעהאלטן. -- מײַן טאטע איז אלט מער
וי פיר און דרײַסיק יאָר.

-- ניט וויכטיק. הער װײַטער. ,װיאזוי זשע איז געשען אזא װונדער? כ'וייס אליין
ניט. אין דײַן אָנװעזנהײַט הייב איך פּאַשעט אָן ייִנגער װערן. נאָר אצינד איז דאָס שוין
אויך ניט קיין מוז-זאך, דײַן אָנװעזנהײַט. כ'האָב זיך אויסגעלערנט ארויסרופן דײַן גע-
שטאלט. איך דארף דערבײַ פארמאכן די אויגן, אניט װעל איך דיך ניט דערזען. און וען
דו דערשײַנסט פאר מיר אזא לופטיקע, אזא הערלעכע, װי א טרוים, הערט מײַן רוקן אוף
זיך הויקערן.."

-- מײַן טאטע הויקערט זיך אזוי אויך ניט.

-- ניט וויכטיק. ,...איך װוער אפילע װוּקסיקער, העכער.."

-- מײַן טאטע איז אזוי אויך א הויכער.

-- ניט וויכטיק. ,...און פון דער הייך, פון דער דאָזיקער אפסנײַ דעראַבערטער הייך,
קוק איך אף דער װעלט און זאָג איר: דו ביסט א גוטע, דו ביסט א שיינע, דו ביסט
א װונדערלעכע, אוב דו האָסט געקאָנט באשאפן אזוינס, װאָס הייסט פאניע, פאניעטשקע.."

139

איצט האָט טאסיע געדולדיק אויסגעהערט פאניען. אין איר ווייך הארץ האָט געטליִעט
א פונק פון האָפענונג: עפשער װעט איר כאווערטע אזוי פארכאפּט װערן פונעם בריוו, אז
זי װעט פארגעסן אף װאָס זי האָט זיך אנטשלאָסן.

נאָר פאניע איז פּלוצעם אנשוויגן געװאָרן.

מיט א געזעגענונגס-בליק האָט זי באקוקט די אײַנשלאָפנדיקע שטאָט.

-- ווייסט, פארװאָס איך האָב אים ליב? ער האָט א גרויס, א ריין, אן איידל הארץ.
ווען אלע מענטשן פון דער װעלט װאָלטן פארמאָגט אזעלכע הערצער, װאָלט קינמאָל
ניט געטראָפן אזא שוידער... דו געדענקסט, טאסיע, איך האָב דיר דאָך דערציילט...

-- יאָ. כ'געדענק. א מוירעדיקער געמיש פון געביל און געיאָמער...

פאניע האָט זיך פּלוצעם אָנגעבויגן צו טאסיען, װאָס איז געווען נידעריקער פון איר,
און אײַנגערױמט איר אין אויער:

-- דו ווייסט כאָטש, אז דײַן טאטע איז מײַן באָבעס זון...

-- דו ביסט פון זינען, פאניע! -- האָט טאסיע אויסגערופן.

-- ש-שא... דו וועסט אופוועקן די באָבע.

-- װאָס זשע ווילסטו זאָגן, אז דײַן באָבע איז מײַן באָבע?

-- סאיז ניט מײַן באָבע.

+--. װאָס הייסט?

-- נאָר זי איז טויזנט מאָל בעסער אפילע פון אן אייגענער באָבע. זי האָט מיך
געראטעװועט פון טויט...

-- און געאָרגי וואסיליעוויטש, דײַן טאטע האָט איר געהאָלפן...

טאסיע שאָקלט מיטן קאָפּ:

-- כ'וייס ניט. כ'קאַן ניט וויסן, צי דאָס, װאָס דו זאָגסט, איז עמעס, צי דו רעדסט
גאַר פון היץ... װאָס כזוייס יאָ אף זיכער -- מײַן טאטע איז ניט דײַן באָבעס זון.

-- כ'מיין -- גײַסטיק... נו, און איצטער -- גי אװעק!

טאסיע קאָן ניט אװועקגיין, זי קאָן ניט איבערלאָזן איר בעסטע כאווערטע אין אזא
צושטאנד.

-- הייבסט װוידער אָן? -- האָט פאניע אָנגעשטעלט אף איר צװיי גרויע שײַנענדיקע
און בייזע אויגן.

טאסיע האָט נאָכגעגעבן. גוט. זאָל זײַן אזוי. נאָר זי, טאסיע, וויל זײַן מיט איר ביזן
לעצטן... שוין זשע האָט זי עס ניט פארדינט בא איר?

-- גוט. נאָר גיי אוועק אין א זײַט און שטער מיר ניט. איך נעם זיך געזעגענען מיטן
לב

טאסיע האָט געקיקט אף פאניען, וי אף א פארקישעפטער.

גלײַך װי זי װאָלט אויסגעפירט עפּעס אן אוראלטן מינהעג, האָט פאניע זיך פארנייגט
אין אלע פיר זײַטן, און יעדעס מאָל שטיל, נאָר דײַטלעך ארויסגערעדט: זײַ מיר מויכל,
לעבן! זײַט מיר מויכל, געאָרגי וואסיליעוויטש! און דו, מײַן געטרײַע כאווערטע, טאסיע,
זײַ מיר מויכל! און דו, מײַן טײַערע באָבעשי-מאמע! אלדאָס בעסטע אײַך אלעמען! אלדאָס
גוטס!

דערנאַךר האָט זי פארהויבן דעם קאָפּ און װידער זיך פארנייגט, געזעגענענדיק זיך
מיטן הימל, מיט דער לעװאָנע, מיט די שטערן.

לעסאָף האָט זי זיך פארנייגט פאר דער ערד:

-- זײַ מיר מויכל, ערד! נעם מיך ליבלעך צו אין דײַנע פײַכטע אָרעמס..

און דאָ האָט זי זיך אזוי ביטער צעוויינט, אז אפילע די מעיושעווע טאסיע האָט זיך א
װאָרף געטאָן צו איר, צוגעדריקט זי צו איר ברוסט און, קושנדיק איר פּײַכט פּאַנעם, זיך
אויך צעוויינט, און די טרערן פון ביידע כאווערטעס האָבן זיך אויסגעמישט.

אינגיכן אַבער איז טאסיע געקומען צו-זיך, אויסגעווישט די טרערן מיטן שול-פארטעך
און זאכלעך געפרעגט:

-- ווען זאָל איך אַנקלינגען דער , גיכער הילף" איצטער צי דערנאָך?

..און איך האָב געזען זונען. א סאך זונען. זי האָבן געפלאקערט אין הימל. די שטאָט,
די גאנצע שטאָט, איז אײַנגעהילט געווען אין פלאמען. די שטיבער האָבן זיך װי אף שפּיץ
פינגער געהויבן, ציענדיק זיך צום הימל. זיי האָבן אויסגעזען װי שטורקאצן. װער האָט גע-
זאָגט, אז די ערד איז פּײַכט? מיט אזויפיל זונען? זי ציט מיך מיט אזא קראפט, אז איך
קאָן זיך מער ניט האלטן פאר די פּאָרענטשעס פונעם באלקאָן. איך האָב שוין ניט קין
קויעך זיך קעגנשטעלן דער ערד. זײַ געזונט, טאסיע! איך שפּרינג!

140

איך בין שוין אראָפּגעשפּרונגען, טאסיע. ס'איז א ליגן, אז איך האָב זיך פארטשעפּעט
מיטן קליידל פארן עק פונעם דראָט, װאָס האָט ארויסגעשטארצט פון אונטער דעם קעסטל
מיט קווייטן. דאָס האָט טאסקע אויסגעטראכט. איך בין אראָפּנעשפּרונגען, װיקטאַר פּעטראַ-
וויטש...

-- איך גלייב אײַך, מײַן טײַערע. איר זײַט ווירקלעך אראָפּגעשפּרונגען, נאָר...

-- נאָר ויָאזוי בין איך געבליבן לעבן? יאָ?

=== יא,

איך האָב געהאט א פּאראשוט. א זיכערן פּאראשוט. מײַן טרוים. װען איך האָב א
שפּרונג געטאָן, האָט ער זיך פאנאנדערגעשפּרײיט. און איך האָב געשװעבט אינדערלופטן,
אראָפּלאָזנדיק זיך לאנגזאם אפן ברוק... איר שמייכלט? איר גלייבט מיר ניט?

-- כ'גלייב. כ'גלייב. אין זײַט וויסן, פאינע זינאָװיעװנע... אָט ווען איר זײַט אזא..
אזא... ווילט זיך מעסוקן אײַך א קוש טאָן. צי קאָן איך האָבן א שטיקל האָפענונג, ני, א פּי-
צעלע... אף אײַער ענטפער-געפיל...

-- ניין. איר קאָנט ניט. איך האָב קיינמאָל קיינעם ניט געקושט.

-- און מאקסן אויך ניט?

-- מאקסן אויך ניט.

-- איז װאָס האָט איר, צו אלדי רוכעס, געטאָן, ווען אף דער כאסענע האָבן אלע גע-
שריִען , גאָרקאָ!"?

-- זיי האָבן געשריִען, נאָר איך האָב סײַװי אים ניט געקושט. כ'האָב זיך בלויז צוגע-
רירט פון דער גרינג מיט מײַנע ליפּן צו זײַנע.

-- איז דערלויבט מיר אײַך א קוש טאָן, ניט האָפּנדיק אף גאָרניט.

-- גוט. קושט. נאָר ניט אין די ליפּן. און ניט אין פּאַנעם,

מיט א זשעסט פון א קיניגן האָט זי אים אויסגעשטרעקט א האנט. אָזימיטש האָט זיך
צוגעדריקט צו איר מיט די לִיפּן.

2

-- אלץ האָט אָבער אויסגעזען אנדעדש... אנטשולדיקט, װיקטאָר פּעטראָװיטש... װאָס
כ'האָב זיך דערלויבט... פּײַערן זײַנען טאקע געווען. נאַר...

-- מע דארף ניט. זאָל אלץ זײַן אזוי, וי איר האָט דערציילט. דאָס פּאסט אײַך בעסער.
און מיר איז עס אויך מער צום הארצן. פאנקע איז א מאזיק. זי איז אראָפּגעשפּרונגען. דער
טרוים האָט זיך פאנאנדערגעשפּרײיט, װי א פּאראשוט, און זי אינטערגעכאפּט. אזיי?

-- ניין. ניט אזוי.

צופיל קלעפּ האָב איך באקומען פונעם לעבן דערפאר, װאָס איך פאָדער פון דעם צופיל,
סטוט וויי, ווען עפּעס דערהויבנס װוערט פארוואנדלט אין עפּעס לעכערלעכס. דריקסט צו צו
דער ברוסט א קינד, לאָוט זיך אויס, אז ס'איז ניט מער װי א ליאלקע פון פּלאסטמאסע. טא-
סיען איז גרינגער צו לעבן אף דער וועלט.

זי איז געווען זיכער, אז אין דער לעצטער װײַלע װעל איך זיך אָפּזאָגן פונעם טויט-
שפּרונג. נאָר מײַן זעלבסטווירדע האָט דאָס ניט געקאַנט דערלאָזן.

טאסיע האָט זיך איבערגעבויגן איבער די פּאָרענטשעס, געכאפּט א קוק אראָפּ.

-- שרעקלער?

-- זייער... כ'מיין... ס'וועט מיר ניט קלעקן קיין ווילנסקראפט.

,א-הא!" -- פיל איך, וויל זי זיגעריש א געשריי טאָן, נאָר האלט זיך אָפּ.

דאָך האַט זי זיך דערלויבט צו באמערקן, ניט געײַלט, קימאט אָפּשפּעטעריש:

-- װאָס שײַעך ווילנסקראפט, -- ווייס איך ניט. אָבער אז ס'פעלט דיר אין קאָפּ א
קלעפקע, בין איך זיכער.

און ווען איך... ס'הייסט, ווען פאניע האָט אריבערגעװאָרפן א פוס איבער דער פּאָרענ-
טשע (גלײַך װי זי װאָלט אריבערגעטראָטן איבער איר אייגענעם ווילן), האָט טאסיע אויסגע-
שריען:

-- װאָס טוסטו, מעשוגענע! דו קאַנסט נאַך אפאנעמעסן אראָפּפאלן!.. נו, ווארט צו א
װײַלע. אָט װעל איך א לאָף טאַן און כאָטש אונטערלייגן א מאטראץ אפן ברוק.

טאסיע האָט נעבעך מיט אלע קויכעס זיך געסטארעט מיך מאכן לאכנדיק. נאַר געלעכ-
טער און אומגליק הויזן ניט. און ווען עס האָט ניט געהאַלפן, איז טאסיע אװעקגעלאָפן וועקן
די באָבע.

11

און פּלוצעם האָט זיך דערהערט א פארצווייפלטער געשריי.

דאָס האָט פאניע געשריען.

אין איין העמד איז אפן באלקאָן ארױיסגעלאָפן די פארשלאָפענע באָבע. הינטער איר
האָט זיך באהאלטן די פארעטערן טאסקע.

-- װאָס איז געשען? -- די באָבע האָט א פּליעסקע געטאַן מיט די הענט. -- װוּהין
ביסטו עס, דער רועך ווייסט, פארקראָכן! קאָנסט נאָך, כאַלילע, אראָפּפאלן און זיך צענעריקן
אף טױט!

פאניע האָט רויִק געענטפערט:

-- כ'האָב געװאָלט צורעכט מאכן דאָס קעסטל, ס'האָט זיך אראָפּגעלאָזט פון איין זײַט
און קאָן נאָך עמעצן אראָפּפאלן אפן קאָפּ. האָב איך זיך פארטשעפּעט פארן דראָט.

-- נישקאַשעדיק זיך פארטשעפּעט! האָסט דאָך אינגאנצן צעריסן דאָס קליידל. אנו,
מארש שלאָפן!

די באָבע האָט אזא גענעץ געטאַן, אז איר שטרענגע בראַדעווקע איז פארשווונדן אין
די פאלדן פון פּאַנעם און באלד ווידער אנשלאָפן געװאָרן.

טאסיע האָט געבראכט צו טראָגן א נאָדל-פאָדעם. פאניע האָט אױסגעטאָן דאָס קליידל
און זיך גענומען עס פאריכטן.

...די שטאָט-פּײַערן האָבן זיך פּאמעלעך אױסגעלאָשן. ס'איז שוין געווען שפּעטע נאכט.

איצט האָבן זי זיך דערנעענטערט צו אן אלטאנקע, א מין גאָרטן-פּאװיליאַן. זיבן ליכ-
טיקע זײַלן און א קופּאָל וי בא א מעטשעט. דער פּאװיליאָן האָט אויסגעזען טונקל און כמור-
נע, עפשער װײַל צװײַגן פון די נאָענט שטייענדיקע ביימער זײַנען נידעריק אראָפּגעהאנגען
איבער אים.

פאינע האָט זיך מיטאמאָל אָפּנעשטעלט.

-- װאָס איז מיט אײַך? -- האָט אַזימיטש מיט אומרו געפרעגט. -- איר זײַט אזוי בלייך
געװאָרן. אפילע די האָר. וי זי װאָלטן פּלוצעם גראָוו געװאָרן...

זי האָט א שמייכל געטאַן מיט צונויפגעפּרעסטע ליפּן.

-- גאַרניט. ס'איז פּאַשעט פּוך פון די טאָפּאָלן.

דערנאָך צוגעגעבן:

-- אוב איר האָט ניט קעגן, לאָמיר זיך צוזעצן אין פּאװיליאָן. כ'בין עפּעס מיד גע-
װאָרן.

ווען זיי האָבן זיך אוועקגעזעצט, האָט װיקטאָר פּעטראָװיטש געפרעגט:

-- איר האָט פארהיט דעם בריוו?

-- וועלכן בריוו? --- האָט די פרוי זיך פארװוּנדערט.

-- יענעם בריוו... שוין זשע האָט איר אזוי גיך פארגעסן? עפשער אײַך דערמאָנען?
,און ווען דו דערשײַנסט פאר מיר אזא לופטיקע, אזא הערלעכע, װי א טרוים..." אזוי, דאכט
זיך?

-- א! יאָ. אזוי. נאָר כ'האָב אים פארברענט.

-- א שאָד.

-- סײַװי געדענק איך אים אף אויסװוייניק.

-- איז לייענט מיר אים פאָר.

-- ער איז לאנג און..

-- עס מאכט ניט אויס. נו, זאָל זײַן כאָטש א טייל.

-- ,..דו האָסט זיך באוויזן, און די בלומען, די שוין פארוועלקטע פארטריקנטע בלומען
האָבן מיטאמאַל אופגעלעבט, זיך צעבליט, גלײַך װי צוזאמען מיט דיר איז ארײַן צו מיר דורכן
פענצטער די געטן פון פרילינג. און עפשער ביסטו אליין געווען די געטן.."

-- עס געפעלט אײַך?

-- יאָ. זייער. און אײַך ניט? פארװאָס שװײַגט איר? עפשער װעט איר װידער זאָגן:
פּאטעקע. אײַך געפעלט בעסער דער לעקסיקאָן פון מיכאלינעס שיקערן פארערער? יאָ?

-- נו-נו, ערגערט זיך ניט, פאניעטשקע. כ'האָב אײַך נאָך גאָרניט געזאָגט. לייענט נאָך.

-- ניין. כ'וויל ניט.

-- װאָס איז מיט אײַך, פאניעטשקע!

-- ניט פאניעטשקע, נאָר פאינע זינאָװיעוונע.

-- אנטשולדיקט. אָט װאָס, פאינע זינאָװיעװנע. איך... אלנפאלס, איך מיין אזוי, איך
בין אײַך נעענטער... כ'האָב אין זינען... נעענטער לױיטן גײַסט, װי איר מיינט. פאר אונדזערע

95 142

אויגן, ערגעץ אין אן אומדערגרייכבארער הייך פלאטערט איין און דער זעלבער פײַערפויגל..
זעצט פּאָר.

-- ,..דו זעסט, כ'ווער סענטימענטאל.."

-- און װאָס האָב איך אײַך געזאָגט? ער פארשטייט עס אליין,

-- שלאָגט מיך, ביטע, ניט איבער. איך לייען דאָר אף אױסװײיניק. ניט שווער האָבן א
טאָעס...

-- אנטשולדיקט.

-- ,נאָר דו ביסט ניט שולדיק אין דעם. און איך -- אויך ניט.

שולדיק איז די צײַט. איך האָב אופגעהערט אראָפּרײַסן די בלעטלעך פונעם קאלענדאר.
כ'וויל זיך ניט עלטערן. דאָס גאנצע לעבן האָב איך געהאלטן אין איין אײַלן זיך. און איצטער
רעד איך אײַן די צײַט: נו, זײַ אזוי גוט, שטעל זיך אָפּ אף א װײַלע, רו זיך א ביסל אָפּ.."

ווידער האַט זיך דערהערט א געביל. װײַל ער האָט דורכגעשאלט ערגעץ העט-װײַט,
האָט זיך אָזימיטשן אויסגעוויזן, אז די דאָזיקע װײַטקײַט איז ניט אין רוים, נאָר אין צײַט. עֹלֶץ-
היי אָט דאָס בילן װאָלט געקומען פון דער פארגאנגענהײַט, פון זײַן קינדהײַט. װוען ער האָט
געװוינט אין א דאָרף און, ליגנדיק אף א הארט באנקבעטל, פלעגט ער זיך צוהערן, װי דער
הונט האווקעט, און פארטראכטן: אוב ער װעט נאָכאמאָל א האווקע טאָן, װעט ער, װיקטאָר,
מאָרגן ארײַנכאפּן א צוויי אין שול,

-- פארװאָס זעצט איר ניט פאָר?

-- ניטאָ קיין כיישעק... ניט קיין פּאסיקער אקאָמפּאנעמענט...

-- נו, גוט. כ'פארשטיי. די שטימונג איז קאליע געװאָרן. פונדעסטוועגן װאָלט איך אײַך
געבעטן מיר ענטפערן אף איין פראגע. אין דעם בריוו זײַנען ניט געווען אזעלכע פראזעס, וי
,איך האָב דיך ליב װי די קרוין פון קאָפּ', אָדער ,איך װעל דיך ליב האָבן אײביק, און נאָכ-
דעם -- נאָך הונדערט יאָר..."?

-- הערט אוף! -- האָט די פרוי מיט צאָרן אייסגערופן. -- װאָס איז דאָס פאר א מאניר
אלץ אויסלאכן...

ער האָט דערווידערט:

-- ניין-ניין! גאָט זאָל אָפּהיטן. כ'האָב אפילע ניט געטראכט... אויב איך לאך פון עמעצן,
איז צום אלעם ערשטן --- פון זיך אליין.

-- פארװאָס גראָד אזעלכע ווערטער האָט ער מיר געדארפט זאָגן?

-- װײַל זי פלעגט מיר אויך דאָס זאָגן.

-- ווער?

-- נינעל. און אין צוויי יאָר ארום זײַנען מיר געלעגן אין בעט, גערייכערט, געקוקט
אפן עקראן פונעם טעלעװיזאָר און באטראכט אייניקע דעטאלן פונעם געט. איינע פון זי
איז, אגעוו, געװען: װער װעט בײסן טײלן דאָס פארמעגן באקומען אָט דעם טע-
לעװיזאָר,

ס'איז פּאַשעט געווען אף כידושים. אפן עקראן האָט מען אויך פּונקט געוויזן א פּאַר-
פאָלק, װאָס געט זיך. װאָלט איך געזאָגט, דאָרטן האָט דאָס אויסגעזען עפעקטפול. סצעניש,
דראמאטיש. און באוויזן געװאָרן איז עס מיט אלע פישטשעווקעס, אזוי אז מיר, װי א צושויער,
האָט עס אפילע צוגעגעבן כיישעק זיך געטן. נאָר איך בין דאָך ניט געווען קיין פּאַשעטער
צושויער. בא מיר מיט נינעלן איז דאָס אלץ צוגעגאנגען א סאך װאַכעדיקער.

איך פרעג זי:

-- װאָס זאָל איך מאַרגן בייסן געריכט זאָגן?

-- זאָג, װאָס דו ווילסט,

כ'האָב פארשטאנען, אז נינעל װעט אזוי ענטפערן, דעריבער האָב איך גלײַך פארגעבן
איר א צווייטע, אפריִער צוגעגרייטע פראגע.

-- סאיז דיר דען אלציינס? אין זאל װעלן דאָך מיסטאמע זײַן פרעמדע מענטשן.

-- כ'וועל בעטן דעם געריכט, מע זאָל זיי באזײַטיקן.

-- סוועלן דאָך אָבער פארבלײַבן דער ריכטער, די בײַזיצער, דער סעקרעטאר.

-- א נעבעך אף דיר! דערקלערן זיך אין ליבע אלערליי נאפקעס -- אף דעם קלעקט
אים לאָשן, און דאַ -- וי ס'װאָלט אים די צונג אָפּגענומען!

-- סעניאָרע! איר דריקט זיך אויס ניט איבעריק איידל. דאָס איז איינס. און, צווייטנס.
מע דארף ניט קיין צווייטנס, כ'וועל אויסשטרעקן מײַנע הענט צו די ריכטער און זיך בעטן בא
זײ: אום גאָטעס װילן! געט אונדז װאָס גיכער, װאָרעם אונדזער לעבן איז קיין לעבן ניט..

-- נארישער כאַכמאטש!

145

כ'בין געווען זיכער, אז אזוי װועט זי זאָגן -- , נארישער כאָכמאטש!" נינעלס לעקסיקאָן
באשטייט פון הונדערט װערטער, ניט מער, און איך קאָן זי אלע אף אויסװייניק.

-- איך האָב געקענט איינעם א דיכטער, נינעל. וען ער האָט זיך געגעט מיט זײַן
דריט װײַב, האָט ער פאָרגעלייענט פארן געריכט א טרויעריקע ליד װעגן דעם, או קיין איינע
פון זײַנע דרײַ לעבן-באגלייטערנס האָט אים ביזן סאָף ניט פארשטאנען.

איצט, בין איך געווען זיכער, װעט זי אויסרופן: , נארישער קאטאַװעסטרײַבער!"

נאָר נינעל האָט געשוויגן. זי האָט געקוקט אפן עקראן און געװויינט.

בין איך דען טאקע ניט קיין נארישער כאָכמאטש? הא?

אפן עקראן האָט מען זיך געגעט לויט אלע אָנגענומענע קלאָלים. צוערשט האָט מען
געקלאפּט מיט די טירן. דערנאָך האָבן זיך געגאָסן טרערן. עס האָבן זיך געשאָטן קעגנזײַטיײ
קע באשולדיקונגען אין א צאָל, װאָס װאָלט געקלעקט אף א צענדליק געטן. און ווען דער צו-
שויער האָט זיך ענדגילטיק איבערצײַגט, אז קיין געמיינזאם לעבן צװישן די דאָזיקע מאן-
און-װײַב איז אבסאָליוט אומעגלעך, האָט דער געריכט אומדערווארט געפּױעלט, זי זאָלן
שליסן א זיסלעכן שאָלעם. אלע פריערדיקע פאָרװוּרפן זײַנען פארגעסן געװאָרן. דאָס פּאָר-
פאָלק האָט פארשעמט געשמייכלט איינער צום אנדערן, און נינעל איז געלעגן באנאנד מיט
מיר אפן בעט, גערייכערט און געוויינט.

טײַערע מענטשן מײַנע, כ'האָב טאקע אף אן עמעס ניט געװוּסט, ויָאזוי איך דארף זיך
האלטן אפן געריכט. כ'האָב דאָך ניט געהאט קיין שום דערפארונג. כ'האָב זיך קיינמאָל מיט
קיינעם ניט געגעט. יענער דיכטער -- איז עפּעס אנדערש. ער האָט דורכגעמאכט דרײַ עקס-
פּערימענטן. הא, נינעל?

מיט א זײַטיקן בליק באמערק איך, װי נינעל רײַבט די אויגן, איניינעם מיט די דורכזיכ-
טיקע טרערן צעשמירט זי איבער די באקן שווארצן טוש. אצינד איז זי גיכער ענלעך אף א
גרויס מיידעלע, װוי אף א קליינער מאמע.

כ'ווייס נינעלס שוואכקײַט. זי האָט מעסוקן ליב סענטימענטאלע געשיכטעס. איצטער
רופט זי מיך כאָכמאטש, קאטאָװעסטרײַבער. און אמאָל האָט זי געשעפּט נאכעס פון מײַנע
עקספּראָמטן:

,דו ליגסט אפן האמאק מיט א בוך אין די הענט. דײַנע פינגער מישן די בלעטלעך, נאָר
די בלויע אויגן דײַנע זײַנען געװוענדט אין א בלויער װײַט, אין דאָרטן לייענסטו אויס דאָס,
װאָס אין קיין בוך װעסטו ניט געפינען.."

נינעל איז געווען אנציקט. איר איינציקע באמערקונג: אירע אויגן זײַנען ניט קיין בלויע.
מאסקים.

,דו שפּאצירסט מיט יונגעלײַט צװישן ביימער. דײַנע גרויע אויגן זײַנען אראָפּנעלאָזט,
און דו ביסט אזוי אין זיך פארטיפט, אז סײַ די ביימער, סײַ די יונגעלײַט זײַנען דיר קימאט
אלציינס. די ביימער זײַנען דיר אפילע ליבער, װאָרעם זיי דרייען זיך ניט אונטער די פיס און
פּרוּוון זיך ניט כיינדלען צו דיר".

נינעל האָט מיך דעמלט באלוינט מיט א קוש.

און איצטער געטן מיר זיך.

אפן עקראן זעט דאָס אויס עכטער װי אין לעבן. עפשער דערפאר, װאָס די, װאָס געטן
זיך אין לעבן, האָבן פּאַשעט ניט קיין צײַט ארומצושטעלן די דאָזיקע געשעעניש מיטן געהע-
ריקן רעקוויזיט. כוץ אלעמען, דארפן זיי דאָך אכט שאָ אין טאָג ארבעטן, דרײַ מאָל אין טאָ;
עסן, און די פרויען דארפן נאָך אָפּקאָכן א באַרשטש און פּרעגלען קאַטלעטן. און אָט מוז אויך
נינעל זיך אופהייבן פונעם בעט. זי דריקט צו דאָס סיגארעטן-אָפּשניצל צום אש-בעכער, װי
אן עמעסער רויכערער (און זי רייכערט נאָר דעמלט, ווען זי איז אופגערעגט), ווארפט ארוף
אף זיך א צעקנייטשט כאלאטל און לאָזט זיך גיין אין קיך. הײַנט גרייט נאָך נינעל אַװנט-
ברויט פאר צוויי פּערזאָן. מאַרגן -- ניין. מאָרגן װעט יעדערער פון אונדז זיצן מיט זײַן פּרע-
זשעניצע. נאָר וויָאזוי װעלן מיר צעטיילן איין צימער?

נינעל האָט א שיין מויל. די ליפּן זײַנען מיט א כיינעוודיקן אויסבייג. זי קושט געשמאק.
און מיר פאסטן שוין עפשער א גאנצן כוידעש.

נינעל איז א מוטער. נאָר גיך װעט זיך לאָזן הערן דער אָנדערהאלבניאָריקער ויליק.
און אים, װיליקן, װעלן מיר אויך טיילן? הא, נינעל?

שפּעטער, -- איר שלאָפט ניט, פאינע זינאָװיעװונע? -- ווען מיר האָבן זיך שיין געגעט,
האָב איך עס אלץ אָנגעװוירן, בלויז צופעליק איז בא מיר געבליבן שטעקן אין קעשענע
דער שליסל פון אונדזער דירע.

איינמאָל האָב איך אים אָנגעטאפּט.

9--8 144

װי א גאנעוו האָב איך זיך געפּרוּװוט דורכשלײַכן אין מײַן אייגענער דירע.
כ'האָב פאָרזיכטיק ארײַנגעשטעלט דעם שליסל אינעם שלאָסלאָך, ווייך אים א דריי גע-
טאָן. קיין שום קלאנג זאָל זיך ניט דערהערן. אף דעם פאָדערט זיך אמערסטן דרײַסיק-פערציק
קלעפּ פונעם הארצן, און איך האָב געפּאטערט דרײַ מאָל מער, װײַל כהאָב זיך צוגעהערט
ניט נאָר מיט די אױיערן, נאָר מיטן הארצן אויך, מיטן גאנצן װועזן מײַנעם, און כ'האָב אַנגע-
טראָפן אף א שטאָק שטילקײַט. זאָל זײַן, אז נינעל האָט זיך פארהאלטן אף דער ארבעט. און
װיליק? װוּ איז ער? פאר מיר איז ער נאָך אלץ אלט אָנדערהאלבן יאָר. און עפשער גייט
ער שוין אין א קינדערגאָרטן.
און קאָן זײַן, ער איז גאָר בא דער באָבען, װאָס װויל נאָך ניט זײַן קיין באָבע? א שווי-
גער -- אף כידושים א באנאלע. װי אפן עקראן. א שאָ צײַט קאָן זי באלעבעטשען בוידעם
מיט לאָקש מיט א ביז גאָר ערנסטן אויסזען. שיר װאָס זי שווערט ניט, אז זי האָט מיך מיט
די אייגענע אויגן געזען שפּאצירן מיט עפּעס א בארימטער קראליע. װער איז די קראליע,
ווייס איך ניט, מיט װאָס איז זי בארימט -- אוואדע ניט. נינעל זאָגט: , אײַ, מאמע! גענוג!"
פונדעסטוועגן פארגעדענקט זי יעדעס װאָרט, און בא דער ערשטער געלעגנהײַט באלעבע-
טשעט זי דאָס זעלבע. נאָר מיט טרערן.
וי א גאנעוו פּרוּוו איך זיך דורכשלײַכן אין מײַן אייגענער דירע. װי א געליבטער -- צו
מײַן געוועזענער פרוי. ס'האָט מיך אָבער באגעגנט א פּוסטקײַט. בין איך ארויסגעגאנגען אף
דער מיט פונעם צימער און גענומען זיך ארומקוקן מיט נײַגער און בענקשאפט. נײַגער? ניין.
איך מאך כויזעק פון זיך זעלבסט. בענקשאפט, בענקשאפט, בלויז בענקשאפט...
ס'איז שוין אפדערנאכט. איך שליס אָבער ניט אײַן די שײַן. ווען נינעל װעט, אומקערנ-
דיק זיך אהיים, צוקומען צו דער שטוב און דערזען שײַן אין פענצטער, קאָן זי נאָך ווירקלעך
מיינען, אז גאנאָװים זײַנען ארײַן אין דער קווארטיר און אופהייבן א גוואלד איבער דער גאנ-
צער גאס, און איך בין דאָך געקומען צו איר אף א געהיימען ראנדעוו...
נאָר דאָס אלץ איז פאָרגעקומען שפּעטער. איצטער האָט נינעל געפּרעגלט צוויי פּרע-
זשעניצעס אין קיך. מאָרגן אפדערנאכט װעט זי פּרעגלען נאָר איינע, װײַל באטאָג גייען מיר
זיך געטן. איז װאָס זשע טאקע זאָל איך מאָרגן זאָגן?
די בעסטע פאָרמול: אונדזערע כאראקטערן הארמאָנירן ניט. דאָס איז אי איידל, אי אָן-
שטענדיק. קיין שום שמוץ, קיין שום קעגנזײַטיקע פאָרװוּרפן און באשולדיקונגען. ס'איז אָבער
ניט עמעס. אונדזערע כאראקטערן, נינעלס און מײַנער, הארמאַנירן דאפקע יאָ. מיט דער צײַט,
ווען די שוויגער װעט ניט זײַן, װעט נינעל געוויס ווערן א גוט װײַב. עפשער איז זי א ביסע-
לע... נו, לאָמיר זאָגן, א ביסעלע פּלאטשיק... נאָר....
-- און איך האָב געמיינט, אז איר זײַט א דזשענטלמען, -- האָט אים פאיִנע איבער-
געשלאָגן. -- ווען איר װעט קומען קיין טאָמאל, װעט איר אויך אלעמען דערציילן, װוי איר
האָט, ניט האָבנדיק װאָס צו טאָן, דורכגעפירט א נאכט מיט איינער א פרוי, א ביסעלע א נא-
רישעוואטע...
אָזימיטש האָט זי ניט געלאָזט פארענדיקן.
= װאָט רעדט איר, פאינע זינאָװיעװנע! װי קאָן עס אײַך קומען אפן זינען! איר מיינט,
אז איך לאך פון נינעלן? זיך אליין לאך איך אויס. ס'איז איראָניע, װאָס האָט די אייגנשאפט
פון א בומעראנג... מײַן צונג איז צו בייז, צו סארקאסטיש, און כזוייס ניט פארװאָס. ס'הייסט,
כ'ווייס, נאָר כ'קאָן עס אײַך ניט דערקלערן...
בא די װײַסע זײַלן -- שאַלעכץ פון קערלעך. נאָר א ביסל װײַטער זעט די ערד אויס
פארפּוצט. אין שווארצן האפט פון שאָטנס.
אַזימיטש זאָגט:
-- כ'האָב אנומלטן אף אן אויסשטעלונג געזען א בילד. דאכט זיך, פון א פּױלישן מאָ-
לֶער. געװען א מאבל אף דער ערד. קעדיי צו ראטעווען זיך האָט נויעך געמאכט א טייווע.
אָבער נויעכס טאָכטער וויל זיך ניט ראטעווען אין דער טייווע. זי װויל ניט פארלאָזן איר גע-
ליבטן אימאָנועל. און זי קומען ביידע אום בעשאסן מאבל. אָבער אפן בילד זעען מיר זיי א
ולש איידער זיי זײַנען אומגעקומען. און אין דער דאָזיקער קורצער װײַלע שטעקט אן איי-
ביקײַט. אימאַנועל שטייט אף א הויכן פעלדז. ער האלט זײַן געליבטע אף די הענט, און גרוי-
סע מוירעדיקע כוואליעס הייבן זיך ארום פעלדז אלץ העכער, אלץ נעענטער...
-- אָט אזא געפעלט איר מיר, -- האָט געזאָגט די פרוי.
-- איך האָב ניט פארענדיקט מײַן געדאנק, -- האָט װיקטאָר פּעטראָװיטש געזאָגט,
אופהייבנדיק די אויגן צום הימל, גלײַך װי ער װאָלט דאָרטן דערזען דאָס בילד, וועגן וועלכן
ער רעדם. -= איך װאָלט געװאָלט אזוי שטארבן, האלטנדיק אײַך אף מײַנע הענט. איך װאָלט

145

געװאָלט אײַך ראטעווען, מאקריוו זײַענדיק צוליב אײַך, מײַן נארעלע, דאָס לעבן... װאָס און
וועמען קאָן איך וועגן דעם דערציילן?.. נאָר אוב איר װעט מיר געבן אײַער אדרעס, װעל
איך אײַך שרײַבן אזוי: ,א גוטמאָרגן דיר, לעבן מײַנס, מײַן נארעלע -- מײַן קיניגן.."

-- מיר געפעלט אײַער נינעל. מיר װײַזט זיך אויס, אז זי איז ענלעך אף טאסיען. צִי
עפשער האָב איך א טאָעס?

-- ניין. אין עפּעס זײַט איר גערעכט. נינעל איז באדאכט. זי איז אן איבערגעגעבענע
מוטער. אין דער זעלבער צײַט איז זי אָבער מיט עפּעס ענלעך אויך אף איר מאמען. אומבא-
קאנטע מאנצבלען פלעגט זי זאָגן, אז װיליק איז איר עלטערער שוועסטערס ייַנגעלע. אינ-
דערפרי קלערט זי לאנג, װאָס פאר א קלייד הײַנט אָנטאָן. איבער דעם פארשפּעטיקט זי אלע
מאָל אף דער ארבעט. איך האָב איר געייצעט ווארפן גוירל, װעט עפשער זיך באקומען גיכער.
כ'האָב ניט געװאָלט זיך געטן מיט איר. נינעל האָט א ווייכן כאראקטער, איז נאָכגיביק. אָבער
די שוויגער האָט געהאלטן אין איין אָנעמען זיך פאר , דער ערע פון איר טאָכטער". זי האָט
פײַנט געהאט אלע מאנצבלען, װײַל איינער פון זי האָט זי אמאָל פארלאָזט.

איך האָב לאנג זיך געבראָכן דעם מויעך, װיָאזױי צוריק געווינען נינעלס צוטרוי. אָט
שטייט אפן טישל א גראָב-געמאכטער שווארצער אײַזערנער לײַכטער. ער שטייט א באליידיק-
טער. כ'האָב געװאָלט כאָטש איין מאָל אין לעבן צוליב טאָן דער שוויגער. געקויפט דעם
דאָזיקן לײַכטער אין א סוּווענירן-קראָם, געשענקט דער שוויגער צו איר געבוירן-טאָג. איז זי
אופגעקאַכט געװאָרן. זע נאָר זע! מײַן איידעמל האָט זיך צעגארטלט: אײַזנברוך מיר גע-
שענקט. װער דארף עס?

איז עפשער װעט דאָס צוניץ קומען? ס'האָט דאָך װידער אױסגעבראָכן א בענקשאפט
נאָך אלטערטימלעכס, פארצײַטיקס: אָט לויפט מען אין א רעסטאָראן, װאָס זעט אויס װי א
ווינטמיל, אָט יאָגט מען זיך נאָך אלטפרענקיש מעבל..

דער לײַכטער האָט דרײַ רערן, און איך האָב געפונען נאָר איין ליכט. זאָל זײַן. כ'האָב
גענומען א מעסער, צעשניטן דאָס ליכט אף דרײַ טיילן, ארײַנגעשטעלט זיי אין דעם פאר-
װוּנדערט געװאָרענעם לײַכטער, מיט א שוועבעלע זיך דערקליבן צו די קנייטלעך און זיי אָנ-
געצונדן.

ווען נינעל האָט זיך באוויזן אף דער שװעל, האָב איך זיך געגעבן א שטעל אוועק לעבן
לײַכטער און פײַערלעך געמאַלדן:

-- איך שווער דיר, נינעל, איך בין דיר פּונקט אזוי טרײַ, װי מיט צוויי יאָר צוריק.

געזאָגט -- און געווארט אפן עפעקט. װאָרעם איך קען מײַן נינעל. זי האָט ליב זיס-
ווארג, העלע קליידער און נאָבעלע דעטעקטיוון. זי איז אָבער געשטאנען װי א צוגעשמידטע,
איבערפירנדיק דעם בליק פון מיר אפן עקראן פונעם טעלעװיזאָר.

דעמלט האָב איך זיך אויך א קער געטאָן צום טעלעװיזאָר. אפן עקראן האָבן געברענט
זיבן ליכט אין א גרויסן זילבערנעם לײַכטער. לעבן אים איז געשטאנען א יונגערמאן פון
צוריק מיט הונדערט יאָר, ער האָט געהאלטן די האנט באם הארצן און מיט פּאטאָס געמאָלדן:

-- איך שווער דיר, אקולינע, אז איך בין דיר...

באנאנד מיט אים איז געשטאנען א פארויטלטע יעפייפיע מיט א לעװאָנע-פּאַנעם, וועל-
כע איז ענלעך אף א דינסט-מיידל,

און באנאנד מיט מיר איז געשטאנען נינעל.

זי האָט געזאָגט:

-- די פּרעזשעניצע װעט קאלט װערן.

און מיר האָבן זיך געלאָזט גיין אין קיך. מיר עסן אלע מאָל אין קיך.

-- עס געפעלט דיר דער דאָזיקער װאָדעװיל? -- האָט נינעל געפרעגט, אומיסטן היל-
כיק טשאווקענדיק, קעדיי צו זײַן ענלעך אף אקולינען.

װאָס זאָגט איר אף נעליטשקען!

איך דערלאָז אלעמאָל איין און דעם זעלבן טאָעס. פּרווו אָפּשאצן די גײַסטיקע גא-
באריטן פון א מענטשן מיט דער גרעסטער פּינקטלעכקײַט. דאָס שײַנט מיר צו זײַן אי ריכטיק,
אי יוישערדיק. אַבער אינדערעמעסן דארף מען דאָ שטענדיק דערווארטן עפּעס מערערס,
עפּעס אזוינס, װאָס אנטפּלעקט זיך אין אויסשליסלעכע מאָמענטן. כ'האָב זיך איבערצײַגט, אז
יעדער מענטש פארמאָגט געוויסע גײַסט-רעזערװן, װאָס דרעמלען ביז א צײַט און ברויזן אוף
מיט אן אומדערווארטן קויעך אין הארבע אומשטענדן...

-- בא דיר האָט זיך, דאכט זיך, פארהיט א פלעשל , טשארדאש". איז לאָמיר א הוליע
טאָן דאָס לעצטע מאָל, -- האָט נינעל האָפערדיק געזאָגט.

דער װײַן איז געשטאנען אין סערוואנט.

146

איך האָב געבראכט און געעפנט די פלאש, אָנגעגאָסן צוויי קעלישקעס, איינס אופגע-
הויבן און עס געהאלטן שװײַגנדיק אין דער האנט.

-- פאר װאָס װעלן מיר אויסטרינקען?

-- פאר א גליקלעכן געט.

ס'איז געווען זייער זויערער װײַן. נינעל האָט געטרונקען צו ביסעלעך און פּאָסמאקע-

וועט.

-- האָסט שוין עפשער צוגעטראכט, װאָס דו ועסט זאָגן אפן געריכט?

-- איך װעל איבערכאזערן מײַן שווּע. איך בין דיר טרײַ, נינעל, פּונקט װי מיט צוויי
יאָר צוריק.

-- און איך? װאָס זאָל איך זאָגן?

-- דאָס זעלבע.

-- דו טראכסט, אז מע װעט אונדז נאָך אזעלכע שװוּעס געטן?

-- ניין. געוויס ניט.

-- זאָג מיר, וויטיע, און מיט צוויי יאָר צוריק ביסטו מיר געווען טרײַ?

-- דײַנע רעכט, נעליטשקע, זײַנען באגרענעצט אין צײַט. דאָס, װאָס איז געווען ביז
מיר האָבן זיך מיט דיר באגעגנט, האָט צו דיר ניט קיין שײַכעס. אפילע דער געזעץ האָט ניט
קיין קראפט װירקן אף צוריק.

-- נו, און מיט יענער... מיט יענער ביסטו דאָך געווען באקאנט פּריִער, װי מיט מיר?

מיט וועלכער יענער?

נאָר אויב איך װעל איר פארגעבן די פראגע, װעט זיך ווידער אלץ אָנהײבן אפסנײַ. ני-
נעל װעט װידער װערן צופיל ענלעך אף איר מוטער. און איך װאָלט דאָס ניט געװאָלט,
איבערהויפּט -- איצט.

--- יא.

נינעל האָט ענדלעך אויסגעטרונקען דעם װײַן.

-- וויטיע, דאכט זיך, אז דאָס קינד װיינט, גיב עס א וויג צו,

איך האָב געפאָלגט.

-- און קוק זיך גוט אָן אף דעם... -- האָט זי מיר נאָכגעשריען.

װיליק איז געלעגן אָפּגעדעקט. די סאָסקע האָט זיך אראָפּגעשארט פונעם קישן. כ'האָב
אים צוגעדעקט, ארײַנגערוקט די סאָסקע אין מויל, האָט ער זיך גלײַך גענומען זויגן און
אנשוויגן געװאָרן. איך פיל האכנאָעדיק אויס נינעלס אָנזאָג און קוק זיך אײַן אין װיליקס
מילד פּענעמל, קוק און קוק...

ווען כ'האָב זיך אומגעקערט, איז נינעל געזעסן און געטרונקען. אף אירע קני איז גע-
לעגן אויסגעבויגן אזע, א קעצל מיט צו גרינע אויגן, װאָס שעפּט נאכעס פון דעם, װאָס די
באלעבאָסטע גלעט עס לײַדנשאפטלעך.

-- ויָאזוי הייסט זי? -- פרעגט נינעל,

-- דו ווייסט קלוימערשט ניט. זארינע.

-- און מײַנער הייסט אָרעסט. דיר געפעלט אזא נאָמען?

-- מעסוקן.

-- װעלן מיר, הייסט עס, טאקע אזוי מעלדן אין געריכט. דו -- ,, איך האָב ליב זארי-
נען". איך -- ,איך האָב ליב אָרעסטן'. געט אונדז, ביטע, קעדיי מיר זאָלן זיך קאָנען
פארייניקן מיט די װאָס מיר ליבן,

נינעל האָט ווידער זיך אָנגעגאָסן א פול קעלישעקל.

-- דו װעסט ניט שיקער װערן?

-- און אז יאָ -- איז װאָס?

אירע באקן האָבן געפלאמט. די שיינע ליפּן זײַנען געווען עטװאָס פארבאקן, װוי זי װאָלט
געהאט היץ. זי האָט געטרונקען און געלאכט, און לאכנדיק געלאָזט א טרער.

פּלוצעם האָט נינעל אויסגעצויגן די פיס, אָנגעשפּארט זיך מיט זיי אָן די פיסלעך פונעם
טיש און מיט א געפערלעכער טראסקערײַ, זיצנדיק אפן בענקל, גענומען זיך רוקן אף צוריק.
דאָס אף טויט איבערגעשראָקן קעצל איז אראָפּגעשפּרונגען פון אירע קני. מיט א נאכלעסיקער
באוועגונג האָט נינעל ארופגעלייגט איין פוס אפן אנדערן, דאָס קורצע קליידל האָט זיך פאר-
קאטשעט און שיר ניט אנטבלויזט די היפּטן.

-- כאוויירים ריכטער! -- האָט נינעל ארויסגערעדט מיט א געדיכטער באס-שטים,
נאָכמאכנדיק עפּעס אן אויסגעדאכטן פּראָקוראָר. -- טוט א קוק אף דעם דאָזיקן פּאָרל. פון

17

איין זײַט -- ער. פון דער צווייטער -- זי. און צװוישן זי -- דער קליינינקער אומבאהאָלפע-
נער װיליק. דאָס קינד איז נעבעך אופגערעגט. װאָרעם זײַנע טאטע-מאמע זיצן מיט די
רוקנס איינער צום אנדערן. פארװאָס -- פארווען?.. פארװאָס האָסטו ניט אופגעגעסן די
פּרעזשעניצע? כא-כא-כא...

נינעל איז אופגעשפּרונגען פונעם אָרט. זי פּרוּװוט מאכן עפּעס אן אײַנדרוקפולן זשעסט,
נאָר איר הענטל איז צו קליין דערוף.

-- פארװאָס, פרעג איך, זיצן זי אזוי ניט אָנשטענדיק, און ביכלאל, צוליב װאָס זײַי
נען זי אהער געקומען? װאָס ווילן זיי?

נינעל האָט א כאפּ געטאָן פונעם דיל דאָס קעצל און עס צוגעדריקט אזוי פעסט צו
איר ברוסט, אז דאָס קעצל האָט אזש קלאָגעדיק א מיאוקע געטאָן.

-- זי וילן, כאוויירים ריכטער, ניט מער און ניט װײיניקער, װי א געט. װאָס הייסט
עס? זיי האָבן נאָך ניט באוויזן... ניט באוויזן... און שוין געקומען, מע זאָל זי געטן. צי
קאַנט איר עס באטראכטן אנדערש װי אויסגעלאסנקײַט? הײַנט האָט מען כאסענע, מאָרגן
געט מען זיך. װאָס זשע װעט זײַן מיט די מאָראלישע פּרינציפּן פון אונדזער געזעלשאפט?..

-- גענוג, נינעל. דו מאכסט פון זיך א לעקיש.

-- ניין! ניט גענוג! איך זע דאָ ניט די הױפּט-פּערזאָן. גײי, ברענג אהער וויליקן.

-- דו ביסט מעשוגע געװאָרן צי װאָס!

-- ברענג אים אהער, זאָג איך דיר.

נינעל איז איצט זייער ענלעך אף איר מוטער.

-- זײַן מיינונג דארפן מיר בא אים פרעגן צי ניט? אָט איצט, כאויירים ריכטער,
ווערט גראָד געלייזט זײַן גוירל. און זיי... װאָס גייט זיי עס אָן? ער האָט זיך שוין געפונען
עפּעס א זארינע, זי האָט שוין געפונען עפּעס אן אָרעסט. און דאָס קינד זייערס? װוּ זאָל
עס זיך זוכן א נײַעם טאטן אָדער א נײַע מאמע? װוּ, פרעג איך אײַך?

-- נינעל, װועסט אופוועקן וויליקן.

-- איך װויל אים טאקע אופוועקן און זאָל ער א שפּײַ טאָן אף דײַן מיִעסן פּארצעף....
גי צום טעלעפאָן, זארינע קלינגט דיר. און אוב ס'איז אָרעסט, װעל איך די רעגע צוגיין.

דער טעלעפאָן האָט װירקלעך געקלונגען. איך בין אָבער ניט צוגעגאנגען צו אים.
איך האָב גענומען נינעל, װי א קינד, אף די הענט, אװעקגעטראָגן זי און באלייגט אפן בעט.
זי האָט זיך ניט קעגנגעשטעלט, נאָר געשעפּטשעט מיר אין אויער:

-- וויטיע... זאָלסט מער גאָרניט טרינקען אין דעם דאָזיקן הויז... און גאָרנישט עסן,
איך קאָן נאָך עפּעס אונטערמישן... ז-זײַ פאָרז-זיכטיק...

ליגן מיר װוידער אין בעט. אפן עקראן שפּילט מען אין פוטבאָל און מע פּילדערט.
כ'האָב פאָרזיכטיק זיך אונטערגעהויבן, קעדיי אויסצושליסן דעם טעלעװיזאָר. נינעל איז
רויק געשלאָפן און איר קאָפּ איז געלעגן אף מײַן האנט.

84

-- כ'וועל זיך א ביסל דורכשפּאצירן, -- האָט געזאָגט פאינע זינאַװיעווגע.

װיקטאָר פּעטראָװיטש האָט שװײַגנדיק א שאָקל געטאָן מיטן קאָפּ.

ער איז נאָך אלץ געװען צערודערט פון זײַן אייגענער דערציילונג. די נאכט און
די פרוי, װאָס זיצט באנאנד מיט אים אין דעם פּאװיליאָן מיט די װײַסע זײַלן, האָבן גע-
שאפן א קליין וועלטל, װאָס איז געווען וי אָפּגעזונדערט פון יענער װעלט, װוּ עס זײַנען
פארבליבן נינעל, װיליק, אנטאָנינע גריגאָריעוונע, װי פון א כאָלעם ארויסגעקומענע. דערי-
בער האָט אויסגעזען וי ער װאָלט דערציילט ניט װעגן זיך, נאָר װעגן איינעם א מענטשן
פון א וועלט, װוּ אים איז אויסגעקומען צו זײַן, נאָר שוין זייער לאנג, עפשער מיט צען
יאָר צוריק און עפשער מיט הונדערט -- אזוי לאנג, אז ער האָט שוין באוויזן צו פארגעסן
די רעאלע קאָנטורן פון יענער װועלט, און אלץ, װאָס ער האָט דערציילט, איז פאָרגעקומען
וי אף עפּעס א פאנטאסטישער פּלאנעטע. די איינציקע רעאלקײַט איז אָט די נאכט און
אָט די פרוי מיט די שלאנקע פארברוינטע פיס, אָנגעטאָן אין װײַסע זומער-שיכלעך, װאָס
האָט אויך זיך געײַלט און ניט געײַלט אין דער רעאלער װעלט, פונוואנען עס האָט זיך
ווידער דערהערט, שוין נעענטער, װי פריער, נאָר אלץ נאָך גענוג װײַט א שרעקלעכער
געביל.

148

פאינע איז געקומען צו לויפן א פארסאָפּעטע.

-- װאָס איז געשען?

א שמייכל מיט צונויפגעפּרעסטע ליפּן:

-- ס'האָט זיך... ס'האָט זיך מיר אויסגעוויזן, אז כ'האָב פארבלאָנדזשעט. באנאכט
זעען אלע ביימער אויס אלציינס. און כוץ ביימער, איז דאָ גאָרניט נישטאָ.

-- עס האָט אײַך ווידער איבערגעשראָקן דער געביל?

-- יאָ, -- האָט זי קוים א שאָקל געטאָן מיטן קאָפּ.

-- און איר האָט זיך דערפרייט, װען איר האָט נאָכאמאָל דערזען אונדזער פּאווי-
ליאָן -- אונדזער היים און מיך, דעם באלעבאָס פון דער היים?

ווידער א שוואכער שמייכל.

= = יא.

-- און איך האָב זיך אויך דערפרייט, ווען כ'האָב דערזען אײַער געשטאלט צװוישן
די ביימער. ס'איז צו באוונדערן, ויאזוי א מענטש קאָן װערן נאָענט פאר אייניקע שאָ..
פאינע זינאַװיעװנע! װי גוט ס'איז, אז מע קריגט א נײַעם פרײַנט, דערצו נאָך א פרו --
א פרײַנט...

-- כ'האָב באמערקט, אז דאָ ניט װײַט איז פאראן א קינדער-פּלאץ מיט א הוידלקע.

-- איר ווילט זיך הוידען?

--- יא.

-- איז קומט.

ער האָט זי גענומען װי א קליין מיידעלע פאר דער האנט, און זיי האָבן זיך געלאָזט
גיין.

צווישן איין לאמטערן און דעם צווייטן האָבן די שאָטנס פון די צוויי מענטשן זיך
געשלענגלט, אָט פארלויפנדיק דעם ועג און אָט נאָכשלעפּנדיק זיך פון אונטן.

-- פאיַנע זינאַװיעװנע! װיאזוי איז אײַך געלונגען פארהיטן אין זיך קינדערשע
אומיטלבארקײַט?

-- כ'ווייס ניט. עפשער װײַל כ'האָב קיין קינדער ניט געהאט. און א פרוי קאָן זיך
ניט באגיין אָן א קינד. מוז איך טראָגן זיך אליין אין זיך. ס'איז עפּעס װוי אייביקע שוואנ-
גערשאפט...

-- אָט איז די הוידלקע. ש-שא. זי שלאָפט גאָר.

-- איז לאָמיר זי אופוועקן.

ער האַט א שטופּ געטאַן די הוידלקע. שווערלעך, מיט א סקריפּעניש, האָט זי זיך
געגעבן א הייב און גלײַך זיך אראָפּגעלאָזט צוריק, א פארשלאָפענע, אן אַנגעבראקנעטע
מיט באנאכטיקער פײַכטקײַט.

-- זעצט זיך.

-- כ'האָב מײַן רענצל פארגעסן אין פּאװיליאָנדל,

-- א גרויסע פּױטעקע דאָרטן?

-- אף א בילעט ביז באָלין.

-- אַ! כזע, איר זײַט אזא גװירנטע װי איך. נאָר אויב עפּעס א שלעפּער װעט
אוועקלאקכענען אײַער רענצל, װעט מיר פונדעסטוועגן סטײַען געלט אף קױפן אײַך א
בילעט.

פאינע האָט זיך אוועקגעזעצט אף דער הוידלקע מיט א פארטײַעטן שמייכל אף די
ליפּן: פעטערל, העלפט מיר צעהוידען זיך, כ'בעט אײַך.

אָזימיטש האָט מיט קויעך צעוויגט די הוידלקע. פאניעטשקע איז געפלויגן אזש ביזן
הימל, דעם באנאכטיקן, דרעמלענדיקן, שטערנדיקן הימל. א מעכײַע! עס פארכאפּט דעם
אָטעם. נו, נאָך שטארקער, פעטערל! דעם קאָפּ צו די שטערן פארײַס! אַ-האַ! די שטערן
הוידען זיך... די שטערן הוידען זיך... די שטערן הוידען זיך צוזאמען מיט מיר..

-- נו, איצטער שפּרינגט!

בייסן פולן פליִען איז ער ארופגעשפּרונגען אף דער הוידלקע און זיך א פּליוכע געטאַן
באנאנד מיט פאינען.

-- פאָרזיכטיקער, אַזימיטש! איר האָט מיר צוגעקוועטשט א פוס.

-- אצינד מעג איך אײַך א קוש טאַן? -- האָט ער געפרעגט האָפערדיק און אין דער
ועלבער צײַט ווייך.

-- ניין. ניט אצינד, ניט שפּעטער. בעסער זיך באגיין אָן דעם, אַן קושן זיך. אין דרײַ
שאָ ארום װעלן מיר זיך פאנאנדערפאָרן אין פארשיידענע זײַטן. און אלץ.

149

די הוידלקע האָט איצט זיך געהוידעט פּאמעלעך, בלויז מיטן קויעך פון אינערציע.

אָזימיטש האָט געפרעגט: |

-- איר ווילט ניט, כ'זאָל אײַך שרײַבן?

-- כווייס ניט. נאַר מײַן אדרעס װעל איך אײַך ניט געבן.

-- מאקס איז אייפערזיכטיק?

זי האָט געשוויגן.

-- איר האָט זיך מיט אים געגעט?

זי האָט געשוויגן.

-- װאָס זשע האָט איר מיט אים כאסענע געהאט, אוב איר האָט אים ניט ליב?

זי האָט געשויגן.

זי איז גערעכט. װאָס גייט עס אים אָן? נו, גוט. בייזער זיך ניט, פאניעטשקע. כ'וועל
דיר מער ניט דערקוטשען מיט מײַנע נארישע פראגעס.

עפשער האָט זי דערפילט, װעגן װאָס ער טראכט. זי האָט שטיל געענטפערט:

-- כ'ווייס ניט. מאקס איז געװען עלנט. און איך אויך. די באָבע איז געשטאַרבן.
און מער האָב איך קיינעם ניט געהאט...

-- און די מוטער? דער פאָטער?

-- אומגעקומען.

איין װאָרט -- און וויפל צאר!

-- דער באַבען איז געלונגען זיך ראטעווען? -- האָט ווייך געפרעגט אַזימיטש.

-- ניין. זי איז אויך אומגעקומען. צוזאמען מיט מײַנע עלטערן.

ער האָט זי אָנגעקוקט פארווונדערט:

-- איר האָט דאָך געזאָגט...

-- די, װעגן וועלכער כ'האָב אײַך דערציילט, איז ניט מײַן אייגענע באָבע... זי האָט
מיך געראטעוועט און מיר א פּריטולעק געגעבן. איך בין דעמלט געווען נאָך גאָר א קליי-
נינקע... און די באָבע האָט...

פאיִנע איז אנשוויגן געװאָרן. ער האָט אויך געשוויגן. אים האָט זיך אלץ געדוכט
א גרויסע טרער, דורכגעשפּיזט מיט שטראלן פונעם לאמטערן. עס האָט אים שוין באנק
געטאַן, װאָס ער האָט פארפירט דעם דאָזיקן געשפּרעך, און ער האָט אים געפּרווט צו-
געבן א נײַע מונטערע, אפילע א שפּאסיקע ריכטונג. די פרוי האָט אים פארשטאנען, אויס-
געווישט די אויגן און װײַטער גרייט געווען אויספאנטאזירן עפּעס אזוינס, װאָס זאָל לִין-
דערן די שווערע דערינערונגען. אַזימיטש האָט איר געהאָלפן.

-- אגעוו, -- האָט ער זיך דערמאַנט, -- כ'ווייס ניט, מיט װאָס האָט זיך פארענדיקט
אײַער הייסע ליבע צו טאסיעס פּאָטער. איר האָט איבערגעריסן בא דעם, אז איר האָט
פארלאָזט די רוישיקע כאסענע און זיך געלאָזט לויפן מיט אײַער כאווערטע צו איר פאָטער.
אזוי, דאכט זיך?

== יא.

אָזימיטש האָט מיטן גאנצן קערפּער זיך א ביג געטאָן אף צוריק, דערנאָך זיך א
װאָרף געטאָן פאָרויס און שטורמיש צעוויגט די הוידלקע.

-- פארגעסט אין אלע אײַערע זאָרגן, -- האָט ער איר ארײַנגעשריִען אין אױיער,
פארהלושענדיק דאָס ווינטל, װאָס די הוידלקע האָט געבוירן.

זי האָט געזאָגט פּאמעלעך, א װאָרט נאָך א װאָרט:

-- איר ווייסט, װיקטאָר פּעטראָװיטש... איך בין איצט קימאט גליקלעך... עפשער האָט
איר מיך פּאַשעט פארוויגט... װי װײניק דארף א מענטש, ער זאָל זיך פילן גליקלעך..

-- און איך האָב געמיינט, אז איר, גראָד איר, דארפט א סאך. ,ווייניק" קאָן אײַך ניט
באפרידיקן.

-- אין א געוויסער מאָס איז עס עפשער אזוי. איך האָב ליב, ווען אלץ ארום איז
שיין. א שיינע װױינונג, שיין מעבל, געפעס, קליידער...

איך בין דעמלט, געוויס, שיקער געװאָרן. מיר האָבן געטרונקען שטארקן בראנפן --
קאַניאק האָכן מיר זיך ניט געקאַנט פארגינען, װײניק געלט געהאט, -- און די באַבע האָט
נאָך דערצו מיר אלע מאָל אונטערגעגאָסן אין קעלישעקל...

-- איר האָט דאַך געזאָגט, אז אײַער באָבע איז געשטאָרבן ביז דער כאסענע. ויאזוי
זשע...

-- הייסט עס, -- האָט זי רויַק געענטפערט, -- אז איך זאָג א ליגן. װען איך בין
געווען נאָך גאַר א קלייניטשקע, האָט מיך די באָבע גערופן , ליגנערל". אגעוו, דער מענטש,

190

וועלכן איך האָב פארגעטערט, האָט מיר אמאָל געזאָגט, אז לײַגן דאָס איז א בראָ-
כע, אליין מיר גארן אין געוויסע אומשטענדן, מע זאָל אונדז אָפּנארן... איז אָט... װוּ האלט
איך?

-- עמעצער האָט אײַך אלע מאָל אונטערגעגאָסן בראנפן.

-- יאָ. מאקס. ניט די באַבע... כ'בעט אײַך, שלאָגט מיר ניט איבער מער. כ'פארליר
דעם פאָדעם.

פאָרנדיק אין טראמװוײַ, האָב איך זיך געהאלטן שטאָל-און-אײַזן. װי נאָר אָבער כ'האָב
דערזען די באקאנטע טיר... כפּלאָנטער װוידער... װי נאָר אָבער פאניע האָט דערזען די
באקאנטע טיר, האָט זי פארלאָרן איר אנטשלאָסנקײַט. װי זאָל איך אים זאָגן? , געאָרגי
וואסיליעוויטש... כאָשעװער געאָרגי וואסיליעוויטש... עפשער ,טײַערער"? ניין, צו פאמי-
ליאר... איך... ס'הייסט, מיר... מאקס און איך פארבעטן אײַך..." אָדער גאָר אזוי: ,,מיר האָבן
די ערע צו פארבעטן אײַך דאָס צווייטע מאָל... יאָ, דאָס צווייטע מאָל... און איך... ס'הייסט,
מיר, מאקס און איך, װעלן זיך פילן באליידיקט, אויב איר.." שױן! די רעפּעטיציע איז
פארענדיקט. װײַל די טיר האָט זיך אופגעעפנט, און אָט שטייט ער פון יענער זײַט שװועל
אזא שלאנקער, אזא נאַכעלער, אזא ריינער... זויבער ריין. פאר א מאנצבל איז דאָס עפשער
אפילע צופיל. קיין פלעקעלע פון סיגארעטן אף די פינגער -- ער רייכערט ניט. קיין בלאָװו
אָדערל אף דער נאָז -- ער טרינקט ניט. דאָס פּאַנעם ריין אָפּגעגאָלט. און א שמייכל אזא
אָנגענעמער, און װײַסע ציין, און פרישער אָטעם. דער אָנצוג איז אויסגעבערשטלט. די שיך
געפּוצט...

טאסיע שעפּטשעט מיר: ,װאָס זשע שטייסטו װי א גוילעם? רעד שוין גיכער".

פאניע האָט פארצווייפלט א שפּאן געטאָן און אים א קוש געטאָן אין דער גלאט-
ראזירטער באק, װאָס האָט געשמעקט מיט , שיפּר",

-- איך בין דאָך שוין א דערוואקסענע פרוי...

ער האָט אנציקט געקוקט אף פאניען אין דעם װײַסן כאסענע-קלייד.

-- איר זײַט געווען א שיין מיידל. און איר זײַט נאָך שענער אלס פרוי, פּאַשעט
בילדשיין. איך באגריס אײַך פונעם גאנצן הארצן.

פאניע איז געשטאנען מיט אראָפּגעלאַזטע אויגן. װי טאָמיד, איז איר געקומען צו-
הילף די איבערגעגעבענע כאווערטע, טאסיע.

-- טאטע! פאניע איז געקומען דיך פארבעטן אף דער כאסענע.

-- א שיינעם דאנק. נאָר דו ווייסט דאָך, אז די מאמע איז ניט געזונט. און אָן איר
קאַן איך דאָך ניט גיין.

,פארװאָס?" -- פרעגט אים פאניע שװײַגנדיק.

איבעריקנס, ארט עס פאניען ניט זייער שטארק. דאָס װיכטיקסטע איז דערגרייכט.
ער האָט זי געזען אין דעם זויבער-װײַסן כאסענע-קלייד. ער האָט איר געזאָגט: ,איר זײַט
בילדשיין". װאָס נאָך דארף זי?

-- עפשער װעט איר מיר דערלויבן ארײַנגײן צו נינע סעוואסטיאנאָוונען? -- האָט
פאניע געפרעגט געאַרגי וואסיליעוויטשן.

-- פארשטייט זיך. זי װעט זײַן זייער צופרידן... אנטשולדיקט. איך מוז גיין אין אפּ-
טייק נאָך א רעפוע.

ער איז אוועקגעגאנגען. איצט האָט פאניע פארלוירן דעם כיישעק פארהאלטן זיך דאָ.
נאָר טאסיע קוקט אף איר, וי זי װאָלט איר פאַרגעװאָרפן: ,,ניט שיין! האָסט דאָך געבעטן,
מע זאָל דיר דערלויבן באזוכן מײַן קראנקע מוטער, און איצט װילסטו מאכן די פּלײטע!."

נינע סעוואסטיאנאַוונע איז געווען א װוילע ליבלעכע פרוי. איך ווייס אליין ניט
פארװאָס, נאָר זי האָט זיך מיר פארגעדענקט מיט א האנטעך אין דער האנט. אָט אזי
שטייט זי מיר פאר די אויגן: א פולברוסטיקע, א שמייכלענדיקע, האלט זי א גראָבן האנ-
טעך אין דער האנט און ווארט, ביז איר װעט אײַנװאשן די הענט, איידער איר װעט זיך
זעצן צום טיש פאר קיבעד, װאָס זי האָט פאר אײַך ארויסגעשטעלט.

איצט ליגט זי מיט א האנט, צוגעדריקט צום הארצן.

-- וי פילט איר זיך, נינע סעוואסטיאנאָװנע? -- האָט פאניע, שטייענדיק אף דער
שװעל, געפרעגט.

נינע סעוואסטיאנאַוונע האָט א קער געטאַן דעם קאָפּ און אנציקט אויסגערופן:

-- אך, װי שיין דו ביסט, מיידעלע מײַנס! קום אהער, כ'ויל דיך ארומנעמען. נו,
איך באגריס דיך, קינד מײַנס! זײַט גליקלעך און לעבט אין ליבע און שאַלעם הונדערט
יאָר...

151

הונדערט יאָר!

ס'איז מיר געװאָרן אפילע קאלאמוטנע אפן הארצן פון נינע סעוואסטיאנאַוונעס ברייט-
הארציקער באגריסונג.

מיר, אנטשולדיקט, פאניען, האָט זיך נאָך אלץ געדוכט, אז די כאסענע איז עפעס
וי א מין פאָרשטעלונג אין צוויי, אָדער דרײַ אקטן, נאָכדעם לאָזט זיך אראָפּ דער פאָר-
האנג, און -- אויס! און דאָ -- הונדערט יאָר!

ס'האָט מיר װײיניק-װאָס געהאָלפן דער שמייכל אף די ליפ דאָס װעלן אױיסזען
גליקלעך און צופרידן. טרערן האָבן מיך געשטיקט, איך האָב אראָפּגעלאָזט דעם קאָפּ אף
דער פולער ווייכער ברוסט פון דער גוטהארציקער פרוי און זיך אויסגעװויינט צו זאט. נינע
סעוואסטיאנאָוונע איז געווען זיכער, אז דאָס זײַנען טרערן פון גליק. זי האָט מיך אֹלץ
געגלעט איבערן קאָפּ, און עפּעס מיר בעשאסמײַסע אײַנגערױימט אין אויער. און איך, אזא
אומדאנקבארע, האָב װי א שלאנג זיך ארויסגעגליטשט פון אירע אָרעמס און אומדערווארט
געפרעגט:

-- איר װעט גאָרנישט ניט האָבן קעגן, נינע סעואסטיאנאָוונע, אוב מיר װעלן
אוועקנעמען בא אײַך אף א קורצער צײַט געאָרגי וואסיליעוויטשן?

איך האָב זייער געװאָלט א טאנץ טאָן מיט אים כאָטש איין וואלס. מאקס האָט ניט
געקענט טאנצן. ער פלעגט זיך אײַנשטעלן מיך פארבעטן אף א טאנץ נאָר דעמלט, וען
ס'איז געווען א גרויסער אוילעם, און מ'האָט געקאָנט אָפּקומען מיט טאָפּטשען זיך אף איין
אָרט אין מעשעך פון עטלעכע מינוט. אָבער טאנצן א וויכער-וואלס! בלויז געאָרגי וואסי-
ליעוויטש האָט דאָס גלענצנדיק געקענט. כ'האָב געזען, װי ער האָט מיט טאסיען געטאנצט
אזא וואלס אפן ארויסלאָז-אָװונט אין שוֹל. גאָט מײַנער! שענק מיר א טאטן כאָטשׂ אף
הײַנטיקן אונט!.. -- האָב איך,;

אָזימיטש האָט געדולדיק געווארט, ביזוואנען די קימאט אומבאקאנטע און עפּעס
זייער נאָענט געװאָרענע פרוי האָט פאָרגעזעצט.

נינע סעוואסטיאנאָוונע האָט ניט דערווידערט:

-- ביטע, פאיַנע זינאָװויעוונע, צי קאָן איך אײַך אָפּזאָגן אין אזא טאָג? נעמט אים,
געאָרגי וואסיליעוויטשן, אף א גאנצער נאכט.

-- א גרויסן דאנק אײַך, מיר װעלן מיט טאסיען צוווארטן אף אים אין דרויסן.

ווען מיר זײַנען מיט טאסיען ארויס אפן גאס, האָט זי מיר א דראָע געטאָן מיטן פויסטל.
קעדיי באװײַזן איר, װי כ'בין אויסגעוואקסן אין די אויגן פון איר מוטער, האָב איך איר
דערמאָנט:

-- האָסט געהערט, װי דײַן מאמע האָט מיך אָנגערופן? פאינע זינאָװויעוונע..

טאסיע האָט א שמאָרע געטאָן מיטן נעזל:

= כשג דיר;

מיר זײַנען געשטאנען באם טויער און געפּלױדערט.

-- הערט מיך אויס, כאָשעװע טאיסיע געאָרגיעװונע, שוין א לענגערע צײַט װי מיר
זײַנען אנטלאַפן פון דער כאסענע, מהאָט שוין דאָרט געקערט באמערקן, אז די קאלע איז
פארשוװוונדן. צי װאָלט איר ניט געװוען אזוי גוט א לױיף טאָן אהין און זאָגן, אז כװועל
באלד קומען מיט געאָרגי וואסיליעוויטשן.

טאסיע האָט ווידער א דראָעץ געטאָן מיטן פויסטל, נאָר געפאָלגט. איר איז געפעלן
געװאָרן, װאָס איך האָב זי אָנגערופן ,טאיסיע געאָרגיעװונע". כוץ דעם, האָב איך צוגעזאָגט
אָפּזוכן פאר איר א כאָסן דורך מאקסן, בא אים, אין דער בוי-פארוואלטונג, ארבעטן עט-
לעכע יונגע באָכערים.

פאניע האָט ארויסבאקומען פונעם רענצל א שפּיגעלע און פּודרע, אפגיך גענומען
פארפּודערן די שפּורן פון טרערן אפן פּאָנעם.

ווען עס האָט זיך באוויזן די הויכע פיגור פון געאָרגי וואסיליעוויטשן, איז זי ארויס
פון אונטערן טויער. אניט װעט ער נאָך זאָגן; ,א װײַס געשטאלט אין א שמוציקן טויער,
וו ס'שטייען שווארצע אײַזערנע קעסטלעך מיט מיסט".

געאָרגי וואסיליעוויטש האָט ווירקלער געזאָגט:

-- איר זעט אויס, װי עפּעס א געשפּענסט, א זױבער-װײַסער געשפּענסט. נאָר דער
פאָן איז ניט קיין געהעריקער. װאָס טוט איר דאָ?

-- כ'ווארט אף אײַך. נינע סעואסטיאנאָוונע האָט דערליבט אײַך מיטנעמען אף
א גאנצער נאכט.

152

ער האָט א שמייכל געטאָן:

-- זי האָט טאקע דערלויבט. נאָר איך אליין דערלויב זיך עס ניט טאָן. ס'איז עפּעס
ניט... ניט גוט. די פרוי איז קראנק, און דער מאן פארברענגט אף א כאסענע.

-- נאָר כ'בעט אײַך זייער,

-- גוט. ווארט צו א װײַלע. כ'וועל זיך אופהייבן מיטן ליפט איר געבן די רעפועס
און כ'וועל שוין אליין א שמועס טאָן מיט איר.

-- כוועל גיין מיט אײַך,

= ביטע,

ווען דער ליפט האָט זיך א ריר געטאָן פונעם אָרט, האָט פאניע זיך פארטראכט: ,אוב
ס'איז דאָ א גאָט אף דער װעלט, װעט ער באװײַזן א נעס און דער ליפט װעט קאליע
ווערן און בלײַבן שטיין ערגעץ צװישן דעם דריטן און פערטן שטאָק". אָבער דאָס הארץ
שטייט, ווארט, און דער ליפט גיט, הייבט זיך אוף. נעמט דאָס פארשײַטע מיידל, װאָס איז
שוין, קאָן מען זאָגן, א װײַבל, און טוט, קלוימערשט ניט װילנדיק, זיך א שטופ אָפּ פון
דער טיר, און דער ליפט בלײַבט שטיין,

-- אך, אזא פארדראָס! -- האָט פאניע אויסגערופן. דאָס אלץ איז געווען פון פריִער
צוגעגרייט אין איר קעפּל, דער גאנצער פּלאן און דער דאָזיקער אויסרוף אויך. -- װאָס
זשע װעלן מיר אצינד טאָן?

= ארניט, -- האָט געאָרגי וואסיליעוויטש רויִק געענטפערט.

ער האָט א צי געטאָן אף זיך די קליאמקע פון דער טיר, א דריק געטאַן אפן קנאָפּ,
און דער ליפט האָט ווידער זיך גערירט פונעם אָרט.

דאָס איז שוין געווען קעגן פאניעס פּלאן. װאָרעם לוט איר פארטראכט האָט אין
דעם שטעקן געבליבענעם ליפט געזאָלט פאָרקומען אזא סצענע: געאָרגי וואסיליעוויטש
װעט זי פּלוצעם פעסט ארומנעמען, צודריקן צו זײַן ברוסט, הייס א קוש טאָן, און מיט
א פארכלינעטן אָטעם קוים ארויסרעדן:

== גליק מײַנט!

צוערשט װעט זי װערן צעמישט. נאַכדעם װעט זי זיך באפרײַען פון זײַנע אָרעמס
און אן אנטוישטע זאָגן:

-- איר... איר זײַט װי אלע מאנצבלען. און איך האָב געמיינט... אזא ריינער... אזא
נאָבעלער.

ער װעט שווער איבערכאפּן דעם אָטעם:

-- איך בין טאקע אזא... אזא...

-- ניין. ניט עמעס. און נינע סעוואסטיאנאַוונע?

-- זי ווייסט דאָך אָבער גאָרנישט.

-- ניין, אזוי... באהאלטענערהייט... וויל איך ניט...

-- דאָס גאנצע לעבן זײַנס גאנװעט א מענטש באם לעבן נישטיקע ברעקעלעך פון
גליק.,

-- נאָר ס'איז דאָךר שרעקלעך -- לעבן מיט א צעצווייט לעבן!

-- באנאלע נארישקײַטן! -- װעט מיט צאָרן אויסרופן דער שטענדיק העפלעכער
געאָרגי וואסיליעוויטש. -- ביליקע מאָראל, א מענטש דארף האָבן צוויי לעבנס, װי צװיי
הענט, צוויי פיס, צוויי אויגן. װי יאָמטעװ און אינדערװאָכן. שוין זשע איז ניטאָ אין אײַער
נעשאָמע עפּעס א סוידעסדיק ווינקעלע, װאָס איז פארבאהאלטן פון אלעמען אף דער וועלט?
און צי נייטיקט זיך עס ניט אין א שלייער, זאָל זײַן אפילע אויסגעװועבט פון אויסטראכ-
טענישן?..

גראָד דעמלט האָט ער מיר געזאָלט זאָגן, אז א ליגן איז א בראַכע...

ווען עס װאָלט אזוי טאקע פאָרגעקומען, װאָלט עס מיר געהאָלפן אופהערן אים ליבן.
ער װאָלט דעמלט אויסגעזען אין מײַנע אויגן פּונקט אזוי, וי אנדערע מאנצבלען. אשטייגער,
וי איר, אָזימיטש. זאָגט מיר ערלעך: װאָס האָט אײַך אָנגערעגט צו זוכן מיט מיר א
טרעפונג? צי דען ניט דאָס יאָגן זיך נאָך א ברעקעלע אומגליקלעך גליק? צי דען ניט דער
פארלאנג צו דערשלאָגן זיך נאָך איין ביליקן זיג, וועלכער איז אינדערעמעסן א דורכפאל?.
אָ, אָרעמע נינעל!

-- װאָס זשע זײַט איר מיט מיר געגאנגען? -- האָט שטיל געפרעגט אַזימיטש.

-- כ'ווייס ניט. דאָס גאנצע לעבן זוך איך עפּעס און נישטער אף אלע װעגן, כ'פאר-
געס פּאָשעט צי איך יל פארגעסן, אז עפּעס איז אָפּגעסאמט געװאָרן אין סאמע אָנהײב..
איר הערט? ער װאָיעט שוין ווידער... שטעלט אָפּ די הוידלקע.

153

ווען זיי זײַנען אראָפּ פון דער הוידלקע, האָט פאינע זינאָװיעװונע געזאָגט:

-- זײַט מיר מויכל, אויב איר קאָנט. איר זײַט אן אָרנטלעכער מענטש, װיקטאָר
פּעטראַװיטש. איר װאָלט מיר געקאָנט זאָגן, אז מאקס איז ניט אף קיין סאך גליקלעכער,
וי נינעל. נאָר איר האָט דאָס ניט געזאָגט. איך װאָלט אָבער זייער און זייער געװאָלט,
אז איר זאָלט ניט זײַן ענלעך אף אנדערע מאנצבלען...

-- לאָמיר זיך אומקערן אין פּאװויליאָן.

-- איר האָט טאקע מוירע, אז אײַער רענצל זאָל ניט פארפאלן װערן?

-- ניין, עס נעמט קאפּען א רעגנדל.

װיקטאָר פּעטראָװיטש האָט אויסגעשטרעקט די האנט.

-- עמעס. און איך האָב אפילע ניט באמערקט.

דער הימל איז געווען פארװאָלקנט. קליינע שיטערע טראָפּנס האָבן פּאמעלעך גע-
קאפּעט, װי דורכגעזיפּטע דורך דער זיפּ פון א גוואלדיקער כמארע, װאָס האָט זיך פּלוצעם
צעשפּרײט איבער א האלבן הימל.

זי זײַנען געגאנגען ניט געײַלט.

-- א גוט רעגנדל, אן אָזאָניש, -- האָט אָזימיטש געזאָגט, אבי עפּעס זאָגן. א װאָרט,
װאָסערס ס'זאַל ניט זײַן, צעטרײַבט פאָרט דעם קנויל פון שווערע געדאנקען.

ער האָט אוױיסגעטאָן די באָלאָניע און ארופגעװאָרפן זי אף די עטװאָס אָנגעבױיגענע
פּלײיצעס פון דער פרוי.

א ווינט האָט זיך מיטאמאָל צעווינטלט, און ס האָט א גאָס געטאָן אן עמעסער רעגן.
זיי האָבן זיך גענומען פאר די הענט און געלאָזט לויפן צו דעם געבענטשטן פּאװיליאָן.
קרומע רעגן-שטראָמען האָבן זיי פארפאָלגט אויך דאָרטן.

-- אָט איז אײַער רענצל. גאנץ און פון קיינעם ניט אָנגערירט.

פאיִנע האָט א דערפרייטע עס א כאפּ געטאָן.

-- זעט אויס, אז דאָרטן איז פארבאהאלטן עפּעס אזוינס.. זייער טײַערס..

די פרוי איז געשטאנען אינמיטן פּאװיליאָן, װוּהין די שפּריצן פונעם רעגן האָבן ניט
דערגרייכט. זי האָט אופגעעפנט דאָס רענצל.

-- אָט איז דאָס... דאָס טײַערע... דער בריוו.

-- דער זעלבער?

-- יא.

-- לייענט אים מיר איבער, אויב איר האָט ניט קעגן.

-- לאָמיר צוּווארטן...

אירע אויגן האָבן זיך ווידער צעפלאמט, און זי האָט אויסגערופן אי קינדערש, אי
באפעלעריש:

-- ווינט און רעגן, ווערט אנשטילט! שטערט מיר ניט!

דער װוינט האָט זי װאַיענדיק אויסגעלאכט, און דער רעגן האָט אלץ דראָענדיק גע-
פּײַקלט איבערן קופּאָל פונעם פּאװיליאָן, אראָפּרינענדיק שטראָמענװײַז איבער די װײַסע
זײַלן. עס איז נאָך פינצטערער געװאָרן. בלינדע שאָטנס האָבן זיך אומבאהאָלפן געמאָרדע-
װעט פון איין בוים צו א צווייטן. און דער בייזער ווינט האָט זיי אלץ אונטערגעשלײַדערט,
זיי, און די ביימער, און די שווער געװאָרענע קרוינען, און די געדיכטע פינצטערניש צווישן
זיי. ‏ דער איינציקער לאמטערן האָט אויסגעזען װי א ויינענדיק אױג. גראָד איצט האָט
אָזימיטש דערשפּירט א פארטײַעטע פרייד: דער װינט וייעט און װאָיעט, ארום און ארום --
א צעבושעוועטער יאם, און ער און די דאָזיקע פרוי וי צװיי געראטעװעטע אף אן
אינדזל,

דעם שווארצן הימל-געוועלב האָבן שארף דורכגעשניטן בליץ-זיגזאגן, און דער גע-
װאָי פונעם וװוינט, דער רויש פון רעגן זײַנען פארטויבט געװאָרן מיט א געקנאל פין דונערן.

-- כהאָב מוירע... װוּ זײַט איר? איך זע אײַך ניט. דער בליץ האָט מיך בלינד
געמאכט..

124

אַזימיטש האָט אויסגעשטרעקט די האנט, א גלעט געטאָן די פרוי איבערן אקסל.

-- אָט בין איך. לעבן אײַך. איר זײַט..

-- יאָ. איך בין א מעסוקענע פּאכדנטע...

איבערגעווארט א דונער און צוגעגעבן:

-- אוז ביכלאל בין איך א... א ליגנערטע, א צעדרייטע.. א... א..

-- װאָס רעדט איר! -- האָט אָזימיטש הייס איבערגעשלאָגן. -- ניט דאָס, ניט דאָס
האָב איך געמיינט. כ'האָב אײַך נאַר געװאָלט זאָגן, איר זאָלט א פּרוּו טאָן פאַרלײיענען
דעם בריוו, עפשער װעט זיך פאָרט באקומען. דער סטיכיי אפצולאַכעס, הא?

זי האָט אומגעריכט צופרידן אױיסגערופן:

-- אויסגעצייכנט! א גלענצנדיקע אידיי. קאלטער כאאָס און א ווארעם מענטשלער
װאָרט. נעמט אראָפּ די האנט פון מײַן פּלײצע. כ'האָב שוין ניט מוירע. הערט אַזימיטש: --
מיר האָט זיך געכאָלעמט -- א זון שײַנט באנאכט, א ריזיקע זון. פארשװוּנדן איז ערגעץ
דער כוישעך, און ס'איז ליכטיק געװאָרן ארום װי באטאָג...

-- און דער בריוו? איצטער קאָן מען אים לייענען, סאיז דאָך ליכטיק געװאָרן ארום
וי באטאָג...

-- יאָ. מע קאַן.. נאָר איך דארף אים ניט לײענען איך געדענק אף אס
װײניק:

,מיר האָט זיך געדאכט, אז די געפילן מײַנע זײַנען טויב, שטום, בלינד געװאָרן. נאָר
נין. זי זײַנען ניט געשטאָרבן, וויבאלד איך לעב. ס'האָט זי פּאָטעט באדעקט א גראָבער
שטויב-שיכט.

און פּלוצעם -- אן אופברויז,

וויאזוי איז דאָס געשען?

כ'ווייס ניט. כ'געדענק נאָר, ווען דאָס איז געשען:

דעמלט, ווען כ'האָב דיך דאָס ערשטע מאָל דערזען.

בין איך שיקער געװאָרן, און ניט פון װײַן.

פארװאַס עפּעס ניט פון װײַן? ניין, דערלאנגט מיר װײַן אויך.

אזוי פירט זיך שוין פון דוירעס.

דו געדענקסט, בא אָמאר כאיאמען?

,וועןיניטיאיז א שיקערער פון װײַן און ליבע-פײַער,
מיט פינגער פארפּלאָנטערטע אין דײַנע לאָקן דופטיקע,
װעל איך צו דײַנע פיס אומפאלן,

לאָזנדיק פאלן דעם בעכער פון האנט

און דעם טיורבאן פונעם שיקערן קאָפּ..."

די דאָזיקע שורעס זײַנען אלט נאָר נײַן הונדערט יאָר, און דו ביסט שוין אלט גאנצע
זיבעצן".

,װוּנדערבאר! -- האָט װיקטאָר פּעטראָװיטש געקלערט. -- א פאנטאסטיש בילף
א שלאקסרעגן. בליצן. דונערן. און זי, די קליינינקע פרוי, שטרענגט אָן אלע קויכעס אף
איבערצושרײַען די סטיכיי.

ווען איך װעל קומען קיין טאָמאל און פּרוװון דערציילן וועגן דער דאָזיקער צויבער-
נאכט, װעט מיר קיינער ניט גלייבן"

-- װײַזט מיר דעם בריוו, -- בעט אַזימיטש.

-- װאָס דארפט איר אים?

-- כ'וועל אים ניט לייענען, נאָר א קוק געבן.

זי האָט ארויסגענומען פונעם רענצל צונויפגעלייגטע בלעטלעך.

אָזימיטש האָט צוגעווארט, ביז ס'האָט א בליץ געטאָן, געכאפּט א קוק אף די בלעט-
לעך און אומגעקערט זיי פאינען. נאָכדעם האָט ער ארויסגענומען פון דער קעשענע א
נאָטיץ-ביבל, א פילפעדער.

-- כ'װאָלט זייער געװאָלט האָבן.. אזוי צו זאָגן... אײַער אװטאָגראף.

-- צוליב װאָס? איך בין דאָך ניט קיין בארימטקײַט.

-- פאר מיר זײַט איר מער.

זי האָט זיך אונטערגעשריבן אף א בלעטל אין זײַן ביכעלע.

6

פפ1

אָזימיטש האָט זיך ווידער דערווארט אף א בליץ, געכאפּט א קוק אף איר כסימע
און אויסגערופן:

-- מײַן האשאָרע איז געווען א ריכטיקע. דער בריוו איז געשריבן מיט אײַער קסאוו.
איר שרײַבט, הייסט עס, זיך אליין בריוו. איר האָט זייער אן אינטערעסאנטן קאָרעספּאָנ-
דענט.

פאינע זינאַװיעוונע האָט ניט געפּרווט דערװוידערן. זי האָט מיד זיך אראָפּגעלאָזט
אף דער באנק. דער רעגן איז א ביסל שטילער געװאָרן. רעגן-טראָפּנס, װי דורכזיכטיקע
אינזעלטן, זײַנען געקראָכן איבער די גלאטע קאָלאָנעס אראָפּ-צו.

-- איר האָט זיך געגעט מיט נינעלן? -- האָט פאינע געפ-עגט.

= יא.

-- א שאָד. פארװאָס פונדעסטוועגן?

-- כ'ווייס ניט. אָט אזוי האָט זיך באקומען. אייגנטלעך, ניט מיר, נאָר די שוויגער
האָט אונדז געגעט. אפן געריכט איז זי דעריקער ארױיסגעטראָטן. זי האָט מיר צוגעשריבן
די גרעסטע זינד.

== ט, א איר?

-- איך האָב געשוויגן. כ'האָב געהאלטן, אז נינעל װאָלט געדארפט מיך פארטיידיקן,
נאָר אייב זי האָט געשוויגן, האָב איך אויך געשוויגן.

-- נו, און איצט..

== גאַרניט,

-- װאָס הייסט גאָרניט? שוין זשע איז גאָרניט נישט פארבליבן בא אײַך פאר צװויי
יאָר געמיינזאם לעבן?

-- פארבליבן. דער שליסל פון דער קווארטיר. אי דאָס -- גאנץ צופעליק..

,ס'זײַנען אים, קאַנטיק, שווער די דאָזיקע דערמאָנונגען", -- האָט פאינע זינאָװיעוו-
נע א טראכט געטאָן, און דאָך געפרעגט:

-- אײַך איז ניט אָנגענעם זיך דערמאָנען אין דעם?

אַזימיטש האָט א שמייכל געטאָן, און דאָס האָט זי פארכידעשט. ס'איז ניט אזוי לײַכט
טרעפן, װי צו האלטן זיך מיט דעם דאָזיקן מענטשן: ווארטסט אף איינס, אין ער טוט א
דריי אף עפּעס אנדערש.

-- ניין, -- האָט ער געענטפערט, -- פּאַשעט מײַן פײַ איז א ביסל קאליע געװאָרן..

-- ואס איז דאָס נאָך פאר א פײַ? -- האָט זי אים איבערגעשלאָגן.

אין איר טאָן האָט ער אופגעכאפּט דעם פארדראָס פון א קינד, װאָס הערט מיט אן
אָפן מויל עפּעס א מײַסעלע, און פּלוצעם רײַסט מען עס איבער אף עפּעס אן אומפארשטענד-
לעך װאָרט צי עפשער אפילע א האלב װאָרט. אים האָט זיך שטארק געװאָלט צופּאסן זיך
צו איר שטימונג, נאָר ער האָט נאָך ניט צוגעטראכט, ויאזוי דאָס טאָן.

-- פײַ הייסט , פארגעדענקענדיקע אײַנריכטונג".

ער האָט צוגעווארט, עפשער װעט פאניע -- ניט פאינע זינאַָװיעװנע, נאָר טאקע
פאניע, -- אים עפּעס פרעגן, װאַלט עס אים עפשער געהאָלפן איבערשליסן זיך פון א
טרוקענער טעכנישער שפּראך אף א מײַסעדיקער. נאָר די פרוי האָט געשויגן.

-- אנטשולדיקט. איך בין אן אינזשעניער אפן געביט פון רעכענונג-טעכניק, האָב
איך זיך מאשינעל באנוצט מיט דעם דאָזיקן װאָרט. קלוגע מאשינעס האָבן, װי מענטשן,
א זיקאַרן, און מיר רופן אים: ,פארגעדענקענדיקע אײַנריכטונג".

ער האָט מיט פארגעניגן געשפּירט, װי פאינע האָט לעבהאפטיק א קער געטאָן צו
אים דעם קאָפּ און פארװוּנדערט געפרעגט:

-- אז-זוי גאָר?.. צוליב װאָס דארפן מאשינעס א זיקאָרן?

אָזימיטש האָט געענטפערט ערנסט, עטװאָס מענטאָריש:

-- זיי זאמלען אָן אין דעם פײַ א גרויסע מאסע אינפאָרמאציע, ציפערן, אלערלײ
אָנגאבן און ניצן אלץ אויס, ווען מע דארף.

-- וויאזוי זשע ניצן זיי דאָס אויס? און צוליב װאָס?

-- צוליב װאָס? צוליב דעם מענטשן. די דאָזיקע מאשינעס זײַנען אונדזערע געטרײַע
פרײַנט און באהעלפער. -- װיקטאָר פּעטראַװיטש האָט קוים צו באמערקן א שמייכל גע-
טאָן און פאָרגעזעצט: -- א מענטש איז אלע מאָל פול מיט קװענקלענישן. אָט, אשטייגער,
איך... און איר... איר -- באזונדערס. איר האָט זיי מיטגעשלעפּט, די קווענקלענישן, װי א
לאנגן שלייער, דורך דער שלאָפנדיקער שטאָט און דורך דער נאכט. זיי זײַנען מיט אײַך
אויך דאָ, אין דעם דאָזיקן פּאװויליאַנדל, דער ווינט האָט זיי ניט צעווייעט, דער רעגן --

156

ניט אַפּגעשװענקט. די מאשינעס, אָבער, צווייפלען קיינמאָל ניט. זיי נעמען אין אכט אלע
,פאר" און אלע , קעגן", װאָס איר אליין לייגט זיי פאָר, און זיי גיבן ארויס א דײַטלעכן
ענטפער. אשטייגער, איר פרעגט: , צי איז קעדײַ אַנהײבן אלץ פונעם אָנהייב, לעמאָשל,
פארליבן זיך אין אָזימיטשן?" און די מאשין ענטפערט אײַך פאר געצילטע סעקינדעס
קורץ און אנטשלאָסן: ,יאָ". -- נאָך א פּאוזע צוגעגעבן: -- אָדער ;ניין". נאָר איך, נאטיר-
לעך, װאָלט געװאָלט...

פאינע האָט אים ניט געלאָזט דעריידן:

-- סאיז צו זען, אז איר זײַט פארליבט אין אײַערע מאשינעס און אין אײַערע
באציונגען מיט זיי, און אין אײַער פּראָפּעסיע.

-- סאיז ניט נאָר מײַן פּראָפעסיע. ס'איז מײַן האָבי אויך. דאָס האָט פריִער פארנו-
מען אין מײַן הארצן דאָס צווייטע אָרט, און נאָכן אײַנרײַס מיט נינעל -- דאָס ערשטע.

-- דאָס איז גוט, -- האָט געזאָגט פאינע. -- און איבערגעכאזערט: -- דאָס איז גוט.
איר האָט מיט װאָס צו פארפילן אײַער הארץ...

איצט האָט ער זי איבערגעשלאָגן, אומגעדולדיק און קאָמיש א פּאַכע געטאָן מיט
די הענט װי מיט פליגל;

-- איר האָט מיך ניט געלאָזט פארענדיקן. די מאשינעס ענטפערן קורץ: יאַ אָדער
ניין. פאראן אן אימפּוֹלס -- איז ,יאָ'. ניטאָ -- איז ,ניין". זדי קיבערנעטיקער רופן עס נאָר
אזוי: ,אלץ אָדער גאָרניט". דאָס איז אײַך בעסער געפעלן, ניט אזוי?

די פרוי האָט צעמישט געשטאמלט:

-- ווונדערלעכע מאשינעס. ווירקלעך קלוגע.. -- און געפרעגט: -- איז װי האלט
עס מיט אײַער פײַ, זי האָט זיך שוין דערמאַנט?

-- װאָס האָט איר אין זינען? -- האָט אָזימיטש געפרעגט צעשטרייט. -- איר האָט
מיר צעריסן דעם גאָלדענעם פאָדעם...

-- כ'וועל אײַך העלפן אים פארבינדן. עמעס, מיר דאכט, דער פּאָדעם איז ניט קיין
גאָלדענער, נאָר א רויער. איך האָב אײַך געפרעגט: ,שוין זשע איז גאָרנישט ניט פארבליבן
בא אײַך פאר צוויי יאָר געמיינזאם לעבן?', האָט איר געענטפערט: , פארבליבן. דער שליסל
פון דער קווארטיר. אי דאָס -- גאנץ צופעליק".

אָזימיטש האָט אומבאשטימט א ברום געטאָן:

-- יאָדאָ.. -- דערנאָך גענומען דערציילן: -- צוויי מאָל האָב איך אָנגעקלונגען. דאָס
ערשטע מאָל האָט קיינער ניט געענטפערט. דאָס צווייטע מאָל האָב איך דערהערט א קינ-
דערשע שטים. כ'האָב זיך דערפרייט...

-- װיליק!

פונעם טעלעפאָן-טרײַבל האָט זיך דערטראָגן א געוויין.

-- װיליק! דו דערקענסט מיך ניט? ויין ניט, װיליק. טו א רוף די מאמע.

-- די מא-מע... די מא-מע... איז ניטאַ אינדערהיים"ם...

ערשט איצט האָב איך זיך אָנגעשטױסן: ער װויינט דאָך אוואדע טאקע דערפאר, װאָס
די מאמע איז ניטאָ.

-- וויין ניט, װיליק. דאָס בין איך, דײַן פּאפע...

-- פּאיפּע... -- און דער טעלעפאָן איז אנשוויגן געװאָרן. זעט אויס, די שויגער
האָט ארויסגעכאפּט באם קינד דאָס טרײַבל. כ'האָב עס פארטײַטשט אזוי: ,א װוילער טאטע-
ניו, מישטיינסגעזאָגט! קלינגט אָן איין מאָל אין יאָר זײַן ייַנגעלע, און שוין! מיינט ער, איז
זײַנס אָפּנעקומען".

ס'איז עמעס, פונעם ערשטן קלונג ביזן צווייטן איז דורך א גאנץ יאָר. מ'האָט מיך
געשיקט אין אן אנדער שטאָט אף קורסן צו העכערן די קוואליפיקאציע, בין איך גערן
אוועקגעפאָרן. אָבער װי נאָר כ'האָב זיך אומגעקערט, האָב איך גלײַך אָנגעקלונגען. נאָכן
געט האָב איך געדונגען א קליין צימערל, צוערשט האָט די פרײַהײַט טריומפירט, דערנאָר
האָט די איינזאמקײַט פארומערט.

-- נעבעך...

-- ניין, ניט נעבעך, זארינע פלעגט ניט זעלטן קומען. און פונדעסטוועגן האָב איך
געבענקט. אינמאָל...

אָזימיטש איז פּלוצעם אנשוויגן געװאָרן.

-- פארװאָס דערציילט איר ניט װײַטער?

-- מיר האָט זיך אויסגעוויזן, אז איר זײַט אנדרעמלט געװאָרן.

-- ניין. כ'האָב נאָר די אויגן פארמאכט. כ'הער.

-- איז אָט איינמאָל... גי איך פון דער ארבעט, פון פאָרנט גייט א מאנצבל. אף די
פּלײצעס בא אים זיצט א ייִנגעלע. דער פאָטער האלט עס פאר די פיס. און אָט פון אזעל-
כע אומגעוויינלעכע פּאָזיציעס: פון אונטן ארוף -- ווען דער פאָטער רעדט, און פון אויבן
אראָפּ -- ווען דער זון, פירן זיי צווישן זיך א שמועס.

-- שוין באלד זומער, װעלן מיר פאָרן זיך אָפּרוען, הא, זונעניו... -- זאָגט דער פאָטער.

105 198

-- יאָ, פּאפּע, אָבער װאָס װעלן מיר טאָן מיטן קאנאריקל, אף װעמען װעלן מיר
עס איבערלאָזן?

דאָס איז דער גאנצער געשפּרעך, װאָס איך האָב דערהערט, איבעריאָגנדיק זיי. נאָר
כ'האָב זיך דערמאָנט אין ויליקן, כ'האָב אָנגעטאפּט אין קעשענע דעם שליסל פון דער
אלטער-אלטער דירע און, דאכט זיך, איך האָב אײַך שוין אמאָל אָנגעהויבן דערציילן וועגן
דעם... װי א גאנעוו האָב איך זיך דורכגעשלײַכט אין מײַן אייגענער דירע. ס'האָט מיך אָבער
באגעגנט א פּוסטקײַט. די דעמערונג אין צימער איז געװאָרן אלץ געדיכטער, נאָר איך האָב
ניט אײַנגעשלאָסן די שײַן, אזוי פירן זיך גאנאָווים אויך. די אויגן האָבן צוביסלעך זיך
צוגעװוינט צו דער פינצטערניש. און כ'האָב אָנגעהויבן זען די קאָנטורן פון באקאנטע זאכן.
אָט איז דער טיש. אפן טיש -- קווייטן. נינעל האָט ליב פיאלקעס...

-- איך אויך, -- האָט פאינע פארטרוימט געזאָגט. זי איז נאָך אלץ געזעסן מיט
פארמאכטע אויגן, -- כ'האָב זייער ליב קווייטן. זיי זײַנען װי עמבלעמען פון אלץ, װאָס
איז הערלעך אף אונדזער ערד.

-- יאָ. נאָר מיר, מאנצבלען, זײַנען צו זיי גלײַכגילטיק, אָט איז נאָך איין באװײַז
אז די פרוי שטייט העכער פונעם מאנצבל, נינעל.

-- פאינע.

-- אנטשולדיקט, מיר האָט זיך אויסגעוויזן, אז נינעל איז ארײַנגעקומען, און מיר
האָבן פארפירט מיט איר א שטענדיק אָנגענעם געשפּרעך וועגן בלומען.

בלומען זײַנען געװוען. און נינעל -- ניט. ס'איז געווען דער טעלעװיזאָר, געווען דער
שווארצער אײַזערנער לײַכטער. געווען דאָס בעט, אף וועלכן מיר זײַנען געלעגן און ארומ-
גערעדט די אײינצלהײַטן פונעם פאָרשטייענדיקן געט. און זי איז ניט געווען.

לעבן א טישל מיט בלומען זיצט נינעל מיט װיליקן אף די קני, און איך שטיי אָנגע-
שפּארט אָנעם בענקל, אף ועלכן זיי זיצן. דאָס איז א פאָטאָגראפיע אין א פארגלאָזט רעמל.
איך דריי זי אין די הענט: דאָס בין איך טאקע, דער מאנצבל, װאָס שטייט לעם זיי, צי דאָס
איז שוין עפשער אָרעסט?

אפן טישל לעבן בעט שטייט א נידעריקער טיש-לאָמפּ מיט אן אבאזשור. לעבן לאָמפּ
א בוך. דאָס זײַטל איז נאכלעסיק פארלייגט מיט א ביגודי, און דערפון זעט דער בוך אויס
אומנאטירלעך אופגעשװאָלן. / אין גאָטס נאָמען, װי האָט געטראָפן, װאָס דו ביסט אזי
נידעריק געפאלן? -- האָט ווירזשיני געפרעגט בריגיטען".. יאָ, נינעל פארגעטערט אזא
מין ליטעראטור.

-= װוײַטער!

דאָס באפעל איך מײַנע אויגן, זיי זאָלן ארױיסרײַסן פון דער פינצטערניש נײַע זאכן,
װאָס אינדערעמעסן זײַנען זי אלטע, באקאנטע.

אפן ווענטל פונעם בעט הענגען נאכלעסיק צויי קליידער. עס האָט זיי הײַנט ניט
אָפּגעגליקט. דער גוירל איז געפאלן ניט אף זיי, און נינעל האָט שוין ניט געהאט קין
צײַט אופהענגען זיי אקוראט אף די הענגערס.

איין קלייד געדענק איך איסגעצייכנט. אף א זילבערנעם פאָן -- היפּשע אַראנזש-
בעז-קאָליריקע קווייטן. דאָס צווייטע איז מיר אומבאקאנט. װײַזט אױס, -- א נײַס.
א שווארצס. א שטרענגס. מיט א באזוימונג פון פוטער. אן אלמאַניש.

צוויי קוואדראטן פון בלייכער שײַן אפן דִיל פון די פענצטער, אף אינעם פון די
שײַן-פלעקן, האָט מיט צוויי פיסלעך אָנגעטראָטן א בענקל, זעען זײי אויס ליכטיקער,
װי די אנדערע צוויי. דער צווייטער קוואדראט איז אקעגן דעם טריומאָ. איך האָב געכאפּט
א קריטישן קוק אף זיך. ווירקלעך, -- אן אויסזען װי פון א גאנעוו. ,דו האָסט באגאנוועט
דײַן מישפּאָכע און אויך זיך אליין", -- האָט מיט זײַן גאנצן אָנבליק וי געטײַנעט יענער,
וועלכער האָט זיך געפונען פון יענער זײַט שפּיגל. און איך בין מיט אים ניט מאסקים
געווען. ער האָט פּאַשעט געװאָלט אויסניצן דעם גינסטיקן מאָמענט, װען איך בין געװען
סענטימענטאל געשטימט. איך שטי אקעגן שפּיגל און האלט אין איין איבערכאזערן
,מערן-זאפט אָן צוקער". דאָס האָב איך זיך דערמאָנט אין אן אלטער געשיכטע. נינעל האָט
נאָכן קימפּעט איבערגעטראָגן אן אָפּעראציע. דער דאָקטער האָט געהיסן ברענגען איר
מערן-זאפט אָן צוקער און נאָך אייניקע קלײניקײַטן. פונעם שפּיטאָל ביז דער שטוב האָב
איך אלץ אײַנגעכאזערט דעם דאָקטערס אָנװײַזונגען. באגעגן איך פּונקט דעמלט זארינען.
ווען מיר באגעגענען זיך, גריסן מיר זיך ניט, מיר שמייכלען פּאָשעט איינס צום אנדערן,
דער שמייכל באטײַט , גוטמאָרגן!". דאָס מאָל האָב איך עפּעס געמורמלט. פרעגט זי מיך:
,װאָס האָסטו געזאָגט?" ענטפער איך -- , מערן-זאפט אָן צוקער".

199

-- דו ביסט קראנק? -- פרעגט זארינע.

-- איך בין געזונט. נינעל איז קראנק.

-- א!.. קענסטו כאָטש אָנרײַבן מערן? עפשער זאָל איך דיר העלפן?

-- א דאנק. די שוויגער װעט אלץ צוגרייטן...

פאינע פרעגט, און אָזימיטשס אוער האָט אופגעכאפּט עפּעס א הארבקײַט אין איר
פראגע:

-- און פארװאָס זײַט איר זיך ניט צונויפגעגאנגען מיט זארינען?

-- מיר האָבן ביידע ניט געװאָלט. איך -- װײַל כ'האָב זיך געװאָלט אָפּרוען פון דעם
פאמיליען-לעבן, זארינע, װידער, האָט זיך געשראָקן פאר דעם, נעמענדיק אין אכט מײַן
דערפארונג.

--- איז וויפל האָט איר זיך אָפּגערוט?

-- אן ערעך דרײַ יאָר... נאָר איינמאָל האָב איך אָנגעטאפּט אין קעשענע א שליסל.
דעם שליסל פון פאמיליען-לעבן. מעליצעדיק געזאָגט? יאָ? איז אָט שטיי איך אין מײַן גע-
וועזענער קווארטיר אקעגן דעם שפּיגל און רעד מיט זיך אליין.

מיר זײַנען דעמלט צו קיין אױסגלײַך ניט געקומען. יעדערער איז פארבליבן בא זײַן
מיינונג. דורכלעבן א לעבן קלוג, מיין איך, הייסט דורכלעבן א לעבן געדולדזאם, מיר פעלט
אויס די מידע. און עפשער אײַך אויך? נו, און מײַן שוויגער -- איז אָפּגערעדט.

די אמערסטן געדולדיקע צװישן אונדז איז, דוכט מיר, נינעל. כ'האָב אין זינען ניט
דאָס, װאָס זי האָט געקאַנט, ווען מע האָט באדארפט, פארמאכן די אויגן. ס'איז ניט געווען
אין דעם קיין באזונדער באדערפעניש. צוערשט איז דאָך, אייגנטלעך, צוישן מיר און זא"
רינען גאָרנישט ניט פאָרגעקומען. מיר פלעגן פּאָשעט שמייכלען איינס צום אנדערן, װוען מיר
פלעגן זיך באגעגענען. מיר איז געווען געפעלן זארינעס שמייכל. נינעל האָט װעגן דעם
געװוסט און כ'פארשטיי, אז צום הארצן איז דאָס איר ניט געווען. אַבער סקאנדאלן האָט זי
אויסגעמיטן. זי האָט צוגעטראכט גאָר עפּעס אנדערס. אָרעסט! צו א דרײַעק האָט זי צוגע-
שטוקעוװועט נאָך איין עק, איז געװאָרן א פירעק. אזוי װעט שוין ניט זײַן פארדראָסיק. קיין
לעבנס-דערפארונג אין דער הינזיכט האָט זי ניט געהאט. דערפאר האָט זי פארמאָגט א
גרויסע לייענער-דערפארונג: , אין גאָטס נאָמען, װי האָט געטראָפן, װאָס דו ביסט אזוי ני-
דעריק געפאלן? -- האָט ווירזשיני געפרעגט בריגיטען. בריגיטע האָט שװער אָפּגעזיפצט.
,סאיז ניט מײַן שולד, -- האָט זי געענטפערט. -- איך בין אים טרײַ געווען. נאָר, ליידער,
איז ער מיר געװוען אומטרײַ. האָב איך אים אָפּגעצאָלט מיט דעם זעלבן. פאראט פאר פא-
ראט".

איך האָב ארויסבאקומען פון דער שאפע א הענגער און אופגעהאנגען ביידע ארופגע-
װאָרפענע אפן בעט קליידער, צוערשט דאָס לעבנסלוסטיקע, מיט די גרויסע קווייטן און אף
דעם -- דאָס צווייטע, דאָס שווארצע. איידער כ'האָב זיי אופגעהאנגען אין שאפע, האָב איך
צופעליק זיך צוגערירט מיט די ליפּן צום שווארצן קלייד און... פִין.-.

-- צופעליק! -- האָט ניט בייז איבערגעקרימט פאינע. -- אוי האָט איר ליב אויסזען
עפּעס װוי אזעלכער... וי א מענטש אָן געפילן...

אָזימיטש האָט עפשער אפילע ניט געהערט פאינעס באמערקונג. אים האָט זיך איצ-
טער געדוכט, אז פון יענער זײַט שפּיגל האָט זיך דענסטמאָל געפונען ניט זײַנע, אָזימי-
טשעס, אָפּשפּיגלונג, נאָר א געשטאלט פון א פרוי מיט א ליבלעך באגײַסטערט געױכט,
גרויסע אומעטיקע אויגן און שטרענג צונויפגעפּרעסטע ליפּן...

-- װעגן װאָס האָט איר זיך אזוי פארקלערט? -- האָט געפרעגט פאינע.

-- וועגן אלץ צוביסלעך. וועגן לעבן. וועגן ליבע. וועגן אײַך.

-- און וועגן נינעל?

-- ועגן נינעל האָב איך געטראכט דעמלט. עס איז איר מיסטאמע שװערלעך:
ארבעט -- מארק -- מאגאזינען -- קינדערגאָרטן -- אומעטום דארף מען באװײַזן זײַן.

כ'האָב אָנגעטאפּט דעם טישלאַמפּ און אים אָנגעצונדן. א גרינע שײַן האָט זיך צעגאָסן
איבערן צימער, ס'איז געװאָרן היימלעכער. איך האָב א קלער געטאָן, אז די שײַן איז גאנץ
גענוג אף אופצוראמען דעם צימער. נינעל װעט קומען -- און אין שטוב איז ריין, שיין. װער
האָט אָפּגעטאַן דאָס שטיקל ארבעט? א גוטער מאלעך.

נאָכן אופראמען האָב איך גענומען די וואזע מיט די קווייטן און ארײַנגעגאן אין קיך צו
פארבײַטן די וואסער. דערפיל איך פּלוצעם א דורכדרינגלעכן בליק. אהא! צוויי קײַלעכדיקע
גרינע שטערנדלעך קימאט אפן ניװואָ פון דער פּאָדלאָגע. נו, פארשטייט זיך, -- אזע. איך
האָב זי באגריסט. זי האָט מיר עפּעס פויל געענטפערט מיט א שטילן מיאו.

10---8 160

קינסטלער לעאניד פאסטערנאק
(1945-1862|

לעאָניד פאסטערנאק איז באװוּסט דעריקער מיט שטייגער-בילדער
פנעם הסישן און ײִַדישן לעבן, ער אין געװען א פּאָרטרעטיסט און
איליוסטראטאָר פון קינסטלערישע װערק, זיך פארנומען אױיך מיט
ליטאַגראפיע און אָפאָרט. פונעם 1905 איז ער געוען אן אקאדעמיקער
טון דער פּעטערבורגער קונסט-אקאדעמיע. א גרויסן שעם האָכבן געהאט
זײיַנע איליוסטראציעס צו ?. נ. טאָלסטאָיס , טכיאס-האמייסים', צו
מ. י. לערמאַנטאַװס װערק. נאָכן 1917 האָט ער געשאפן א ריי פּאָרט-
רעט-צייכענונגען פון װ. אי. לענינש. אים געהערן אויך די פּאַרטרעטן
פון אלבערט איינשטיינען, פונעם קינסטלער מ. ליבערמאן. פון 1921
האָט ער געלעבט אין אויסלאנד, פארבלײַבנדיק א בירגער פון פססן.
געשטאָרבן איז ער אין לאָנדאָן. לעאָניד פּאסטערנאקס בילדער געפינען
זיך מערסטנטיי?ל אין די מאָסקװער און לענינגראדער מוזייען.

איליוסטראציע צו מ. יו. לערמאָנטאָװס פּאָעמע ,מצירי", 1891

פּאָרטרעט פונעם קינסטלערס זין, 1905

אװטאָפּאָרטרעט, 1913

א

2 /

אע
4

26 יי

:;0)0)+!

22

:606060606+=!

77 /

6-6060606+,=,,6,62

6

2

66

פּלאקאט, 1914

פּאָרטרעט פונעם פּושקיניסט
מ. גערשענזאָן. 1917

פּאָרטרעט פונעם קאָמפּאָזיטאָר
יו, ד. ענגעל (עסקיז), 1906

דער קאָליר פון אזעס אויגן איז װי בא דער שײַן, װאָס טריפט דורך דעם אבאזשור, --
העל-גרין. דערפאר האָב איך זיי גלײַך ניט באמערקט. אזע אָבער קוקט עפּעס אף מיר צו
דורכדרינגלעך, זי האָט מיך דערקענט צי ניט? צי װעט זי ניט ארײַנשושקען עפּעס א פּליאָט-
קע אין נינעלס אוער (דאָס קעצל האָט ליב געהאט שלאָפן אף נינעלס ברוסט, האָב איך
עס פײַנט באקומען): עס האָט זיך געיאװעט דײַן געוועזענער מאן, זען זעט ער אויס ניט
גאָר פויגלדיק, כ'האָב אים קוים דערקענט.

פונדעסטוועגן האָב איך געלאָזט אזען א שמעק טאָן די האלב פארוועלקטע קווייטן. זי
האָט אומצופרידן א דריי געטאָן מיטן קאָפּ און הויך א מיאוקע געטאָן. אף אזעס שפּראך
האָט דאָס געקאָנט באטײַטן: איך בין הונגעריק, און דו גיסט מיר גאָר קווייטן שמעקן.

גוט. לאַמיר א זוך טאָן. עפשער װעלן מיר עפּעס געפינען דיר אף א וועטשערע. כ'עפן
אוף דאָס טירל פונעם בופעט. אזע פארלויפט מיר דעם וועג. העלפט מיר זוכן. און, שטעלט
זיך פאָר, זי האָט גיכער פון מיר געפונען א ביסעלע מילך אפן דעק פון א גלאָז. זעט אויס,
װיליק האָט ניט דערטרונקען. די מוטער האָט אים אונטערגעײַלט, מע זאָל אין קינדער-
גאָרטן ניט פארשפּעטיקן. כ'האָב אױסגעגאָסן די מילך אין א שאָל, און אזע, ניט ווארטנדיק
אף מײַן אײַנלאדונג, האָט אראָפּגעלאָזט דעם קאָפּ אין שאָל און גענומען זיך גיריק זשליאָ-
קען די מילך, אָפּשטופּנדיק מיטן קאָפּ מײַן האנט, װאָס האָט געהאלטן די שאָל.

פּאָטער אן אייסעק. אופגעראמט. ריין. אזע איז זאט. איצטער מעג איך זיך א ביסל
אָפּרוען. ניט אזוי, נינעל?

כ'האָב אױסגעטאַן די שיך, דאָס רעקל, אײַנגעשלאָסן דעם טעלעװיזאָר און זיך צוגע-
לייגט אפן בעט-דיוואן. דער טעלעװיזאָר האָט מיר געהאָלפן אויסמעקן די פּאַר יאָר לעבן,
װאָס זײַנען אריבער פונעם געט ביז הײַנטיקן טאָג. עפּעס אן אלטער פילם אפן עקראן.
דאָס איז צו זען פון די מעסוקן לאנגע, ביז צו די פּיאטעס, מאנטלען אף די העלדן
און העלדנס. איז עס עפשער קלאסיק? נײן. א נודנע געשיכטע װעגן א הױכמאָ-
ראלישער יונגער לערערן און אירן א שילער פון דער שול פאר ארבעטער-יוגנט. קעדיי עס
זאָל זיך באקומען עפּעס א קאָנפליקט, צווינגען די אװטאָרן פונעם פילם מאכן אלערליי קונצן,
נאָר פון סאמע אָנהײב איז קלאָר, אז די לערערן װעט אים אומבאדינגט איבערדערציען,
כאָטשבי דערפאר, װאָס ער איז אין איר פארליבט. דער באָכער איז פונדעסטוועגן נאָך גע-
ווען א ביסל ענלעך אף א לעבעדיקן מענטשן. װאָס שײַעך דער לערערן, איז עס בלויז אליין
די מאָראל אין א קליידל, שוין בעסער זארינע איידער אזא.

איך האַב אױסגעשלאָסן דעם טעלעװיזאָר. און פּונקט צו דער צײַט. עס האָבן זיך
דערהערט גיכע צאָקענדיקע טריט. נינעל? יאָ, געוויס. זי צאַקעט שטענדיק אזוי, װוען זי
טוט אָן אירע שיך אף שפּילקעס. אירע טריט האָבן קימאט פארטויבט דאָס טופּען פון קין-
דערשע פיסלעך.

כ'האָב אױסגעשלאָסן די שײַן, זיך אײַנגעניורעט אין פינצטערניש, פארטײַעט דעם
אָטעם. כ'האַב דערהערט און גלײַך דערקענט נינעלס קלינגעוודיקע ליבלעכע שטים.

-- װי צעשטרייט כ'בין געװאָרן.. שרעקלעך! פארגעסן פארשליסן די טיר, וויליק.
מ'האָט אונדז נאָך געקאַנט באגאנווענען.

,װאָס גאנווענען? סײַדן יענע צוויי קליידער מיט אזען פאר א צוגאָב".

נאָכדעם פרעגט זי װיליקן:

-- ס'איז דיר געפעלן געווען די קינאַ?

-- געפעלן.

-- האָסט גוט געגעסן אין קינדערגאָרטן?

-- יאָ. גוט.

-- ביסט ניט הונגעריק?

-- ניין, כ'בין ניט הונגעריק. און דו, מאמע, װעסט דען ניט עסן קיין וועטשערע?

-- ניין. כ'בין מעסוקן מיד און כ'וויל שלאָפן,

-- מא... צינד אָן דעם לאָמפּ,

-- װאָס דארפסטו אים? מיר לייגן זיך דאָך שלאָפן.

זי האָט אױסגעטאָן דאָס קלייד, א װאָרף עס געטאָן אפן בענקל, אנידערגעלייגט זיך
אין בעט און הויך א געשריי געטאָן. דערנאָך האָט זי מיך ארומגענומען, פעסט צוגעדריקט
זיך צו מיר און געזאָגט:

-- דו כיסט א קלוגיטשקער, אָרעסט. ויאזוי האָסטו געטראָפן, אז כ'האָב הײַנט ניט
פארשלאָסן די טיר?

161

6

דער רעגן האָט אופגעהערט און נאָר פּלוצעמדיקע ווינט-איפברויזן צעהוידען פון צײַט
צו צײַט די ביימער-קרוינען. דעמלט הייבט זיך אָן א נײַער רעגן. אין דער שטילקײַט פון
דער נאכט פאלן די טראָפּנס הילכיק, וי האָגל. אָנגעבושעװעט זיך צוזאט, װערט דער ווינט
שטילער און טרעט אָפּ, סקאוווטשענדיק, װי א פארווונדעטע כײַע. עס דונערט אלץ זעלטע-
נער און אלץ דערװײַטערטער.

פאיִנע זיצט אן אײַנגעשרומפּענע, די פּלייצעס ציטערן אלע מאָל אוף.

-- ס'איז אײַך קאלט?

-- יאָ. איך בין אָנגעטאָן לײַכט, זומערדיק. װער האָט געקאַנט וװיסן, אז עס װעט
אויסקומען זײַן א גאנצע נאכט אף דער פרישער לופט.

-- דאָס בין איך שולדיק. כ'האָב אײַך פארשלעפּט אהער. אויב איר האָט ניט קעגן,
װעל איך אײַך פאַרלייגן מײַן פּידזשאק.

-- און איר?

-- מיר איז ווארעם. מיר איז ווירקלעך ווארעם. לעבן אײַך.

אָזימיטש האָט אױסגעטאָן דעם פּידזשאק, פאָרזיכטיק ארופגעלייגט אים אף די דארינ-
קע פּלײיצעס פון דער פרוי, זאָרגזאם אונטערגעשטעקט די פּאָלעס און די ליידיקע ארבל,
עס זאָל איר ווארעמער זײַן, און אליין האָט עֶר ווי-ניט-איז אָנגעפּרענדעט די באָלאַניע אפן
העמדל.

-- א דאנק, -- האָט געזאָגט פאינע, -- איר זײַט טאקע א ווארעמער. אונטערן פּיד-
זשאק האָט זיך נאָך פארהיט אײַער ווארעמקײַט. ס'איז מיר אפילע פריילעכער געװאָרן.

-- מיר -- ניט,

-- כ'ווייס. ס'איז פּאַשעט שוידערלעך, פּלוצעם: ,ביסט א קלוגיטשקער, אַרעסט"".
אַרעסט! אף אזוינס האָב איך זיך ניט געריכט.

-- יאָ. װי מיט א קווואלדע איבערן קאָפּ. איך בין געװען פולקים זיכער, אז זי האָט
אים אויסגעטראכט, אָרעסטן. ער איז איר נייטיק געווען אלס א פערט ווינקל. עס זאָל פון א
דרײַעק ווערן א פירעק. קעדיי איר פרויען-שטאַלץ זאָל ניט לײַדן: אך, אויב דו אזוי, װעל איך
אויך אזוי. עס װעט נאָך קלעקן בא מיר צוליב דעם רייץ.

פאינע האָט א שמייכל געטאָן:

-- איר האָט פארדינט, װיקטאָר פּעטראָװיטש, אז כ'זאָל אײַך א לויב טאָן. ניט נאָר דער-
פאר, װאָס מיר איז איצטער אזוי גוט, אזוי ווארעם אונטער אײַער פּידזשאק, כ'האָב מוירע פאר
קעלט... נאָר דעריקער -- איר סטארעט זיך זײַן אַביעקטיוו. כ'האָב אופמערקזאם געהערט,
כאָטש -- מיט פארמאכטע אויגן. לוט דעם, װאָס איר האָט דערציילט, האָט זיך בא מיר גע-
שאפן א גוטער אײַנדרוק װעגן אײַער נינעל. זי האָט מיר אפילע אָנגעהױבן געפעלן. איך האָב
ניט געװוּסט דעם פינאל, און איר האָט אים דאָך יאָ געװוסט, דאָס האָט פון סאמע אַנהייב גע-
זאָלט צוגעבן עפּעס א פארביטערטקײַט אײַער דערציילונג, דאָך זײַט איר ארויסגעטראָטן קימאט
וי א זײַטיקער דערציילער.

ביידע האָבן א צײַט געשוויגן. אָנגעהױבן האָט פאינע:

-- און דאַך...

און ווידער אנשוויגן געװאָרן.

אָזימיטש האָט געזאָגט:

-- כ'האָב געווארט אף דעם ,און דאָך...". און דאָך, הייסט עס, , פארװאָס מיינט איר, אז
אײַך איז דערלויבט צו האָבן א זארינע, און נינעלן איז אן אַרעסט פארבאָטן?" דאָס האָט איר
געװאָלט פרעגן?

-- יאָ. איר מיינט, אז אזא פראגע װאָלט ניט געוװוען קיין גערעכטיקע?

אָזימיטש ענטפערט ניט גאַרנישט. זעצט פאינע פאָר מיט א שמייכל;

-- ערגערט זיך ניט. אזוי טראכט יעדער מאנצבל. ס'איז פּאַשעט איבערבלײַבענישן פו-
נעם פּאטריארכאט, ניט מער... פּרוּווט זי פארשטיין, אײַער נינעל, װיקטאָר פּעטראָװיטש. איך
אף איר אָרט װאָלט אוואדע ניט געהאנדלט אזוי. נאָר איבער גאַר אנדערע סיבעס. כ'בין טיף
איבערצײַגט: ליבע איז הײיליק. געווען, איז און װעט זײַן. דערפאר טאָר מען ליבע ניט פאר-
וואנדלען אין קיין נעקאָמע-געצײַג. בא אײַער נינעל, זעט אויס, באטײַט ליבע עפּעס אנדערש.
איז זי פון איר שטאנדפּונקט גערעכט. זי האָט זיך פּאַשעט צערעכנט מיט אײַך, צעבײַטנדיק
א דערהויבענעם געפיל אף קליינגעלט... ויאזוי זעט ער כאָטש אויס?

102

-- װער?

-- אָרעסט.

-- כ'האָב אים קיינמאָל ניט געזען. דערפאר טאקע האָב איך געמיינט, אז ער איז אן
אויסגעטראכטער. און זארינע איז דאָך ניט געווען קיין געהיימניס. זיי האָבן, כ'מיין, די שווי-
גער און נינעל, זי געזען און געקענט. עמעס, זי האָבן זי אנדערש גערופן: קראליע. נאָר דאָס
איז שוין שפּעטער...

די פיאַלעטעװע כמארע, װאָס האָט געהאט באדעקט א האלבן הימל, איז פארשווונדן.
אפן הימל האַבן זיך איצט אָנגעהויפנט ליכטיקערע װאָלקנס, ענלעכע אף שניייִקע בערג. קיין
איין שטערנדל, גלײַך וי זיי װאָלטן אלע אױסגעשטאַרבן.

-- וויפל איז דער זייגער? -- דאָס פרעגט פאינע.

-- נול אזייגער.

-- כ'פרעג ערנסט. מײַן זייגערל האָט זיך אָפּגעשטעלט. כ'האָב עס פארגעסן אָנציִען.
איך טו עס שטענדיק אפדערנאכט, איידער כלייג זיך שלאָפן, און הײַנט האָב איך זיך ניט
געלייגט שלאָפן.

ער האָט איבערגעכאזערט וי א װידערקאָל:

-- און מײַן זייגערל האָט זיך אויך אָפּגעשטעלט. איך צי עס געוויינלעך אָן, איידער
כ'לייג זיך שלאָפן. און הײַנט האָב איך זיך ניט געלייגט שלאָפן.

-- זעט אויס, אז יענער זייגער האָט זיך אויך אָפּגעשטעלט, דער, װאָס אפן ראַטהױז,
מע הערט אים ניט שלאָגן.

-- ניין. כ'מיין, אז ער האָט געשלאָגן, נאָר עס האָט אים פארטויבט דאָס דונערן און
דער געװאָי פונעם ווינט.

-- וויפל זשע איז פונדעסטוועגן אזייגער, לוט אײַער מיינונג?

-- כ'האָב אײַך שוין געזאָגט -- נול אזייגער. און מיט א שאָ פריִער איז אויך געווען
נול. און מיט א שאָ שפּעטער װעט אויך זײַן נוֹל. די צײַט האָט זיך פאר אונדז װי אָפּגע-
שטעלט.

-- װאַלט שוין גיכער אָנגעהױיבן טאָגן.

-- צוליב װאָס דארפט איר עס?

ער האָט אופגעהויבן דעם קאָפּ, גערעדט שטיל און פײַערלעך, װי ער װאָלט זיך גע-
ווענדט מיט א טפילע צום הימל:

-- זאָל געדויערן די נאכט... מעג זײַן קעלט, מעג דונערן און בליצן, נאָר זאָל זײַן
נאכט. צוים אונדז ארום, הימל, מיט א פעסטונג פון נאכט, מויער אויס ארום אונדזער אינדזל
ווענט פון נעפּל און פינצטערניש, מיר װעלן זיצן אינצווייען און וועבן א כאָלעם פון רעגנ-
בויגנדיקע פעדעם. דערלויב ניט דער זון אופגיין, די ערשטע שטראלן אירע װעלן צעווייען
דעם כאָלעם, און אין אונדזערע הערצער װעט װידער פארבלײַבן א פּוסטקײַט..

דערנאָך האָט ער זיך געווענדט צו דער פרוי:

-- און איר זײַט ניט צופרידן מיט דער נאכט.. -- און נאָך א פּאוזע: -- פּאסירונג?

-- כ'וויל שלאַפן.

-- אין דעם גייט עס דאָך. מיר האָבן צוגעגאנוועט באם שלאָף עטלעכע שא און זי
צוגעגעבן צום לעבן, און װאָס פאר אן עטלעכע שאָו.. נו, װאָס װאָלטן מיר איצטער געטאַן
אינדערהיים, איר -- אין באָלין, און איך אין טאָמאל? גאָרניט. מיר װאָלטן געשלאָפן. פּאַ-
שעט געשלאָפן. און דאָ... א נאכט, װי אן אײביקײַט. מער װעט אין מײַן לעבן אזוינס קיין-
מאָל ניט פאָרקומען, קיינמאָל. און כ'זויל עס פארלענגערן װי װײַט מעגלעך.

-- יאָ-יאָ. און דאָרטן, אין טאָמאל, ווארט אף אײַך זארינע. זי שמאכט, נעבעך, און
בענקט...

-- זארינע איז עפּעס אנדערש...

-- פארװאָס עפּעס אנדערש?

-- פארװאָס? זארינע פּאסט זיך אינגאנצן ארײַן אין די ראמען פון א געויינלעך װאָ-
כעדיק לעבן. און איר שטייט װי איבער דעם... כ'האָב זיך דערמאָנט נאָך אין א בילד. א פרוי
אפן פאָן פון יאם און הימל. נאָר דער פאָן זעט זיך קוים אָן. עס הייבט זיך און הייבט זיך
און שטײַגט נאָך דאָס געשטאלט פון דער פרוי, פארשטעלנדיק מיט זיך די גאנצע וועלט..

-- איר שטעלט... איר שטעלט דאָס פאָר אזוי דערהויבן!.. פארשטיי איך ניט, צוליב
װאָס דארפט איר די דאַזיקע זארינע?

אָזימיטש ווייסט ניט, ויאזוי צו ענטפערן פאינען, אז דער ענטפער זאָל ניט זײַן ניט
פאלש און ניט איבעריק בראוו. ענטפערט ער מיט א פראגע אף א פראגע:

103

-- און איר זײַט זיכער, אז בא מאקסן איז ניטאָ צי ס'איז ניט געווען עפּעס א זא-
רינע?

-- יאָ, כ'בין זיכער. מאקס איז אן אָרנטלעכער מענטש. ער איז פון דעם מין מענטשן,
װאָס ליבן נאָר איינע. איי-נע! איר פארשטייט? ווען כ'האָב זיך אומגעקערט אף דער כאסענע
נאָך דעם, װי כ'האָב געליטן א דורכפאל און געאָרגי וואסיליעוויטש האָט ניט אַנגענומען
מײַן אײַנלאדונג, איז מאקס צוגעלאָפן צו מיר שוין היפּש שיקערלעך:

-- װוּ זשע זײַט איר געווען אזוי לאנג, פאינע זינאָװיעװנע? זע, אז זאָלסט ניט... פאר-
פאלן װערן! דו ביסט איצטער מײַנע... מײַן געזעצלעכע..

נאָכדעם האָט עֶר מיך אָנגענומען פאר דער האנט, צוגעפירט צו יעדן גאסט און פאָר-
געשטעלט, איבערכאזערנדיק אלע מאָל דאָס זעלבע:

-- דאָס איז מײַן װײַבעלע. װי געפעלט זי אײַך? אן אנטיק, הא?

,מײַנע... מײַן געזעצלעכע..." ער מיינט אוואדע, אז דער זאגס האָט אים צוגעטיילט
די פולע רעכט פון אן אייגנטימער. איצט הערשט ער איבער מיר און האָט ניט װאָס צו
באומרויקן זיך. און מיך האָט מען נאָך געמוזט דעראָבערן. צארט און געדולדיק.

איך האָב אים דעמלט גאָרנישט ניט געזאָגט. איך האָב ביכלאל קײנמאָל ניט גע-
שמועסט מיט אים װועגן דעם. ער האָט אליין געדארפט וויסן.

איך האָב געשמייכלט לעבן יעדן גאסט, צו וועלכן מאקס האָט מיך צוגעפירט. מײַן
אופרעגונג איז פארשוווּנדן. איך האָב בלויז געווארט, די געסט זאָלן װאָס גיכער זיך געזע-
גענען און אוועקגיין. איינע, מאקס' א װײַטע קרויווע צי עפשער גלאט א גוטע באקאנטע,
איז ניט גלײַך אוועקגעגאנגען נאָכן געזעגענען זיך. זי איז א װײַלע געשטאנען און שװײַגנ-
דיק געקוקט אף מיר. נאָר די אויגן אירע האָבן גערעדט, און כ'האָב פארשטאנען װאָס: , דו
מיינסט, אז כ'האָב ניט באמערקט, וי דו ביסט פּלוצעם פארשווונדן? דו מיינסט, אז כ'האָב
ניט באמערקט, וי ס'האָט זיך פּלוצעם געענדערט דײַן שטימונג?" זי האָט געשוויגן און גע-
ווארט, אז איך זאָל איר דערקלערן די סיבע. נאָר איך האָב אויך געשוויגן. כאָטש כ'װאָלט
איז דער מינוט געקאָנט מאסקים זײַן, אז כ'האָב זיך געפירט מיִעס. ענדלעך האָט זי געזאָגט:

-- ער איז זייער אן עלנטער, מאקס. און זייער א װוילער. ער קען זיך ניט פארטיידיקן,
ווען עמעצער באליידיקט אים. איז באליידיק אים ניט. ער האָט דיך זייער ליב. דו װאָלסט
אים געקאָנט מאכן גליקלעך...

זי איז אוועקגעגאנגען, און איך האָב זיך שוין דעמלט אָנגעשטױסן, אז איך טוג ניט
פאר קיין װײַב. מאקס װאָלט זיך געמעגט פארגינען האָבן א בעסערע. א מער איבערגעגע-
בענע...

,מיך דארף מען נאָך דעראָבערן!" צו דעם האָב איך זיך געקאָנט דערטראכטן. נו, און
מאקסן? מאקסן דארף מען ניט דעראָבערן? אף דעם האָט מיר, ליידער, ניט געסטײַעט קיין
ברייטהארציקײַט.

איבעריקנס, האָב איך דעמלט ניט געקלערט װעגן דעם אזי גענוי, עפשער איבער
דער אָנשטרענגונג, איבער דער מידקײַט. און ביכלאל האָב איך דאן װײַט ניט געקוקט, עס
האָט מיר פארשטעלט די דיסטאנץ, אן אָנוואלגערונג פון פארשיידענערליי טישן, בענקלעך,
פלעשלעך, בעכער, קויסעס, ברודיקע טעלער, טאצן...

-- זאָל דאָס דאָזיקע קלאפּערגעצײַג פארבלײַבן ביז מאָרגן, -- האָט געטראָפן מײַן
געדאנק מאקס, -- מאָרגן װעט שוין גאָט זאָרגן. און אצינד -- שלאָפן!

כ'האָב זיך גענומען אױסטאָן אנטקעגן שפּיגל. פּאמעלעך, אָן כיישעק, קלערנדיק וועגן
עפּעס אנדערש. װאָס פּלוצעם? כ'ווייס ניט, כווייס ניט, כ'ווייס ניט... ניין. כ'האָב יאָ גע-
װוּסט, נאָר ניט געװאָלט וויסן... מאקס װעט עס דערזען אין מײַנע אויגן... אין שפּיגל האָט
זיך פּלוצעם באוויזן מײַן פארבלוטיקטע מוטער. כ'האָב פעסט, ביז ווייטעק, צונויפגעדריקט
די ליפּן, כ'זאָל ניט א געשריי טאָן, און גערופן צוהילף טאסיען. אָט לאָמיך בעסער טראכטן
וועגן טאסיען. ,דו געדענקסט, טאסיענקע, געטרײַע כאווערטע מײַנע, װוי מיר זײַנען איינמאָל
גענאנגען מיט דיר אין מארק קויפן עפּל. מיר האָבן קיינמאָל אין לעבן זיך ניט געדונגען
און ניט געװוּסט אפילע, וויאזוי מע דינגט זיך, אָבער װי נאָר מיר זײַנען געקימען אין מארק,
האָסטו, טאסיע, גענומען זשוואווע פּלאפּלען: ,וויפל קאָסטן די עפּל? א רובל? װאָס זאָגט
איר! אזוי טײַער! װאָס פאר א נאר װעט אײַך געבן א רובל פאר א קילאָ? זיבעציק קאָפּעקעס
ווילט איר? ניין? דארף מען ניט.." דו געדענקסט, טאסיע? דו האָסט מיר נאָך פירגעװאָרפן,
װאָס כ'האָב דיר ניט געהאָלפן דינגען זיך..."

כ'האָב זיך גענומען גיכער אױסטאָן, װײַל מאקס האָט מיך אונטערגעײַלט.

164

קאפּ-קאפּ-קאפ...

אײינטאָניק פאלן פונעם דאך זעלטענע טראָפּנס. פאינע ראנגלט זיך מיטן שלאָף, נאָר
עס העלפט איר ניט, די אויגן קלעפּן זיך, א דרעמל באהערשט זיי. און עס דערגייט קימאט
ניט צו איר באװוּסטזײַן דאָס, װאָס עס רעדט צו איר דער באנאנד זיצנדיקער מענטש. די
פײַכטלעכע קעלט, װאָס האָט גענומען דורכדרינגען אויך דורכן פּידזשאק, לאָזט דאָך ניט
אײַנשלאָפן.

אָזימיטש האָט אויך דערפילט די קעלט. ער האָט זיך ניט געװאָלט מוידע זײַן, נאָר ווען
די פרוי האָט פאָרגעלייגט זיך דורכשפּאצירן, האָט ער גערן אײַנגעשטימט, כאָטש עס האָט
אים באנק געטאָן, װאָס זיי פארלאָזן דאָס שטיבעלע אָן ווענט, װוּ זייערע אײַנגעשרומפּענע
הערצער האָבן גענומען אופלעבן...

-- אן אויסגעצייכנטע אידיי! -- האָט אָזימיטש אויסגערופן. -- דער רעגן האָט אופ-
געהערט, און מע קאָן זיך טאקע דורכשפּאצירן א ביסל, און נאָך בעסער -- זיך דורכלויפן,
וועלן מיר זיך א ביסל דערווארעמען.

זי האָט אוױיסגעטאָן דעם פּידזשאק, ער -- די באָלאָניע, כוץ דעם, האָט יעדערער פון
זיי אראָפּגעװאָרפן פון זיך א צענדליק יאָרן, אין זיי האָבן זיך געלאָזט לויפן. צוערשט --
באנאנד, נאָכדעם האָט אָזימיטש זיך ארויסגעריסן פאָרויס, װײַט א לויף געטאָן, זיך אויסגע-
קערעװעט, און מיט צעשפּרײטע הענט א יאָג געטאָן קעגן פאיִנען. זי האָט זיך אָבער אויס-
געדרייט פון זײַנע אָרעמס און געבליבן שטיין שווער אָטעמענדיק.

-- דעם גוף איז געװאָרן ווארעמער, און די פיס -- קעלטער, -- האָט פאינע קוים
ארויסגערעדט.

זי האָט זיך צוגעזעצט אף א האלב טרוקענער באנק אונטער געדיכטע צװײַגן און אויס-
געטאַן די נאס-געװאָרענע זומערדיקע שיכלעך. אָזימיטש האָט ארויסגענומען פון קעשענע
און איר דערלאנגט א צײַטונג. זי האָט אויסגעוװוישט די שיכלעך, נאכלעסיק ארײַנגעשטעקט
אין זיי די באָרװעסע פיס, און ווידער אװועק מיט אָזימיטשן בלאָנקען איבער די אלייעס.

-- קינדװײַז,-- האָט געזאָגט פאיִנע,.-- האָב איך געגלייבט, אז די ביימער ריידן צװישן
זיך, און דאָס איז דער שאָרך פון די בלעטער. די ביימער זײַנען דאָך אָבער צוגעוואקסן אפן
גאנצן לעבן צו איין אָרט, װאָס זשע טוט מען, אשטײגער, אז דער קליאָן יל זאָגן א
קאָמפּלימענט דער בעריאָזע און צװישן זיי איז א שטרעקע פון הונדערט אָדער צוויי הונ-
דערט מעטער? צום גליק זײַנען פאראן ביימער -- ברידער און שוועסטער. גיט זיך איבער
דער שאָרך פון איין בוים צום צווייטן, װי א ליבע-עסטאפעט, ביז ער דערגרייכט צו דער
שלאנקער בעריאָזקע...

-- איר האָט, װײַזט אויס, ליב צו פאנטאזירן פון קינדװײַז אָן.

-- קינדװײַז זײַנען אלע פאנטאסטן, -- האָט פאינע איבערצײַגט געעזאָגט.

-- אײַך איז אָבער געלונגען פארהיטן די דאָזיקע אייגנשאפט... איבעריקנס, איז דאָס
ניט קיין אייגנשאפט, נאָר א טאלאנט.

-- אוז א באדערפעניש. א מענטש קאָן זיך ניט באגיין אָן דעם.

-- איך מיין ניט. די מערהײַט מענטשן באגייט זיך לײַכט אָן דעם. פיל האלטן זיך
מיט אלע קויכעס פארן סטאטוס-קװאָ. זיי איז ליב, װוען עס ענדערט זיך גאַרנישט. ער
ווייסט, װאָס די ענדערונגען קאָנען מיטברענגען...

-- איר האָט אין זינען אויסערלעכע ענדערונגען. איך האָב אליין מוירע פאר זײ.
נאָך מער, זיי שטערן מיר. ווענדן אָפּ פונעם איקער, װײַל דער איקער איז דאָס, װאָס עס
קומט פאָר אינװײיניק. און פאר דעם אינערלעכן איז ביז גאָר וויכטיק, עס זאָלן זײַן װאָס
ווינציקער אויסערלעכע דײַגעס... כ'מיין, אז מענטשן פלעגן אמאָל זיך פארשליסן אין קלוי-
סטער-צעלן, קעדיי צו אָנפאנטאזירן זיך צוזאט.

-- איך קאָן מיט אײַך ניט מאסקים זײַן, פאיִנע זינאָװיעוונע. בעשום-אויפן ניט. אליין
די פאנטאזיע װעלקט, װוערט בלייך, אויסגעצערט אָן זאָרגן, איבערלעבונגען, אופטרייסלונ-
גען, פּונקט וי ביזוואנען דער וװוינט טוט ניט קיין בלאָז, קאָנען ניט זײַן קיין שום , ריידע-
נישן" צװוישן די ביימער.

פאינע האָט ניט דערװידערט, נאָר אויך ניט מאסקים געװוען מיט אַזימיטשן. זי האָט
ניט ליב געהאט זיך צו אמפּערן. עפשער אויס אינערטקײַט, נאָר גיכער איבער דעם, װאָס

169

זי איז געווען איבערצײַגט: דער רעזולטאט פון א פּאָלעמיק איז אָפּהענגיק ניט אזוי פונעם
טאָך פון דער פּראָבלעם, וי פונעם כאראקטער פון די שטרײַטנדיקע. מע דארף ניט שטרעבן
צו קיין לאָגישער פארגאנצטקײַט פון א ויקועך. אליין דאָס לעבן פארמאָגט דען לאָגיק?

-- לעבסט, שטרעבסט, בענקסט -- וװען װעט עס קומען, דאָס שטיקעלע גליק,
אמערסטן אָבער באקומט זיך אזוי: אָדער עס קומט קינמאָל ניט, אָדער, װען עס קומט
אפילע, -- איז שוין דאָס לעבן אוועק, און דו האָסט שוין ניט קיין געזונט און קויעך זיך צו
פרייען מיט דעם אין דער פולער מאָס... און איר זאָגט -- לאָגיק!

אָזימיטש האָט גאָרנישט ניט געזאָגט. ער האָט געשוויגן און זיך געכידעשט: די פרױי
זיצט מיט אים און וי זי װאָלט גערעדט מיט עמעצן אנדערש. אָן שום קענטיקער פארבינ-
דונג טוט זי פּלוצעם א פרעג:

-- װאָס פאר א לאָגיק איז פאראן אין פאשיזם?

אָזימיטש פארשטייט ניט, װאָס האָט זי ארופגעפירט אף אָט דער פראגע. ער ענטפערט:

-- לאָגיק פון קלאסנקאמף.

-- כ'האָב געװוּסט, אז איר װעט אזוי ענטפערן.

-- איר מיינט, ס'איז ניט ריכטיק?

== פאיז נו ריכט"ק..

זי פארקלערט זיך און גיט צו:

-- און צו אבסטראקט.

און ווידער אָן שום קענטיקער פארבינדונג כאזערט זי איבער אַזימיטשעס וװערטער:
,..ביזוואנען דער װוינט טוט ניט קיין בלאָז, קאָנען ניט זײַן קיין שום ,ריידענישן" צװישן ביי-
מער. -- און נאָכדעם זאָגט זי:

-- פונדעסטוועגן איז זיי לײַכטער..

-- וועמען?

-- די ביימער. יעדער יאָר האָבן זיי א נײַע יוגנט, און מענטשן האָבן נאָר איין יוגנט
אפן גאנצן לעבן...

-- און צוויי קינדהײַטן. באם אופגאנג פונעם לעבן און באם אונטערגאנג.

-- איך מיין ערנסט, װיקטאָר פּעטראָװיטש. יוגנט איז א צײַט פון געװאגטקײַט.
אינערלעכער און אויסערלעכער. נאָכדעם קומען דורכויסיקע קאָמפּראָמיסן...

-- איר רעדט אזוי, -- זאָגט אַזימיטש, --- וי איר זאָלט אלט זײַן הונדערט יאָר. טוט
זיך א טרייסל אוף, פאינע זינאָװיעװנע! לאָזט פאלן די יאָרן פון זיך, װי געלע בלעטער.

-- און עפשער בין איך נאָך עלטער פון הונדערט יאָר, -- האָט פארטראָגן געענטפערט
פאיִנע, -- כ'האָב אין זינען ניט בלויז זיך, נאָר אויך מײַן אומגליקלעכע מוטער, די באָבע,
ר

זי האָט זיך אומגעריכט אָפּגעשטעלט, א צי געטאָן בא דער האנט אָזימיטשן, וועלכער
האָט לויט דער אינערציע א שפּאן געטאָן װײַטער, און, קוקנדיק אים גלײַך אין די אויגן,
געפרעגט:

-- און איר... איר זײַט גליקלעך, װיקטאָר פּעטראָװיטש?

אָזימיטש האָט א קלער געטאָן, נאָכדעם געענטפערט:

-- יעדנפאלס וויל איך זײַן גליקלעך. איך קעמף דערפאר און טראכט ניט װעגן אונ-
טערגעבן זיך... איר ארבעט?

-- װוי דען? אניט פון װאָס װאָלט איך געלעבט?

-- אָט װי איר שטעלט די פראגע: ‏ אניט פון װאָס װאָלט איך געלעבט?" שוין זשע..

פאיִנע שלאָגט אים אומגעדולדיק איבער:

-- מע דארף ניט. כווייס, כ'ווייס. מאקס האָט מיר װועגן דעם ניט איין מאָל געזאָגט,
און ווייכער, װי איר, און געדולדיקער: מיר זײַנען שוין גאָר נאָענט, מיט דער האנט צו
דערלאנגען, -- צו יענער צײַט, וען ארבעט װעט װערן די הױפּט-באדערפעניש פון א
מענטש, נו, און אזוי װײַטער...

-- ס'איז דען ניט אזוי?

די פרוי שװײַגט. פרעגט ער איבער:

-- ס'איז דען ניט עמעס?

- יאָ. עמעס, -- און װידער איבערגעכאזערט, זיכערער שוין = יאָ. עמעם... כ'האָבֿ
ליב מײַן ארבעט. ווען ניט די ארבעט, װאָלט איך... איר געדענקט, כ'האָב געזאָגט, אז א
פרוי קאָן ניט זײַן אָן א קינד. און איך האָב געהאט דרײַסיק קינדער. זיי זײַנען שוין ניט גאָר
קיין קליינע. זיי שפּילן זיך מיט אויסיעס אף קוביקלעך. לייגן זיי צונויף און כידעשן זיך,

106

כידעשן זיך און פרייען זיך, וען עס אנטשטייען פּלוצעם ביז גאָר ליבע װערטער: מא-מע,
טא-טע, באָדבע...

-- איר ארבעט אין א שול?

-- ניין, אין א קינדערהיים,

== אוי -אר?

-- עס װונדערט אײַך?

-- פארװאָס דארף מיך דאָס װוּנדערן?

ניט ענטפערנדיק אף זײַן פראגע, האָט זי גענומען ריידן, זייער שטיל, װי פאר זיך.

-- ...דאָרטן איז קימאט יעדער קינד װי א מין לעבעדיקע פארקערפּערונג פון א
מישפּאָכע-דראמע. עפשער איבער דעם בין איך אויך...

אָזימיטש ווארט. דערנאָך פרעגט ער:

-- עס איז אײַך שווער מיט זיי?

-- ניין. מיר זײַנען אלע פארליבט. איך -- אין זיי, און זיי --- אין מיר. און װען א
מענטש איז פארליבט, איז קיין שום ארבעט ניט שווער פאר אים...

זי האָט א טיפן זיפץ געטאָן. ער האָט געדולדיק געווארט, ביז זי װעט ווידער אָנהייבן
ריידן

-- ...ער איז האלב געזעסז, האלב געלעגן, מיט פארמאכטע אויגן...

פאיִנע האָט פארזשמורעט די אויגן. אָנשױלעך, אזוי צו זאָגן, געשילדערט דאָס ייָנגל,
וועגן וועלכן זי האָט זיך געקליבן דערציילן,

צוגעשפּארט מיטן רוקן צו דער וואנט, איז ער געלעגן אין דער בראמע און געשמייכלט.
פאינע האָט מיט אײַליקע טריט זיך דורכגעטראָגן דורך דער טונקעלער בראמע, ווארפנדיק א
צעשטרייטן בליק אף דעם אומבאוועגלעכן מענטשל. א שיקער? שיקורים האָט זי ניט געקאַנט
פארלײַדן. דאַ ניט װײַט האָט א מאגאזינדל לעבהאפטיק געהאנדלט מיט בראנפן, און ניט
איין ליבהאָבער פלעגט זיך ארײַנשארן אין דער בראמע און זשליאַקען גלײַך פונעם העלדזל,
ביז ער פלעגט אנידערפאלן טויט-שיקער. מיט א געפיל פון עקל איז זי דורכגעלאָפן פאר-
בײַ. נאָר ווארט! פאר אירע אויגן האָט ווידער א שוועב געטאָן דאָס פּאַנעם פונעם מענטשל.
גאָט מײַנער! ס איז דאָך א קינדערש פּאָנעם. שוין זשע האָט א קינד געקאָנט אזוי זיך
אָנזויפן?

זי האָט זיך אומגעקערט צוריק.

פאָרזיכטיק, אלץ נאָך מיט א געפיל פון עקל, האָט זי מיט צוויי פינגער א שלעפּ געטאָן
דאָס ייִנגל פארן ארבל. ער האָט זיך אונטערגעהויבן, א קער געטאָן זיך מיטן פּאַנעם צו
דער פרוי, פארכידעשט געקוקט אף איר.

-- ראָדיע! -- האָט פאינע פארווונדערט אויסגערופן. -- האָסט ניט געקאָנט אָפּזוכן
קיין בעסער אָרט פאר א נאכטלעגער?

ער אָבער האָט געקוקט אף איר מיט שײַנענדיקע אויגן און געשמייכלט.

-- ראָדיע! כ'פרעג דיך, װאָס טוסטו דאָ?

ערשט איצט איז ער אופגעשפּרונגען אף די פיס.

-- כ'האָב... כ'האָב געווארט דאָ...

-- אף וועמען?

== אף אפך.

-- צוליב װאָס?

== גלאט אווי...

אָט דער ראָדיע -- ניט נאָר װאָס ער לערנט זיך ניט פויגלדיק, נאָר ער האָט נאָך ליב
אָפּטאָן קאָלערלײ שפּיצלעך.

-- נו, איז זאָג, צוליב װאָס האָסטו אף מיר געווארט?

ראָדיע האָט ארײַנגעשטעקט די האנט אין קעשענע, ארױיסגעשלעפּט א קליין זייגערל
און איר דערלאנגט.

-- װאָס איז עס?

= ;א זיינגער?,

-- כ'זע. אָבער צוליב װאָס גיסטו עס מיר?

-- גלאט אזוי... א מאטאָנע. צו אײַער געבוירן-טאָג, ס איז קימאט נײַ.

-- װוּ האָסטו עס גענומען?

ראָדיע איז רוט געװאָרן. פאיִנע װאָלט זיך קיינמאָל ניט געקאָנט פאָרשטעלן, אז מע
קאָן אזוי רויט װערן. אפילע אין זײַנע אויגן-ווינקלען האָט זיך באוויזן א דורכזיכטיקע רויט-

1607

קײַט. ער איז געשטאנען קעגן איר מיט א פארגליווערט-אויסגעשטרעקטער האנט, און נאָר
זײַן פוס האָט זיך קראמפהאפטיק געצוקט, און מיטן שפּיץ פונעם פארשמיציקטן שוך האָט ער
עפּעס געצייכנט אף דער ערד. פאיִנע האָט געלייענט דאָס, װאָס ער האָט געצייכנט. פיר
אויסיעס: מאמע.

פּלוצעם האָט זײַן האנט א ציטער געטאָן. דאָס זייגערל איז אראָפּגעפאלן און זיך צע-
בראָכן. פאינע האָט זיך אָנגעבויגן, אופגעהויבן די שפּליטערס, פארבאהאלטן אין רענצל.
נאָכדעם האָט זי גענומען דאָס ייִנגל פאר דער האנט.

-- אויב אזוי, ראָדיע, איז קום צו מיר. לאָמיר צוזאמען אָפּמערקן מײַן געבוירן-טאָג.

אין שטוב בא זיך האָט זי געפרעגט דאָס ייִנגל:

-- לאנג האָסטו געווארט אף מיר?

-- יאָ. כ'האָב געווארט און געווארט און ניט וילנדיק אנדרעמלט געװאָרן.

-- האָסט עפּעס געשמייכלט אין שלאָף...

-- כ'ווייס ניט... ס'האָט זיך מיר... וי איך װאָלט אײַך באגריסט, געגעבן דאָס זייגערל,
און איר האָט מיך ארומגענומען און א קוש געטאָן...

פאינע איז אנשוויגן געװאָרן. אָזימיטש האָט געפרעגט:

-- האָט איר אים כאָטש א קוש געטאָן?

די פרוי האָט ניט באלד געענטפערט. ערשט אין א װײַלע ארום, װי אופכאפּנדיק זיך
פון שלאָף;

-- יאָ. אוואדע. ראָדיע האָט זיך פארלוירן און געזאָגט: -- ,סאיז דער מאמעס זיי-
גערל...". האָב איך אים ווידער א קוש געטאָן און געפרעגט: -- , מעג מען דען אוועקשענקען
אן אָנדענק פון דער מאמען?" ראָדיע האָט א רײַב געטאָן מיטן פויסט דאָס קלײַענדיקע נעזל
און צעטומלט געענטפערט..

פאינע האָט זיך פארהיקעט. אָזימיטש פרעגט:

-- װאָס זשע האָט ער געענטפערט?

= נים װיבטיק.

-- פונדעסטוועגן?

פאינע טוט א צוק מיט די אקסלען און זאָגט אפגיך:

-- כ'האָב קוים פארשטאנען. , איר זײַט פאר אונדז אויך װי א מאמע..."

אָזימיטש האָט עפּעס געװאָלט זאָגן, נאָר פאינע איז אים פארלאָפן דעם װעג!

-- איר האָט נאָך אלץ ליב אײַער געוועזענע פרוי. ניט אזוי?

-- ביז דער נאגעגעניש מיט אײַך -- יאָ. איצטער -- ניט,

איר געזיכט דריקט אויס פארלױרנקײַט און פארדראָס. זי געפינט א טערעץ אף צו
ווענדן דעם געשפּרעך אין אן אנדער ריכטונג:

-- נאָר איר האָט געפּרוווט...

אָזימיטש האָט איר גרויסמוטיק ארויסגעהאָלפן:

-- יאָ. געפּרוּווט. אנומלטן נאָכאמאָל ארײַנגעכאפּט זיך צו איר. כ'האָב זייער געװאָלט
זען װיליקן. נינעל איז געזעסן מיט אן אַנגעדרודלט פּאָנעם, און איך האָב איר דערציילט א
פריילעכע געשיכטע מיט א באדינגלעכן נאָמען ,דער קוש פון א יאם-לייב":

-- איינמאָל זײַנען מיר מיט דיר געגאנגען אין צירק. דו האָסט ליב געהאט צירק און
אײַזקרעם, און ליב געהאט צו פארייניקן די דאָזיקע צוויי פארגעניגנס. ווען מיר זײַנען צו-
געקומען צום צירק, איז שוין דער פּלאץ אנטקעגן אים געווען געפּאקט מיט אוילעם. װער
עס האָט געקנאקט קערלעך, װוער עס האָט געלעקט ,עסקימאָ'. איך האָב ניט באװיזן זיך
ארומקוקן, װי דו האָסט שוין געקויפט אײַזקרעם. מיט איין האנט געהאלטן דאָס שטעקעלע
און מיט דער אנדערער פאָרזיכטיק, ס'זאָל, כאָלילע, זיך ניט פארפלעקן דאָס קלייד, צעוויקלט
דאָס קאָליריקע פּאפּירל און אראָפּגעלעקט דערפון מיטן שפּיץ צונג די מילך-פליסיקײַט.
נאַכדעם האָסטו אָנגעביסן מיט די ציינדלעך, זייער איידל, ניט בארירנדיק מיט די געפארבטע
ליפּן, דעם אײַזקרעם און איבערגעגעבן דאָס שטעקעלע מיר. איך האָב אופמערקזאם בא-
קוקט די פארדעכטיקע ראָזעוװע שפּורן, װאָס האָבן זיך דאַך באוויזן אפן װײַסן קרעם, און
אָפּגעביסן פון דער אנטקעגנדיקער זײַט. כ'האָב פריִער געװוּסט, אז װועסט זיך באלידיקן.
דער גאנצער טאם באשטייט דאָך גראָד אין דעם, מיר זאָלן איינער נאָכן אנדערן א לעק טאָן
דעם אײַזקרעם. דיר געפעלט עס, אניט װאָלסטו געקויפט צוויי פּאָרציעס, נאָר מיר, ווידער,
געפעלט, ווען דו בלאָזסט אָן דײַנע שיינע ליפּעלעך.

אופגענאשט דעם אײַזקרעם, זײַנען מיר ארײַן אין צירק.

108

יענעם אפדערנאכט האָט מען ארויסגעפירט אף דער ארענע דרעסירטע כײַעס, וועלכע
האָבן באוויזן די סאמע פארשיידנסטע קונצן, װאָס די פאנטאזיע פון די דוראָװוס האָט נאָר
געקאַנט צוטראכטן: פּאָני, אף וועלכע עס שפּרינגען ארוף אין פולן גאנג איינער נאָכן אנ-
דערן פינף /, רײַטערס" -- פינף קליינע הינטלעך. א האָן -- א ,, באריטאָן" און א האָנדל --
א ,טענאָר", וועלכע האָבן אויסגעפילט לויט א קאָמאנדע א דועט -- ,קו-קא-רע-קו". װײַסע
מײַז, װאָס לאָזן זיך אראָפּ פון אן , אעראָפּלאן" אף פּאראשוטן, א העלפאנד -- א טורעם
פון ביינער און פלייש, װאָס האָט זיך געשטעלט אף א קליין בענקעלע אף פיר, דרײַ, צוויי
און אפילע אף איין פוס...

-- צוליב װאָס דערציילסטו... דערציילט איר מיר עס? -- האָט מיך נינעל איבער-
געשלאָגן.

-- ווארט צו א װײַלע. כ'ענדיק שוין. איך דערצייל דיר אומיסטן אזוי אויספירלעך,
קעדיי דו זאָלסט זיך אָן אלץ דערמאָנען. דו געדענקסט? מיר זײַנען געזעסן אין דער ערש-
טער ריי, האָסטו אלץ געזען, אלץ געהערט, זיך געפרייט, געקוװעלט, רוישיק געפּליעסקעט
מיט די הענט, װי א קליין מיידעלע. באזונדערס, װען אף דער ארענע האָט זיך באוויזן א
קענגורו אין באָקס-הענטשקעס. די קאָמישע כײַע איז געשטאנען אף די הינטערשטע פיס
און זיך דרייסט געראנגלט אף דעם אפגיך געמאכטן רינג מיט א מענטשן. צום סאָף האָט
מען ארופגעפירט אף דער ארענע צוויי יאם-לייבן. זיי האָבן באוויזן אזויפיל קונצן, אז דו
האָסט זיך אזש פארכלינעט פון געלעכטער. איינע פון די כײַעס האָט פּלוצעם זיך דערנע-
ענטערט צום באריער און צוגעטוליעט זיך מיט זײַן שנוק צו דײַנע ליפּן. דאָס איז געשען
אזוי גיך און אומגעריכט, אז דו האָסט ניט באוויזן זיך אָפּקערן. דו האָסט מיט עקל פאר-
שנורעװועט די ליפּן און לאנג געװוישט זיי מיט א טיכעלע... נו, דאָס איז אלץ. כ'האָב געענ-
דיקט.

-- צוליב װאָס דערציילט איר מיר עס? -- האָט נינעל נאָכאמאָל געפרעגט. -- און
װאָס ווילט איר פון מיר?

איר ברייטלעך געזיכט, די גרויע אויגן, פארשאָטנטע מיט לאנגע װיִעס, די קינדעריש
האלב-אָפענע שיינע ליפּן -- אלץ האָט אויסגעדריקט פארדראָס.

-- גלאט אזוי. כ'האָב זיך פּאָשעט דערמאָנט. כ'האָב נאָכדעם דיך ניט געקושט אין
די ליפּן עפשער א גאנצע װאָך. און יענעם יאם-לייב -- דו געדענקסט? -- האָט דער דרע-
סירער גערופן אָרעסט. אָרעסט! -- האָט ער דעמלט א געשריי געטאָן אף אים. -- שוין
זשע שעמסטו זיך ניט קושן זיך מיט א מיידל, אז אלע זאָלן זען!"

כ'האָב ווידעראמאָל איבערגעכאזערט: ;,נו, דאָס איז אלץ', און צוגעגעבן: -- איצטער
װעל איך דיר ענטפערן אף דײַן צווייטער פראגע. איך וויל פון דיר גאָרנישט ניט. ניט צו
דיר בין איך געקומען. נאָר צו װיליקן. ער שלאָפט אָבער. דעריבער, אויב ס איז מעגלעך,
װעל איך איבערלאָזן בא זיך דעם שליסל נאָך אף א צײַט.

נינעל האָט אײַליק געענטפערט:

-- בעסער גיט מיר אים אָפּ. ווען איר װעט װעלן זען װיליקן, קלינגט מיר אָן. כ'וועל
אלץ צוגרייטן. כ'וועל ניט פארשליסן די טיר.

זי האָט זיך בעפיירעש איבערגעשראָקן. כ'קאָן נאָך, כאָלילע, צונעמען דעם טעלעװיזאָר.
און דערצו -- קימאט אף א געזעצלעכן גרונט. דרײַ יאָר האָט זי זיך מיט אים געניצט, אצינד
איז מײַן ריי, מײַנע דרײַ יאָר. און עפשער האָט זי מוירע געהאט, אז איך װעל זיי אמאָל פּאקן
אינצווייען, זי און אָרעסטן, װעל איך ניט אויסהאלטן און אין אן אפעקט-צושטאנד דערהאר-
גענען אים אָדער זי.

כ'האָב א שלײַדער געטאָן דעם שליסל אפן טיש. די וואזע האָט ארויסגעלאָזט א קלאנג,
װאָס איז געווען ענלעך אף א קוויטש. מיר האָבן זיך ביידע א װאָרף געטאָן צום טיש. דאָס
וואסער האָט זיך צעגאָסן איבער דעם צעלאָפאנענעם טישטעך. מיר האָבן אים אָנגעכאפּט
פאר די עקן, פארייניקט זיי, קעדיי דאָס וואסער זאָל ניט אראָפּרינען אפן דיל. צוזאמען מיט
די עקן פונעם טישטעך האָבן זיך פארייניקט אונדזערע הענט. דער באריר איז געװוען קאלט,
וי דער קוש פונעם יאם-לייב. טראָפּנס האָבן אראָפּגערונען פונעם טיש אפן דיל. יעדער
טראָפּן האָט איבערגעלאָזט א שפּור אין דער אָנגעגליטער שטילקײַט. צוישן די טראָפּנס האָבן
געשוועבט שאָטן-שפּליטערס פון דער פארגאנגענהײַט, וועלכער סאיז שוין קיינמאָל ניט
באשערט געווען צו ווידערפארייניקן זיך אין צוקונפט.

אזע האָט פוילבלעך געקוקט אף אונדז מיט האלב פארזשמורעטע גרינע אױגן.

169

8

-- ווען פארט אָפּ אײַער אװטאָבוס? -- האָט פאינע געפרעגט.

-- זעקס מיט פופצן. און אײַערער?

-- זעקס מיט פינף.

-- קימאט אײנצײַטיק.

-- נאָר אין פארקערטע ריכטונגען.

-- עס לײַטערט זיך אויס. שטערן באװײַזן זיך. עס זעט אויס, אז עס װעט זײַן א
זוניקער טאָג.

נאָכדעם פרעגט ער:

-- און מיר װועלן שוין קיינמאָל זיך ניט זען?

-- יאָ. קיינמאָל. אזוי איז בעסער. צומװײניקסטן, װעט בא אײַך ניט זײַן נאָך איין
אנטוישונג.

זי האָט עטלעכע מאָל א צי געטאָן מיט דער נאָז די לופט.

-- פאראן ערגעץ נאָענט קװײיטן. איך פיל זיער רייעך. װען עס װעט אָנהײבן
טאָגן, װעל איך זיי אָפּװכן, כשועל אָפּרײַסן א קוייט אין זי אײַך שענקען אף אן
אַנדענק.

-- א דאנק. איך האָב נאָך ניט צוגעטראכט, װאָס אײַך צו שענקען אף אן אָנדענק.
כ'װעל אײַך צושיקן פון טאָמאל,

-- שוין לאנג, וי איר זײַט דאָרטן געווען?

-- יאָ, שוין א לענגערע צײַט. און איר -- אין באָלין?

-- דאָס זעלבע.

-- איר זײַט אנטלאָפן? -- האָט פאיִנע געפרעגט איבער א װײַלע.

-- יאָ. און איר?

זי האָט א בייג געטאַן דעם קאָפּ.

-- כ'האָב אויך געמאכט די פּלײטע.

-- קומט אויס, אז מיר זײַנען ביידע אנטלאָפענע. צוויי בידנע פּלייטים.

-- יאָ. צוויי נאווענאדניקעס... װאָס בלאַנקען ארום אין א טיפער נאכט צװישן די
געדיכטע ביימער פון אן אומבאקאנטן פּארק...

-- איר זײַט עפּעס טרויעריק געװאָרן, פאיִנע זינאָװיעװנע? פארבענקט זיך?

-- יאָ. ס'איז מיר אומעטיק, סאיז מיר זייער אומעטיק... זאָגט מיר, װיקטאָר פּעטראָ-
וויטש, איר האָט ליב מוזיק?

-- כ'בין א קנאפּער מייוון.

-- נאָר איר האָט ליב?

-- אלע האָבן ליב מוזיק.

-- און איר?

-- נו, און איך אויך, פארשטייט זיך.

-- געווען א קאָמפּאָזיטאָר. דעביוסי. ער האָט פארפאסט א װערק, װאָס הייסט ,מײַן
הארץ וויינט". איר האָט עס אמאָל געהערט?

-- ניין. ניט אויסגעקומען...

ערשט אין עטלעכע רעגעס ארום כאזערט ער איבער פארווונדערט:

-- מײַן הארץ וויינט... מעשונעדיק!

-- װאָס כידעשט אײַך אזוי?.. אײַער הארץ האָט דען קיינמאָל ניט געוויינט?

-- כ'געדענק ניט. כ'מיין, אז ניט. איבעריקנס, װעט עס נאָך בא מיר הײַנט ויינען.
זעקס אזייגער מיט פינף מינוט... און אײַערס האָט געוויינט?

-- יאָ. אלע מאָל װיינט עס, װי נאָר איך דערמאָן זיך... מע האָט אלעמען דערהאר-
געט, און איך בין פארבליבן אליין... איינע אליין א קליין מיידעלע אין א גרויסער גרויזאמער
וועלט...

נאַָך עטלעכע רעגעס שװײַגן האָט זי צוגעגעבן:

-- ס'האָט אויך געװויינט, ווען נינע סעוואסטיאנאָוונע איז געשטאָרבן, און ווען..

-- נינע סעוואסטיאנאָוונע איז דען געשטאָרבן? -- האָט אָזימיטש פארווונדערט גע-
פרעגט. -- איר האָט מיר דאָס ניט דערציילט.

10

-- נאָך ניט באוויזן. צו טאסיען פלעג איך אָפט קומען, פּונקט אזוי װוי פריער, גלײַך
וי אלץ װאָלט פארבליבן װוי געווען. גלײַך װוי איך װאָלט ניט כאסענע געהאט, און זי װאָלט
ניט אָנגעקומען אין אינסטיטוט. מיר זײַנען מעקאנע געווען איינע דער צווייטער. טאסיע --
מיר, װאָס כ'בין שוין פארהייראטעט, איך -- טאסיען, װאָס זי איז נאָך א פרײַע סטודענטן.
ווען כ'פלעג לאנג ניט קומען, פלעגט מיר טאסיע אָנקלינגען:

-- פאניעטשקע זינאָװיעװונע! כ'קאָן קריגן בילעטן אף באָרקע גאָדונאָװון. נעמען דיר
א בילעט?

דאָס איז שוין, פארשטייט זיך, פונעם סטודענטישן ארגאָ. אליין טאסיע װאָלט עס
קיינמאָל ניט צוגעטראכט. זי איז צו א ניכטערע.

האָט עס װידער דערװעקט בא מיר א קינע-געפיל. מיר האָט זיך פארװאָלט זײַן
צװישן די פריילעכע סטודענטן. זייער טומלדיקע לעבנסלוסטיקײַט װאָלט פארטריבן מײַן...
מײַן... אין שטוב בין איך איינע אליין מיט מײַן שוװערן געמיט. עפשער א פּרוו טאָן,
עפשער א טראכט טאָן װעגן אינסטיטוט, הא?.. מע דארף זיך האלטן אן איצע מיט
טאסיען.

צומאָל פלעגט בא אונדז אין שטוב אויך זײַן פריילעך: װען מאקס פלעגט קומען פון
דער ארבעט שיקערלעך. ער האָט געארבעט אין א בוי-פארוואלטונג און , אונדזערע ביער
זײַנען גרויסע פארערער פון באכוסן". אזוי זאָגט מאקס, און ער אליין האָט אויך גאָרניט
קעגן הונדערט גראם. די באָבע האָט עס אים ניט פאָרגעװאָרפן. פארט א מאנצבל, אין מאנצ-
בלען קאָנען זיך אָן דעם ניט באגיין. כ'מיין אָבער, אז מאקס פלעגט אָנקומען צום ביטער
טראָפּן צוליב פארהלושען די ביטערקײַט פון דערמאָנונגען...

פונדעסטוועגן פלעגט עס צום אָנהייב טרעפן בליז װי אן אויסנאם. ערשט שפּעטער
איז דאָס פארוואנדלט געװאָרן קימאט אין א קלאל. יעדער מאָל אן אנדער טערעץ: אָט איז
א ,יאָמטעװו פון דעם ערשטן ציגל", און אָט -- , פונעם לעצטן ציגל". אָט איז א יאָמטעװ
פון פארענדיקן די בויונג פארן טערמין, און אָט האָט איר א יאָמטעו פון איבערגעבן דעם
באשטעלער א פארטיקן אָביעקט...

-- און נאָכן יאָמטעװו דארף מען דעם דאָזיקן אָביעקט נאָך א גאנץ יאָר דערבויען און
צורעכט מאכן? -- פרעגט אַזימיטש. גלײַך וי באנאנד מיט אים װאָלט געווען ניט פאיַנע,
נאָר מאקס.

-- אוואדע. לוט זײַן כאראקטער און זײַנע שטרעבונגען װאָלט מאקס גלײַכער גע-
דארפט געווען ארבעטן אין א וויסנשאפט-אנשטאלט אָדער אלס א לערער, אשטייגער, אין
א בוי-טעכניקום. נאָר אזעלכע וואקאנסיעס זײַנען דעמלט ניט געווען, און כ'קאָן ניט זאָגן,
אז מאקס האָט זיי שטארק געזוכט. ווארטן אָבער און ארויסקוקן האָט ניט דערלויבט די מא-
טעריעלע לאגע אונדזערע. האָט מען געמוזט אײַנגײן, אז זאָל דערװײַל זײַן א בוי-פארוואל-
טונג, און נאָכדעם װעט מען שוין זען. מאקס איז אָבער דאָרט געבליבן שטעקן. ער האָט
ניט ארויסגעוויזן ניט קיין גרויסן כיישעק, ניט קיין ענערגיע צו בײַטן דאָס אָרט. אים זײַנען
עפשער אפילע געווען צום הארצן זײַנע בעקאָמפּאניע-מיטטרינקער. און איך פלעג זיך פון
זי ראטעווען אין טאסיעס שטוב. דאָרטן איז אלץ געווען ריין, איידל, סאָליד. אפילע די
שווער קראנקע נינע סעוואסטיאנאָוונע מיט אלע אירע כאלאסן האָט זיך ניט שלעכט ארײַנ-
געשריבן אין דעם אלגעמיינעם סיידער, וועלכן קיינער האָט, אייגנטלעך, ספּעציעל ניט
אײַנגעשטעלט. נינע סעוואסטיאנאָוונע פלעגט זאָגן אלעמען און צום אלעם ערשטן איר מאן
און טאסיען, אז זי פילט זיך גאנץ נישקאָשעדיק, זי פלעגט אופשטיין פונעם בעט, װי נאָר
געאָרגי וואסיליעוויטש פלעגט אוועקגיין אף דער ארבעט און טאסיע אין אינסטיטיט, אופ-
שטיין און טאקע באלד זיך נעמען אופראמען די קווארטיר און גרייטן מיטיק. און אָט אזוי,
באם אופראמען, איז זי איינמאָל שטיל אויסגעגאנגען.

איך האָב זיך צו איר געהאט זייער צוגעבונדן. צוערשט ניט צוליב איר, נאָר צוליב
געאָרגי וואסיליעוויטשן, כזאָל קאָנען זײַן נעענטער צו אים. כ'קום צו טאסיען מאכן די
לימודים, זיץ א ביסל מיט איר, נאָכדעם טו איך א זאָג: , איך װעל דערנאָך איבערשרײַבן" --
און לאָז זיך גיין צו נינע סעוואסטיאנאָוונען, זעץ זיך אנידער לעם איר בעט, לייען איר פונעם
זשורנאל , זדאָראָװיע": די ארטיקלען, װאָס האָבן א שײַכעס צו אירע פילצאָליקע קרענק.
אייניקע ערטער פלעגט זי בעטן איבערלייענען נאָכאמאָל, געסטארעט זיך פארגעדענקען זיי,
ניט באומרויקן די דאָקטוירים. מיט מיר איז זי, געוויינלעך, געווען זייער אָפנהארציק. איין-

1 ,זדאָראָװויע" (געזונט) -- פּאָפּולערער מעדיצינישער זשורנאל.

121

מאָל, ווען איך האָב זיך געזעגנט מיט איר, כ'בין שוין געווען אָנגעטאָן אין מאנטל, האָט זי
אופגעהויבן ביידע הענט און, צורירנדיק זיך מיט די פינגער צו די שלייפן (דאָס איז געווען
אירער א זשעסט), מיך געבעטן:

-- גיי ניט אװועק, פאניעטשקע. כ'האָב מוירע פארבלײַבן אליין. כ'פיל עפּעס.. דעם
אָטעם פון...

כ'האָב פארלוירן געקוקט אף דעם אָפּגעקראָכענעם מאניקיור פון אירע נעגל און גע-
שוויגן. געשוויגן.

נאָר נאַכדעם האָט מיר פונדעסטוועגן געקלעקט סייכל, כ זאָל איבערײַסן די שטילקײַט,
און כ'האָב איר גענומען דערציילן װעגן דעם, אז איך מיט טאסיען זײַנען נעכטן געווען אפן
,זיבעצנטן הימל", ס'איז א פילם אזא, א פראנצויזישער. ס'איז טאקע, װײַזט אויס, געווען
זייער הויך, און ס'האָבן זיך בא אונדז פארדרייט די קעפּ. מיר האָבן זיך ביידע פארליבט
אינעם הויפּט-העלד, א פּאָשעטן פענצטער-וואשער, וועלכער האָט זיך אָנגעגעבן פאר א
שרײַבער... כ'האָב געפּלױדערט אזוי לאנג, ביזוואנען נינע סעוואסטיאנאָוונע האָט זיך צע-
לאכט, װישנדיק די טרערן (כווייס ניט צי פון געלעכטער, צי פון איר טרויעריקן פאָרגע-
פיל), האָט זי גענומען מיך לויבן, אז כ'בין א קלוגיטשקע, איך האָב זי אופגעהערט צו
פרעגן: ;וי פילט איר זיך אין געזונט?" מע טאָר ניט צווינגען אן אומגליקלעכן זאָגן, אז
ער איז אומגליקלעך, און א קראנקן -- אז ער איז קראנק.

-- דו פארשטייסט, פאניעטשקע, װען די שטייסט פאר מיר אזא יונגע, אזא שיינע,
פול מיט לעבן אין געלעכטער, גלייבט זיך מיר ניט, אז אלצדינג ענדיקט זיך אין איינעם א
טאָג מיט טויט. איך האָב דיך זייער ליב, קינד מײַנס..

איך האָב איר דעמלט געזאָגט אופריכטיק, פונעם גאנצן הארצן:

-- כ'האָב אײַך אויך ליב. װי א מוטער.

אין צוגעגעבן, כ'ווייס ניט פארװאָס:

-- כ'האָב אײַך אלע ליב. די גאנצע שטוב אײַערע. טאסיען. געאָרגי וואסיליעוויטשן.

נינע סעוואסטיאנאָוונע האָט רויק געזאָגט:

-- כ'ווייס, ער האָט מיר געזאָגט.

-- װאָס הייסט! -- האָב איך אויסגערופן. -- װאָס האָט ער אײַך געזאָגט?

-- אז דו ביסט פארליבט אין אים.

איר רויִקײַט האָט מיך איבעראשט. דאָס הארץ האָט מיר גענומען אזוי שלאָגן, וי
איך װאָלט געפאלן פונעם זיבעצנטן הימל. אזא פאראט! און ער האָט נאָך געוויס צוגע-
שמייכלט, דערציילנדיק ועגן... נאָר האָב איך דען זיך אים דערקלערט אין ליבע?

און טאקע דאָס האָב איך געזאָגט הויך. ס'איז ניט געװען, װען צו טראכטן

-- איך האָב דען זיך דערקלערט אין ליבע געאָרגי וואסיליעוויטשן?

נינע סעוואסטיאנאָוונע האָט א שמייכל געטאָן:

-- אצינד, קינד מײַנס, דערקלערט מען זיך ניט אין ליבע.

-- װאָס הייסט, מע דערקלערט זיך ניט?.. ויָאזוי זשע...

-- פּאָשעט. מע כאפּט און מע קושט.

-- אָבער איך... איך האָב ניט געכאפּט געאָרגי וואסיליעוויטשן און ניט געקושט אים...

נינע סעוואסטיאנאָוונע לאכט שוין איצטער פונעם גאנצן הארצן. די פולבלעכע ברוסט
אירע טרייסלט זיך. און מיר הייבט זיך אָן אױיסװײַזן, אז דער גאנצער געשפּרעך איז פאָרגע-
קומען צוליב דעם, קעדיי די דאָזיקע קראנקע פרוי זאָל קאָנען דערטרינקען אין א געלעכטער
אָט דעם , אלצדינג ענדיקט זיך אין איינעם א טאָג מיט טויט".

= זיגער זיך ניט, מײַן קינד, -- זאַנט ז,. װישנדיק מיטן עק פֿונעם לײַלעך די
אויגן, -- געאַרגי וואסיליעוויטש האָט דיך אויך ליב. אזוי -- שװײַגט ער קימאט שטענדיק,
נאָר ווען דו באװײַזסט זיך, לעבט ער אוף, ער הייבט אפילע אָן זיך כאָכמענען..

פארװאָס זשע האָב איך עס ניט באמערקט?..

װאָס הייסט ניט באמערקט. ווארט. לאָמיך זיך דערמאָנען. יאָ, אָט איז עס. ‏ וויאזוי זשע
האָט געטראָפן דער דאָזיקער װונדער? כ'ווייס אליין ניט. פּאַשעט, אין דײַן אָנװעזנהײַט ווער
איך יינגער,,"

-- אגעוו, -- זעצט פאָר נינע סעװואסטיאנאָוונע, -- איך בין אויך אין אים פארליבט.
ביז איצט בין איך אין אים פארליבט. װוי א יונג מײידל?,

(סאָף קומט)

נגזססקן 026 עס 6560460ע160 6400 ,0615כן 6129ו101/0 1116 צסעט?62} 6טצצז זטס)
פ5אמ11א }0 /116116 18 , וס51080 /ס 6861 + מסעג. ,אוטעקסם }0 מזאזס1ת גצנץ
;4(20נ1מסזו }ס 8116 אט 1816 /0 זססמ1ממאטם /1081 ,8192 06 צממזט227 8ז2זר
2 100:4 , טסג1פץמוט18 }0 שספטס261 /241642006 ,אי2810660 }0 114611162, 1 1666
-טז) ג//282) ,210850060 }0 /106106 גתוגגם) ,{סקסעס/ע81. {ס מ101080461) 251041 .ש1416 }0
1080 }0 /21081106 2001 ,00ע90ט110 04 מגמנטטזם) 81041 / אאזוטוצסטסא? 04 1611טסיז
01 100ש2109116 211512 5420 01 8140 2148 ,2108006 }0 82טסאות!516 8צמסיגן
-11241140 }0 2605 81018116 , מסע06 .1 01 ש162186 געסעטג/ 2115 }0 2.6168 1118 ,טס אן
שא8ת1110114 18 גץמו1 ,טסמונא/א1 }0 /1,610516 211802 , איססאס1ת 01 עאצתועסת 166 ,4212
4 מומזסם) |616 יי שסאזגגן.1 01 8188 טסאג + ,210800 }0 מגמזעט?מ5 2106 ,ש1816 }0
.166910 א 6 }01 מ02ג1/60 248 2260 שסואז 01 אומעסע 3616 8006ס}א

62 צוה} 40 6ת16016קקטפ
"1108 40 01 14011-600211 ס1"' וט .1

5 א -+

ען

אאאאאאאאראאאאאאאאאאאא אט

עזאצטפֿטם

(' 11010612041 5076 סנ'1"') "0מ11610012 16650טס8י
3 ;/6ט0090 ,10 .סא

101106161101 6611401121 100שוס1011 1116 1411צר סקס 1986 +תסעתטס זט2)

-106 2060 615גננטת צמהון 6460 25 "0מ11610114 500164/8. ,צעגסץ 260604 מן"
16 .סו1146124 גפנטוסן, 5014 קעסקמ16ת0ס {0 860168 9טס2/1ט 10 8616011008 1112110
-6000 גוסע} /80161 021160ע0ס ,18מסגנס'כןקץט8 6 מטוסממע ץ1061טו שוסת 406 גנס}
-1ם צוזס)} 01 56160/008 סטותס1אס מססט סעגםן 40616 ,פ1זסקןסע 8פסעכן /2060 38ץ882ס קינ6תסתז
06112 1116 ,8101 סמ 106 28 168ת86 900 /0 81216 0311604 סמ} }0 1064 סנמס פמנע
.011410181 1106 80

69סט0 6וסגג 68601109עקן 6 06 "1161111400 01ט0פ'. }0 1916 5601סעכן 6016 1
-מס5ס/0ס?1 סג} מס 1260 צגן 000166 עטס ,61ט210160 .15ס14עטט 6סעגן 1פגשוסן, 161טספ עט
-/תז2 1021 סמס סג} ,(מגמגה .1) סמס /0106 116 :86261211008 01621106 166ג|} 01 8סט41}
-4/6880 ) , "1161001200 ג8װ161טספֿ'" 01 818סץ 4 46 מ1זטף 1116:24316 גאוטצסן, מן 6600ע
-29221ות זגוס צָכ 16810166 מ66ק צגון מסומטו ,ת260612110 /905מטסץ 416 2261 (מ1226 ז06
4 368זט00) //1216/2 עסש111 ס0} 21 קטסז) גפטוסן 406 /0 מ10000260/0 406 5106 סמ
פמנץסט?א 68601עקן 2 6זה /4121 661101121 סעט?ט! זטס סזסגטו ,105010116 צאזסג) .21 סה)
. (/5248016 .3)

אע1ססכן 310916 01 8010101099 ת2 1506 +160עטס זטס מז 9מ01501טק 2150 216 סעץ
ץז)מטסס זטס תג 2041/6 5601ס/קן 4 0618כן גאואיס 406 /ס /1011-021 2 ץ211ט}נט

4121096 4 צ} שסמו 1818 }0 ז540016 פועסטן עקן ץזס81 1021עץן 2 ,"ס11401חז 410 562808!
2 ,עס 11606 2 {ס פסעס 116 גופטסזם} ,560 166 .1006װ60110 111 2260 זסג4ט2 406 מסטשעסכן
-111506 /016אד מס 841661 406 2260 ,56טסג} 816018קן 18 ,ץ8 8טו-?8סכן /0162 1116 }0 06סנקן
-מה/ 106 װעסז} 6018ט6 מס ,1616 14 25 ,פ1מסנמממסס 431004 1106 .1176 /062165 220 21681
פו2 ס} 1160 פמטסץ ס6ה} פמות:זט164 6 10 0006 געס?} ‏ זמסצסזקן 206 /28כן /0 8}מנסקף
-010סץצכן 2 הא פות} |ן 1266 660006ט 11אי סגן /2טו מ1טוסמפ 206 צנגסץ ‏ 61111011000
16 04 111:681014 1116 מס מגמז מטסץ 2 /0 קט 2011 צו 111211סכן 8101

-0ע-6עכן 46 תו צזסעזסטש }0 1:/6 106 1068ע6650 ש800ס}2 }0 מו2ם 1081 עכ עיזס1פ 8,
7ו120/0 01921:606 וס 2 תג 1206ק 8 206000 16 .סמ0סזב) 04 {616 עזהמסוזט{סע
-1624 עזסשת {זגמס11ט|סטסע 6 .2241002111065 01ס/611/6 /0 16קססקן 216 6עסג} 6עסגעט
6 18 14865 מוטגא .1 צָכ עזס!8 115 .11166ננענגעסס 811146 106 01 ע162606 1116 18 שסממע
מס 20010500616 {זגמ610גו{סטסע 6 206 5סט2זזת 181011021 0|1 861168 2 }0 סמס 28
.6604668 ץתגנת /10 פמ1אזסטצ 660 1146 111618עצ ספסעכן /18אוסן, /10/טצ

-םג ץזסט 13 {שסאן 04 1,260 /41642006 עט 112סטסת 2 ,"109ץ2שפ סנ2 8זג/5 סם ןיי
-1211 ש11ס 010 2 מס 10664 ,מגנתסטצ 2 206 מגמז 4 ,60016כן ס/' .0160זפמסס 6168610913}
6 1011 ?412 פספטכן סגן} עס} 216000טצ 6טו 1214100 861 עסװ 1 זפות 21 514104 צָהעו
-40 עגט2 11116או 216ן0סקן 6 גסונוטצ צזטסגן שוס}! 106 מ{ .6116001005 60ס//01 ג1 געסג}
-גת1 13 ץשע8?0 106 .121165סןמ/16מ60 סט} /0 668410168 אס'קמעסס 1116 אוס1טסע סע (עס864
.1006 01 0102006ע 406 1111ש+ 601טטן

1זז *ןן

אסך 1646800 8 801 11 .עסעװמעקסמ23/0ק אס ואחסקסזס 230116ק 8 אע 1ץ3סם
8661 124178סקסא אסזעהסאעקח אאהסנה אע1? 401000200 ,62008 אהאאמח16080
-110 -61160111808מ00 אע1181 זעסמהץס 116װא(20ס 286 281סאסקם עאגט תסקסת
./11068, /11227801סק 0864114 8608
-180180264ס אעגס -- 2012 48(/8) 2031 /ע201:28068סקת 76סא 80‏
-1621 214024 , (21008482) סעח8676 וסק , (אס2ץצמ00ם) נעאזסהןן הוע{ן :(אס
4ס , (1,468) קסהמעסאץצם 1100 , (תע2) 8:14זאץ223 אקגןא , (אסווע!ת) קסה
202װ862ס38. , (2100882) װוענששע1ע פחסתװ246 ,(וגאנגעססקעם) ססתמחות
-זצע2)) 6116001ה0ז זס24 , (16268) 2214 2028 , (16406:1168) מססץסמסט
, (אס110800460) חמסקץ}! אעגא ,(2מ21008) 00ס26/2 אחגא ,(פחסמסקסן
6 המסקם ,(2100882) קס2100481 8046 ,(0201ת1108) הגאמּץצק 1 חזסןא
ניממסתעז10ת 210002 ,(תװגאק2א62)) זהגעת 212840 ,(2400482) 082אעעפעסו
1 , (אססט26) 8 8806 ,(אסװע!2) 26260 העקסזעק} ,(8סעא)
-ענעעת!) 1600160, גווזעןן , (24100882) /עאסעקס8 1168 , (38272ט21282) 1640
-טה2 21408 , (2100888) 1141קץ111 210 , (16068) /211084טעק16 הטען1 , (8ס1
326 ,(מסעאן) אעק86 חמהסם ,(2מ21008) העװקסם חמהסם ,(מ0אעק2)) סעא
. (|021 /224620208084) 21א/86

חזקעָם .14 :צקסאסוו א סעוסאנסהאקח
ו1סואסק8 2אעהא411600

גן זא 10 ס טו ק

(ע2טזותסק 4) לחזזגחזאז/סיז זונע6),0861
3 ,מס86זאס ,10 פֵא.

611116 מע צתסט זאזםוגוסעואגהסק אאגזסנצאסהס 8סדס2מוקאדס קסאס1ן
-110816 אעס8ס החק העדהמססח עחוההא//סז וזעז66086 זעהסן סעווהסחססת 68
-680611 11101סזאסקמסס זאגקזזגאנ זאזמוושעהבּגק אסקססהסת אװאססשעזהאס? ת 8סק
א זעז1מח. 112 צאג 3860 סאסקזעטז סאנץ סועס160 .זצקעדגקסזעד. /0אסד086ס ווסאס
-6000ק 60808ט0 אומזוטמ2דזוסזאצאסת 23 מהוס0007882 סועזססוהסו ‏ אסאקווא
6 !08 2ע816זא אק00260 ס;;ווקענע6ס והעטצחסת װד216זעט ,122460
428 ,מסק2א2 אװא18 ,6ח318 זאסומסאסק8סס 4 ,װעאסזססס 0 2078826006סקזו

-2אעדזעקא הגמקצדהקסזעה. ,11086122 ,800823ק

- 1111112 2146 ח.תסקת זוזא להווגא/סז 1װע460867 0866 אסנעחסדסגו 2
זאס31 עק11 .324808סקת אזנאס/סמ68 8װ0086108 עזססמסח 1108916 1216:611עני 1110
0401640 אואססטקס18 אסקד 20128416260סק0 82 הגת קססוום
צקצ2מ16עה. סנצאסעסק68 ם סמנועקת 8010006 ,הוווסתסאסת 0עסד :(װע226 11)
-62800 ;(210360 .2) עהאואא/ס1 װװװד4):086 הװװ16018082עץס מהס? סוממקסת 8
32סאסא 0 2124עקץ28 11210600 אגװעח2קזס 28 אססזסוומתמהסת ,סזסגססא סע
2דץדעזסוזע אהסקצא אזעקצדגקסד צעגעזסוגם 112 זעחתחצקז /68060080 8עװ00328
-260111ק 0111116ע2628:11 סעגעצגצץס פסעהאטץ /סקס1סא 8 ,סזסאעקסן 21 .א
. (62/8260 .ם) 112:2קץאל גא

סזסווהס סװע/42010:0 10עװ680606023 6 מ זאסצאעהסעח 120046 ועת
112-‏ אענעסוצמזס0/ס2 סמזתת צאטעהאסקסת 2022 080600 -- עתאאסקסמדסאמ1ט
.803702 אעאסע6806 ס1ו2קדס ווסווו

א עװסםצד46 (8סװעענעג) 82 807204 טזססמסת הגאססטעקען/
זאוועטמהגא אג1723 8 .א2610180 אעס8ס 00 281022 תסהגזה 510 -- קצָהאָנט
-געניץ / זאס); |ואסמחס?עהסק ,1662 00680611110/0ת סזס?סוזט אססץא הסזסוגאלהקנט
-611זאזאסא 611 828 קסדמ2 יעהסוה. 6װ38עה6 ע סווהסק דצמעאג /סקסז1סא ג2ו ,118
-803 ,11600צ8צ6 א סתסהננסקת /03400ת ס 0068 סעועהאהסאסעסקת זסצקאז
וס אחאהגא ,208230824 ח זעהסן 2610846 8 אסקסן סעתסוסו 2620 ו 10 חגווקט
-יוקסח וװאססנעזסמסאחעסח 003286108 א000230 אמאג1 .018867 80000620784
.46008622 מווכעאנ 8 סזסגותהסא8 7סק

אחנט260ק מװבוא2 01060228602ס (2100882) 226042 1100002 עזססמסם 3
{סעחצקא 24 דעגסאסעסקע 16001846/ .סהסק ! סהסקסע זאסטװוסעטסואסמסקסה 8
-112111012,72110 אזמו83ק ווהסוה. הסדהמץקד /סקסדסא ג/ ,86װק026 /3800ט1808
-זאצ1122 2זס116 קסווסעמסוהסמ8סק 1 1694עואסא סזסנטסט8זס 2886 80 .0160
-זוקסדסע הק םת זעהסאם אאססטעמםתקס ג02ע226 11 סתװ26ס38עסקחם 570 .8ס
-680611 זוזאזצקסדסת 282 ,תסק1ס880 סזסווזסאווסנהסמסק 008607808811404 אמאססט
.11זעז'ס 2604 אעתסזוזא עענוסאנתדסקת 114 2001267ק 32סקת 0888

-463863 (10808,) 3602ע1, 208ו808ס22 2086078 28000006112 1141606040
2 טסעהעזסקזסם 8סססע סתסננומה.60 8083206 זאסושטסת 112 .עחסזסו2ט2א 201
-83ק 80100116 ,008ץ28106 געוווההזאנס 3 .הװעגצוסא2 1 גמעטאלצא -- 0008084ף

1 8 -+-ו1

1ח הת המח וװװז:ח008
(2תסן /00861088))

הומאניהססאסאנן
וע { 28 202600786111181עצ-סאקעזדגקסדחאת

0++,+ 66/0040864 8 ז

6660 216060סעאח 001034 8גזק0ס
.ז 1961 ס אסזדס2ת2ב3ע

7ט216סעח /4608610840 780סט.8476ת1/3
6װ/ת טץז?88 2 קסזאגתסק המאמּפּחן
זץ ז ט ה. ה. 0 א ת מ ?

, (62881002ק סזסו288ז אג3) קסתהסם .4
0220 .0 יאסז .ד

.2ע2ת16/ .א ,סטקצת פּזסה

,קסוּומהעזס/! .ס ,קסתתװח! .ם

:112200:21 .11 ,קסאווההסת .ז
(!ק826782א06 01867018611:14) קסזסץוט 6

:גת2הקעץאג עאמאההסק ססקתת
.17 ,0082װ 16‏ הץ ,7קזװ116 ,21008488 ,101000
;וו וו ס {) 6 ת 6 1

1 -- קסזאםתסק הוממהתז
7 -- פק2זס82א06ס 861018611818ז0

האמאהתסק ההאססטעמצסד ח הבההס8זססאנסתצא
וו 2 ה ח 8 } .2 ,א א א ק 16 .0

װ 2 א עז ק 6 1 .ם קסזאסקקסא

עזגצסת !א 1102040280 .29.07.83 108600 ם 04840
-סחעזד הגזגאצם 70(6108//6 זגאקסע) +ז 1900983
.מסה .ת86א) .האם 1130 .ת .1165 .| 29 2400828קז
.2298 .388 -חסא 80 2װס11 .8,97-0,125 .ת .אעם . (19,75 .ת

װ348861 208004000 0ת080תע19 004682
פעעוסוהס8סק 4110808 7 סֹאן אאש)8קזסחאזד 80808484ססא
22061111010עס100 +צ2אסקח2קזעה6ח60103+
32216280184/ אבתס2 סח 6002 גזסזאאסא

/10000821 4014281108 1 זגעע)2קזאתסח

.19 ,284084082 .קסח ,121019 ,גמאסס!א

-ז 1983 ,לגוגהאהסז װוװד460086 ההװטצאת( 60

-חסא 80 הס{

20821

תהא16ד:08)
החעה0?

מפאסוו 8

-סח) {הץו א אווסהץזס .ק ס ת 8 08 .8
.{6ד866

-68264 6800ז6086 8סאווסאסקפסט בּון

;8אאאזסתר! ‏ 1 וצוז) גאאנּכסה 6806
-68 .7 ,פקסתתסז .ת ,8סותסזקסם8 .א/
-/40/. .0// ,88ססץסתס86 . ,סזסאואץבּ
-686וסאעם 14 ,פסתתאו!/ .8 ,{ואנט
5688628 .א 8002 2888 . /8ק
,פואפסקץ! . 88הסוטסתס} א
{/סטסאאווטתסוו.ס .8 ,ו8ואפץעקז א
-06 . ז פֿזוומֿא? 0 ,פקןסווטתאזסוא .ם
,1)84658 .א/ ,8ווטסתאזסו/א .וז ,8ססת
-אאסּת. א ,סזסאסואקסס .ת ,8סאסח .א
-קץז/1 .שז {סזסאס8ואקן) .ר ,8קסזס
68אטת3 .2 אאאקסט .8 808א

.06868ה86 .3 ,גאאאקסם .8

.(פזסספסח) 8אויסוא/ --- תווא/ א א 86 ?‏

-סק) ת:זס8ױ8א 386320 א סבּאת .א
-(84א

ויסאסהוותז8 4 ואסאססץן 88 6א0ו3ס?
.אהאוטבּה

183

0 וא